Pages from Armenian-Canadian History: The Ararat Monthlies, 1926–1929 = էջեր գանատահայ պատմութենէն. Արարատ ամսաթերթերը (1926–1929)

PAGES FROM ARMENIAN-CANADIAN HISTORY:
The Ararat Monthlies, 1926-1929

Compiled by Daniel Ohanian,
Gabriella Batikian, and
Salpi Garabedian

ԷՋԵՐ ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ՊԱՏՄՈՒԹԵՆԷՆ.
Արարատ ամսաթերթերը (1926-1929)

Կազմողներ՝
Տանիէլ Օհանեան,

Կապրիէլլա Պաթիկեան
եւ Սալբի Կարապետեան

al

SARA CORNING CENTRE FOR GENOCIDE EDUCATION
TORONTO, CANADA

Published by the Sara Corning Centre for Genocide Education, 45 Hallcrown Place, Toronto, ON M2J 4Y4, Canada.

©
Unless otherwise noted, this work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International licence. To view
a copy of this licence, visit http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/.
Copyright for Jack Apramian’s essay rests with the Multicultural History Society of Ontario. It first appeared in 1982
in Polyphony (vol. 4, no. 1) and is republished here with permission.
Copyright for Lorne Shirinian’s and Isabel Kaprielian-Churchill’s essays rests with the authors.
Copyright for images rests with the parties named in the captions.

First edition 2023

Published with the help of grants from the National Association for Armenian Studies and Research,
the Knights of Vartan Fund for Armenian Studies, and the Levon Perouz Babayan Foundation
and of donations from descendants and friends of the Georgetown Boys.

Proceeds support the publisher’s educational mission.

Cover design by Ara Ter Haroutunian.
Cover portraits, top row, left to right: Manoug (Charles) Papazian, Jirair (Jerry) M. Garabedian, Krikor
G. Aznavorian (Rico Nargiz), Nazareth Terzian, Haroutun Hachadourian (Harry Hatch), Markar Shangaian, and
Onnig S. Shangaian (John Inkster). Bottom row: Aram Hagop Boyadjian, Yeprem Kerbekian, Haig Demirjian,
Parsegh Sailian (Percy Saillian), Kalousd Kizirian, Kourken (Kirk) Magarian, Kevork Kevorkian (George Georgian),
and Hratch (Harold) Lousigian. 1923-1927. United Church of Canada Archives and private
collection of Jason Nargiz.

Library and Archives Canada Cataloguing in Publication

Title: Pages from Armenian-Canadian history : the Ararat monthlies, 1926-1929 /
compiled by Daniel Ohanian, Gabriella Batikian, and Salpi Garabedian.
Names: Ohanian, Daniel, compiler. | Batikian, Gabriella, compiler. | Garabedian, Salpi, compiler. |
Sara Corning Centre for Genocide Education, publisher.
Description: Includes bibliographical references and index. | Text in English and Armenian.
Identifiers: Canadiana (print) 20230453856 | Canadiana (ebook) 20230453899 |
ISBN 9781738967209 (softcover) | ISBN 9781738967216 (PDF)

Subjects: LCSH: Armenian Boys' Farm Home (Georgetown, Ont.)—History. | LCSH: Armenians—Canada—History. |
LCSH: Armenians—Canada—Ethnic identity. | LCSH: Indentured servants—Canada—History. |
LCSH: Child labor—Canada—History. | LCSH: Orphans—Canada—History. |
LCSH: Immigrant children—Canada—History. | LCSH: Canada—Emigration and immigration—History. |
CSH: Armenian Canadians—History
Classification: LCC FC106.A7 033 2023 | DDC 971.004/91992—dc23

Contents

Compilers’ Note vii
Acknowledgements x1

The Georgetown Boys and Their Newsletters
Daniel Ohanian Xill

Ararat Monthly: The Only Armenian Publication in British North America
Jack Apramian XXVIL

The Armenian Ararat Monthly
Isabel Kaprielian-Churchill XXXVII

The Biography of Aris L. Alexanian
John Farr li

My Journey with the Georgetown Boys

Lorne Shirinian lix
Images Ixxv
1926 1
1927 277
1928 507
1929 649
Index of Issues and Locations 729
List of Georgetown Boys 793

Proper-Name Index 741

ill

iv

Բովանդակութիւն

Կազմողներուն կողմէ 1x

Երախտիքի խօսք x1

Ճորճթաունի հայորդիները եւ իրենց պաշտօնաթերթերը
Տանիէլ Օհանեան XIX

«Արարատ» ամսաթերթը՝ Բրիտանական Հիւսիսային Ամերիկայի
հայկական միակ հրատարակութիւնը
Յակոբ Աբրահամեան 0.9.41

Հայերէն «Արարատ» ամսաթերթը
Զապէլ Գաբրիէլեան-Չրչիլ xliti

Կենսագրութիւն Արիստակէս Ղուկաս Ալիքսանեանի
Ճոն Sun lv

Ճորճթաունի հայորդիներուն հետ ճանապարհորդութիւնս

Լոռն Շիրինեան IXix
Պատկերներ Ixxv
1926 1
1927 pag
1928 507
1929 649
Թիւերու եւ հաւաքածոներու ցուցակ 729
Հայորդիներու անուանացանկ 733

Յատուկ անուններու ցանկ 741

vi

Compilers’ Note

This volume has been a decade in the making.

Everything started with the Armenian National Committee of Toronto’s decision, in 2008,
to have Cedarvale Community Centre designated a legally protected building because of its
connection to the Georgetown Boys. As we worked on that project, the Boys’ children were
contacted to see whether they had any papers or objects they wanted to donate for safekeeping or
that would be useful for commemorative purposes. In 2012, the ANCT received about 35 sheets
of the English Ararat from Albert Papazian’s daughter Sonya Mackey—a combination of full
issues and fragments, some in good condition, others mouldy and falling apart. These sheets were
soon transferred to the newly established Sara Corning Centre for Genocide Education.

The Corning Centre realized then that there was no full set of the Ararats available anywhere.
So, for the next eleven years, we worked to collect issues, contacting descendants, checking
archives, and inquiring with Armenian and non-Armenian libraries around the world. The results
of that work are summarized in an appendix to this volume (pages 729-731), which lists the
current locations of all known copies of the English and Armenian Ararats.

The present volume has been prepared with two audiences in mind: the interested public and
researchers both in the present and centuries in the future. It is being published on the centennial
of the arrival of the first group of Boys in Georgetown (1923-2023). Because this volume is
expected to have different kinds of readers, a few explanations are in order.

The book’s front matter is meant to introduce you, the reader, to the Georgetown story and
to give you a sense of what the English and Armenian Ararats contained. It is also meant to give
researchers some ideas about the kinds of questions that can be asked and answered using this
corpus. The end matter shows where original Ararats can be found today and lists people, places,
and organizations named in their pages.

We have worked as far as practical to reproduce the newsletters just as they were. We have
retained spellings and grammar that seem to us now, at least, non-standard (for example, the
spellings color and unynh] instead of colour and unpif/y and a lack of apostrophes in the Armenian
edition).' We have also reproduced imperfections in the illustrations, which were often crooked
and messy. Our rationale was that fixing up the illustrations too much would have produced
images that did not reflect how the newsletters really looked; to modernize or standardize the
spelling and grammar would have given us texts that erased evidence of how language was used
a century ago, as well as the fact that many of those texts were written by children and teenagers
who were new to English. We have also retained the page breaks in the original, but not the
column breaks. Readers can compare our version to the images on pages lxxvii and Ixxviii to more
fully understand our work. Lastly, we have chosen to reproduce unsavoury ethnic stereotypes
rather than censor them. There are, for example, caricatures of a Chinese man and a story about
a stereotyped Jew in the pages that follow.

' The only exceptions are obvious typing mistakes, like transposed letters.

vil

viii

Կազմողներուն կողմէ

Այս հատորին պատրաստութիւնը տասնամեակ մըն է որ ընթացքի մէջ է:

Ամեն ինչ սկսաւ 2008-ին, երբ Թորոնթոյի Հայ դատի յանձնախումբը որոշեց Սիտըրվեյլի
համայնքային կեդրոնը պետութեան կողմէ պահպանուող կառոյց դարձնել` Ճորճթաունի
հայորդիներու հետ անոր առնչութեան բերումով: Մինչ կ՛աշխատէինք այս նախագիծին իրա-
գործումին վրայ, կապուեցանք Հայորդիներուն զաւակներուն հետ, տեսնելու համար՝ ունէի՞ն
արդեօք փաստաթուղթեր կամ իրեր, որոնք պիտի ուզէին ապահով պահպանելու նպատակով
նուիրաբերել, կամ որոնք կրնային գործածուիլ յիշատակի ոգեկոչման նախաձեռնութիւններու
մէջ: 2012-ին Հայ դատի յանձնախումբը Սոնիա Մաքիէն՝ Ալպէր Փափազեանի դուստրէն,
ստացաւ անգլերէն «Արարատ»-ի թիւերէն մօտաւորապէս 35 թերթ thie ամբողջական եւ ոչ
ամբողջական թիւեր, ոմանք լաւ պահպանուած, ոմանք՝ մգլոտած եւ տարբաղադրման եզրին:
Այս թերթերը շուտով փոխանցուեցան նորոգ հիմնադրեալ «Սառա Քորնինկ ցեղասպանութ-
եանց ուսմանց կեդրոն»-ին:

Քորնինկ կեդրոնը անդրադարձաւ, որ «Արարատ»-ներու ամբողջական հաւաքածոյ մը ոչ
մէկ տեղ կար: Ուրեմն, յաջորդ տասնմէկ տարիներուն ընթացքին մենք աշխատեցանք լոյս
տեսած բոլոր թիւերը հաւաքելու, Ճորճթաունի հայորդիներու սերունդներուն հետ կապ
հաստատելու, արխիւներ ստուգելու եւ ամբողջ աշխարհին մէջ հայկական թէ ոչ հայկական
գրադարաններ հարց ու փորձ ընելու վրայ: Այս աշխատանքին արդիւնքները ամփոփուած են
այս հատորին մէկ յաւելուածին մէջ (էջ 729-731), որուն մէջ բերուած է ցանկը «Արարատ»-ներու
անգլերէն եւ հայերէն թիւերու մեզի յայտնի վայրերուն:

Այս հատորը պատրաստուած է ընթերցողներու երկու խումբ ի մտի ունենալով՝ այս նիւթով
հետաքրքրուած հանրութիւնը եւ այժմու ու գալիք դարերու հետազօտողները: Գիրքը լոյս կը
տեսնէ Ճորճթաունի հայորդիներու առաջին խումբին ժամանման հարիւրամեակին առթիւ
(1923-2023): Նկատի ունենալով որ կ՛ակնկալուի, որ հատորը տարբեր տիպի ընթերցողներ
ունենայ, անհրաժեշտ է մի քանի բացատրութիւն տալ:

Առաջնորդող նիւթերուն նպատակը ձեզի՝ ընթերցողներուն ծանօթացնելն է Ճորճթաունի
պատմութեան հետ եւ անգլերէն թէ հայերէն «Արարատ»-ներու բովանդակութեան մասին
նախաձճաշակ մը տալը: Նաեւ հետազօտողներուն գաղափար մը տալն է այն հարցադրումներուն
մասին, որոնք կրնան դրուիլ, եւ պատասխանները, որոնք կրնան գտնուիլ այս ժողովածուի
գործածութեամբ: Հատորին վերջաւորութեան բերուած նիւթերը ցանկեր եւ ցուցակներ են
վայրերու, ուր «Արարատ»-ներու թիւերու բնագիրները կարելի է գտնել, ինչպէս նաեւ անոնց
էջերուն մէջ յայտնուող անձերու, տեղերու եւ կազմակերպութիւններու:

Մենք ըրինք գործնականին մէջ ինչ որ կարելի էր պաշտօնաթերթերը հոս բերելու այնպէս,
ինչպէս որ են: Պահած ենք ուղղագրական եւ քերականական ձեւեր, որոնք հիմա մեզի առ-
նուազն ոչ կանոնական կը թուին (օրինակ՝ «cօlor» «colour»-h փոխարէն, «սովրիլ» «սորվելու»
փոխարէն, պաշտօնաթերթին հայերէն թիւերուն մէջ ապաթարցերու բացակայութիւն)':

! Բացառութիւն ըրած ենք միայն բացայայտ մեքենագրական սխալներուն պարագային, օրինակ տեղերով
փոխարինուած գիրերուն:

1X

Պահած ենք նաեւ թերութիւնները պատկերազարդումներուն, որոնք յաճախ ծուռումուռ էին եւ
փնթի: Մեր միտքը այն էր, որ պատկերազարդումները չափազանց շտկռտելը պիտի բերէր
պատկերներ, որոնք պիտի չարտացոլէին պաշտօնաթերթերուն իսկական տեսքը. ուղղա-
գրութիւնը եւ քերականութիւնը արդիականին կամ կանոնակարգուածին բերելն ալ մեզի պիտի
տար գրութիւններ, որոնցմէ ջնջուած պիտի ըլլար ապացոյցը այն բանին, թէ լեզուն ինչպէս կը
կիրարկուէր դար մը առաջ, ինչպէս նաեւ այն իրողութիւնը, որ այս գրութիւնները գրուած էին
մանուկներու ու պատանիներու կողմէ, որոնք նոր-նոր անգլերէնի աշխարհ կը մտնէին: Նաեւ
պահած ենք բնագիրներուն էջաւորումները, բայց ոչ սիւնակներուն բաժանումները: Ընթերցող-
ները կրնան համեմատել lչxvii եւ xxviii էջերուն վրայի պատկերներուն մեր տարբերակները՝
մեր ըրած աշխատանքը լրիւ ըմբռնելու համար: Եւ վերջապէս՝ մեր ընտրութիւնը եղաւ գրա-
քննութեան ենթարկելու փոխարէն ազգայնական անախորժ կարծրատիպերը պահելը:
Օրինակի համար՝ յաջորդող էջերուն մէջ պիտի գտնէք չինացիի ծաղրանկարներ եւ հրեայի մը
մասին կարծրատիպային պատմութիւն մը:

(Թարգմանութիւն՝ Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի)

Acknowledgements
Երախտիքի խօսք

It is a pleasure to remember and thank the following for their contributions to this project:
Albert Alexanian, Alene Alexanian, Chaghig Arzrouni-Chahinian, the Levon Perouz Babayan
Foundation, John Farr, Ariané Ghazarian, Rupen Janbazian, Isabel Kaprielian-Churchill, the
Knights of Vartan (USA), Sareen Kupelian, Jennifer Manoukian, the Mekhitarist congregation in
Vienna, Haig Minasian, Shahen Mirakian, the National Association for Armenian Studies and
Research (USA), Alek Ohanian, Raffi Sarkissian, George Shirinian, Lorne Shirinian, and Ara Ter
Haroutunian.

Սիրով եւ շնորհակալութեամբ կը յիշենք հետեւեալ անձերը ե: կազմակերպութիւնները,
որոնք իրենց աջակցութիւնը բերին այս ձեռնարկին իրականացման՝ Ալին Ալիքսանեան, Ալպերթ
Ալիքսանեան, Զապէլ Գաբրիէլեան-Չրչիլ, «Համազգային հայագիտական միութիւն» (NAASR)
(ԱՄՆ), Արիանէ Ղազարեան, Ռուբէն Ճանպազեան, Ճենիֆըր Մանուկեան, Հայկ Մինասեան,
Շահէն Միրաքեան, Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի, Լոռն Շիրինեան, Ճորճ Շիրինեան, «Լեւոն եւ
Փերուզ Պապայեան հիմնարկ», Րաֆֆի Սարգիսեան, «Վարդանանց ասպետներ» (ԱՄՆ),
Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութիւն, Արա Տէր Յարութիւնեան, Սարին Քիւփէլեան, Ալէք
Օհանեան եւ Ճոն bun:

x1

xii

The Georgetown Boys and Their Newsletters
Daniel Ohanian

One day in 1927, young Sahag Krikorian saw his own words appear in print. In his hands,
this farmer-in-training from the Ottoman Empire was holding the latest issue of Ararat, a newsletter
he and his friends had helped establish. For his piece, this fourteen-year-old born on the Black Sea
had described the marvels of Niagara Falls, which he’d just visited with a group of fellow
Armenians. Within a few weeks, his article would reach readers around the world, from his new
country of Canada to Europe, the Middle East, and beyond, and they would see what it was like
for him and his peers to grow up in the farming towns, villages, and hamlets of southern Ontario.

The volume in your hands or on your screen contains the stories of Sahag and a hundred boys
like him who spent time on an orphanage-farm in Georgetown, near Toronto, in the 1920s. There
are many ways for us to learn how these boys ended up there, thousands of kilometres away from
their birthplaces, and what it was like for them to grow up. One way is to work chronologically,
by tracing a history that takes us from the mid-nineteenth century to the beginning of the Great
Depression in 1930. Another is to read the newsletters that they published together with Aris
Alexanian, their teacher.

The Chronological Thread?

From 1922 to 1930, the Armenian Relief Association of Canada (ARAC) and the United
Church of Canada secured permission from the federal government to bring 110 boys to southern
Ontario as part of a humanitarian initiative that would also boost the country’s rural population.
This, in short, is the background to the Georgetown Boys’—and Sahag’s—story. Going into
greater detail, as we will in a moment, shows us a picture that’s more complex and that lets us
appreciate the challenges that the ARAC faced and mostly overcame.

A century ago, Armenians made up less than 0.1% of the Canadian population; there were
fewer than 2,000 in 1914 and fewer than 3,000 in 1930. Most Canadians therefore learned about
Armenians not from personal contacts but at second hand, starting in the mid-1800s. Between
1860 and 1915, around 50 Canadians went to the Ottoman Empire to work there as missionaries,
setting up schools and medical clinics and spreading Protestant-Evangelical Christianity. During
anti-Armenian massacres in the 1890s and in 1909, these missionaries sent news about what was
happening to parishes and newspapers back home. A stereotype spread at this time that proved
extremely useful for fundraising: Armenians were a persecuted, suffering, pitiable Christian people
in the East who needed Western help. This stereotype was used again during and after the

' To read Sahag’s article, turn to page 467 of this book.

2 This section is a summary of Daniel Ohanian, “Sympathy and Exclusion: The Migration of Child and
Women Survivors of the Armenian Genocide from the Eastern Mediterranean to Canada, 1923-1930,”
Genocide Studies International 11, no. 2 (2017): 197-215. Soon, we will also have Isabel Kaprielian-Churchill’s
new book The Georgetown Boys: Genocide, Orphans, and Canadian Humanitarianism.

xiii

genocide, to great effect. Between 1915 and 1930, non-Armenian Canadians were so moved that
they donated $1 million (equal to roughly $17 million today) to help Armenian refugees overseas.’
(No one has calculated how much Armenians themselves donated.)

The ARAC’s Georgetown project was part of this story about missionaries and fundraising,
but it was also different from it. One of the important differences was that the ARAC discovered
that the suffering-Armenian stereotype was a double-edged sword, helpful in one way but harmful
in another.

The ARAC was formed in 1916 by a small group of Armenians and non-Armenians who
wanted to better coordinate fundraising campaigns for genocide survivors abroad. Given that
Armenians were killed and displaced not just in 1915 but for about fifteen years after that as well,
the association remained active past the end of First World War. Roughly half a million
Armenians remained displaced throughout the 1920s due to the genocide itself, economic crises,
and new wars. One of these wars, the Turkish War of Independence (1919-1923), posed a threat
to orphans all over what is today Turkey— including our Sahag Krikorian. In 1922, the association
received panicked telegrams on behalf of orphanages in Constantinople / Istanbul. They asked
whether the Canadian government would agree, as an emergency measure, to take in the
thousands of children in their charge, who had to be evacuated from the city. Smyrna / Izmir in
the south had just been razed, and the Turkish Nationalist Movement was on its way to the
Ottoman capital. The city was in disarray. There was no telling what would happen to the
Christians living there and to those aligned with the WWI Allies once the soldiers reached it. It
was in this context that the ARAC did something new: it secured a small immigration quota for a
group of boys to be brought to Canada and saved. Its success hinged on its ability to propose a
project that would fit the interests of both the Canadian government (increasing the number of
farmers in the country) and compassionate citizens and refugees (saving lives).

On this new ground of immigration-related issues, the ARAC discovered that the suffering-
Armenian stereotype, so useful for collecting money then sending it abroad, was also a stumbling
block. What was then called the Department of Immigration and Colonization had a track record
of being culturally intolerant. Its officials were not easily convinced about the evacuation plan—
in fact, they started by rejecting it. Earlier, the department had already put up legal barriers to keep
people from Asia (including Armenians, Indians, Chinese, and others), as well as the
impoverished and refugees, from settling in Canada. In their internal discussions, immigration
officials described Armenians and other “Orientals” as inherently or culturally inferior to
Britishers and as too carefree about cheating and lying. They also pointed out—and rightly so—
that there weren’t many Armenian farmers in the country. It was clear to them that these run-
down, non-British non-farmers shouldn’t be allowed in.

3 To read about Armenians’ frustration with this stereotype near the end of the decade, see pages 413-414
of this book; Levon Babayan’s letter to Daniel Norman McLachlan dated 2 April 1929 in file 34, accession
1983.052C, BESS Fonds, United Church of Canada Archives, Toronto; and Mesrob Bagdasarian, The
Sunny Side of the Armenian People: Its Past and Present (Toronto: Armenian Union of Canada, 1930), 5-6.

XIV

Ultimately, a spirit of tenacity and compromise carried the day for the ARAC, to the benefit
of Sahag and his future peers. As far as we can tell, the association was allowed to set up its farm-
orphanage in Georgetown because Prime Minister Mackenzie King, who’d earlier rejected its
proposal, changed his mind after hearing from close personal friends, political allies, and, in a
variety of ways, tens of thousands of citizens. At the same time, the association had to compromise
and settle for far less than it had originally wanted. It received an immigration quota of 100—only
2% of the 5,000 it had agitated for.

The Georgetown Armenian Boys’ Farm Home was set up as a 200-acre (80-hectare) training
orphanage modelled after what used to be called industrial schools. It received its first group of
student-orphans, aged roughly 10-12, on 1 July 1923—then called Dominion Day, now known
as Canada Day. The next seven years were full of growth, challenges, and adaptation for the
Georgetown Boys and their caretakers. Reporters, neighbours, and donors came to see the work
being done; interviews were given, concerts organized, and money collected; and new quotas were
received for more boys as well as for girls and women. The experiences of these girls and women—
known as the Georgetown Girls—were different from the Boys’ in some major ways: they did not
all come from orphanages, their average age was about 18 (as opposed to 12), and most of them
were not trained at the farm home. Rather than become farmers, they worked as maids in urban
homes, and they did not contribute to the newsletters published in this book.

In January 1928, the ARAC transferred its Georgetown project to the United Church of
Canada. Over the next few years, as the boys turned 18, they became legally independent of the
church and from the legal limitations placed on them by the Department of Immigration. The
ARAC closed its doors in November 1930, and, in response to the Great Depression, the federal
government severely reduced the number of new immigrants it allowed into the country. To the
best of our knowledge, the last of the Georgetown Boys, Kasbar “Gus” Garabedian, died in 2006,
and the last of the Georgetown Girls, Aznive Lorna Campbell-Merson and Armenouhi Armine
Kavookjian-Turmanian, died in 2011.

The Ararat Newsletters

The volume you are reading brings together all known issues of the newsletters published by
the Boys and their Armenian teacher: 45 issues in all, 15 in English and 30 in Western Armenian,
dated January 1926-September 1929. They were named Ararat Monthly and Արարատ ամսայթերյօ"
after the mountain that had become a symbol of Armenia and Armenians in the mid-nineteenth
century.” Since the contents of these newsletters and their history have been explained in this
volume’s essays by Jack Apramian and Isabel Kaprielian-Churchill, I will only give a brief sketch
here and fill in some gaps.

4 Attentive readers will notice that some issues of the Armenian edition were called Արարատ ամսագիր.
5Հայկ Դեմոյան, compiler, Հայկական ազգային խորհրդանշաններ. զինանշաններ, դրոշներ, պարգններ
(Yerevan: hbղ. հրատ., 2012), 190-217. Publishers started naming periodicals after the mountain in 1840
(for example, Արշալոյս արարատնան and Մասեաց աղաւնի), during the nineteenth century, at least ten
periodicals were given names that alluded to it.

XV

Apramian called the Avarats the “brainchild” of the Boys’ Armenian teacher and older-brother
figure, Aris Alexanian (1901-1961). He was the newsletters’ main driving force, he, in turn, being
driven by feelings of love and responsibility for the children under his care. Initially created to give
the Boys a place to practice their written English, to disseminate news from their farm home, and
to keep them connected with each other after they left Georgetown, the English Ararat was soon
given an Armenian-language sibling with slightly different goals: to help the Boys hold onto
Armenian identity and to share news between the major communities of Armenians in Ontario.

The newsletters were international publications, with readers in more than 30 countries at
peak circulation. They spread across the globe through a network that reached almost every
continent and both coasts of Canada, from British Columbia to Halifax and Bolivia, Paris to
Ethiopia and China. This was made possible by the encouragement that readers received to
increase the newsletters’ reach; they shared their copies, told others to sign up for their own, and
gave subscriptions as gifts. Gifted subscriptions were acknowledged publicly, with the names of
the donor and recipient listed, as well as the cities and countries they lived in. From these lists, we
get an appreciation for the nodes of global Armenian life in the 1920s, including such unexpected
places as North Carolina, Romania, and Cuba.

The Ararats had multiple target audiences. From reading even a few issues we see that there
was immense variety in the kinds of pieces they contained, including artwork, fiction, and non-
fiction. The fictional pieces were diverse, representing genres like moral stories,° wonder-tales,’
and legends. Two examples of speculative fiction stand out for their uniqueness.” Many of the
fictional pieces were published in the language in which they were written, while others were
marked “translated from Armenian” or “թարգմանեց Անգլիերէնէ.” The non-fiction pieces
included editorials, letters, and news from the farm home and from Armenian communities in
Ontario and British Columbia. More difficult to categorize were the stories set during and
immediately after the genocide. These were accounts of victimhood, vengeance, and heroism.
Which were fictional and which were true? To what degree did their authors combine their own
truths with truths heard from other survivors?’ The immense variety in the kinds of pieces
published, as well as statements made in certain editorials, show that the Ararats were designed to
interest a broad range of readers.

Thinking carefully about the newsletters’ content brings up the thorny issue of authorship: to
what extent did the text published above a Boy’s name reflect his own words and ideas? It seems
that there is no clear answer, and there are a few ideas that critical readers should keep in mind.

* Readers can turn to page 8 for an example in English and 116 for one in Armenian.

7 Such as those about a family of princesses (268-270) and a magical key (381—382, 407—408).

8 Such as translations of a Robin Hood story (198-199) and the legend of the Welsh dog Gelert (674-675).
9 There is a translation featuring time travellers (577-578) and an original composition set in a future Canada
and Armenia (498—499).

1 Consider the stories about Mardig of Van (418—420, 432-434, and 447-450), Haigaz of Sivas / Sebastia
(654-657), and the 1920-1921 siege of Aintab (348-350 and 376-378).

XV1

To begin with, authors often have editors. In 1926, the Ararats’ editorial board was comprised
of about six Boys working under Alexanian’s leadership. As the older Boys were sent to work on
other farms, and especially once their teacher took over the project as a personal endeavour and
moved it to Hamilton in summer 1927, Alexanian became the only person overseeing the
newsletter’s content.'! To what extent did these various editors, and Alexanian in particular, shape
the kinds of submissions accepted for printing? Did the editors have a heavy hand or a light touch?

The English Ararat reads more like something written by young boys than the Armenian. Its
simple prose, short accounts, and imperfect English are what we would expect from children. The
Armenian edition was written much more formally, with far more complex vocabulary, grammar,
and syntax. It also dealt with more serious issues, like the importance of devoting oneself to
Armenia and resisting cultural assimilation.

There’s no doubt that Alexanian had a heavy hand when it came to the Boys’ Armenian
language, which comes through as surprisingly expert. Most of the pieces have the same authorial
voice; there is rarely a sense of difference between one writer and another. This suggests heavy
editing. Given that these very same issues publicized that some boys had forgotten to read and
speak Armenian within a few years of leaving Georgetown, and given that others had entered
their orphanages with little or no knowledge of Armenian, it’s impossible to imagine that so many
of their peers were writing at such a high level.'? Alexanian’s intervention with regard to language
raises the question of what kind of editor he was when it came to the Boys’ ideas.

What does one do with an 800-page tome like this one? That depends on the reader’s
preference. One could start at the very beginning and read all the way through, seeing how the
Ararats and their concerns changed over four years. One could open a page at random and read a
couple of issues, dropping themselves into a point in time a hundred years ago. Or one could take
a small passage and think on their own or with others about how it relates to the present and what
it reveals. Does it remind you of when you were small? Or raising children? Or having Armenian
debates? Was the past similar to the present, or was it different? And what does that say about
how much things have changed over the last century—or how little?

Daniel Ohantan is a PhD candidate in Ottoman-Armenian history at the University of California, Los
Angeles (UCLA), and the Corning Centre’s director of research. Born in Toronto, he has been researching the
early history of Armenians in Ontario since 2011.

1! For correspondence between the United Church of Canada and the Armenian Ararat after the move, see
files 30, 32, and 34, accession 1983.052C, BESS Fonds, UCC Archives; and file 19, box 61, accession
1982.200C, GCC Collection, UCC Archives.

” For scattered bits of evidence that, taken together, paint a compelling picture, see pages 396, 594, 629,
657, 717-720, and 722. One salient case is Aram Boyadjian’s letter to Alexanian (pages 722-723), in which
he reports, using impossibly fluent Armenian, that he has forgotten some of the letters of the alphabet. To
understand how some Boys could have forgotten the language so quickly, readers should look at the map
on page lxxvi, which includes the main villages and hamlets where Boys were sent to work. Many went
months and years with no Armenian interlocutors but themselves. Experts call the phenomenon of
forgetting a language—even a dominant one—through lack of practice language attrition.

xvii

XVIli

Ճորճթաունի հայորդիները եւ

իրենց պաշտօնաթերթերը
Տանիէլ Օհանեան

1927 թուականն էր. օր մը պատանի Սահակ Գրիգորեանը կը տեսնէ իր իսկ բառերը՝
տպագրուած: Օսմանեան կայսրութենէն եկած այս ապագայ հողամշակը իր ձեռքերուն մէջ
բռնած էր նոր լոյս տեսած թիւը «Արարատ» ամսաթերթին, որուն հիմնումին ինքը եւ իր ընկեր-
ները օժանդակած էին: Իր յօդուածին մէջ Սեւ ծովի ափերուն ծնած տասնչորսամեայ այս
պատանին նկարագրած էր Նիակարայի ջրվէժին հրաշալիքը, որ նոր տեսած էր հայ բարեկամ-
ներու խումբի մը հետ: Մի քանի շաբթուան ընթացքին իր յօդուածը պիտի հասնէր աշխարհով
մէկ սփռուած ընթերցողներու՝ իր նոր որդեգրեալ երկիր Գանատայէն մինչեւ Եւրոպա, մինչեւ
Մերձաւոր Արեւելք եւ անդին, եւ այն ատեն ընթերցողները պիտի գիտնային, թէ ինչպիսին էր իր
եւ իրեն պէսերուն կեանքը հարաւային Օնթարիոյի հողամշակութեամբ զբաղող աւաններուն,
գիւղերուն եւ գիւղակներուն մէջ':

Ձե՛ր ձեռքերուն մէջ գտնուող կամ Ձեր պաստառին պարզուած հատորը կը պարունակէ
Սահակին եւ իրեն պէս հարիւրեակ մը այլ մանչերու պատմութիւնները. տղոց, որոնք 1920-
ականներուն որոշ ժամանակ ապրած են Թորոնթոյի մերձակայ Ճորճթաունի որբանոց-
ագարակատան մէջ: Մենք շատ ձեւեր ունինք գիտնալու, թէ այս տղաքը ինչպէ՛ս յայտնուած են
հոն՝ իրենց ծննդավայրերէն հազարաւոր քիլոմեթրեր հեռու, եւ ինչպէ՛ս էր իրենց առօրեան երբ
հասակ կ՛առնէին: Այդ ձեւերէն մէկը ժամանակագրական ընթացքին հետեւիլն է՝ հետքագծելով
պատմութիւնը, որ մեզ կը տանի տասնիններորդ դարու կէսերէն մինչեւ Մեծ ճգնաժամի սկիզբ-
ները 1930-ին: Ուրիշ ձեւ մըն է կարդալը այն պաշտօնաթերթերը, որոնք այս տղաքը հրատարա-
կած են իրենց ուսուցիչին՝ Արիս Ալիքսանեանին հետ:

Ժամանակագրական ընթացքը`

«Գանատայի հայանպաստ ընկերութիւն»-ը (ԳՀԸ) եւ «Գանատայի միացեալ եկեղեցի»-ն
Գանատայի դաշնակցային կառավարութենէն արտօնութիւն ապահոված էին, 1922-էն 1930
թուականներուն միջեւ, 110 ման, բերելու հարաւային Օնթարիօ, որպէս մարդասիրական
նախաձեռնութիւն մը, որ նաեւ պիտի խթանէր Գանատայի գիւղաբնակ բնակչութեան թիւին
աճը: Ահա, մէկ խօսքով, Ճորճթաունի հայորդիներուն -եւ Սահակին- պատմութեան նախա-
պատմութիւնը: Մանրամասնութիւններուն ծանօթանալը, ինչպէս պիտի ընենք քիչ անդին, մեզի
կու տայ պատկեր մը, որ շատ աւելի երանգաւոր է. պատկեր մը, որուն շնորհիւ կը տեսնենք ԳՀԸ-
ին դիմագրաւած եւ մեծ մասամբ յաղթահարած մարտահրաւէրները:

Սահակին յօդուածը կարդալու համար տե՛ս այս գիրքին 467-րդ էջը:

Հ Այս հատուածը ամփոփում մըն է հետեւեալ յօդուածին՝ Daniel Ohanian, «Sympathy and Exclusion: The
Migration of Child and Women Survivors of the Armenian Genocide from the Eastern Mediterranean to
Canada, 1923-1930», «Genocide Studies International», 11-րդ տարի, Ne2 (2017), էջ 197-215: Շուտով մեր
տրամադրութեան տակ պիտի ըլլայ նաեւ Զապէլ Գաբրիէլեան-Չրչիլին նոր գիրքը՝ «The Georgetown Boys:
Genocide, Orphans, and Canadian Humanitarianism»:

XIX

Դար մը առաջ հայերը Գանատայի բնակչութեան 0,1%-էն ալ քիչ էին. 1914-ին 2 000-էն աւելի
քիչ հայ բնակիչ կար եւ 1930-ին՝ 3 000-էն քիչ: Գանատացիներուն մեծամասնութիւնը, հետեւա-
բար, հայերուն մասին իմացած էր ոչ թէ ուղղակի՝ անձնական ծանօթութիւններու բերումով, այլ
երկրորդական աղբիւրներէ՝ սկսեալ 1800-ականներու կէսերէն: 1860-էն 1915-ի ընթացքին
մօտաւորապէս 50 գանատացի գացած էին Օսմանեան կայսրութիւն միսիոնարական գործ
կատարելու` դպրոցներ եւ դարմանատուներ հիմնելու եւ բողոքական-աւետարանական քրիս-
տոնէութիւն քարոզելու: 1890-ականներու եւ 1909-ի հայերու կոտորածներուն ատեն այս
միսիոնարները լուր ղրկած էին տեղի ունեցածին մասին իրենց հայրենի եկեղեցիներուն եւ
լրագիրներուն: Այս ատեններն էր որ տարածուած էր կարծրատիպ մը, որ հանգանակութեան
համար շա՛տ օգտակար պիտի ըլլար. հայերը Արեւելքի հալածուած, տանջուող-,չարչարուող,
խեղճ քրիստոնեայ ժողովուրդ մըն էին, որ կարօտ էր Արեւմուտքի օգնութեան: Այս կարծրա-
տիպը կրկին անգամ գործի դրուած Ep Եղեռնին ընթացքին եւ անորմէ ետք՝ մեծ արդիւնք տալով:
Ոչ հայ գանատացիներ այնքան յուզուած էին, որ 1915-էն 1930-ի միջեւ 1 միլիոն գանատական
տոլար (վերիվարոյ այսօրուան 17 միլիոն տոլարին համապատասխանող գումար) նուիրա-
տուութիւն կատարած էին արտասահման գտնուող հայ գաղթականներու օգնելու համար`: (Ոչ
ոք հաշուած է թէ հայե՛րը որքան նուիրաբերած են):

ԳՀԸ-ի Ճորճթաունի նախագիծը մաս կը կազմէր այս՝ միսիոնարներու եւ հանգանակութ-
եան մասին պատմութեան, բայց նաեւ տարբեր էր անկէ: Կարեւոր տարբերութիւններէն մէկը
այն էր որ այս նախագիծը յայտնաբերած էր, որ կոտտացող հայերու կարծրատիպը երկսայրի
սուր մըն էր՝ մէկ կողմէն օգտակար, բայց միւս կողմէն ալ վնասակար:

ԳՀԸ-ն ստեղծուած էր 1916-ին հայ եւ ոչ հայ անհատներու պզտիկ խումբի մը կողմէ, որոնք
կը փափաքէին Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուածներու օգտին կատարուող հանգանակութ-
եան արշաւները աւելի լաւ համակարգել: Տրուած ըլլալով որ հայերը ոչ միայն 1915-ին
զանգուածային սպաննութեան եւ տեղահանութեան ենթարկուած էին, այլ մօտաւորապէս
տասնհինգ տարի անկէ ետք ալ, կազմակերպութիւնը Առաջին համաշխարհային պատերազմէն
ետք ալ գործունեայ մնացած էր: Մօտաւորապեէս կէս միլիոն հայեր գաղթական էին 1920-ական
թուականներուն՝ տեղահանուած pl Եղեռնին ընթացքին եւ անոր բերումով, եւ թէ տնտեսական
տագնապներու եւ նոր պատերազմներու հետեւանքով: Այս պատերազմներէն մէկը` Թրքական
անկախութեան պատերազմը (1919-1923), մահ կը սպառնար այն որբերուն, որոնք ծուարած էին
այսօրուան Թուրքիոյ տարածքին, ներառեալ մեր Սահակ Գրիգորեանին: 1922-ին ԳՀԸ-ն
խուճապահար հեռագիրներ ստացած էր Կոստանդնուպոլսոյ որբանոցներէն: Պատասխանա-
տուները կը հարցնէին՝ արդեօք գանատական կառավարութիւնը համաձա՞յն էր որպէս
հրատապ միջոց յանձն առնելու որբանոցներու պատասխանատուութեան տակ եղող եւ
Կոստանդնուպոլսէն արտահանուած մանուկները: Հարաւը գտնուող Զմիւռնիա քաղաքը
հիմնայատակ կործանուած էր, ն Թրքական ազգայնական շարժումը կ՛արշաւէր դէպի օսման-

3 Կարդալու համար այն մասին, թէ հայեր որքան յոգնած-զզուած էին այս կարծրատիպէն տասնամեակին
աւարտին, տե՛ս այս գիրքին 413-414-րդ էջերը, Լեւոն Պապաեանի 2 ապրիլ 1929 թուակիր նամակը
Տանիէլ Նորմըն Մըքլաքլընին (file 34, accession 1983.052C, BESS Fonds, United Church of Canada
Archives, npnijpo), ti: Mesrob Bagdasarian, «The Sunny Side of the Armenian People: Its Past and
Present», Toronto, Armenian Union of Canada, 1930, E9 5-6:

XX

եան մայրաքաղաքը, ուր շունը տիրոջը չէր ճանչնար: Մարդ չէր կրնար ըսել ի՛նչ պիտի գար հոն
ապրող քրիստոնեաներուն եւ Առաջին համաշխարհային պատերազմի Դաշնակից ուժերուն
հետ համագործակցած մարդոց գլխուն, երբ շարժման զինեալները Կոստանդնուպոլիս հաս-
նէին: Այս պայմաններուն մէջ է որ ԳՀԸ-ն նոր բան մը կ՞րնէ. ան կապահովէ սահմանուած թիւ
մը՝ քուոտա մը ներգաղթող մանչերու խումբի մը համար, որոնք Գանատա պիտի բերուէին եւ
այդպիսով փրկուէին: Այս նախաձեռնութեան յաջողութիւնը ամբողջութեամբ կախեալ էր
կազմակերպութեան կարողութենէն ներկայացնելու նախագիծ մը, որ կը բխէր երկու կողմերուն
շահերէն՝ Գանատայի կառավարութեան (երկիրին հողամշակներուն թիւը մեծցնել) եւ կարեկցող
գանատացիներուն ու գաղթականներուն (կեանք փրկել):

Այս նոր՝ ներգաղթի հետ կապուած հարցերու ենթահողին վրայ ԳՀԸ-ն յայտնաբերեց, որ
տառապեալ հայու կարծրատիպը, որ դրամ հաւաքելու եւ յետոյ արտասահման ղրկելու համար
այդքան օգտակար էր, կրնար նաեւ մեծ խոչընդոտի վերածուիլ: Այդ օրերուն դաշնակցային
կառավարութեան Ներգաղթի եւ գաղութատիրութեան բաժանմունքը մշակութային առումով
անհանդուրժողական էր: Այդ բաժանմունքին պաշտօնեաները դիւրին-դիւրին չհամոզուեցան
որբերը Գանատա բերելու ծրագիրին. սկիզբը մերժեցին զայն: Նախօրօք Բաժանմունքը արդէն
իրաւական պատնեէշներ դրած էր Ասիայէն եկողներուն (ներառեալ հայերուն, հնդիկներուն,
չինացիներուն եւ այլոց), ինչպէս նաեւ աղքատներուն եւ գաղթականներուն Գանատա հաս-
տատուելուն դիմաց: Իրարու միջեւ ծաւալուող իրենց քննարկումներուն մէջ ներգաղթի
պատասխանատուները հայերը եւ ուրիշ «արեւելքցիներ» կը սեպէին մշակութապեէս կամ ի ծնէ
եւ ի բնէ բրիտանացիներէն աւելի ստորադրեալ, ինչպէս նաեւ խարդախութիւն եւ խաբէութիւն
ընելու միշտ պատրաստ: Այս պաշտօնեաները նաեւ կը մատնանշէին, եւ իրաւացիօրէն, որ
Գանատայի մէջ հայ հողամշակներու թիւը մեծ չէր: Իրենց համար պարզ էր, որ այս ողորմելի
վիճակին մէջ գտնուող ոչ բրիտանացի ոչ հողամշակներուն պէտք չէր արտօնել մտնել երկիրին
սահմաններէն ներս:

Ի վերջոյ հաստատակամութիւնը եւ զիջելու իր պատրաստակամութիւնը յաղթանակով կը
պսակեն ԳՀԸ-ին ճիգերը՝ յօգուտ Սահակին եւ իր ապագայ ընկերներուն: Որքան որ գիտենք,
կազմակերպութիւնը իրաւունք ստացած էր Ճորճթաունի մէջ իր ագարակատուն-որբանոցը
հիմնելու, որովհետեւ վարչապետ Մըքենզի Քինկը, որ նախապէս մերժած էր առաջարկը,
անձամբ իր մտերիմ ընկերներէն, քաղաքական դաշնակիցներէ, տարբեր ձեւերով տասնեակ
հազարաւոր քաղաքացիներու կարծիքը լսելէ ետք, միտքը փոխած էր: Միեւնոյն ատեն կազմա-
կերպութիւնը ստիպուած եղած էր զիջումներ ընելու եւ իր սկիզբը ուզածէն շատ աւելի քիչին
համաձայնելու: Իր ճամբով ներգաղթեալ տղոց սահմանեալ թիւը (քուոտան), որ կրցած էին
ապահովել, 100 հոգի Ep 2%-ը այն 5 000-ի թիւին, որուն համար կազմակերպութիւնը պայ-
քարած էր:

Ճորճթաունի հայորդիներու ագարակատունը հիմնուած էր որպէս 200 ակր (80 հեկտար)
տարածութեամբ վարժարան-որբանոց՝ հետեւելով արհեստից վարժարաններու օրինակին:
Առաջին աշակերտ-որբերու խումբը (մօտաւորապէս 10-12 տարեկաններ) հոն մուտք գործեց 1
յուլիս 1923-ին՝ այդ օրերուն Տէրութեան օրը, այժմ՝ Գանատայի օրը: Յաջորդող եօթը տարիները
եղան wéh, մարտահրաւէրներու եւ յարմարելու տարիներ yk Ճորճթաունի հայորդիներուն, jet’
անոնց խնամքի պատասխանատուներուն համար` այցելութիւններու, հարցազրոյցներու,

XXi

համերգներու եւ դրամահաւաքներու կազմակերպում եւ այս անգամ աղջիկներ ու կիներ ալ
ներառող քուոտաներու սահմանում: Այս աղջիկներուն եւ կիներուն՝ Ճորճթաունի հայուհի-
ներուն փորձառութիւնները էապէս տարբեր էին Հայորդիներուն ապրածներէն. Հայուհիները
բոլորը որբանոցներէ չէին գար, իրենց միջին տարիքը մօտաւորապէս 18 տարեկան էր (ի
տարբերութիւն մանչերուն, որոնց միջին տարիքը 12 տարեկան էր) եւ Հայուհիներուն մեծ մասը
ագարակատան մէջ չէր ապրեր եւ հոն չէր կրթուիր: Հողամշակ դառնալու փոխարէն անոնք
քաղաքային տուներու մէջ սպասուհի կ՛ըլլային եւ մասնակցութիւն չէին ունենար այս հատորին
մէջ հրատարակուած պաշտօնաթերթերուն թիւերուն:

1928-ի յունուարին ԳՀԸ-ն Ճորճթաունի նախագիծը կը փոխանցէ «Գանատայի միացեալ
եկեղեցի»-ին: Յաջորդող տարիներուն ընթացքին Հայորդիները 18 տարեկան դառնալով այլեւս
անկախ կը դառնան Եկեղեցիէն եւ Ներգաղթի բաժանմունքին իրենց պարտադրած իրաւական
սահմանափակումներէն: ԳՀԸ-ն իր դռները կը գոցէ 1930-ի նոյեմբերին, եւ, տնտեսական մեծ
ճգնաժամին bpp արձագանգ, դաշնակցային կառավարութիւնը արմատապէս կը նուազեցնէ
թիւը նոր ներգաղթեալներուն, որոնց կ՛արտօնէր երկիր մուտք գործել: Ըստ մեր տեղեկութիւն-
ներուն՝ Ճորճթաունի վերջին հայորդին՝ Գասպար (Կաս) Կարապետեանը կը մահանայ 2006-ին,
իսկ Ճորճթաունի վերջին երկու հայուհիները՝ Ազնիւ (Լոռնա) Քէմպրըլ-Մըրսըն եւ Արմենուհի
Արմինէ Գավուքնեան-Թռնամեանը, կը մեռնին 2011-ին:

«Արարատ» պաշտօնաթերթերը

Հատորը, որ Դուք հիմա կը կարդաք, ի մի կը բերէ Հայորդիներուն եւ հայերէնի իրենց
ուսուցիչին հրատարակած պաշտօնաթերթերուն բոլոր յայտնի թիւերը. հանրագումար 45 թիւ՝
15 անգլերէն եւ 30 արեւմտահայերէն, յունուար 1926-էն սեպտեմբեր 1929 թուակիր: Պաշտօնա-
թերթերը կը կոչուէին «Ararat Monthly» եւ «Արարատ ամսաթերթ»՝, անունովը այն լեռան, որ
տասնիններորդ դարու կէսերէն ի վեր Հայաստանի եւ հայութեան խորհրդանիշն էր`: Տրուած
ըլլալով որ այս պաշտօնաթերթերուն բովանդակութիւնը եւ պատմութիւնը բացատրուած է
Յակոբ Աբրահամեանի եւ Զապէլ Գաբրիէլեան-Չրչիլի՝ այս հատորին մէջ ներառուած յօդուած-
ներուն մէջ, պիտի բաւարարուիմ արագ ուրուագիծ մը տալով եւ որոշ բացեր լրացնելով:

Աբրահամեանը «Արարատ»-ները կը սեպէ Հայորդիներուն հայերէնի ուսուցիչ եւ մեծ եղբօր
կերպար Արիս Ալիքսանեանին (1901-1961) «միտքի արգասիք»-ը: Ալիքսանեանը պաշտօնա-
թերթերուն գլխաւոր մղիչ ուժն էր. ինքն ալ իր հերթին մղուած էր իր խնամքին տակ յայտնուած
մանուկներուն հանդէպ սիրոյ ն: պատասխանատուութեան զգացումներէն: Սկիզբը ան
«Արարատ»-ը ստեղծած էր տղոց տալու համար տեղ մը, ուր կրնային կատարել անգլերէնով
շարադրելու իրենց փորձերը, լուրեր կրնային տալ իրենց ագարակատան մասին եւ կապի մէջ
մնալ իրարու հետ Ճորճթաունէն մեկնելէ ետք: Բայց անգլերէն «Արարատ»-ը շուտով պիտի

4 Ուշադիր ընթերցողը պիտի նկատէ, որ հայերէն թիւերէն մի քանիի ճակատին «Արարատ ամսագիր»
գրուած է:

5 Հայկ Դեմոյան (կազմող), «Հայկական ազգային խորհրդանշաններ. զինանշաններ, դրոշներ, պարգն-
ներ», Երեւան, հեղ. հրատ., 2012, էջ 190-217: Հրատարակիչները սկսած են իրենց պարբերականները
Արարատ լեռան անունով կոչել 1840-ին (օրինակ՝ «Արշալոյս արարատեան» կամ «Մասեաց աղաւնի»).
տասնիններորդ դարուն Արարատին կապուած անունով առնուազն տասը հանդէս կար:

XX11

օժտուէր հայալեզու երկուորեակով մը, որ քիչ մը տարբեր նպատակներ կը հետապնդեէր՝ տղոց
իրենց հայկական ինքնութեան կառչելուն օգնելու եւ Օնթարիոյի հայոց գլխաւոր համայնք-
ներուն միջեւ լուրեր փոխանակելու նպատակները:

Պաշտօնաթերթերը համաշխարհային սփռում ունեցող հրատարակութիւններ էին, որոնք
իրենց փառքի օրերուն աւելի քան 30 երկիրի մէջ ընթերցող ունէին: Անոնք ամբողջ աշխարհին
կը հասնէին շնորհիւ ցրուումի ցանցի մը, որ կ՛ընդգրկէր գրեթէ բոլոր ցամաքամասերը,
Գանատայի զոյգ ափերը՝ Պրիթիշ Գոլոմպիայէն Հալիֆաքս եւ Պոլիվիա, Փարիզէն Եթովպիա եւ
Չինաստան: Ասիկա կարելի եղած էր շնորհիւ այն խրախուսանքին, որ ընթերցողները կը
ստանային պաշտօնաթերթերուն մատչելիութիւնը մեծցնելու համար. անոնք իրենց օրինակը
ձեռքէ-ձեռք կ՛անցընէին, ուրիշներուն ալ կ՛րսէին որ անոնք ալ բաժանորդագրուէին եւ բաժա-
նորդագրութիւն կը նուիրէին: Նուիրուած բաժանորդագրութիւններուն մասին պաշտօնաթերթ-
երուն մէջ կը գրուէր. նուիրողին ու նուէրը ստացող բաժանորդին անունները կը հրապա-
րակուէին, ինչպէս նաեւ անոնց բնակած քաղաքները եւ երկիրները: Այս ցանկերէն մենք
տպաւորութիւն կը կազմենք 1920-ականներու աշխարհասփիւռ հայկական կեանքին հանգոյց-
ներուն մասին, ներառեալ անսպասելի վայրերու, օրինակ` Նորթ Քարոլայնայի (ԱՄՆ),
Ռումանիոյ եւ Քուպայի:

«Արարատ»-ները թիրախային բազմաթիւ լսարաններու ուղղուած էին: Նոյնիսկ մի քանի
թիւ կարդալով կը տեսնենք, որ անոնց բովանդակութիւնը շատ այլազան F կան
գծագրութիւններ, գեղարուեստական եւ ոչ գեղարուեստական գրութիւններ: Գեղարուեստ-
ական գրութիւններն ալ բազմազան են եւ կընդգրկեն բազմաթիւ սեռեր՝ բարոյախրատական
պատմութիւններ, հրաշալիք-հեքիաթներ՝ եւ առասպելներծ: Երկու ենթադրական գրութիւն
կ՛'առանձնանան իրենց եզակիութեամբ՞: Երեւակայական գրութիւններէն շատերը կը հրապա-
րակուէին այն լեզուով, որ գրուած էին, ոմանք ալ կը կրէին «translated from Armenian» կամ
«թարգմանեց Անգլիերէնէ» նշումները: Ոչ գեղարուեստական գրութիւններու շարքին էին խմբա-
գրականները, նամակները, ագարակատան ու Օնթարիոյի ե: Պրիթիշ Գոլոմպիայի հայ
համայնքներէն լուրերը: Մեծ եղեռնին ընթացքին եւ անկէ անմիջապէսյետոյի մէջ տեղակայուած
պատմութիւնները դասակարգելը աւելի դժուար է. այս գրութիւնները զոհ ըլլալու, վրէժի եւ
հերոսութեան պատմութիւններ էին: Որո՞նք իրական էին եւ որո՞նք տղոց երեւակայութեան
արդիւնքն էին: Անոնց հեղինակները որքանո՞վ իրենց ճշմարտութիւնները կը միացնէին այլ
վերապրողներէ իրենց լսած ճշմարտութիւններուն'": Հրատարակուած նիւթերու լայն այլազան-

ծ Ընթերցողը կրնայ նմանօրինակ գրութիւններ կարդալ օրինակ էջ 8՝ անգլերէնով եւ էջ 116՝ հայերէնով:

7 Օրինակ՝ իշխանուհիներու ընտանիքի մը մասին (էջ 268-270) եւ կախարդական բանալիի մը մասին (էջ
381-382, 407-408) պատմութիւնները:

ծ Օրինակ՝ Րօպին Հուտեան պատմութիւն մը (էջ 198-199) եւ Ճէլըրթ անունով կալլէսցի շան մը պատմու-
թիւնը (էջ 674-675), երկուքը թարգմանուած անգլերէնէ:

° Խօupը ժամանակի մէջ ճամբորդողներու մասին պատմութեան մը թարգմանութեան մասին է (էջ 577-
578) Ge ապագայի Գանատայի ու ապագայի Հայաստանի մը մէջ տեղադրուած հեղինակային յօրին-
ուածքի մը (էջ 498-499):

0 Տե՛ս օրինակ Վանեցի Մարտիկին (էջ 418-420, 432-434 եւ 447-450), Սեբաստացի Հայկազին (էջ 654-
657) եւ Այնթապի 1920-1921-ի պաշարման մասին գրութիւնները (էջ 348-350 եւ 376-378):

XXill

ութիւնը, ինչպէս նաեւ որոշ խմբագրականներ ցոյց կու տան, որ «Արարատ»-ները ընթերցող-
ներու լա՛յն շրջանակի մը հետաքրքրութիւնները գոհացնելու մտադրութեամբ կը ձեւաւորուէին:

Պաշտօնաթերթերուն բովանդակութեան ուշադիր զննումը առաջ կը բերէ «ո՞վ է հեղինակը»
փշոտ հարցը. Հայորդիի մը ստորագրութիւնը կրող յօդուածը որքանո՞վ իր բառերով գրուած էր
եւ իր միտքերը կ՛արտայայտէր: Կարծես թէ յստակ պատասխան մը չկայ. եւ մի քանի միտք կայ,
որոնք քննական ակնոցով կարդացող ընթերցողը պէտք է ի մտի ունենայ:

Նախ եւ առաջ՝ հեղինակները յաճախ խմբագիր կ՛ունենան: 1926-ին «Արարատ»-ներուն
խմբագրական կազմը բաղկացած էր շուրջ վեց Հայորդիներէ, որոնք կաշխատէին
Ալիքսանեանի ղեկավարութեան տակ: Երբ տարիքով աւելի մեծ Հայորդիները կը ղրկուին այլ
ագարակներ աշխատելու, եւ մանաւանդ երբ իրենց ուսուցիչը իր ձեռքը կ'առնէ այս նախագիծը
որպէս իր անձնական նախաձեռնութիւնը եւ զայն կը տեղափոխէ Համիլթըն 1927-ի ամառը,
Ալիքսանեանը կը դառնայ պաշտօնաթերթին բովանդակութիւնը վերահսկող միակ անձը՝': Այս
տարբեր խմբագիրները եւ յատկապէս Ալիքսանեանը ի՞նչ աստիճանի կը ձեւէին տպագրութեան
համար ընդունուած նիւթերը: Խմբագիրները ծանր թա՞թ ունէին թէ՞ թեթեւ ձեռք:

Անգլերէն «Արարատ»-ը աւելի կը նմանի պատանիներու կողմէ գրուած թերթի, քան
հայերէնը: Անգլերէն «Արարատ»-ին պարզ արձակ շարադրանքը, կարճ պատումները եւ թերի
անգլերէնը կը համապատասխանեն մանուկներու գրիչէն մեր ակնկալածին: Հայերէն հրատա-
րակութիւնը շատ աւելի պաշտօնական լեզուով գրուած է, շատ աւելի ճոխ բառապաշարով, շատ
աւելի բարդ քերականութեամբ եւ շարադասութեամբ: Անոր նիւթերն ալ աւելի լուրջ էին,
օրինակ՝ Հայաստանին նուիրուելու կարեւորութիւնը կամ մշակութային ձուլումին դէմը առնելը:

Կասկաձէ վեր է, որ Հայորդիներուն հայերէնին երբ կու գար հարցը, Ալիքսանեանը խիստ
ձեռքով կը խմբագրէր տղոց լեզուն, որուն հետեւանքով զարմանալիօրէն պերճ եւ ճարտար
կերեւի ան: Հրապարակուած գրութիւններուն մեծ մասը հեղինակային նոյն ձայնը ունին. մէկ
գրողէն միւսին միջե: տարբերութեան զգացողութիւն շատ հազուադէպ կայ: Ասիկա ենթադրել
կու տայ, որ լուրջ ու խիստ խմբագրում տեղի կունենար: Նկատի ունենալով որ ճիշդ այս նիւթ-
երուն մէջ հրապարակուած էր, որ Ճորճթաունէն մեկնելէ մի քանի տարի ետք տղոցմէ ոմանք
մոռցած կ՛ըլլային հայերէն խօսիլ-կարդալը եւ տրուած ըլլալով որ տղոցմէ ոմանք ալ որբանոց
մտնելու պահուն շատ քիչ գիտէին կամ բացարձակապէս չէին գիտեր հայերէն, անկարելի է
երեւակայել, որ ագարակատան իրենց միւս ընկերները այսքան բարձր մակարդակի հայերէն
գրել կարենային "2: Եւ լեզուի վերաբերեալ Ալիքսանեանի միջամտութեան հարցը կը բարձրացնէ
իր՝ Հայորդիներուն գաղափարներուն պարագային ինչպիսի խմբագիր մը ըլլալուն հարցը:

1 «Գանատայի միացեալ եկեղեցի»-ին եւ հայերէն «Արարատ»-ին միջեւ նամակագրութեան համար տե՛ս
file 30, 32 tii 34, accession 1983.052C, BESS Fonds, UCC Archives, ինչպէս նաեւ file 19, box 61, accession
1982.200C, GCC Collection, UCC Archives:

2 Տարտղնուած ապացուցային պատառիկներու համար, որոնք ի մի բերուելով ծանրակշիռ պատկեր մը
կը կազմեն, տե՛ս էջ 396, 594, 629, 657, 717-720, եւ 722: Ուշագրաւ է մանաւանդ Արամ Պօյաճեանի
նամակը Ալիքսանեանին (էջ 722-723), որուն մէջ անհաւատալիօրէն սահուն հայերէնով կը պատվէ, թէ
մոռցած է հայերէն այբուբենի գիրերէն ոմանք: Հասկնալու համար, թէ Հայորդիներէն ոմանք ինչպէ՛ս
կրնային այդքան արագ մոռնալ հայերէնը, ընթերցողները պէտք է նային էջ Ixxvi-h վրայի քարտէսին,
որուն վրայ նշուած են գլխաւոր գիւղերը եւ գիւղակները, ուր տղաքը աշխատելու կը ղրկուէին: Տղոցմէ

XXIV

Ի՞նչ ընել, ինչպէ՞ս վարուիլ ասոր պէս 800 էջնոց գիրքի մը հետ: Կախեալ է ընթերցողին
նախընտրութիւններէն: Կարելի է սկսիլ սկիզբէն եւ կարդալ մինչեւ վերջ` տեսնելով, թէ
«Արարատ»-ները եւ անոնց մտահոգութեան առարկաները ի՛նչ փոփոխութիւններ կրած են չորս
տարուան ընթացքին: Կարելի է պատահական էջ մը բանալ եւ մի քանի թիւ կարդալ՝ ինքզինքը
նետելով ժամանակային պահու մը մէջ, որ հարիւր տարի առաջ է: Կամ ալ կարելի է պզտիկ
հատուած մը առնել եւ առանձին կամ ուրիշներու հետ մտմտալ, թէ ինչպէ՛ս ան կ՛առնչուի ներ-
կային եւ ինչեր կը բացայայտէ: Կը յիշեցնէ՞ Ձեզի Ձեր մանուկ հասակը, կամ պզտիկ մեծցնելու
հետ կապուած բաներ, կամ հայութեան վերաբերող զրոյցներ ու վէճեր: Անցեալը նմա՞ն է ներ-
կային, թէ՞ տարբե՞ր է: Ի՞նչ կը ցուցանէ այն մասին, թէ որքան շատ բան փոխուած է վերջին մէկ
դարուն ընթացքին, կամ որքան քիչ բան:

(Թարգմանութիւն՝ Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի)

Տանիէլ Օհանեանը արեւմտահայոց պատմութեան գծով դոկտորականի թեկնածու է Քալիֆորնիայի
համալսարան, Լոս Անճելեսէն (UCLA) ներս: Ծնած է Թորոնթօ: Տասնամեակէ մը ի վեր կ ուսում-
նասիրէ Օնթարիոյի հայութեան վաղ շրջանի պատմությիւնը ե կր վարէ Քորնինկ կեդրոնին Հետա-
զօտութիւններու տնօրէնի պաշտօնը:

շատերը ամիսներ, երբեմն տարիներ կ՛անցընէին միայն իրենք իրենց հետ հայերէն «խօսելով»: Մասնա-
գէտները չգործածելու բերումով լեզու մը, անգամ տիրական լեզուն մոռնալու երեւոյթը կը կոչեն լեզուա-
տիրապետումի նուազում:

XXV

XXV1

Ararat Monthly: The Only Armenian Publication in

British North America!
Jack Apramian

Although at times criticized by some Canadians, ethnic publications have always played a
significant and colourful role in the development of Canadian society by sustaining the cultural
ethos of its people and adding variety and spice to Canadian life and culture. Perhaps the main
criticism has been the sometime perpetuation of Old World politics and antagonisms which often
divide people into conflicting groups, weakening their efforts in the promotion of their own
cultural heritage and hindering their smooth integration into Canadian society.

No such adverse criticism could be made about Ararat Monthly, the little publication of the
ninety Armenian orphan boys who had been brought to Canada during the years 1923-27. The
story of its beginnings, its life during three years of publication,” its struggles with church
bureaucracy officials and its fight to defend itself against two branches of the federal government
is an intriguing sidelight of Canadian history.

The brain-child of A. L. Alexanian, assistant superintendent of the Armenian Boys Farm
Home in Georgetown, Ontario, [it] began publication in January 1926. Its contributors and co-
workers were a number of the Armenian boys on the farm between the ages of eleven and fourteen,
who did most of the writing, printing, collating and mailing to an eventual subscription list of two
thousand, scattered in thirty-four countries. The little paper was a challenge for the boys, and at
the same time informed both the Canadian and Armenian public of the operation of the only
colony of young Armenians in Canada.

It was a very small publication as magazines go, fourteen to sixteen pages in length (8% x 11
inches), printed in two columns. Its front cover boasted the monuments of the Armenian dream,
the twin peaks of Mt. Ararat and Mt. Aragatz, with the sun blithely smiling between the peaks
and a valley river flowing over the fertile plains of Ararat. BJ

Of humble mien but slightly tongue-in-cheek boastfulness, Ararat became a unique means of
self-expression for the boys, a vehicle to inform the many friends of the Georgetown Boys Farm
Home of the happenings on the farm and the activities of the boys. It was also a very effective
medium for acquiring greater skills in both Armenian and English, since much of the boys’
writings were English translations from Armenian texts. As an auxiliary to formal instruction,
writing for the Ararat helped the boys immensely in their use of English words, phrases and

All footnotes are by the compilers of this volume.

! First published in Polyphony: The Bulletin of the Multicultural History Society of Ontario 4, no. 1 (1982): 58-63.
Republished here with the permission of the MHSO.

2 The English-language Ararat was active from January 1926 through June 1927 and the Armenian-language
Ararat was active from May 1926 through at least September 1929.

3 Apramian seems to have made a mistake here. Aragatz is an entirely separate mountain from Ararat.

XXVil

sentence structure: but it also gave them a sense of pride and accomplishment in doing a project
of their very own. Many of the boys’ articles for the Ararat were reports on the day to day routine
on the farm; reports that are now of historical significance in piecing together details of “the noble
experiment” in Canadian immigration.

Whatever success Ararat was to enjoy during its three years was due to two Armenians, well-
known at the time. As editor and founder, A. L. Alexanian had the duties of selecting and editing
submissions, giving specific assignments for short articles or stories, arranging layout, typing,
promoting subscriptions and looking after the business side of the operation. Most of these tasks
were completed as extra-curricular duties. The financing and the basic policy decision-making
were the self-imposed duties of L. Babayan, a wealthy Toronto rug merchant who was also on the
home and farm committee of the Armenian Relief Association of Canada. He was a most
generous supporter of Ararat, making many personal donations for the purchase of equipment:
$260 for a duplicating machine, $160 for an Armenian typewriter, $277.50 for a new Gestetner
machine, donating prizes for a subscription contest and small monthly subsidies when
subscriptions of $1.00 per year were not sufficient to cover all expenses. Also assisting the original
venture were the local office of the Remington Company, which donated several used typewriters,
and Coated Papers of Georgetown with a gift of large quantities of paper stock.

Thus with the help of generous well-wishers, the paper was established, and a dozen
Armenian lads found a new interest in their young lives. Their English translations, their choice
of articles and their simple, concise vocabulary illustrated certain Armenian cultural subtleties—
abiding interest in the land of their ancestors (the land of the Urartus with their symbol Mt.
Ararat), their Christian heritage to which they clung despite centuries of oppression, their
compassion for the needs and sufferings of others, their desire to help the more unfortunate, the
punishment of evil and the rewarding of good, their prevailing interest in all the happenings on
the farm as well as global concerns—all these are expressed directly or indirectly throughout the
pages of the Ararat. To the displaced orphans of Georgetown and to the Canadian and Armenian
subscribers to Ararat, the fifteen issues of the [English-language] paper served not only as a
newsletter but also as a mirror of the Armenian soul.

True to the guidelines approved by the Immigration Department, the Canadianization of the
boys was begun in 1925 by sending the older ones to work on other farms. By the summer of 1927,
there were only about twenty boys left on the Georgetown farm. Mr. Alexanian could barely
continue publication of the magazine. In his editorial of May-June 1927, he wrote:

Goodbye to the friends of Ararat. This is the last number of this little magazine which
was printed by the Armenian Boys in care of the Armenian Relief Association of
Canada. As all the older boys who used to write the articles for the paper are now placed
on farms, and only a few of the smaller boys remain, it is hardly possible to carry on the
work of publishing this magazine. Ararat has a great many Armenian readers who will
find the “Armenian Ararat” very interesting, and which will be published by
Mr. Alexanian, but will no longer represent the Armenian Relief Association of Canada.

XXVIil

True to this editorial, in Hamilton some months later, Mr. Alexanian began the publication of the
Armenian Ararat, playing a significant role in the lives of the Georgetown boys once again, but
also creating great difficulties for the publisher with the leading Protestant church in Canada, as
well as two federal government departments.

Whereas the issues of the English Ararat had reflected the policies of the Armenian Relief
Association of Canada, the Armenian Ararat espoused the aspirations of the Canadian Armenian
communities—and specifically, that the ninety boys should not lose their mother tongue, nor
forget their ancient culture, nor should they all necessarily become, or remain, farm hands to be
lost in the Ontario hinterland. This policy was supported by the Armenian General Benevolent
Union, which wrote in October 1926:

We trust you with the task of taking all necessary measures in order that the boys do not
lose the links which tie them to their people, and do not be dispersed and lost for their
community. ... After the unprecedented calamity which struck our people during the
years 1915-1922, after the loss of nearly half of our population, we could not afford that
these boys be lost for their community.

The thrust of its argument was indicated in an excerpt from the May-June issue of 1928:
From letters sent to us we understand that some of our Armenian orphan youth are
already forgetting their Armenian language—especially, those boys who left the
Georgetown Home early, and without their wishes were placed on farms. Among the
letters, some unable to correspond with their relatives in other lands, have sent their
correspondence to the offices of Ararat for translation. Four young Armenians were
helped by this service. We shall suggest that all our Armenian youth put aside daily, one
short period at their disposal for reading and writing in the Armenian language. With
this end in view, we have already emphasized the usefulness of the little magazine we
send to them, free, every month.

To officials of the Board of Evangelism and Social Service of the United Church of Canada,
who had by now taken over the work and the obligations of the Armenian Relief Association of
Canada, this editorial was seen as a presumptuous challenge to government policy. On July 20,
1928 they sent strong letters of protest to A. L. Joliffe of the Canadian Immigration Branch,
accusing both A. L. Alexanian and L. Babayan of interference, and emphasizing the undesirable
influence of the Ararat magazine on the youthful Georgetown boys."! Two excerpts translated
from Armenian were submitted as proof of their charges:

(from the March 1928 issue)

This paper is an independent periodical whose co-workers are young orphans scattered
in various locations far away from other Armenians. Our aim is not to publish pieces of
literary merit or classical literature, but to provide an open forum for our scattered
remnants ... for them to be interested in the Armenian language, to be able to write in
the same language and to live with Armenian aspirations.

4 These letters are in file 89616 (“Armenian Relief Fund”), volume 215, record group 76, Department of
Employment and Immigration Fonds, Library and Archives Canada, Ottawa.

XXIX

(from the April 1928 issue)

We desire that our orphans stay on as sons of the land, that they love the land and
cultivate it. Farming is a most blessed and honourable occupation. But it is logical that
those among our brothers who have individual gifts to advance and elevate themselves
should not give way blindly to misleading circumstances. Use a little patience, will-
power and mature judgement—take advantage of opportunities.

Having included the above translation from Ararat, the letter of protest from the church offices
ended with this astounding paragraph:

I would take the liberty of making two suggestions: 1) That the Immigration Department
make a strong representation to the proper authorities to have the Ararat suppressed.
2) That a pointed letter from the Immigration Department be sent to A. L. Alexanian of
Hamilton, Editor of the Ararat, calling attention to the severeness of his position.

The finish to this inglorious affair was written on February 22, 1929 by F. C. Blair, new
deputy minister of immigration, and addressed to L. J. Caboury, deputy postmaster general of
Canada. It reads as follows:

I’m afraid there is very little can be found in the copies of Ararat that make translation
worthwhile. ... In looking them over, I find that while the articles are written with the
evident purpose of bringing the Armenian boys in Canada under the influence and
control of certain influential Armenians in the country, the statements made against the
organization which brought the Armenian boys into Canada with our consent are not in
themselves at all harmful. ... I think perhaps the best thing to do is to let the matter drop
until some further evidence of a more damaging character is secured.

Neither the Immigration nor the Post Office Departments made any further attempts to
“suppress” the journal. Ararat continued publication for a few more months, after which, with
diminishing interest on the part of the boys themselves and increasing business obligations for the
paper’s founder and publisher, the Ararat died a natural death, thus closing a colourful episode in
the annals of ethnic journalism, and with it, an interesting vignette in Canadian social history. The
fifteen issues of the English Ararat fortuitously preserved for posterity by H. Groh of Dominion
Experimental Farms, Ottawa, and a like number"! of the Armenian Ararat were the sum total of
the Armenian journalistic effort until many years later, when the Armenian Holy Trinity Church
of Toronto was built, and the monthly publication Nor Serount (New Generation) became the
official organ of the church and community.

Jack Apramian was a Georgetown Boy as well as the group’s historian. Born in Aksehir in 1915, he arrived in
Canada in 1923. After his training at the Armenian Boys’ Farm Home, he worked on farms for several years
and joined Alexanian’s Oriental Rug Company in 1937. He enlisted in the Second World War but did not
see service, married Araxie Charkoyan, and had a daughter and son. He owned Gemini Rug Dyers and
Gemini Carpets in the 1960s and 1970s, reconnected with his mother in Soviet Armenta in 1962, and died in
Hamilton in 1988.

Tn fact, at least 30 issues of the Armenian Ararat were published.

XXX

«Արարատ» ամսաթերթը՝
Բրիտանական Հիւսիսային Ամերիկայի
հայկական միակ հրատարակութիւնը'
Յակոբ Աբրահամեան

Հակառակ անոր որ որոշ գանատացիներ երբեմն քննադատած են զանոնք, Գանատայի
եկուոր փոքրամասնութիւններուն հրատարակութիւնները միշտ ալ նշանակալից ու գունաւորող
դեր խաղացած են գանատական հասարակութեան զարգացման մէջ` պահպանելով տուեալ
փոքրամասնութեան մշակութային բարքերը եւ բազմազանութիւն եւ համ ու հոտ աւելցնելով
Գանատայի կեանքին ու մշակոյթին: Թերեւս գլխաւոր քննադատութիւնը այն եղած է, որ Հին
աշխարհի քաղաքական հաշիւները եւ հակառակութիւնները երբեմն վառ կը պահուէին, իսկ
վերջիններս յաճախ մարդիկը կը բաժնէին իրարաբախ խումբերու՝ տկարացնելով իրենց
սեփական մշակութային ժառանգութիւնը յառաջմղելու անոնց ճիգերը եւ խոչընդոտելով
գանատական հասարակութեան մէջ անոնց հեզասահ համարկումին:

Այսպիսի բացասական քննադատութիւն կարելի չէ արտայայտել «Արարատ» ամսաթերթին՝
1923-1927 թուականներուն Գանատա բերուած իննսուն հայ որբ մանչուկներու պզտիկ հրատա-
րակութեան մասին: Ամսաթերթին սկզբնաւորումին, հրատարակութեան երեք տարիներուն,
եկեղեցական դիւանակալական պաշտօնեաներուն դէմ անոր կռիւներուն եւ դաշնակցային
կառավարութեան բազմաթիւ ճիւղերուն ընդդէմ ինքնապաշտպանական պայքարին պատմու-
թիւնը Գանատայի պատմութեան հետաքրքրաշարժ մէկ էջն է:

Ճորճթաունի (Օնթարիօ) Հայորդիներու ագարակատան օգնական տնօրէն Ա. Ղ.
Ալիքսանեանի միտքի արգասիք այս հանդէսը սկսաւ լոյս տեսնել 1926-ի յունուարին: Թերթին
աշխատակիցները եւ յօդուածագիրները ագարակի հայ մանչերէն էին, 11-14 տարեկան տղաներ,
որոնք գրելու, տպագրելու, կազմելու եւ երեսունչորս երկիրներու մէջ սփռուած ի վերջոյ երկու
հազար բաժանորդագիրներուն ղրկելու աշխատանքին մեծ մասը կ՛ընէին: Փոքրածաւալ թերթը
մարտահրաւէր մըն էր տղոց համար. միաժամանակ թէ՛ գանատացի, թէ՛ հայ հանրութիւնը
տեղեակ կը պահէր Գանատայի հայ պատանիներու միակ գաղութին գործունէութեան մասին:

Ամսաթերթերու առումով շատ փոքրածաւալ հրատարակութիւն մըն էր` տասնչորսէն
տասնվեց երկսիւնակ էջնոց (էջը՝ 8%” x 11”): Շապիկը կը յոխորտար հայու երազանքի կոթող-
ներով` Արարատ եւ Արագած լեռներուն զոյգ գագաթներով, կատարներուն միջեւ զուարթ
ժպտացող արեւով եւ Արարատեան բերրի դաշտավայրին մէջէն հոսող հովտային գետով":

Բոլոր ծանօթագրութիւնները հատորիս կազմողներունն են:

1 Այսյօդուածը առաջին անգամ լոյս տեսած է «Multicultural History Society of Ontario»-ի պաշտօնաթերթ
«Polyphony» hանդէսին uty 4-րդ տարի, Nel (1982), էջ 58-63: Հոս թարգմանաբար կը վերահրատարակուի
«MHSO>»-h արտօնութեամբ:

2 Անգլերէն «Արարատ»-ը լոյս տեսած է յունուար 1926-էն յունիս 1927, իսկ հայերէնը՝ մայիս 1926-էն
նուազագոյնը սեպտեմբեր 1929:

3 Կը թուի թէ Աբրահամեանը վրիպակ մը ունի հոս: Արագածը եւ Արարատը լրիւ առանձին լեռներ են:

XXX1

Համեստ տեսքով, բայց քիչ մը զաւեշտական գոռոզութեամբ «Արարատ»-ը դարձաւ
մանչերուն համար ինքնարտայայտման եզակի միջոց մը, կրիչ մը՝ Ճորճթաունի Հայորդիներու
ագարակատան բարեկամները տեղեակ պահելու ագարակին անցուդարձին եւ տղոց
գործունէութեան մասին: Հանդէսը նաեւ շատ արդիւնաւէտ միջոց մըն էր հմտանալու թէ՛
հայերէնի եւ pt’ անգլերէնի մէջ` տրուած ըլլալով որ տղոց գրածներուն մեծ մասը հայերէն
գրութիւններու անգլերէն թարգմանութիւններ էին: Կանոնաւոր ուսուցումին որպէս օժան-
դակում՝ «Արարատ»-ի մէջ գրելը մեծապէս օգնեց տղոց անգլերէն բառերու, նախադասութիւն-
ներու եւ շարահիւսութեան կիրարկութեան մէջ. նաեւ տուաւ իրենց իսկապէս ինքնուրոյն
նախագիծ մը իրագործելու հպարտութեան եւ նուաճումի զգացողութիւն: Մանչերուն յօդուած-
ներէն շատերը ագարակին առօրեային մասին օրը-օրին տեղեկագիրեր էին, հաշուետուու-
թիւններ, որոնք հիմա ի Գանատա ներգաղթի այս «ազնիւ փորձ»-ին մանրամասնութիւնները ի
մի բերելու գործին համար պատմական կարեւորութիւն ունին:

Իր երեք տարուան հրատարակչական կեանքին ընթացքին «Արարատ»-ի վայելած
յաջողութիւնները կը պարտինք երկու` այդ ժամանակ շատ յայտնի հայերու: Խմբագիր եւ
հիմնադիր Ա. Ղ. Ալիքսանեանին պարտականութիւնը յանձնուած նիւթերը ընտրել եւ խմբա-
գրելն էր, կարճ յօդուածներու կամ պատմութիւններու համար յստակ յանձնարարութիւններ
տալը, թերթը էջադրելը, մեքենագրելը, բաժանորդագրութիւնը յառաջմղելը եւ նախաձեռնութ-
եան նիւթական-դրամական մասին հետեւիլը: Այս աշխատանքներուն մեծ մասը իբրեւ արտա-
հաստիքային պարտականութիւն կը կատարուէին: Նիւթականի ապահովումը եւ հիմնարար
ընթացակարգային որոշումները առնելը Լ. Պապաեանին՝ ինքզինքին տուած պարտականու-
թիւններն էին: Լ. Պապաեանը Թորոթոյէն գորգի հարուստ վաճառական մըն էր, որ նաեւ
«Գանատայի հայանպաստ ընկերութեան» ագարակատան յանձնախումբին անդամ էը:
«Արարատ»-ի շատ առատաձեռն զօրակցող մըն էր ան, որ անձնական բազում նուիրատուու-
թիւններ կ՞րնէր սարքաւորումներ գնելու համար՝ $260 բազմագրող մեքենայի համար, $160 huy-
երէն գրամեքենայի մը համար, $277,50 նոր Կեսթեթնըր մեքենայի մը համար, բաժանորդա-
գրութեան մրցումի մը մրցանակներու նուիրատուութիւն եւ ամսական մանր-մունր նուիրա-
տուութիւններ, երբ $1,00-ի տարեկան բաժանորդավճարները բաւարար չէին բոլոր ծախսերը
հոգալու համար: Սկզբնական ձեռնարկութեան օժանդակած են նաեւ Ռեմինկթըն ընկերութեան
տեղւոյն գրասենեակը, որ բազմաթիւ գործածուած գրամեքենաներ նուիրած էր եւ «Coater
Papers of Georgetown» ընկերութիւնը, որ մեծ քանակի թուղթի պաշարով մը ապահոված էր:

Եւ այսպէս, առատաձեռն բարեկամներու օգնութեամբ, թերթը հիմնադրուած էր, եւ
տասնեակ մը հայ մանչեր իրենց մատաղ կեանքերուն մէջ նոր հետաքրքրութիւն մը գտած էին:
Անգլերէնի իրենց ըրած թարգմանութիւնները, յօդուածներու իրենց ընտրութիւնը եւ իրենց
պարզ, սեղմ բառապաշարը ի ցոյց կը դնէին հայկական որոշ նրբութիւններ՝ մնայուն հետա-
քրքրութիւն իրենց նախնեաց հողին հանդէպ (ուրարտացիներու հողը՝ խորհրդանիշ Արարատ
լեռով), իրենց քրիստոնէական ժառանգութիւնը, որուն կառչած կը մնային հակառակ դարերու
հալածանքներուն, այլոց կարիքներուն եւ տառապանքներուն հանդէպ կարեկցութիւնը, աւելի
թշուառներուն օգնելու ցանկութիւնը, չարին պատժուիլը եւ բարիին հատուցում ստանալը,
ագարակին մէջ անցնող-դարձող ամեն ինչով տիրական հետաքրքրութիւնը, ինչպէս նաեւ
ամբողջ աշխարհին վերաբերող խնդիրներ... այս բոլորը ուղղակի կամ անուղղակի կերպով

XXXil

արտայայտուած են «Արարատ»-ի էջերուն մէջ: Ճորճթաունի՝ տեղահան եղած որբերուն եւ

«Արարատ»-ի գանատացի թէ հայ բաժանորդներուն համար թերթին [անգլերէն] տասնհինգ

թիւերը ոչ միայն լրատու եղած են, այլ նաեւ հայկական հոգին արտացոլող հայելի:

Հաւատարիմ Ներգաղթի բաժանմունքին հաստատած ուղենիշերուն՝ այս մանչերուն
գանատացիացումը սկիզբ առաւ 1925-ին` մեծ տղաքը այլ ագարակներ աշխատելու ղրկելով:
1927-ի ամառը երբ եկաւ, Ճորճթաունի ագարակին մէջ միայն շուրջ քսան մանչ մնացած էր: Պրն.
Ալիքսանեանը այլեւս չէր կրնար շարունակել ամսաթերթին հրատարակութիւնը: 1927-ի մայիս-
յունիսի թիւի իր խմբագրականին մէջ ան կը գրէր.

Մնաք բարով, «Արարատ»-ի բարեկամներ: «Գանատայի հայանպաստ ընկերութեան»
խնամքին տակ գտնուող հայորդիներուն կողմէ տպուած փոքրիկ մեր ամսաթերթին
վերջին թիւն է այս: Տրուած ըլլալով որ տարիքով աւելի մեծ մանչերը, որոնք յօդուածներ
կը գրէին թերթին համար, հիմա ագարականերու մէջ աշխատանքի տեղաւորուած են
եւ միայն մի քանի պզտիկ տղաք մնացած են հոս, դժուար է այս ամսաթերթին հրատա-
րակութիւնը շարունակելը: «Արարատ»-ը բազում հայ ընթերցողներ ունի, որոնք պիտի
տեսնեն, որ հայերէն «Արարատ»-ը շատ հետաքրքրական է. ան պիտի հրատարակուի
պրն. Ալիքսանեանին կողմէ, բայց այլեւս պիտի չներկայացնէ «Գանատայի հայա-
նպաստ ընկերութիւն»-ը:

Հաւատարիմ խմբագրականին՝ պրն. Ալիքսանեանը մի քանի ամիս անց Համիլթընի մէջ սկսաւ

հրատարակել հայերէն «Արարատ»-ը՝ անգամ մը եւս նշանակալից դեր խաղալով Ճորճթաունի

տղոց կեանքին մէջ, բայց նաեւ հրատարակիչին համար մեծ բարդութիւններ ստեղծելով

Գանատայի առաջատար բողոքական եկեղեցիին եւ դաշնակցային կառավարութեան երկու

բաժանմունքներու հետ:

Մին, անգլերէն «Արարատ»-ի թիւերը «Գանատայի հայանպաստ ընկերութեան»
քաղաքականութիւնը կ՛արտացոլէին, հայերէն «Արարատ»-ը Գանատայի հայ համայնքներուն
ձգտումները կը ջատագովէր. յատկապէս եւ որոշակիօրէն, որ իննսուն մանչերը պէտք էր որ
մոռնային իրենց մայրենի լեզուն, ոչ ալ իրենց հնամենի մշակոյթը, ոչ ալ պէտք է որ բոլորը
անպայման դառնային կամ մնային Օնթարիոյի ամայութիւններուն մէջ կորսուելու դատա-
պարտուած մշակներ: «Հայ բարեգործական ընդհանուր միութիւն»-ը զօրավիգ էր այս
սկզբունքին. 1926-ի հոկտեմբերին ՀԲԸՄ-ը կը գրէր.

Ձեզի կը վստահինք, որ ձեռք առնէք անհրաժեշտ բոլոր միջոցները, որպէսզի այս
տղաքը չկորսնցնեն զիրենք իրենց ազգին կապող կապերը, չցրուին, եւ համայնքը
չկորսնցնէ զիրենք: ... 1915-1922-ին մեր ժողովուրդը հարուածած աննախադէպ
աղէտէն ետք, մեր ազգաբնակչութեան գրեթէ կէսին կորուստէն ետք, մենք մեզի չենք
կրնար թոյլ տալ, որ այս տղաքը իրենց համայնքին համար կորսուին:

Իրենց փաստարկին միտք բանին բերուած է «Արարատ»-ի 1928-ի մայիս-յունիսի թիւին մէջ.
Մեզի հասած նամակներէն կը հասկնանք թէ մեր Հայորդիներէն ոմանք սկսած են
տակաւ մոռնալ իրենց Հայերէնը, մանաւանդ անոնք որ կանուխէն ձգեցին
Ճորճթաունի ագարակատունը եւ իրենց կամքէն անկախ՝ ագարակներ տեղաւոր-
ուեցան: Այս վերջիններէն ոմանք իրենց ազգականներուն հետ Հայերէն թղթակցութիւն
ընելու անկարող՝ իրենց թղթակցութիւնները Արարատի խմբագրատունը կը ղրկեն

XXXii1

թարգմանուելու համար: Չորս Հայորդիներ օգտուեցան այս ծառայութենէն: Մեր բոլոր
Հայորդիներուն պիտի թելադրէինք օրական մէկ մէկ կարճ միջոց տրամադրել Հայերէն
կարդալու եւ գրելու համար: Այս առթիւ մասնաւորաբար շեշտած ենք արդէն տղայոց
ղրկուած մեր շրջաբերականներուն մէջ:

Այդ պահին «Գանատայի հայանպաստ ընկերութեան» աշխատանքը եւ պարտաւորու-
թիւնները ստանձնած «Գանատայի միացեալ եկեղեցւոյ» Աւետարանութեան եւ ընկերային
ծառայութեան խորհուրդի պատասխանատուներուն աչքին այս խմբագրականը կառավարութ-
եան կարգերը մերժելու գոռոզ քայլ մըն էր: 20յուլիս 1928-ին Խորհուրդը զօրաւոր բողոքագիրեր
կը ղրկէ գանատական Ներգաղթի բաժանմունքի պատասխանատուներէն Ա. Լ. Ճոլիֆին, որոնց
մէջ կը մեղադրէ Ա. Ղ. Ալիքսանեանը եւ Լ. Պապաեանը միջամուխ ըլլալու մէջ եւ կը շեշտէ
«Արարատ» ամսաթերթի անցանկալի ներգործութիւնը Ճորճթաունի մատղաշ տղոց վրայ":
Հայերէնէ անգլերէնի թարգմանուած երկու հատուած ալ կը ներկայացուի իբրեւ ամբաստանու-
թիւնը հաստատող ապացոյց.

(1928-ի մարտի թիւէն)

Այս թերթը անկախ պարբերաթերթ մընէ, որուն աշխատակիցներն են Գանատայի
զանազան կողմերը ցրուած եւ հայութենէ բոլորովին մէկուսացած դեռատի Հայորդի-
ներ: Մեր նպատակը գրական գլուխ գործոցներ եւ կամ դասական կտորներ հրատա-
րակել sb այլ մեր ազգին ցրուած բեկորներուն առջեւ պատնեհութիւն մը բաց ձգել՝
Հայերէնով հետաքրքրուելու, զայն գրի առնելու եւ հայացի ներշնչումներ ապրելու
համար:

(1928-ի ապրիլի թիւէն)

Այո, մենք կը բաղձանք որ մեր Հայորդիները մնան հողին զաւակը, սիրեն հողը եւ
մշակեն զայն: Երկրագործութիւնը ամէն բանէ աւելի օրհնուած եւ պատուաբեր
զբաղում մըն է, բայց տրամաբանական է որ մեր եղբայրներէն անոնք, որոնք ինքնա-
յատուկ ձիրքեր ունին աւելի յառաջդիմելու եւ բարձրանալու, կուրօրէն չի յանձնուին
խաբուսիկ պարագաներու, այլ, քիչ մը համբերութիւն, քիչ մը կամքի զօրութիւն եւ քիչ
մըն ալ հասուն դատողութիւն գործածելով՝ պատեհութիւններէն օգտուին:

«Արարատ»-էն վերոյիշեալ հատուածներու թարգմանութեան կցած բողոքագիրը Եկեղեցիին
պաշտօնեաները կ՛եզրափակէին հետեւեալ ապշեցուցիչ, պարբերութեամբ.

Մենք մեզի կ՛արտօնենք երկու առաջարկ ներկայացնել. 1) որ Ներգաղթի բաժանմունքը
ուժգին միջամտութիւն մը ընէ պատկան մարմիններուն քով, որպէսզի «Արարատ»-ի
հրատարակութիւնը կասեցուի եւ 2) որ Ներգաղթի բաժանմունքին կողմէ կտրուկ
նամակ մը յղուի համիլթընաբնակ Ա. Ղ. Ալիքսանեանին՝ «Արարատ»-ի խմբագիրին,
վերջինիս ուշադրութիւնը հրաւիրելով իր վիճակի լրջութեան վրայ:

Այս անփառունակ խնդիրին եզրափակիչ արարը կը գրուի 22 փետրուար 1929-ին Փ. Չ.
Պլէրի` Ներգաղթի նոր փոխնախարարին կողմէ, ուղղուած Լ. Ճ. Քապուրիին՝ Գանատայի
թղթատարութեան ընդհանուր կառավարիչի տեղակալին: Բովանդակութիւնը այս էր.

4 Այս նամակները պահուած են գանատական պետական արխիւի հետեւեալ թղթածրարին մէջ. file 89616
(«Armenian Relief Fund»), volume 215, record group 76, Department of Employment and Immigration
Fonds, Library and Archives Canada, Opթաուա:

XXXIV

Կարծես թէ թարգմանութեան տաղտուկը արդարացնող շատ քիչ բան կարելի է գտնել
«Արարատ»-ի թիւերուն մէջ: ... Զանոնք թերթելով՝ ես այն կարծիքին եմ որ, մինչ
յJօդուածները գրուած են Գանատա գտնուող տղաքը գանատաբնակ որոշ ազդեցիկ
հայերու ազդեցութեան եւ վերահսկողութեան տակ բերելու բացայայտ նպատակով,
մեր համաձայնութեամբ հայ տղաքը Գանատա բերած կազմակերպութեան դէմ եղած
պնդումները ինքնին բնաւ վնասակար չեն: ... Կը կարծեմ որ թերեւս ամենալաւ բանը,
որ կրնանք ընել, այս խնդիրով հիմա չզբաղիլն է, մինչեւ աւելի կործանարար բնոյթի
որեւէ ապացոյց ձեռք ձգուի:

Ո՛չ Ներգաղթի բաժանմունքը, ո՛չ ալ Թղթատարութեան բաժանմունքը ատկէ ետք քայլեր
ձեռնարկեց ամսաթերթին հրատարակութիւնը «կասեցնելու»: «Արարատ»-ը մի քանի ամիս ալ
շարունակեց լոյս տեսնել. անկէ ետք, տղոց իսկ կողմէ հետաքրքրութեան նուազումին եւ թերթին
հիմնադիր հրատարակիչին վրայ գործարարական աճող պարտաւորութիւններու բերումով,
«Արարատ»-ը բնական մահով մահացաւ` այդպէսով աւարտելով ազգային փոքրամասնու-
թիւններու յատուկ լրագրութեան տոմարներուն գունագեղ մէկ դրուագը եւ անոր հետ նաեւ
փակելով: Գանատայի ընկերային-հասարակական պատմութեան հետաքրքրական մէկ
յարադէպին էջը: Օթթաուայի «Dominion Experimental Farms»-էն Հ. Կրոհի՝ սերունդներուն
համար պատահաբար պահած անգլերէն «Արարատ»-ի տասնհինգ թիւերը եւ մօտաւորապէս
նոյնքանն' թիւ կազմող հայերէն «Արարատ»-ները հանրագումարը կը կազմեն հայկական
լրագրութեան ջանքերուն, մինչեւ այն ատեն երբ, բազում տարիներ ետք, շինուեցաւ Թորոնթոյի
սուրբ Երրորդութեան հայաստանեայց առաքելական եկեղեցին եւ «Նոր սերունդ» ամենամսեայ
հանդէսը դարձաւ եկեղեցիին եւ համայնքին պաշտօնաթերթը:

(Թարգմանութիւն՝ Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի)

Յակոր Աբրահամեանը Ցորճթառւնի ագարակատան Հայորդիներէն մէկն էր, խումբին պատմաբանը:
Ծնած էր Ագշէհիր 1915-ին fa Գանատա ժամանած 1923-ին: Հայորդիներու ագարակատան մէջ իր
կազմատրումէն ետք բազում տարիներ ագարակներու մէջ աշխատած է, ապա դարժած «Alexanian’s
Oriental Rug Company» pնկերութեան պաշտօնեայ 1937-ին: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի
օրերուն զինուորագրուած է, բայց չէ զօրակոչուած: Ամուսնացած է Արաքսի Չարքոյեանին հետ,
ունեցած մէկ դուստր եւ մէկ որդի: 1960-1970-ականներուն տէրն էր «Gemini Rug Dyers» in «Gemini
Carpets» pնկերութիւններուն: 1962-ին վերագտած է Խորհրդային Հայաստանի մէջ ապրող իր մայրը
եւ մահացած Համիյլթթրնի մէջ 1988-ին:

> Իրականութեան մէջ հայերէն «Արարատ»-ի առնուազն 30 թիւ լոյս տեսած է:

XXXV

XXXVI

The Armenian Ararat Monthly’
Isabel Kaprielian-Churchill

One of the most important extracurricular activities of the Armenian boys at their farm/home
near Georgetown was to publish the Ararat monthly newsletters. The Armenian edition of Ararat
started publication in May 1926, a few months after the English edition saw the light of day in
January 1926 and shortly after a donation of an Armenian typewriter from Levon Babayan, a
Toronto businessman and an unfailing benefactor of the Georgetown project. Initially, the
English- and Armenian-language editions were published at the farm/home under the direction
and supervision of the papers’ founder, Mr. Aris Alexanian, the boys’ teacher.

Although a good measure of collaboration existed between the two editions, as a rule, they
were not straightforward translations. This difference meant that Alexanian and the boys working
on the Ararat took on a huge responsibility in putting out newsletters in two languages.

By mid-1927, most of the boys had been outplaced on farms in Ontario, making Alexanian’s
job as teacher at Georgetown more or less redundant; and he left the farm/home and returned to
Hamilton. The last English issue was published in June 1927 at Georgetown, just prior to
Alexanian’s departure at the end of the school term. The Armenian Ararat, however, continued
publication in Hamilton as Mr. Alexanian’s “own enterprise for the service of the Armenian
people.”? Assisted by his wife, Marie (Mary), and from time to time, a visiting “boy,” Alexanian
continued publishing until 1929 with some financial support from the Canadian Armenian Union.

Altogether, the Corning Centre has miraculously gathered 30 Armenian issues published
from 1926 to 1929. Even though the last issue in the Corning collection indicates that the monthly
intended to continue publication, it is dated September 1929, an ominous month, coinciding with
the beginning of the Great Depression. If later issues were indeed published, they will, hopefully,
be found some day and added to the collection.

After mid-1927, the Armenian Ararat evolved into the organ of the boys’ association, later
named the Armenian Boys’ Union of Canada.

This article will present a synopsis of the Armenian Ararat from four perspectives: the
international scope, local news, the boys’ initiatives, and other features.

The International Scope

When thousands of Armenian orphans were evacuated from Turkey in 1922-1924, they were
dispersed in orphanages throughout the Middle East, Europe, Africa, and Canada, where they
often published newsletters that were widely distributed, partly to raise funds, partly to strengthen

'T would like to thank Daniel Ohanian and the Corning Centre for giving me this opportunity to visit friends
whom I knew in their later years as I was growing up in Hamilton. It has been a privilege to see them
through the Ararat-scope, when they were young. 1 would also like to thank Prof. Alan Whitehorn for his
invaluable insight and comments for this essay.

2 Armenian edition, July-August 1927, 4.

XXXVil

the bonds of the vast Armenian diaspora, and partly to bolster the children’s facility to read and
write in their mother tongue. The Armenian Ararat was such an endeavour.

From Ararat’s circulation, we get a sense of the extent of the post-Genocide diaspora. The
newsletter was mailed to such places as the Melkonian Educational Institute in Cyprus, the
Armenian Orphanage in Alexandropol / Leninakan / Gyumri in Soviet Armenia, the Armenian
General Benevolent Union (AGBU) orphanage in Jerusalem, the Mesrobian Jemaran (school) in
Bulgaria, the Mekhitarist monasteries in Venice, Italy, and Vienna, Austria, the AGBU offices in
Paris, France, Egypt, and Cuba. Ararat also had subscribers in distant cities in Canada such as
Halifax, Nova Scotia, Sherbrooke, Quebec, and Nelson, British Columbia, and in a number of
states in the USA, including Michigan, New York, New Jersey, Pennsylvania, Massachusetts,
Illinois, Minnesota, and California. The boys received encouragement from the Armenian
American newspaper Baikar, which ran articles about the Georgetown project and about Ararat.

In these many ways, the activities and thoughts of the Georgetown boys were spread around
the world to readers in at least 37 different countries, while at the same time the world entered the
sphere of these survivor children on a farm nestled in southern Ontario.

Local News

Ararat offered a forum for the boys to write about their activities at their farm/home and their
experiences on farms throughout southern Ontario. In addition, the newsletter provided a
platform for information about the Armenian settlements in Canada. Under the heading
“Canadian Armenian Life,” local community news was published from Toronto, Hamilton,
St. Catharines, Brantford, Galt, and Guelph. We read that St. Catharines boasted an Armenian
population of 310 with 79 families and 97 children. Brantford also had a population of over 300
with 75 families. Hamilton had 239 Armenians including 76 families and 82 children. By contrast,
fewer than 100 Armenians had settled in Toronto.

At the time, a number of organizations enlisted the support of immigrants, such as those
founded before the 1920s, like the Armenian Red Cross, a women’s charitable organization,’ and
two political parties: the Armenian Revolutionary Federation (Tashnags) and the Social
Democrat Hunchakian Organization (Hunchaks), with chapters in various cities. New initiatives,
like the Canadian Armenian Union and a branch of the Armenian General Benevolent Union‘
attracted newcomers in Toronto. Meanwhile, in Hamilton, a new Library Society took on the
challenge of teaching children the Armenian language and of fostering Armenian culture. After a
successful fundraising campaign, the Society reopened the doors to an Armenian language
supplementary school in early 1928. The newly formed Armenian Young People’s Associations
were active in social and cultural affairs; and, as a means of strengthening inter-community
relations, efforts were underway to amalgamate the various associations into one unified group.

3 The Armenian Red Cross, founded in 1910, carries on its charitable work to this day under the name of
the Armenian Relief Society (ARS).

4 The Armenian General Benevolent Union (AGBU) was founded in Cairo, Egypt, in 1906 and it too
continues its multifaceted philanthropic work around the world.

XXXVI

Armenian cultural activities brought great excitement and joy to the communities.
Immigrants in various towns staged plays, engaged in debates, invited lecturers, and organized
concerts with singing, instrumental music, and recitations. Armenian food was served at many of
these functions and music, provided by a violinist, gave everyone, young and old, men, women,
and children, the chance to join together in the fun of the circle dances.

With pride, Armenians took their culture to the Canadian public. In the June 1927 issue, we
are informed that the Toronto Armenian choir under the direction of Mr. Yervant Selyan
performed at an international choir concert sponsored by the Masonic Order of the Eastern Star.

From the various local accounts, we learn the names of leaders in different communities. In
Hamilton, for instance, we see the early dominance in community life of the Mooradian-
Melkonian families.

Aside from local news, Ararat also published stories, letters, and articles by community
residents. Zareh Bedoukian, who was not a Georgetown boy but the son of Mrs. Serpouhi
Bedoukian, the house mother at the farm/home, published a short story about Christmas Eve.
Similarly, Varteres Nahabedian, a Fegan’s boy,° submitted a short story translated from the
English; and his brother Hesou, also a Fegan’s boy, described his placement on a farm near Maple
and his friendly relationship with other Armenian farm boys in the area. We are given a glimpse
of the warm brotherly affection shared by these survivor boys from Hesou’s account of a Christmas
visit by his brother, accompanied by Avedis (Frank) Ozanian, Hovannes (John) Soghigian,
Ardashes Papazian, and Kachazoun Baronvartian, all Fegan’s boys.

Asa platform for news and expression, Ararat was vital because no other Armenian Canadian
newspaper existed at the time. Most of the newspapers read by Armenian Canadians were
published in the United States or overseas. Now and then, settlers in Canada sent news items to
Armenian American newspapers, such as Hairenik, Yeridassart Haiastan, Haiastani Gotchnag, or
Baikar, or they mimeographed information sheets and distributed them locally, often by hand. The
Armenian Ararat was the only locally published Armenian language newspaper during the 1920s,
a crucial period of settlement and rehabilitation for Armenian refugees.

> From their home village of Arek (present-day Eskikavak), in the kaza or county of Keghi, in the province
of Erzerum, members of these families migrated to the city of Erzerum and to Cairo, Egypt, then made the
great trans-Atlantic journey to Brantford and Hamilton, Ontario.

° The Armenian Relief Association of Canada sponsored 109 boys who had survived the Genocide to come
to Canada. After a stay at the farm/home near Georgetown, they were sent out to farms as foster children
or as indentured farm labourers. The Association, along with its successor, the United Church of Canada,
also brought in 38 girls and young women as potential domestic servants. They worked mostly in Toronto.
Another 14 survivor boys were sponsored to Canada by Mr. Fegan’s Homes, also as farm workers. These
boys had initially been sent to England from the island of Corfu by the Armenian Refugees (Lord Mayor’s)
Fund based in London, England. After about two years, the Fegan’s organization arranged for their entry
to Canada. On the whole, they were older than the Georgetown children and were sent out directly as farm
labourers, usually for a period of two years. Unlike the Georgetown boys, the Fegan’s youngsters were
committed to repay their emigration costs of about $50.

XXXIX

The pages of Ararat bear witness as an archive of how survivors, immigrants to a strange land,
began to set down roots and to build and strengthen the relationships of Armenian community
life in the diaspora with social, political, cultural, charitable, intellectual, and educational
endeavours and with specific associations to involve women and young people.

At the same time, local residents did not forget their compatriots in need abroad. When an
earthquake struck Armenia, the fundraising campaign among Armenians and non-Armenians
raised almost $600.

The Boys’ Initiatives

Originally, the principal purpose of Ararat was educational. It was intended to teach the boys
to read and write their mother tongue, to nurture their Armenian and Canadian heritages, and to
help maintain and reinforce the values the children were taught.

The boys worked hard to publish Ararat and took great pride in its publication. Initially the
boys ran off 50 copies, charging $1 for a year’s subscription (ten issues); but this twenty-or-so page
student newsletter became so popular and successful that its circulation ultimately reached over
2,000 and the price was raised to $1.25.

In the early period of the Armenian Ararat, boys who had had a good basic education in
Armenian before coming to Canada undertook the work, including Hagop Hagopian, Mampre
Shirinian, Onnig Shangaian, Armenag Kouyoumdjian, and Haigaz Mesrobian. They gradually
brought in younger boys, like Hagop Aprahamian (Jack Apramian), Krikor Aznavorian, Aghavart
(Art) Avedissian, and Kegham Babigian (George Mooradian). In this way, the younger ones were
able to manage affairs when the older boys were dispersed to farms hither and yon.

As a matter of honour, the boys often added their place of birth after their signature at the
end of an article they had authored. Thus, Krikor Jerahian’s signature was accompanied by his
birthplace—Adapazar (located near Constantinople / Istanbul).

The boys contributed short fictional stories, usually with a moral or humorous theme, fables,
translations, poems, accounts of Armenian history, and essays about pertinent topics, expressing
their opinions or impressions. They delighted in writing about activities at their farm/home, such
as their justice system and court; their farm work, like their dairy and their poultry; their Junior
Red Cross chapter; and their concerts performed in many cities. Hagop Hagopian wrote about
religious practices at the farm/home and submitted another article describing the boys’ celebration
of Armenian Independence Day, May 28. Mampre Shirinian contributed an account of their
memorial service of the Genocide on April 24. On these solemn occasions, the boys gave equal
place to “Mer Hairenik” (Our Fatherland), the Armenian national anthem, and to “Oh! Canada”;
to “God Save the King” and “Haratch Nahadag” (Onward, Immortals of the Martyred Race), a
patriotic Armenian marching song. In another article, Mampre described their highly successful
concert tour in Detroit, Michigan. In his turn, Onnig Shangaian, following a trip to Hamilton,
expressed concern that because the young generation of Armenian Canadians preferred to speak
English, they would soon forget their mother tongue.

The “boys” encouraged their “brothers” placed on farms far from Georgetown to submit
essays and stories, and regularly published these works. In the January 1928 issue we read two

xl

interesting pieces from Jarvis, Ontario: Armenag Kouyoumdyjian’s story entitled “Clever Bedros”
and Arshavir Bezazian’s thoughtful essay about discipline and order.

These various contributions helped the boys write and read their home language. No doubt,
Alexanian edited the most glaring spelling and grammatical errors. Because acquiring Armenian
language textbooks and readers during the 1920s was extremely problematic, Ararat often served
as a reader for the boys.

The youngsters always thanked their subscribers and supporters. They were especially
grateful for the reception they received and the hospitality they enjoyed among Armenians and
non-Armenians during their visits to different towns and communities.

To increase circulation, the boys appealed to their readers to advertise their publication; and
they organized a competition for the person who could garner the most new subscribers.
Mr. Khoren Zadourian of Detroit, Michigan, won with 83 new subscribers and was awarded a
rug, donated by Levon Babayan, as his prize.

As resourceful as ever, they planned a literary contest for all Armenian Canadian young
people, calling for short stories and translations and offering prizes for the best ones.

The youngsters were entrepreneurial in raising money for their farm/home. In addition to
staging concerts in various cities, they sold copies of a calendar and a song book they produced.

In January 1928 the farm property and responsibility for the boys to the age of 18 was
transferred from the group that had brought the boys to Canada, the Armenian Relief Association
of Canada, to the United Church of Canada. Shortly afterwards, all boys remaining at the
Georgetown farm/home were sent away to farms and the Georgetown property was converted to
a home for unwed mothers.

This dispersal added another goal for Ararat: linkage. Ararat proudly carried “The World of
Our Armenian Boys.” Under this heading, it published news about the boys’ placements and
address changes so they could communicate with each other, a very important link for youngsters
who were often isolated in small Ontario farms and hamlets. For this scattered fragment of the
Armenian diaspora, Ararat also provided a learning tool. Their monthly copies, sent free of charge,
enabled the youngsters to read the latest news, to stay connected with each other, to be entertained
by the stories, and to improve their language facility, all at the same time.

Ararat was also a link between the boys and their teacher, Aris Alexanian, who acted both as
abig brother and a mentor, a vital bond for orphan boys. As a case in point, Alexanian counselled
them in his editorials and in personal meetings to pursue as much formal schooling as possible. In
the final edition of Ararat in the Corning collection, Alexanian appeals to Armenians everywhere
to contribute to the children’s special fund to help cover their expenses to attend high school.

The newspaper also linked the youngsters with their Armenian roots. In this relationship,
Alexanian played a dual role, for not only did he urge the boys to embrace their Armenian
heritage, but he also advocated on their behalf among Armenians far and wide. In one of his
articles, he stated what every Armenian adult knew: “These boys are Armenia.”

Repeatedly, he stressed the importance of Ararat as a link between the boys and their
Armenian identity and called on Armenians for their generous support of the newspaper. While

xli

he recognized the necessity of integrating into Canadian life and promoted loyalty to and respect
for the new homeland, he was passionate about keeping these surviving lambs within the
Armenian fold.’

While the boys kept in touch with each other through the Ararat Monthly, they also connected
with one another through their Georgetown boys’ association. The penultimate edition of Ararat
in the Corning collection, dated April 1929, deals primarily with the Armenian Boys’ Union of
Canada. A short history of the boys’ union is followed by the organization’s constitution. An
account of the proceedings of a conference then lists the slate of newly elected officers.

The stage was now set for the boys to begin a new decade, to venture forth as they reached
the age of maturity, and to network with each other through their own newsletter and association.

Other Features

Like all Armenian newspapers, the Armenian Ararat was a means of searching for relatives,
as so many families had been destroyed and fragmented during the war and Genocide. We read,
for instance, that relatives in Egypt and France were searching for Aram Sakaian, aged 20, the son
of Krikor, from Adapazani, Turkey.

Ararat also announced weddings, births, baptisms, and deaths. We read there about the
untimely death from tuberculosis of young Hovhanes Derderian, the first Georgetown boy to die.

In addition, Ararat published letters to the editor from the boys and from subscribers. Onnig
Shangaian, outplaced in Vineland, wrote that he was only 7 miles from St. Catharines and he
could not wait to visit the Armenian community in that city. In the May 1927 issue, Mr. Toros
S. Azadian, chairman of the Educational Board in Constantinople / Istanbul, wrote that he reads
the Ararat with great interest and pleasure. He commended Alexanian on his work with the boys,
on the publication of their newsletter, and on their staunch Armenian spirit.

Let me conclude this short overview with a quotation: “Imagine: for 100 Armenian youth
ranging in age from 10 to 17, this newsletter is the only link between us and the Armenian world.
Dispersed among Canadian farms, we live far from Armenians. From month to month we can’t

wait for our Ararat.”®

Isabel Kaprielian-Churchill was born in Hamilton. As a long-time Ontarian and historian, she has known

and interviewed many of the people who appeared in the pages of the Ararat monthlies. She is the author of
Like Our Mountains: A History of Armenians in Canada, Sisters of Mercy and Survival:

Armenian Nurses, 1900-1930, and the forthcoming The Georgetown Boys: Genocide, Orphans, and

Canadian Humanitarianism, as well as editor of Polyphony: Armenians in Ontario. Kaprielian-

Churchill is Professor Emeritus in history at California State University Fresno.

7 As I can personally attest, Alexanian’s determination was expressed not only in words but also in action.
He hired Georgetown and Fegan’s boys in his rug business and offered them an Armenian environment.
8 Armenian edition, June 1927, 13.

xlii

Հայերէն «Արարատ» ամսաթերթը'
Զապէլ Գաբրիէլեան-Չրչիլ

Ճորճթաունի մօտակայ իրենց ագարակատան մէջ հայ տղոց ամենէն կարեւոր արտա-
ուսումնական զբաղումներէն մէկը «Արարատ» պաշտօնաթերթին ամենամսեայ հրատարա-
կումն էր: «Արարատ»-ի հայալեզու տարբերակը սկիզբ կ'առնէ 1926-ի մայիսին` անգլերէն
«Արարատ»-ին յունուար 1926-ին լոյս տեսնելու սկսելէն մի քանի ամիս ետք եւ Լեւոն
Պապաենանին կողմէ հայերէն գրամեքենայի մը նուիրատուութենէն քիչ անց: Լեւոն Պապաեանը
թորոնթոյաբնակ գործարար մըն էր եւ Ճորճթաունի նախագիծին անսասան բարերարներէն
մէկը: Սկզբնական շրջանին անգլերէն եւ հայերէն լեզուներով պաշտօնաթերթերը լոյս կը
տեսնէին ագարակատան մէջ, հանդէսներուն հիմնադիր եւ տղոց ուսուցի, պրն. Արիս
Ալիքսանեանի տնօրինութեամբ եւ անոր հսկողութեան տակ:

Թէեւ համագործակցութեան որոշ չափ մը գոյութիւն ունէր երկու լեզուներով հրատարա-
կութիւններուն միջեւ, որպէս կանոն մէկը միւսին ուղղակի թարգմանութիւնը չէր: Այս տարբեր-
ութիւնը կը նշանակէր, որ Ալիքսանեանը եւ «Արարատ»-ին վրայ աշխատող տղաքը հսկայ
պատասխանատուութեան տակ կը մտնէին՝ պաշտօնաթերթերը երկու լեզուով հրատարակելով:

1927-ի ամառը տղոց մեծ մասը աշխատանքի տեղաւորուած էին Օնթարիոյի ագարակ-
ներուն մէջ` Ճորճթաունի մէջ Ալիքսանեանի ուսուցյական գործը քիչ թէ շատ աւելորդ
դարձնելով. Ալիքսանեանը կը ձգէ ագարակատունը եւ կը վերադառնայ Համիլթըն: Անգլերէն
վերջին թիւը լոյս կը տեսնէ Ճորճթաունի մէջ 1927-ի յունիսին՝ ուսումնական տարեշրջանին
աւարտին եւ Ալիքսանեանին մեկնումէն անմիջապէս առաջ: Հայերէն «Արարատ»-ը, սակայն, կը
շարունակէ լոյս տեսնել Համիլթընի մէջ որպէս պրն. Ալիքսանեանին «անձնական նախաձեռնու-
թիւնը ի բարօրութիւն հայ ժողովուրդին» : Իր կնոջ՝ Մարիին եւ ատեն-ատեն այցելու «տղու» մը
օգնութեամբ Ալիքսանեանը կը շարունակէ «Արարատ»-ի հրատարակութիւնը մինչեւ 192% նիւթ-
ական որոշ աջակցութեամբ «Գանատահայ միութեան» կողմէ:

Քորնինկ կեդրոնը հրաշքով հաւաքած է 1926-էն 1929-ի միջեւ լոյս տեսած հայալեզու
«Արարատ»-ի հանրագումար 30 թիւ: Թէեւ Քորնինկ կեդրոնին հաւաքածոյին ունեցած վերջին
թիւին մէջ նշուած է, որ ամսագիրը պիտի շարունակէ լոյս տեսնել, այս թիւը սեպտեմբեր 1929
թուակիր է, չարագուշակ ամիս մը, որ կը համընկնի Մեծ ճգնաժամին սկիզբին հետ: Ատկէ ետք
եթէ իրօք լոյս տեսած թիւեր կան, կը յուսանք որ օր մը պիտի գտնուին եւ աւելցուին Կեդրոնին
հաւաքածոյին:

1927-ի ամառէն ետք հայերէն «Արարատ»-ը վերանճեցաւ տղոց ընկերակցութեան պաշ-
տօնաթերթին, իսկ ընկերակցութիւնը աւելի ուշ պիտի կոչուէր «Գանատայի Հայորդիներու
միութիւն»:

Կ'ուզեմ շնորհակալութիւն յայտնել Տանիէլ Օհանեանին եւ Քորնինկ կեդրոնին, որ այս առիթը տուին ինծի
այցելելու բարեկամներու, որոնց հետ ծանօթ էի իրենց մեծ տարիքին, երբ ես պզտիկ աղջիկ էի Համիլթընի
մէջ: Առանձնաշնորհ մըն էր զանոնք տեսնելը «Արարատ»-ի դիտակով երբ իրենք երիտասարդ էին:

xiii

Այս յօդուածը հայերէն «Արարատ»-ի ամփոփ տեղեկագիր մը կը ներկայացնէ չորս տեսան-
կիւնէ՝ միջազգային տարողութիւնը, տեղական լուրերը, տղոց նախաձեռնութիւնները եւ այլ
երեւոյթներ:

Միջազգային տարողութիւնը

Երբ հազարաւոր հայ որբեր Թուրքիայէն դուրս բերուեցան 1922-1924 թուականներուն,
անոնք ցրուեցան Միջին Արեւելք, Եւրոպա, Ափրիկէ եւ Գանատա սփռուած որբանոցներու մէջ.
այս հաստատութիւններուն մէջ որբերը յաճախ հրատարակած են պաշտօնաթերթեր, որոնք
լայն աշխարհագրութեամբ լսարան ունէին՝ մասամբ հանգանակութեան նպատակով, մասամբ
ընդարձակ Սփիւռքի տարածքին հայերուն միջե կապերը ամրապնդելու, մասամբ ալ պզտիկ-
ներուն՝ իրենց մայրենի լեզուն կարդալու եւ գրելու հմտութիւնը ամրապնդելու համար: Հայերէն
«Արարատ»-ը այսպիսի նախաձեռնութիւն մըն էր:

«Արարատ»-ի շրջանառութեան աշխարհագրութենէն գաղափար մը կը կազմենք յետ
Եղեռնեան հայկական Սփիւռքի տարողութեան մասին: Պաշտօնաթերթը կը ղրկուէր, օրինակ,
Կիպրոսի «Մելգոնեան կրթական հաստատութիւն», Խորհրդային Հայաստան՝ Ալեքսանդրապոլ
/ Լենինական / Գիւմրիի «Հայկական որբանոց», «Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան»
(ՀԲԸՄ) Երուսաղէմի որբանոց, Պուլկարիոյ «Մեսրոպեան ճեմարան», Մխիթարեան միաբան-
ութեան Վենետիկի (Իտալիա) եւ Վիեննայի (նստրիա) մայրավանքեր, ՀԲԸՄ-ի Փարիզի գրա-
սենեակ (Ֆրանսա), Եգիպտոս եւ Քուպա: «Արարատ»-ը բաժանորդներ ունէր Գանատայի
հեռաւոր քաղաքներու մէջ, օրինակ՝ Հալիֆաքս (Նովա Upnspw), Շերպրուք (Քեպէգ), Նելսըն
(Պրիթիշ Գոլոմպիա) եւ շարք մը ԱՄՆ նահանգներու մէջ, որոնց շարքին՝ Միշիկըն, Նիւ Եորք,
Նիւ Ճրրզի, Փենսիլվանիա, Մասաչուսէց, Իլինոյ, Մինեսոթա եւ Քալիֆորնիա: Տղաքը քաջա-
լերանքի արժանացած էին ԱՄՆ լոյս տեսնող «Պայքար» հայկական թերթին կողմէ, որ
Ճորճթաունի նախագիծին եւ «Արարատ»-ի մասին յօդուածներ կը տպեէր:

Այս բազմաթիւ ձեւերով Ճորճթաունի տղոց մտածումները եւ գործունէութեան մասին
լուրերը կը սփռուէին աշխարհով մէկ՝ առնուազն 37 տարբեր երկիրներ ապրող ընթերցողներու,
եւ միաժամանակ աշխարհը կը մտնէր Ցեղասպանութենէն վերապրած ու հարաւային
Օնթարիոյի մէկ ագարակին մէջ ծուարած այս մանուկներուն մտաոլորտին մէջ:

Տեղական լուրեր

«Արարատ»-ը հարթակ մը կ՛ընծայէր տղոց գրելու ագարակատունէն ներս իրենց ըրած-
ներուն մասին եւ ամբողջ հարաւային Օնթարիոյի տարածքին ագարակներու մէջ իրենց ապրած
փորձառութեան մասին: Ասկէ զատ, թերթը նաե: տեղեկատուական հարթակ մըն էր
Գանատայի հայ գաղթօճախներուն մասին: «Գանատահայ կեանք» խորագիրին տակ համայնք-
ային լուրեր կը հրապարակուէին Թորոնթոյէն, Համիլթընէն, Սէնթ Գաթրինզէն, Պրանթֆըրտէն,
Կալթէն եւ Կուէլֆէն: Կը կարդանք, օրինակ, որ Սէնթ Գաթրինզը կը հպարտանար իր 310 շունչ
հաշուով հայ բնակչութեամբ՝ 79 ընտանիքով եւ 97 մանուկներով: Պրանթֆրըրտն ալ ունէր 300
շունչէն աւելի հայ բնակչութիւն՝ 75 ընտանիքով: Համիլթընը 239 հայ բնակիչ կը հաշուէր՝ 76
ընտանիք, 82 մանուկ: Ասոր կը հակադրուի Թորոնթօ հաստատուած հայերու թիւը, որ 100
շունչէն աւելի քիչ էր:

xliv

Այդ օրերուն շարք մը կազմակերպութիւններ Գանատա ներգաղթող հայերուն մասնակցու-
թիւնը կը վայելէին, ինչպէս օրինակ 1920-էն առաջ հիմնուած «Հայ կարմիր խա»»-ը՝ կանացի
բարեսիրական կազմակերպութիւն vp? եւ երկու քաղաքական կուսակցութիւն՝ «Հայ յեղափոխ-
ական դաշնակցութիւն»-ը (Դաշնակներ) եւ «Սոցիալ դեմոկրատական հնչակեան կուսակցու-
թիւն»-ը (Հնչակներ), որոնք տարբեր քաղաքներու մէջ մասնաճիւղեր ունէին: Նոր նախաձեռնու-
թիւններ, օրինակ «Գանատահայ միութիւն»-ը եւ «Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան»`
տեղւոյն մասնաճիւղը թորոնթոյաբնակ նորեկներ դէպի իրենց կը հրապուրէին: Նոյն ընթացքին
Համիլթընի մէջ նոր «Ազգային գրադարանի վարչութիւն»-ը ստանձնած էր մանուկներուն
հայերէն սորվեցնելու եւ հայ մշակոյթը յ)առաջմղելու մարտահրաւէրները: Դրամահաւաքի յաջող
հանգանակութենէ մը ետք, Վարչութիւնը 1928-ի սկիզբը կը վերաբանայ հայերէնի երեկոյեան
դպրոցին դռները: Նորաստեղծ «Հայ երիտասարդաց միութիւն»-ներն ալ գործունեայ էին
ընկերային-հասարակական եւ մշակութային գործերու մէջ. եւ, միջհամայնքային կապերը
զօրացնելու որպէս միջոց, ջանքեր մեկնարկուած էին այս միութիւնները մէկ եւ միացեալ խումբի
մը մէջ իրարու զօդելու:

Հայկական մշակութային ձեռնարկները եւ գործունէութիւնը մեծ ոգեւորութիւն եւ ուրախ-
ութիւն կը բերէին համայնքներուն: Տարբեր քաղաքներու ներգաղթեալները ներկայացումներ կը
բեմադրէին, բանավիճական ժողովներու կը մասնակցէին, բանախօսներ կը հրաւիրէին եւ երգ,
երաժշտութիւն ու ասմունք ներառող հանդէսներ կը կազմակերպէին: Այս ձեռնարկներէն
շատերուն հայկական ճաշեր կը մատուցուէին եւ երաժշտութիւնը, ջութակահարի մը կատա-
րումով, բոլորին՝ մանուկ թէ մեծ, այր թէ կին, կու տար միասին ուրախ շուրջպար բռնելու առիթը:

Հայերը հպարտութեամբ իրենց մշակոյթը կը ներկայացնէին գանատացի հանրութեան:
1927-ի յունիսի թիւէն կիմանանք, որ Թորոնթոյի հայկական երգչախումբը, պարոն Երուանդ
Սըլիեանի խմբավարութեամբ, մասնակցած է խմբերգային արուեստի միջազգային համերգի մը,
որուն հովանաւորը «Արեւելեան աստղի ազատ-որմնադիրներու միաբանութիւն»-ն էր:

Տեղական այլազան պատումներէ տարբեր համայնքներու առաջնորդներու անուններ
կիմանանք: Համիլթընի մէջ, օրինակի համար, սկիզբէն իսկ կ՛արձանագրուի Մուրատեան-
Մելքոնեան ընտանիքներուն տիրական ներկայութիւնը՝:

Տեղական լուրերու կողքին «Արարատ»-ը նաեւ պատմութիւններ կը տպէր, նամակներ եւ
համայնքի բնակիչներուն կողմէ գրուած յօդուածներ: Զարեհ Պտուկեանը, որ Ճորճթաունի հայ-
որդի մը չէր, այլ ագարակատան «մայրիկ» տկն. Սրբուհի Պտուկեանին որդին, «Կաղանդի
գիշերը» պատմուածքը հրապարակած է: Նոյն ձեւով ալ Վարդերես Նահապետեանը՝ «ֆիկընեան

2 1910-ին հիմնուած «Հայ կարմիր խա»»-ը այսօր ալ կը շարունակէ իր բարեսիրական գործունէութիւնը
«Հայ օգնութեան միութիւն» (ՀՕՄ) անուան տակ:

3 «Հայ բարեգործական ընդհանուր միութիւն»-ը (ՀԲԸՄ) հիմնուած է Գահիրէ (Եգիպտոս) 1906-ին: Ան ալ
մինչեւ այսօր կը շարունակէ աշխարհասփիւռ իր բազմաբնոյթ մարդասիրական գործունէութիւնը:

4 Այս ընտանիքներուն անդամները Էրզրումի նահանգի Քղի գաւառակի (կամ «քազա»-ի) իրենց հայրենի
Առեք գիւղէն (այսօր Էսքիքաւաք կոչուող) գաղթած էին Էրզրում քաղաք, յետոյ Գահիրէ (Եգիպտոս), ապա
Ատլանտեանը կտրելու մեծ ճամբորդութիւնը ընելով հասած Պրանթֆըրտ եւ Համիլթըն (Օնթարիօ):

xlv

տղայ»՞ մը, անգլերէնէ թարգմանուած պատմուածք մը յանձնած է տպագրութեան, իսկ իր
եղբայրը` Յեսուն, որ նոյնպէս ֆիկընեան տղայ մըն էր, նկարագրած է Մեյփըլին մօտակայ
ագարակի մը մէջ իր աշխատանքի տեղաւորուիլը եւ իր ընկերական յարաբերութիւնները այդ
շրջանի հայ տղոց հետ: Ցեղասպանութենէն վերապրած այս տղոց իրարու հանդէպ ունեցած
եղբայրական ջերմ գորովին մասին նշոյլ մը կիմանանք Յեսուի պատմածէն, թէ ինչպէս սուրբ
Ծնունդին իրեն այցելած է եղբայրը, որուն կ՛ընկերանային Աւետիս (Ֆրենք) Օզանեանը,
Յովհաննէս (Ճոն) Սողիկեանը, Արտաշէս Փափազեանը եւ Քաջազուն Պարոնվարդեանը.
բոլորն ալ ֆիկընեան տղաք էին:

Որպէս լուրերու եւ արտայայտման հարթակ՝ «Արարատ»-ը կենսական էր, որովհետեւ այդ
օրերուն գանատահայ ուրիշ ոչ մէկ թերթ գոյութիւն ունէր: Գանատահայերու կարդացած լրագիր-
ներուն մեծ մասը արտասահման լոյս կը տեսնէին՝ կամ ԱՄՆ կամ Միջին Արեւելք: Երբեմն-
երբեմն Գանատա հաստատուած հայերը լրատու յօդուածներ կը ղրկէին ամերիկահայ թերթ-
երու, օրինակ «Հայրենիք»-ին, «Երիտասարդ Հայաստան»-ին, «Հայաստանի կոչնակ»-ին կամ
«Պայքար»-ին, կամ ալ տեղեկատուական թերթիկներ կը պատճենահանէին եւ իրենց համայնքին
մէջ կը ցրէին, յաճախ առձեռն բաժնելով: Հայերէն «Արարատ»-ը տեղւոյն վրայ հրատարակուող
միակ հայալեզու լրագիրն էր 1920-ականներուն, իսկ այդ թուականները վերահաստատուելու եւ
վերականգնումի վճռորոշ ժամանակաշրջան մըն էին հայ գաղթականներուն համար:

«Արարատ»-ի էջերը որպէս արխիւ վկայութիւն են այն մասին, թէ ինչպէս վերապրողները,
օտար երկիր գաղթականները սկսան ընկերային-հասարակական, քաղաքական, մշակութային,
բարեսիրական, մտաւոր եւ կրթական նախաձեռնութիւններով ու կիները եւ երիտասարդները
ներգրաւելու ուղղուած յատուկ միութիւններով Սփիւռքի մէջ հիմքերը դնել հայ համայնքային
կեանքի յարաբերութիւններուն, կառուցել եւ ամրացնել զանոնք:

Միեւնոյն ատեն տեղի ապրողները չմոռցան կարիքի մէջ գտնուող արտասահմանի իրենց
հայրենակիցները: Երբ 1926-ին երկրաշարժ եղաւ Հայաստանի մէջ, հայերէ թէ ոչ հայերէ
կատարուած հանգանակութեան արշաւը գրեթէ $600 գոյացուց:

5 «Գանատայի հայանպաստ ընկերութիւն»-ը հովանաւոր եղած է, որ Ցեղասպանութենէն փրկուած 109
մանչեր գան Գանատա: Ճորճթաունին մօտակայ ագարակատան մէջ որոշ ատեն մը ապրելէ ետք, անոնք
ագարակներ ղրկուած են որպէս խնամակալութեան առնուած պզտիկներ կամ որպէս վճարովի
պայմանաւորուածութեամբ աշխատող մշակներ: Կազմակերպութիւնը եւ իր իրաւայաջորդ «Գանատայի
միացեալ եկեղեցի»-ն նաեւ 38 աղջիկ եւ մանկամարդուհի բերած է Գանատա՝ որպէսզի սպասուհիի գործ
ընեն: Վերջիններս գլխաւորաբար Թորոնթօ կ'աշխատէին:

Ցեղասպանութենէն մազապուրծ փրկուած 14 այլ տղաք ալ, դարձեալ որպէս մշակ աշխատելու հեռա-
նկարով Գանատա բերուած են «Mr. Fegan’s Homes» կոչուող կազմակերպութեան կողմէ: Այս տղաքը սկիզբը
Լոնտոնի (Անգլիա) «Հայ գաղթականներու (լորտ մեյըրի) հիմնադրամ»-ին կողմէ Քորֆու կղզիէն Անգլիա
ղրկուած էին: Մօտաւորապէս երկու տարի Անգլիա անցընելէ ետք «Mr. Fegan’s Homes»-p կը կազմա-
կերպէ անոնց Գանատա ներգաղթը: Առհասարակ անոնք Ճորճթաունի պզտիկներէն աւելի մեծ էին տարիքով
եւ ուղղակի որպէս մշակ կը ղրկուէին ագարակներ աշխատելու, սովորաբար երկու տարի ժամանակով: Ի
տարբերութիւն Ճորճթաունի հայորդիներուն, ֆիկընեան տղաքը պարտաւոր էին իրենց ներգաղթի
ծախսերը (մօտաւորապէս $50) վերադարձնել զիրենք Գանատա տանող կազմակերպութեան:

xlvi

Տղոց նախաձեռնութիւնները

Սկիզբը «Արարատ»-ի գլխաւոր նպատակը կրթական էր: Թերթը կը միտէր տղոց
սորվեցնելու իրենց մայրենի լեզուն գրել-կարդալ, իրենց հայկական եւ գանատական մշա-
կութային ժառանգութիւնը փայփայել եւ պահպանել ու ամրապնդել այն արժէքները, որոնք
պզտիկներուն կ՛ուսուցանուէին:

Տղաքը շա՛տ կ՛աշխատէին «Արարատ»-ը հրատարակելու համար եւ շատ կը հպարտանային
անոր հրատարակութեամբ: Առաջին անգամ 50 օրինակ լոյս ընծայած GO տարեկան բաժա-
նորդագրութեան համար $1 գանձելով (տասը թիւի համար): Բայց այս շուրջ քսան էջ հաշուող
աշակերտական պաշտօնաթերթը այնքան մեծ յաջողութիւն ունեցաւ, որ տպաքանակը ի վերջոյ
հասաւ 2 000 թիւի եւ գինը բարձրացաւ $1,25-h:

«Արարատ»-ի սկզբնական շրջանին, մինչեւ Գանատա գալը հայերէն լաւ հիմնական կրթու-
թիւն ունեցող տղաքը ստանձնած էին լրագրական աշխատանքը. անոնց մէջ էին Յակոբ
Յակոբեանը, Մամբրէ Շիրինեանը, Օննիկ Շանկաեանը, Արմենակ Գոյումճեանը եւ Հայկազ
Մեսրոպեանը: Աստիճանաբար, անոնք տարիքով աւելի պզտիկ տղաք ալ ներգրաւած են գործին
մէջ, օրինակ` Յակոբ Աբրահամեանը (Ճէք Աբրամեան), Գրիգոր Ազնաւորեանը, Աղավարդ
(Արդ) ն ետիսեանը եւ Գեղամ Պապիկեանը (Ճորճ Մուրատեան): Այսպիսով պզտիկները
կրցած են գործը շարունակել երբ տարիքով աւելի մեծ տղաքը ագարակատունէն ղրկուած են
այլ ագարակներու մէջ աշխատելու:

Պատուի խնդիր էր. տղաքը յաճախ իրենց ծննդավայրն ալ իրենց ստորագրութեան հետ կը
յիշատակեէին իրենց հեղինակած յօդուածի մը վերջաւորութեան: Այսպէս, Գրիգոր Ճէրահեանին
ստորագրութեան քով կար իր ծննդավայրին անունը` Ատաբազար (Կոստանդնուպոլսոյ /
Իսթանպուլի մերձակայ քաղաքը):

Տղաքը կարճ գեղարուեստական պատմուածքներ կը գրէին՝ ընդհանրապէս բարոյական
կամ կատակերգական նիւթերով, առակներ, թարգմանութիւններ կը հրապարակէին, բանա-
ստեղծութիւններ, հայոց պատմութեան ակնարկներ, հրատապ նիւթերու մասին վերլուծական
յօդուածներ, որոնց մէջ կ'արտայայտէին իրենց կարծիքները եւ տպաւորութիւնները: Մեծ
հաճոյքով կը գրէին ագարակատան իրենց առօրեայ կեանքին մասին (օրինակ՝ արդարադատ-
ութեան իրենց համակարգին ու դատական ատեանին մասին), ագարակին մէջ իրենց աշխա-
տանքին մասին (օրինակ՝ իրենց հաւնոցին եւ կովերուն մասին), «Պատանեկան կարմիր խա»»-ի
իրենց մասնաճիւղին մասին եւ բազմաթիւ քաղաքներու մէջ իրենց ունեցած համերգներուն
մասին: Յակոբ Յակոբեանը գրած է ագարակատան կրօնական սովորոյթներուն մասին, ուրիշ
յօդուած մըն ալ այն մասին, թէ տղաքը ինչպէս տօնակատարած են Հայաստանի անկախութեան
տօնը՝ մայիս 28-ը: Մամբրէ Շիրինեանը գրած է ապրիլի 24-ին Ցեղասպանութեան յիշատակման
ձեռնարկին մասին: Այս հանդիսաւոր առիթներուն տղաքը հաւասար տեղ կու տային «Մեր
հայրենիք»-ին՝ Հայաստանի ազգային օրհներգին ու «Oh! Canada»-ին՝ Գանատայի օրհներգին,
«God Save the King»-ին ու «Յառաջ, նահատակ» հայրենասիրական քայլերգին: Ուրիշ յօդուածի
մը մէջ Մամբրէն կը նկարագրէ իրենց շա՛տ յաջող համերգային շրջագայութիւնը ի Տիթրոյթ
(Միշիկըն): Օննիկ Շանկաեանն ալ, Համիլթըն ճամբորդութենէ մը ետք, մտահոգութիւն կը
յայտնէ առ այն թէ, տրուած ըլլալով որ գանատահայերու նոր սերունդը կը նախընտրէ անգլերէն
խօսիլ, շուտով պիտի մոռնան իրենց մայրենի լեզուն:

xlvii

Տղաքը կը քաջալերէին Ճորճթաունէն հեռու ագարակներու մէջ գործի տեղաւորուած իրենց
«եղբայրները», որ յօդուածներ ու պատմութիւններ գրէին, եւ կանոնաւորապէս կը հրատա-
րակէին այս գործերը: 1928-ի յունուարի թիւին մէջ Ճարվիսէն (Օնթարիօ) եկած երկու հետա-
քրքրական նիւթ կայ. Արմենակ Գոյումնճեանի «Ճարպիկ Պետրոսը»-ն ենւ Արշաւիր Պէզազեանի
խոհական լուրջ վերլուծութիւնը կարգապահութեան մասին:

Այս զանազան նիւթերով մասնակցիլը կ՛օգնէր տղոց իրենց մայրենի լեզուով գրելու եւ
կարդալու: Կասկած չկայ, որ Ալիքսանեանը կը շտկէր ուղղագրական թէ քերականական ամենէն
ցայտուն սխալները: Եւ տրուած ըլլալով որ հայերէնի դասագիրքեր եւ ընթերցարաններ ձեռք
ձգելը մեծ խնդիր էր 1920-ականներուն՝ «Արարատ»-ը յաճախ տղոց համար ընթերցարանի դեր
կը կատարէր:

Այս պատանիները միշտ շնորհակալութիւն կը յայտնէին իրենց թերթի բաժանորդներուն եւ
իրենց աջակիցներուն: Անոնք յատկապէս երախտապարտ էին տարբեր քաղաքներ եւ համայնք-
ներ իրենց այցելութիւններուն ատեն հայերու թէ օտարներու կողմէ իրենց ստացած րնդու-
նելութեան եւ վայելած հիւրասիրութեան համար:

Թերթին տպաքանակը աւելցնելու եւ շրջանառութիւնը մեծցնելու նպատակով՝ տղաքը կը
դիմեն իրենց ընթերցողներուն, որ գովազդեն իրենց հրատարակութիւնը եւ ամենաշատ թիւով
նոր բաժանորդ բերողի մրցոյթ մը կը կազմակերպեն: Յաղթողը Տիթրոյթէն (Միշիկըն) պրն.
Խորէն Ծատուրեանը կ՛ըլլայ, որ 83 նոր բաժանորդ կը բերէ թերթին եւ կը ստանայ իր մրցանակը՝
Լեւոն Պապաեանին կողմէ նուիրուած գորգ մը:

Հնարագէտ այս տղաքը գրական մրցում մը կը կազմակերպեն գանատահայ բոլոր
պատանիներուն միջեւ: Լաւագոյն պատմուածքներու եւ լաւագոյն թարգմանութիւններու
հեղինակները կը ստանան մրցանակներ, որոնք տղաքը իրենք սահմանած էին: Այս պատանի-
ները հնարագէտ էին նաեւ իրենց ագարակատան համար դրամահաւաք ընելու գործին մէջ:
Անոնք ոչ միայն տարբեր քաղաքներու մէջ համերգներ կը կազմակերպեէին, այլ նաեւ իրենց իսկ
կազմած ու հրատարակած օրացոյցէն եւ երգարանէն օրինակներ կը ծախէին:

1928-ի յունուարին Ճորճթաունի ինչքն ու ստացուածքը եւ մինչեւ 18 տարեկան տղոց
համար պատասխանատուութիւնը զիրենք Գանատա բերող միութենէն՝ «Գանատայի հայա-
նպաստ ընկերութենէն» կը փոխանցուին «Գանատայի միացեալ եկեղեցի»-ին: Քիչ անց այն
տղաքը, որոնք տակաւին Ճորճթաունի ագարակատունն էին, կը ղրկուին ագարակներ՝ աշխա-
տելու, եւ Ճորճթաունի կալուածը կը վերածուի չամուսնացած մայրերու կեդրոնի:

Տղոց այս ցրօնքը նոր նպատակ մը կ՛աւելցնէ «Արարատ»-ին առջեւ` կապերու պահ-
պանումը: «Արարատ»-ը հպարտութեամբ կը վարէ «Հայորդիներու աշխարհէն» սիւնակը իր էջ-
երուն մէջ: Այս խորագիրին տակ լուրեր կը հրապարակուէին տղոց աշխատանքի վայրերուն եւ
հասցէներու փոփոխութիւններուն մասին, որպէսզի կարենային իրարու հետ կապի մէջ ըլլալ, եւ
աս շատ կարեւոր կապ մըն էր պատանիներու համար, որոնք յաճախ մեկուսացած էին
Օնթարիոյի պզտիկ ագարակներուն եւ գիղակներուն մէջ: Հայկական սփիւռքի այս
տարտղնուած հատուածին համար «Արարատ»-ը նաեւ ուսուցման գործիք էր: Շնորհիւ իրենց
«Արարատ»-ի ամենամսեայ թիւերուն, որոնք ձրի կը ստանային, պատանիները կրնային կարդալ
վերջին լուրերը, իրարու հետ կապի մէջ մնալ, տարուիլ պատմութիւններով եւ լեզուի իրենց
տիրապետումը բարելաւել. բոլորը՝ միաժամանակ:

xlviii

«Արարատ»-ը նաեւ կապ էր տղոց եւ իրենց ուսուցիչին՝ Արիս Ալիքսանեանին միջեւ, որ թէ՛
իրենց մեծ եղբայրն էր, pl մենտորն էր: Այս յարաբերութիւնը շատ կարեւոր էր որբ տղոց համար:
Օրինակ` Ալիքսանեանը կը խրատէր զանոնք իր խմբագրականներով եւ անձնական հանդի-
պումներով որ շարունակէին իրենց պաշտօնական ուսումը: Քորնինկ կեդրոնին ունեցած հաւա-
քածոյին «Արարատ»-ի վերջին թիւին մէջ Ալիքսանեանը կը դիմէ հայերուն, ուր որ ալ ըլլան
անոնք, որ իրենց նպաստը բերեն պատանիներուն համար յատուկ ստեղծուած կրթական
ֆոնտին, որպէսզի գոնէ մասամբ հոգան անոնց երկրորդական վարժարանի ծախսերը:

Թերթը նաեւ պատանիները կը կապէր իրենց հայկական արմատներուն: Այս յարաբերութ-
եան մէջ Ալիքսանեանը կրկնակի դեր մը կը տանէր. ոչ միայն կը քաջալերէր տղաքը եւ կը մղէր
զանոնք գրկաբաց ընդունելու իրենց հայկական ժառանգութիւնը, այլ նաեւ անոնց ջատագովն
էր հայութեան մէջ՝ մօտ թէ հեռու: Իր յօդուածներէն մէկուն մէջ ան կարձանագրէ իւրաքանչիւր
չափահաս հայ մարդու արդէն գիտցածը, որ «այս տղաքը Հայաստանն են»:

Ալիքսանեանը կրկին ու կրկին կը շեշտէ «Արարատ»-ի դերը իբրեւ այս տղոց եւ իրենց հայկ-
ական ինքնութեան միջեւ կապ, եւ կոչ կ՞րնէ հայերուն լիաբուռն աջակցելու պաշտօնաթերթին:
Ընդունելով հանդերձ գանատական կեանքին մէջ համարկուելու անհրաժեշտութիւնը եւ նոր
հայրենիքին հանդէպ հաւատարմութիւն ու յարգանք թելադրելով հանդերձ` Ալիքսանեանը
կրակոտ դիրքորոշում ունէր այս ողջ մնացած գառնուկները հայկական փարախին մէջ պահելու
հարցին մասինծ:

«Արարատ» ամսաթերթին միջոցով տղաքը իրարու հետ կապի մէջ կը մնային: Անոնք
իրարու հետ կապուած կը մնային նաեւ իրենց հաստատած ընկերակցութեան ընդմէջէն:
Քորնինկ կեդրոնի ունեցած «Արարատ»-ներու հաւաքածոյին նախավերջին թիւը (1929 ապրիլ)
գլխաւորաբար «Գանատայի հայորդիներու միութեան» մասին է: «Գանատայի հայորդիներու
միութեան պատմական»-ին կը հետեւի կազմակերպութեան ծրագիր-կանոնագիրը, եւ պատ-
գամաւորական ժողովի մը մասին տեղեկատուութեան կը յաջորդեն նորընտիր վարչութեան
անդամներուն անունները:

Այժմ պայմանները ստեղծուած էին, որ հայորդիները նոր տասնամեակը ոտնակոխէին, որ
չափահաս տարիքի հասնելով ինքնուրոյն երթային կեանքին ընդառաջ եւ իրենց միջեւ ստեղ-
ծուած կապերը պահէին իրենց իսկ պաշտօնաթերթին եւ միութեան միջոցով:

Այլ երեւոյթներ

Ինչպէս հայկական բոլոր թերթերը, հայերէն «Արարատ»-ն ալ ազգականներ փնտռելու
միջոց մըն Ep տրուած ըլլալով որ այդքան մեծ թիւով ընտանիքներ պատերազմին ու
Ցեղասպանութեան ատեն քանդուած էին: Օրինակ՝ կը կարդանք որ Եգիպտոսի եւ Ֆրանսայի
ազգականները կը փնտռեն ատապազարցի (Թուրքիա) քսանամեայ Արամ Սագայեանը,
Գրիգորի որդին:

ծ Ինչպէս անձամբ կրնամ հաստատել, Ալիքսանեանի վճռականութիւնը ոչ միայն խօսքերով, այլեւ գործով
կ՛արտայայտուէր: Ան Ճորճթառունի հայորդիներ ու ֆիկընեան տղաք գործի կ՛առնէր իր գորգերու գործին
մէջ եւ անոնց հայկական միջավայր մը կը պարգեւէը:

xlix

«Արարատ»-ը նաեւ ամուսնութիւններու, ծնունդներու, մկրտութիւններու աւետիս կու տար
եւ մահեր կը գուժէր: Հոն կը կարդանք, որ թոքախտէն անժամանակ մահացած է պատանի
Յովհանէս Տէրտէրեանը. Ճորճթաունի հայորդիներէն առաջին մահացողը եղած է ան:

«Արարատ»-ը կը հրապարակէր նաեւ հայորդիներէն կամ բաժանորդներէ խմբագիրին
ուղղուած նամակներ: Օննիկ Շանկաեանը, որ այլս ագարակատունէն դուրս կ'ապրէր եւ
գործի դրուած էր Վայնլէնտի մէջ, կը գրէր, թէ ինքը Սէնթ Գաթրինզէն միայն 7 մղոն հեռու կը
գտնուէր եւ անհամբեր էր այդ քաղաքի հայ համայնքը այցելելու: 1927 մայիսի թիւին մէջ, պրն.
Թորոս Ս. Ազատեանը՝ Կոստանդնուպոլսոյ / Իսթանպուլի Ուսումնական խորհուրդին դիւանա-
պետը, կը գրէր, թէ մեծ հետաքրքրութեամբ եւ հաճոյքով կը կարդար «Արարատ»-ը, կը դրուա-
տէր Ալիքսանեանը հայորդիներուն հետ իր տարած աշխատանքին համար, պաշտօնաթերթին
հրատարակութեան համար, եւ տղոց թունդ հայկական ոգիին համար:

Այս կարճ ակնարկը աւարտեմ հետեւեալ մէջբերումով. «Մտածէ: Հարիւր Հայորդիներս, 10-
17 տարեկան, այս թերթիկը կը նկատենք միակ կապը մեր եւ դուրսի Հայ աշխարհին միջեւ:
Ցրուած Գանատացիներու Ագարակներու մէջ, հեռու որեւէ ազգակցէ, ամսէ ամիս պիտի
սպասենք Արարատին. պիտի գրենք անոր համար եւ ուրախ պիտի ըլլանք մեր գողտրիկ թերթի
գտած ժողովրդականութենէն: Մասնակցէ՛ մեր քէմբէյնին: Դուն ալ գոհ պիտի մնաս, մենք wp’:

(Թարգմանութիւն՝ Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի)

Զապէլ Գարրինլեան-Չրչիլը ծնած է Համիլթրեն: Երկարամեայ օնթարիոցի մեր պատմաբանը անձամբ
ծանօթ է «Արարատ» ամսաթերթերուն մէջ յիշատակուող անձերէն շատերուն հետ ե շատերու հետ
հարցազրոյց վարած Է: Գաբրիէլեան-Չրչիլը հեղինակած է Like Our Mountains: A History of Armenians
in Canada», «Sisters of Mercy and Survival: Armenian Nurses, 1900-1930» x don opէն հրատարակունլիք
«The Georgetown Boys: Genocide, Orphans, and Canadian Humanitarianism» hunnnpները, ինչպէս նան
Judpwgիhրն Է «Polyphony: Armenians in Ontario»-ին: Գաբրիելեան-Չրչիլը պատմութեան ցկեանս
պատուոյ պրոֆեսոր է «Քալիֆորնիայի պետական համալսարան»-ի մէջ, Ֆրեզնօ:

7 Հայերէն «Արարատ», յունիս 1927, էջ 13:

The Biography of Aris L. Alexanian’
John Farr

There has always been mystery surrounding Aris Alexanian. His early life was a blur of lore
and legend known only to himself as he arrived in Canada a penniless orphan. Later parts of his
story are well documented. He was in Ontario as an educator at the Armenian Boys’ Farm Home
in Georgetown (1923-1927). He started in the carpet business around 1925. He married and settled
in Hamilton in 1927. Then after the Second World War his story flourished when he travelled the
world to buy oriental rugs for his expanding business. The Hamilton Spectator newspaper took an
interest and reported on his frequent adventures. Through the media and many speaking engagements,
he cultivated a remarkable persona. With his colourful nature, storytelling ability, fascinating
origin story and romantic world view, Aris created a powerful and respected mythology. The
stories he wove were as complex, dramatic, and colourful as the intricate patterns of the Persian
rugs he loved and knew so well. Shot in the head and left for dead. Armenian Genocide survivor.
Escaping Ottoman Turkey through the wilderness, alone for 76 days. Arrested numerous times.
Sold as a slave. He often stared death in the face. Aris’s tales were incredible and heartbreaking.

Little is known of Aris’s early life and his exact date of birth is unknown. He was born in Agn
(present-day Kemaliye) in 1901, in what was then the Ottoman Empire. He reports that in 1909
(age 8) he was the second youngest of eight siblings and that his family was prosperous. Around
this time the family business was looted, his home burned, and his father and grandfather killed
by “Turkish Gendarmes,” struck by the growing violence against Armenians unfolding around
them. His mother, grandmother, and siblings were suddenly destitute, forcing oldest brother
Neshan to work and support the family. A photograph including Aris and dated 1909 shows him
at an Armenian orphanage in Sivas. The fate of his mother is unknown.

On April 5, 1915, (age 14) while at an Armenian school in the town of Samsun on the Black
Sea, Aris along with 205 boys was arrested by gendarmes. The group were bound with ropes and
marched to another town, then to a plateau and shot, with a Turkish mob watching. The survivors
were bayoneted. Aris was wounded in the head and left for dead in a pool of blood. After the
horde left, he and three other boys escaped through the night.

Shortly after finding his way home, he was arrested again; this time a Turkish gendarme
either took pity on him or advantage and sold him to an uncle as a slave for “a lousy dollar.” Aris
herded sheep and goats for his new owner. During this period, he did linguistic work for which
his master collected a fee, undercutting the local “Mohamadan priest.” Knowing Turkish, he read
and wrote letters for local Turkish women whose husbands were away with the Ottoman army.
The poor were charged nothing, but when his master found out he was “horsewhipped.”

! This biography is based on Aris’s personal papers, articles in the Hamilton Spectator (1929-1961), and Jack
Apramian’s The Georgetown Boys. Quotes are taken from Aris’s notes and letters.

li

He eventually escaped his servitude and headed for the Russian border some 200 miles
(300 km) away. He wandered alone in the wilderness for 76 days foraging for food and hunting
wild animals, even surviving a bear encounter. It is unknown if he made it to Russia.

His story picks up in 1920 (age 19) when he arrived in Istanbul “after four years of terrible
experiences through the valley of the shadow of death.” He found work shovelling coal at a
railyard and planned to save money and go to America. With the help of a benefactor, a friend of
his father from his hometown Agn, he secured a steamship pass. Aris often mentioned benefactors
and guardian angels. The guardian angels he referred to were Providence and Destiny, which were
concepts taught to him by his grandmother whom he revered. He was also genuinely thankful for
the many people who helped him during desperate times. This likely instilled in him a similar
penchant later in life when he himself became a benefactor for many through community involvement,
working with the Armenian orphans in Georgetown, assisting Armenians to immigrate to Canada,
givingjobs in his business to friends and relatives, and staunchly supporting the Armenian Church.

Aris’s American dream began in New York City where he spent three months. He did not
care for it and relocated to Hamilton, Ontario, where he lived with the Charkoyan family whom
he knew from the voyage over. Then in 1923, we find Aris (age 22) in Georgetown, Ontario,
working for the Armenian Relief Association which brought young boys orphaned by the
Armenian Genocide to Canada. He was a teacher and assistant superintendent at the farm school,
where he had a positive influence on the boys. Aris and Levon Babayan, a Toronto carpet
merchant and member of the Association, lobbied for them to retain their Armenian language. He
became a mentor to them and started a school publication called Ararat in which they creatively
expressed their views about their own lives and experiences. After leaving his position in 1927, he
continued to publish the Armenian edition of Ararat for two more years, as a newspaper aimed at
the boys who were now working on farms and other Armenians in Canada and the United States.

Earlier in 1926 (age 25) Aris married Mary Boghosian. She had recently arrived in Canada
from Egypt. They lived for a time at the farm home before moving back to Hamilton, where he
sold rugs at the Oriental Art Gallery. They lived in the apartment above the store, on King Street.
There is little information on his early rug trade period, but letterhead for the store shows Aris in
partnership with Paul Postian. The Hamilton Spectator reported in 1929 that Aris had purchased
the Oriental Art Gallery and renamed it Alexanian’s Oriental Rug Company. He started importing
his own rugs in 1934 through relatives in Persia who acted as agents and buyers.

The young couple soon started a family with first son Aram born in 1928, Armen in 1930,
and third son Albert in 1943. Aris expanded his business to Ottawa in 1950 with a store run by
oldest son Aram. Then another store in Kitchener which Armen managed. He added a rug cleaning
operation and expanded his store offerings with imported paintings and oriental furnishings. This
was a period of growth, during which Aris travelled extensively purchasing products for his stores.

Starting around 1948, following his return from long rug buying excursions in Europe, the
Middle East, India, and Egypt, Aris gave lectures accompanied by his photographs and 16 mm
films. These presentations to church groups, local business organizations and the public were
popular. Favourite stops were Jerusalem where he connected with Armenian Church leadership;
Egypt for a photo-op with camels and pyramids; and the Taj Mahal in India. In Iran alone he

lit

travelled thousands of kilometres to remote weaving towns in search of Persian rugs. Handwritten
and typed transcripts of these talks show him speaking expertly about rug weaving, the political
situation in the countries he visited, his personal origins, international adventures, and his
colourful life. There is documentation of trips around 1948, 1952, and 1957 and at least three
earlier expeditions. In addition to his speeches, there were feature stories published in the Hamilton
Spectator, where he served as a quasi-foreign correspondent. By 1958 he claimed to have travelled
304,000 miles (490,000 km) outside the country since the Second World War. The “around the
world” buying trips were a very important part of his persona. To commemorate these adventures
he established the tradition of awarding an around the world trip to employees of Alexanian
Carpet who worked for the firm for 25 years.

At their home, which was now a large house on Delaware Avenue in Hamilton, he and Mary
entertained family and a host of international guests. His friend Mirza Osman Ali Baig, the
Pakistani high commissioner to Canada, often visited. Outside the business, Aris was a pillar to
his extended family and the Armenian community. At family picnics he would be seen at the
barbecue spinning shish kababs or lounging in the shade reading a newspaper. During quiet times
at the house, he liked to retire to his basement reading room to smoke and read from the large
selection of magazines and newspapers he subscribed to.

Aris died on June 27, 1961, from heart failure. His obituary in the Spectator described him as
one of Canada’s leading rug importers and probably Hamilton’s most widely travelled merchant.
He is remembered fondly as a great storyteller who captivated audiences with a romantic world
view blessed by Providence and Destiny. He was certainly a shrewd business titan, entrepreneur,
Persian rug expert, committed family man, humanitarian, and staunch supporter of Armenian
culture who embraced his adopted Canadian home. In view of the suffering and violence he had
endured, he remarkably maintained a positive, forgiving, and optimistic view of the world. He
asserted, “We the people of today shall be recognized by future historians as the authors, the
architects and the builders of the new, free and peaceful world,” and more optimistically, “Man
is a much superior being than the destructive beast many of us believe him to be.”

John Farr is a graphic designer, writer, and photographer. He is married, since 1983, to Alene Alexanian,

granddaughter of Aris Alexanian. He has done work for the Alexanian Carpet and Flooring company and
often contributes to Alexanian family history projects with research, photography, and writing.

liti

liv

Կենսագրութիւն

Արիստակէս Ղուկաս Ալիքսանեանի'
Ճոն Փառ

Արիս Ալիքսանեանի կերպարը միշտ առեղծուածով շրջապատուած եղած է: Իր կեանքին
առաջին տարիները առասպելներու եւ հեքիաթներու միգամած մըն են, որուն իրականութիւնը
միայն ի՛նքը գիտէր, քանի որ Գանատա հասած էր իբրեւ ոչ մէկ դահեկան ունեցող որբ: Իր
կեանքի պատմութեան հետագայ հատուածները լաւ փաստագրուած են: Որպէս Ճորճթաունի
հայորդիներու ագարակատան ուսուցիչ (1923-1927)` ապրած է Օնթարիօ: 1925-ի կողմերը
հիմնած է գորգավաճառութեան իր գործը: Ամուսնացած է եւ Համիլթըն հաստատուած 1927-ին:
Ապա, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք, իր այս պատմութիւնը ծաղկում ապրած
է, երբ Արիսը ամբողջ աշխարհը չափչփած է իր ծաւալող ձեռնարկութեան համար արեւելեան
գորգեր գնելու: «Hamilton Spectator» լրագիրը կը հետաքրքրուի Արիսին ճամբորդութիւններով
եւ անոր յաճախակի արկածախնդրութիւններուն մասին նիւթեր կը հրապարակէ: Մամուլին,
ինչպէս նաեւ: բազմաթիւ դասախօսութիւններուն ընդմէջէն Արիսը իր անձին շատ յատ-
կանշական կերպարը ստեղծած է: Իր խայտաբղէտ բնաւորութեամբ, պատմասանի ճար-
տարութեամբ, իր ակունքներուն հմայիչ պատմութեամբ եւ վիպապաշտ աշխարհահայեացքով՝
Արիսը ստեղծած էր հզօր եւ յարգուած առասպելական տիպար մը: Իր հիւսած պատմութիւն-
ները մանուածապատ էին, գունագեղ եւ բարդահիւս՝ իր սիրած եւ այդքան լաւ ճանչցած
պարսկական գորգերուն պէս: Գլուխէն փամփուշտ ստացած եւ դիտապաստ լքուած: Հայոց
ցեղասպանութենէն վերապրող: Փախուստ Օսմանեան Թուրքիայէն՝ ամայութիւններու ընդ-
մէջէն, միս-մինակ, 76 օր: Բազում անգամներ ձերբակալուած: Որպէս գերի ծախուած: Յաճախ
մահուան աչքերուն մէջ նայած: Արիսին պատմութիւնները անհաւատալի էին ու սրտաձնմլիկ:

Արիսին կեանքին առաջին տարիներուն մասին շատ քիչ բան յայտնի է, եւ իր ծննդեան
ճշգրիտ թուականը անյայտ կը մնայ: Ծնած էր Ակն (այժմ Քեմալիէ վերանուանուած) 1901-ին,
այդ օրերու Օսմանեան կայսրութեան մէջ: Կը պատվէ, որ 1909-ին (8 տարեկանին) ինքը ութ
քոյր-եղբայրներու ամենապզտիկէն մէկ հատ մեծն էր, եւ որ իր ընտանիքը բարեկեցիկ էր:
Մօտաւորապէս նոյն օրերուն է որ իրենց ընտանեկան գործը կողոպուտի կ՛ենթարկուի, իրենց
տունը հրոյ ճարակ կը դառնայ, եւ հայրն ու մեծ հայրը կը սպաննուին «թուրք ժանտարմաներու»
կողմէ: Անոնք զոհ գացած էին հայերուն հանդէպ իրենց շուրջը ահագնացող բռնութիւններուն:
Արիսին մայրը, մեծ մայրը եւ քոյր-եղբայրները յանկարծ կը դառնան չքաւոր, եւ մեծ եղբայրը՝
Նշանը ստիպուած կ՛ըլլայ աշխատելու եւ ընտանիքին ապրուստը հոգալու: 1909-ի խմբային
լուսանկար մը Արիսը ցոյց կու տայ Սեբաստիոյ (Սիվասի) ազգային որբանոցին մէջ: Մօրը
բաժին հասած ճակատագիրը յայտնի չէ:

Այս կենսագրութիւնը կազմուած է հիմնուելով Արիսի անձնական թուղթերուն, «Hamilton Spectator»-h
մէջ (1929-1961) հրապարակուած յօդուածներու եւ Յակոբ Աբրահամեանի «The Georgetown Boys»
գիրքին վրայ: Մէջբերումները Արիսի գրառումներէն եւ նամակներէն են:

lv

5 ապրիլ 1915-ին (14 տարեկանին), երբ Սեւ ծովի առափնեայ Սամսոն քաղաքին մէջ
հայկական դպրոցի աշակերտ էր, Արիսը 205 տղաներու հետ կը ձերբակալուի ժանտարմաներու
կողմէ: Ժանտարմաները տղաքը պարանով իրարու կը կապեն եւ կը քշեն այլ քաղաք մը. հոն
բարձրադիր հարթակի մը վրայ կը հանեն զանոնք եւ, հանդիսատես թուրք ամբոխի մը աչքերուն
առջեւ, կրակ կը բանան: Ով չէր ինկած կրակոցէ, սուինահար կ՛իյնայ գետին: Արիսը գլուխէն կը
վիրաւորուի եւ արեւան լիճի մը մէջ ինկած կը մնայ գետնին: Ժանտարմաները զինքը մեռած
կարծելով կը ձգեն կերթան: Խուժանին մեկնումէն ետք, Արիսը եւ երեք այլ տղաք գիշերը մութին
մէջ կը փախին:

Տան ճամբան գտնելէն քիչ ետք Արիսը նորէն կը ձերբակալուի: Այս անգամ թուրք ժան-
տարմա մը կա՛մ կը խղճայ Արիսին, կա՛մ ալ առիթէն օգտուելով զինք «ոչինչ տոլարի մը արժէքով»
կը ծախէ իր մէկ ազգականին: Արիսը իր նոր տիրոջ ոչխարները եւ այծերը կ՛արածեցնէ: Այս
ընթացքին նաեւ լեզուական աշխատանք կը տանի, որուն վարձատրութիւնը իր տէրը կ՛առնէ՝
տեղւոյն «մահմետական հոգեւորական»-ին գործին վնաս հասցնելով: Տրուած ըլլալով որ
թրքերէն գիտէր, Արիսը նամակ կը կարդայ եւ կը գրէ հոնտեղի թուրք կիներուն համար, որոնց
ամուսինները զօրակոչուած էին օսմանեան բանակ եւ տունէն հեռու էին: Ան աղքատներէն դրամ
չէր առներ, բայց երբ իր տէրը կ՛իմանայ այս մասին, Արիսը մտրակի հարուածներու կ՛արժա-
նանայ:

Արիսը ի վերջոյ կը փախչի գերութենէն եւ կ՛ուղղուի դէպի Ռուսիոյ հետ սահմանը, որ
մօտաւորապէս 200 մղոն (300 քմ) անդին էր: Ան 76 օր մինակը կը թափառի ամայացած
տարածութիւններուն մէջ` ուտելու բան փնտռել-ճարելով եւ վայրի կենդանիներ որսալով,
անգամ մը նոյնիսկ արջի հետ «հանդիպումէ» մը ետք ողջ մնալով: Չենք գիտեր՝ կը հասնի՞
Ռուսիա, jet” ns:

Արիսին պատմութիւնը կը շարունակուի 1920-ին (19 տարեկան Ep), երբ կը հասնի
Կոստանդնուպոլիս «որս տարի ահաւոր փորձառութիւններ ապրելէ ետք մահուան ստուերին
հովիտին մէջ»: Որպէս ածուխի թիարկու գործ կը գտնէ երկաթուղային կայանի մը մէջ եւ կը
ծրագրէ դրամ շատցնել եւ Ամերիկա երթալ: Բարերարի մը՝ հօրը ակնցի մէկ ընկերոջը օգնութ-
եամբ շոգենաւի տոմս կ՛ապահովէ: Արիսը յաճախ բարերարներ եւ պահապան հրեշտակներ կը
յիշատակէր: Պահապան հրեշտակները, որոնց կ՛ակնարկէր, Նախախնամութիւնն ու Ճակատա-
գիրն էին, երկու յղացք, որոնք իրեն սորվեցուցած էր մեծ մայրը, որուն հանդէպ խորունկ
ակնածանք ունէր: Արիսը նաեւ անկեղծօրէն շնորհակալ էր այն բազմաթիւ մարդոց, որոնք
օգնած էին իրեն իր յուսահատ պահերուն: Հաւանական է, որ հետագային ա՛յս իր մէջը դրած
ըլլայ նմանօրինակ հակում մը, երբ ինքն ալ կը դառնայ բարերար՝ շատերու համար՝ համայնքին
մէջ իր ներգրաւուածութեան ճամբով, Ճորճթաունի հայ որբերուն հետ գործելով, հայերու
Գանատա ներգաղթելուն օգնելով, իր ձեռնարկութենէն ներս բարեկամներու եւ ազգականներու
գործ տալով եւ հաւատարմօրէն աջակցելով Հայաստանեայց եկեղեցիին:

Արիսի ամերիկեան երազանքը սկիզբ կ՛առնէ Նիւ Եորքի մէջ, ուր կը մնայ երեք ամիսա:
Քաղաքը չի գրաւեր զինք, եւ կը փոխադրուի Համիլթըն (Օնթարիօ), ուր կ՛ապրի Չարքոյեան
ընտանիքին հետ, որոնց ծանօթ էր Ատլանտեանը կտրելու ճամբորդութենէն: Ապա 1923-ին 22-
ամեայ Արիսին կը հանդիպինք Ճորճթաունի մէջ (Օնթարիօ) «Հայանպաստ ընկերութեան» իր
աշխատակիցի հանգամանքով. «Հայանպաստ ընկերութիւն»-ը Հայոց ցեղասպանութեան

lvi

հետեւանքով որբացած հայ տղաք Գանատա կը բերէր: Արիսը Ճորճթաունի ագարակ-
վարժարանէն ներս ուսուցիչ էր ու օգնական տնօրէն եւ տղոց վրայ դրական ներգործութիւն
ունէր: Արիսը եւ «Հայանպաստ ընկերութեան» անդամ, Թորոնթոյէն գորգի վաճառական Լեւոն
Պապաեանը ջատագով էին, որ տղաքը չմոռնային իրենց մայրենի լեզուն: Արիսը կը դառնայ
անոնց մենտորը եւ կը սկսի հրատարակել «Արարատ» անունով աշակերտական հանդէսը, որուն
մէջ տղաքը ստեղծագործ կերպով կ՛արտայայտէին իրենց իսկ կեանքին ու փորձառութիւն-
ներուն մասին իրենց տեսակէտները: Այս պաշտօնէն 1927-ին հրաժարելէ ետք, Արիսը երկու
տարի կը շարունակէ «Արարատ»-ի հայալեզու հրատարակութիւնը՝ որպէս թերթ մը, որ ուղղուած
էր այժմ ագարակներու մէջ աշխատող տղոց եւ Գանատա եւ ԱՄՆ ապրող այլ հայերու:

1926-ի սկիզբները (25 տարեկանին) Արիսը կ՛ամուսնանայ Մարի Պօղոսեանին հետ:
Մարին նոր եկած էր Գանատա Եգիպտոսէն: Որոշ ժամանակ մը զոյգը ագարակատան մէջ
կ՛ապրի, ապա կը փոխադրուի Համիլթըն, ուր Արիսը գորգ ծախող կ՛ըլլայ «Oriental Art Gallery»-
ին մէջ: Կապրին խանութին վրայի յարկաբաժինին մէջ, Քինկ փողոցին վրայ: Գորգի վաճառա-
կանի այս սկզբնական կեանքին մասին քիչ տեղեկութիւն կայ, բայց խանութին պաշտօնա-
թուղթերէն կիմանանք, որ Արիսը Բարթող (Փօլ) Փոստեանին գործընկերն էր: «Hamilton
Spectator»-ը 1929-ին կը գրէր, որ Արիսը գներ էր «Oriental Art Gallery»-ն եւ զայն վերանուաներ
tp «Alexanian’s Oriental Rug Company»: Uրիսը 1934-ին կը հիմնէ գորգի Գանատա ներմուծման
իր գործը Պարսկաստան ապրող ազգականներու միջոցով, որոնք թէ գործակալ էին, թէ գնող:

Երիտասարդ զոյգը շուտով կը դառնայ ընտանիք իրենց առաջնեկի՝ Արամի ծնունդով 1928-
ին, ապա Արմէնի՝ 1930-ին, իսկ 1943-ին կը ծնի երրորդ որդին՝ Ալպերթը: Արիսը իր գործը ընդ-
լայնելով կ՛ընդգրկէ նան: Օթթաուան 1950-ին, ուր խանութի վարիչը իրենց աւագ որդի Արամն
էր: Ապա ուրիշ խանութ մըն ալ կը բանան Քիչնըրի մէջ, այս անգամ Արմէնի տնօրինութեան
տակ: Արիսը կ՛աւելցնէ նաեւ գորգերու մաքրման գործը եւ իր խանութներուն մէջ առաջարկուող
տեսականին կ՛ընդլայնէ՝ ներառելով ներմուծուած կտաւներ ու նկարներ եւ արեւելեան կարա-
սիներ: Աճման ժամանակաշրջան մըն էր, որուն ընթացքին Արիսը շա՛տ կը ճամբորդէր իր
խանութներուն մէջ առաջարկուող ապրանք ձեռք ձգելու համար:

Մօտաւորապեէս 1948-էն սկսեալ Եւրոպա, Մերձաւոր Արեւելք, Հնդկաստան եւ Եգիպտոս
գորգ գնելու երկար ուղեւորութիւններէ իր վերադարձին, Արիսը կը սկսի դասախօսութիւններ
muy ցուցադրելով իր նկարած լուսանկարները եւ 16 մմ տեսաերիզները: Եկեղեցի յաճախող-
ներու, տեղւոյն գործարար կազմակերպութիւններու եւ լայն հանրութեան ներկայացուող այս
զեկուցումները շատ մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէին: Արիսին նախասիրած կայաններէն
էին Երուսաղեմը, ուր հանդիպումներ կ՛ունենար Հայաստանեայց եկեղեցւոյ հոգեւոր առաջ-
նորդներու հետ, Եգիպտոսը՝ բուրգերուն առջեւ կամ ուղտերով «հանդիսաւոր» լուսանկարներով
եւ Հնդկաստանի Թաճմահալը: Միայն Իրանի մէջ, պարսկական գորգեր փնտռելով, հազար-
աւոր քիլոմեթրեր կտրած է գորգահիւսութեան հեռաւոր աւաններ երթալու համար: Այս դասա-
խօսութիւններուն ձեռագիր թէ մեքենագրուած արտագրութիւնները ի ցոյց կը դնեն գորգա-
հիւսութեան մասին մասնագիտական զրոյց վարող, իր այցելած երկիրներուն քաղաքական
կացութեան մասին խօսող եւ իր անձնական ակունքներուն, աշխարհով մէկ արկածախնդրու-
թիւններուն եւ խայտաբղէտ կեանքին մասին պատմող Արիսը: Վաւերագրումներ կան 1948-ի,
1952-ի եւ 1957-ի կողմերը տեղի ունեցած ճամբորդութիւններու, ինչպէս նաեւ առնուազն երեք

lvii

աւելի վաղ պատահած այցերու: Ի լրումն այս բանախօսութիւններուն, կային նաեւ
«լուսարձակի տակ» պատմութիւններ՝ լոյս տեսած «Hamilton Spectator»-ի մէջ, որուն կիսով չափ
պաշտօնական «արտասահմանեան թղթակից»-ն էր ան: 1958 թուականին Արիսը կը պնդէր, որ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ի վեր 304000 մղոն (490000 քմ) կտրած էր
Գանատայէն դուրս: «Աշխարհով մէկ» այս գնումի ճամբորդութիւնները Արիսին կերպարին շատ
կարեւոր մէկ մասը կը կազմէին: Իր այս արկածախնդրութիւնները ոգեկոչելու համար Արիսը
հաստատեց «աշխարհի շուրջը» պտոյտ մը նուիրելու աւանդոյթը «Alexanian Carpet»-h այն
աշխատողներուն, որոնք 25 տարի հոն աշխատած էին:

Իրենց օճախին մէջ, որ արդէն Համիլթընի Տելաուեր պողոտային վրայ ընդարձակ տուն մըն
էր, Արիսը եւ Մարին ընտանիքի եւ արտասահմանցի հիւրերու հոյլ մը կը հիւրընկալէին: Արիսի
բարեկամ Միրզա Օսման Ալի Պէկը՝ Գանատայի մէջ Փաքիստանի գլխաւոր յանձնակատարը,
յաճախ կ՛այցելէր իրենց: Իր առեւտրական գործէն բացի՝ Արիսը սիւն մըն էր իր գերդաստանին
եւ հայ համայնքին համար: Ընտանեկան դաշտահանդէսներուն կարելի էր զինք տեսնել՝ կրակ-
արանին քով խորովածի շամփուրները դարձնելու կամ շուքին ընկողմանած թերթ կարդալու վրայ:
Իսկ տան մէջ, դադարի խաղաղ պահերուն, կը սիրէր քաշուիլ իր նկուղային ընթերցասենեակը՝
ծխելու եւ կարդալու էջեր ամսագիրներու եւ լրագիրներու իր ընդարձակ հաւաքածոյէն:

Արիսը կը մահանայ 27 յունիս 1961-ին սիրտի անբաւարարութեան հետեւանքով:
«Hamilton Spectator»-ի մահախօսականը Արիսը կը պատկերէ իբրեւ Գանատայի գորգ ներ-
մուծող առաջատարներէն մին եւ հաւանաբար Համիլթընի ճամբորդական ամենէն լայն
աշխարհագրութիւնը ունեցող վաճառականը: Սիրով կը յիշուի ան իբրեւ հոյակապ պատմող, որ
կը հրապուրէր լսարանը Նախախնամութեամբ եւ Ճակատագիրով օրհնուած իր վիպապաշտ
աշխարհահայեացքով: Արիսը անկասկած սուր միտքով գործարար հսկայ մըն էր, ձեռներէց մը,
պարսկական գորգի մասնագէտ մը, ընտանիքին նուիրուած ընտանիքի յանձնառու անդամ մը,
մարդասեր մը եւ հայ մշակոյթի անսասան ջատագով մը, որ սրտաբաց գրկեր էր իր որդեգիր
գանատական օճախը: Ի հեճուկս իր ապրած չարչարանքներուն եւ բռնութեան՝ ան զարմանա-
լիօրէն մնացած էր դրական բնաւորութեան տէր, ներողամիտ եւ լաւատես աշխարհահայեացքի
տէր անձ մը: Արիսը կը պնդէր. «Մենք՝ այսօրուան մարդիկս, ապագայի պատմաբաններուն
կողմէ պիտի ճանչցուինք իբրեւ նոր, ազատ եւ խաղաղ աշխարհին ճարտարապետներն ու
շինարարները». իսկ աւելի լաւատես երանգով՝ «Մարդը շատ աւելի վեհ արարած մըն է, քան այն
կործանարար գազանը, որ շատերս կը կարծենք որ է»:

(Թարգմանութիւն՝ Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի)
ծոն Hunn գծագրող է, գրող ե լուսանկարիչ: 1983-էն ի վեր Ալին Ալիքսանեանին՝ Արիս
Ալիքսանեանին թոռնուհիին ամուսինն է: Ան «Alexanian Carpet and Flooring» pնկերութեան համար

գործեր րրած էեւ հետազօտությիւններով, լուսանկարներով եւ գրությիւններով յաճախ իր մասնակցու-
թիւնը կր բերէ Ալիքսանեան ընտանիքին պատմութեան հետ կապուած նախագիծերու:

lviii

My Journey with the Georgetown Boys
Lorne Shirinian

This is for my parents Mampre and Mariam Shirinian, my uncle Ardashes Mazmanian, my brother George,
my wife Noémi, our sons Emmanuel and Benjamin, and our grandsons Rafael, Ari, Joshua and Aaron.

One hundred years already. It’s hard to believe. In many ways, it’s breathtaking to
contemplate all that has taken place in that time. A group of orphan survivors of the Armenian
Genocide (1915-1923), many of whom had lost some or even all family members and home then
were forced away, exiled, never to return. During their expulsion, they were persecuted to death
because of who they were, not for anything they had done. My father’s story is exemplary of what
many went through. Each boy’s survival is a remarkable story of determination and survival
against the odds and just as often of good fortune. Below is a brief narrative of my father’s journey
to the Georgetown Farm Home for Armenian orphans, how he felt about it, and what it has meant
to me, his first son born in the diaspora in Canada.

Mampre Shirinian, boy #73, was born in the village of Kurdbelen (today’s Belpinar) near
Geyve, Ottoman Turkey, in 1910. His father was Minas Tertibian, who was the charcoal maker
for the village. His mother was Takouhi, née Shirinian. He had a brother Kevork, who died during
the deportations. Before the Genocide, Minas Tertibian was taken and placed in a labour battalion
where he was either worked to death or killed because he was Armenian. No one knows. He never
returned home to protect his family during the forced departures and massacres. Later, when my
father realized that he was the only surviving member of his family, he took his mother’s family
name and became Mampre Shirinian.

When Ottoman soldiers came to Geyve to tell the Armenians they had to pack, gather in the
town square and leave, his mother was visiting relatives in Constantinople. My father was left in
the care of his aunt and uncle, neither of whom survived the deportations. My father remembered
vividly his uncle’s final moments and shared them with me. He and his brother went through
Sultaniye, Eregli, and Konya on their own, moving with any family who would care for them. At
one point, he and his brother Kevork hid in caves. Sadly, Kevork caught pneumonia and died.
My father was now alone and remained so until the end of the war when he was picked up by
Near East Relief workers and placed in a series of orphanages. The first was in Cengelk6y, on the
Bosphorus. In time, relief workers found his mother, who had become a domestic worker in Sisli.
My father spoke fondly of the days she would come and meet with him and go to a park where he
would play. I asked repeatedly if he could tell me of the times when he was alone during the
deportations. No matter how often I asked, he said that he didn’t remember anything. I could tell,
however, that there were many things he kept hidden, perhaps not wanting to upset me or more
likely, not wanting to relive them. That personal history is lost.

Aid workers told him that his older sister Azniv had survived and was also in Constantinople.
However, soon after, everyone got separated once again. This time for good. My father was moved

lix

to the Erenkéy orphanage, also in Constantinople, run by Garabed Effendi Keshishian. My father
said in an oral history interview that “everything was fine until Kemal Pasha had special ideas on
how to treat Armenians harsher.” The Turkish War of Independence had begun. My father’s
mother met him for the last time in the park and told him that she was moving to Varna, Bulgaria,
to escape the oncoming war and didn’t have the means to care for him. She told him that he would
be better off in the orphanages. She left. I remember that tears filled his eyes when he told me this
all those years later. My father, along with other Armenian orphans, was taken to the safety of the
orphanage run by the Lord Mayor’s Fund of London on the island of Corfu.

My father had a lifelong love of learning. This may have begun because of his teachers at the
orphanage in Corfu in 1921, Nshan Beshigtashlian and Teotik. My father was eleven years old at
the time. The next chapter in his survival was about to begin: being selected to go to the
Georgetown orphanage in faraway Ontario, Canada. It’s hard to imagine what the young boys
might have thought when they heard this. Canada.

In the oral interview Jack Apramian did with my father, my father described the process by
which he was selected to leave the Lord Mayor’s Fund orphanage in Corfu to go to the
Georgetown orphanage in Canada. “One day, they put all the boys in line, about a thousand of
us. We were asked who wanted to go to Canada. A few stepped forward. Then the officials came
and picked boys out of the line and said, ‘You, you, you.’” The boys went by small boat to Piraeus
then boarded the SS Braga, which after a three-week voyage docked in Halifax. This was followed
by a long train ride. In this way, his group comprised of forty boys arrived in Georgetown on
October 2, 1924. I often think what my father’s fate and mine would have been if he had not been
selected randomly at that moment to come to Canada.

My maternal uncle Ardashes Mazmanian, #31, was born in the village of Peri (today’s
Akpazar) in the Kharpert region. In each of the boy’s files in the archive held by the United Church
of Canada, there is a small card with the initial information taken by a Near East Relief worker in
the field. Apart from the name of the boy, there is place for the names of his father and mother,
birthplace and age. My uncle was nine years old when the information was taken. This is followed
by a short sentence relating to the boy. In my uncle’s case, it reads as follows. “Father & mother
died during deportation. Boy taken by turks [sic] then put into orphanage by Americans afterwards
transferred.” My uncle arrived in Georgetown with the first group of boys on July 1, 1923.

For most of my life, I have had even less information about the Mazmanian family than I
had on the Tertibian-Shirinians. Then out of the blue in 2020, a relative in Lyon, France, reached
out to me. We carried on a fruitful exchange of emails for some time in which he showed me a
family tree he had created then sent me the following. Satenik (my aunt), Ardashes (my uncle)
and Mariam’s (my mother’s) parents were Mardiros Mazmanian and Anna Infiandjian. This was
the first I learned the names of my maternal grandparents, neither of whom survived the Genocide.

Thirty-nine Armenian women and girl survivors also came to Canada through the
Georgetown project, including my mother Mariam Mazmanian, who was thirteen or fourteen

' Jack Apramian conducted an interview with my father for the Multicultural History Society of Ontario on
August 8, 1979. I transcribed it.

lx

when she arrived in 1927 from the Near East Relief orphanage in Syra, Greece. In a number of
cases, they were family members of the boys.

My father learned that his sole surviving sister Azniv had been found in an orphanage in the
Middle East. Her mother must have told her the same story she had told my father: that she would
be better off in the orphanage as she had no means to care for her. Reverend Ira Pierce, who was
the secretary of the Georgetown project, wrote letters to the federal government in an effort to
expedite Azniv’s arrival in Georgetown to be with her brother. The government dithered. Alas,
word came that she had passed away. I have the letter written to my father announcing her death
and his angry response.

My father and mother met as youngsters at the Georgetown orphanage. Starting in 1925, the
boys were sent out to work as farm help in Southern Ontario as the mission was to train the boys
to be farmers. The girls worked as mother’s helpers. My father did not want to be a farmer. It is a
noble and important calling, but he wanted to get an education. On several occasions he ran away.
Eventually, he moved to Toronto where he completed grade twelve then found employment in
the city. He and my mother fell in love and married on October 3, 1935.”

Ten years later, I was born. As I grew and became more and more conscious of the world
around me, I realized that I was a witness to the lives and experiences of many of the Georgetown
Boys and Girls. I was also a secondary witness to the Armenian Genocide. My career as a writer
and professor of English and Comparative Literature is related to being a son of a Georgetown
Boy and Girl.

I had met Noémi Levy-Bencheton in my fourth and final year of French studies at University
College, University of Toronto. She was studying French and Italian. After receiving my BA with
Honours, I was offered a teaching assistantship in Comparative Literature at Carleton University
while I did my MA. I accepted; thus, Noémi and I went to Ottawa together. She continued her
French studies. While there, my first book of poetry was published in 1972.3 I had written poems
earlier that had been published in local reviews and journals. I now began to get more involved in
Armenian circles in Toronto and Montreal. At that time, I also had been published in issues of
Ararat Quarterly published in New York, edited by Leo Hamalian. I wanted to get into publishing
and contacted poets who like me were the first generation born in the diaspora. The result was
Armenian-North American Poets: An Anthology, which I edited and published in 1974.*

I had dedicated myself and my writing to explore and understand the Armenian Genocide
and the ongoing pain, dislocation and disorientation of the survivors and their sons and daughters.

2 For more details about my parents’ journey and their time in Georgetown, see Lorne Shirinian, Motion
Sickness: A Memoir (Toronto: Blue Heron Press, 2017). Essential reading on the Georgetown Boys is The
Georgetown Boys by Jack Apramian, edited, revised, and with an introduction and added material by Lorne
Shirinian (Toronto: Zoryan Institute, 2009). Also, see my essay “Orphans of the Armenian Genocide with
Special Reference to the Georgetown Boys and Girls in Canada,” in The Armenian Genocide Legacy, edited
by Alexis Demirdjian (Houndmills: Palgrave Macmillan, 2016), 44-66.

3 Lorne Shirinian, Manuscript: Tom Sturgess (Toronto: Abbey Book Publishers, 1971).

4 Armenian-North American Poets: An Anthology, edited by Lorne Shirinian (Saint Jean: Manna Publishing, 1974).

1x1

Faced with many choices to do my doctoral thesis, I chose to analyze Armenian North American
literature from the point of view of genocide, diaspora and symbols.” This was the first attempt to
do so that I am aware of. At the same time, I began to be politically active in the mid-to-late 70s.
I often went to Ottawa on April 24 to protest in front of the Turkish embassy. I presented papers
all over North America and in London, England, where I spoke about the Genocide and published
many peer-reviewed essays on Armenian North American literature and also on genocide denial.

In 1994, I transferred from le Collége militaire royal in St-Jean-sur-Richelieu (just south of
Montreal), Québec, where I was Director of the department of Etudes littéraires, to the Royal
Military College of Canada in Kington (RMC). In 1999, I became Head of the Department of
English. While at RMC I met Alan Whitehorn who was in the Department of Political Science.
He had heard me lecture at Queens University and came to my office for our first meeting. He
was eager to share that he was half Armenian on his mother’s side. A long and productive
friendship began that endures. We co-wrote a book, The Armenian Genocide: Resisting the Inertia of
Indifference, but perhaps more importantly, we spent several days in Ottawa visiting Members of
Parliament and Senators, speaking to them about the Armenian Genocide, the Georgetown Boys
and Girls and the importance of recognizing the Armenian Genocide.° We were just two of an
ongoing multi-person effort. The result was that the motion, Bill M-380, in 2004, “That this House
acknowledges the Armenian genocide of 1915 and condemns this act as a crime against
humanity,” passed 153-68. Despite this, we still have to fight the onslaught of denial of the
Armenian Genocide. I have to acknowledge that my brother George has also been very active in
fighting Genocide denial. We have always supported each other’s projects. He has an MA in
Library Science and was for many years the Executive Director of the Zoryan Institute.

I retired from the Royal Military College as Professor Emeritus in 2010. I have spent the years
since doing what I love to do most, writing and publishing poems, plays, stories, and novels,
almost all of which deal with Armenian themes that relate to the Genocide.’

Tam proud of my parents and the life they created in Canada and what they passed on to me.
I recall with fondness the many parties in our backyard on Don Valley Drive in Toronto where
the Georgetown Boys and Girls often gathered. I heard their stories and am still amazed by the
vitality and infectious joy I witnessed. Their survival and experience at Georgetown gave them a
chance to thrive in their new country while remaining Armenian.

I owe so much to my parents and uncle. Over the years, I have become the author of our family’s
narratives. Iam happy to honour them in this essay and to share part of their lives with others.

5 Lorne Shirinian, Armenian-North American Literature: A Critical Introduction; Genocide, Diaspora and Symbols
(Lewiston: Edwin Mellen Press, 1990).

® Lorne Shirinian and Alan Whitehorn, The Armenian Genocide: Resisting the Inertia of Indifference (Kingston:
Blue Heron Press, 2001).

7 For information on some of my books visit www.blueheronpress.ca. For information on what it can be
like to be a second-generation Armenian in the diaspora, see Lorne Shirinian, “So Far from Home,” in
Remembering Mass Violence: Oral History, New Media, and Performance, edited by Steven High, Edward Little,
and Thi Ry Duong (Toronto: University of Toronto Press, 2014), 49-59.

Ixii

The following poem, “First Nights,” is from my most recent book of poetry, Rendering the
Timeline. In this poem, I imagine how my father felt as his life had become a series of first nights
away from family and home.

First Nights
For my brother George

this is the way my father remembered his boyhood -
a series of removals
and first nights

his eyes opening with the rising sun

and the animals stirring

then the odor of bread baking and his mother singing
as she prepared coffee letting it rise three times
before filling the small cup for his father

he watches him sip the rich dark liquid

and wonders when he will be able to taste it

sitting next to his father

mother places her warm hand on his head

go wash your hands and face

and pours him warm milk

the world seemed a fine place

there was a sense of order and expectation

after he would feed the chickens

and wait for his father to hitch the horse to the cart
then climb up and sit beside him

as they went off on their rounds delivering charcoal
to the homes in the village

at noon when they returned

he would wash standing beside his father

before the basin in front of their house

splashing water all over to get the black dust off
mother put out plates of bread, tomatoes, cucumbers and cheese
and the family ate together

later he would watch his father load the wagon again
for his deliveries

he felt his eyes get heavy

§ Lorne Shirinian, Rendering the Timeline (Toronto: Blue Heron Press, 2021), 20.

[xiii

mother smiled sleep now my boy

he would unroll his rug and put his head down

while his father left for his deliveries

he lay listening to the comforting sounds of the horse’s
hooves on the dirt road and the creaking of the wagon
a lullaby that closed his eyes

and sent him off to a peaceful sleep

one morning, days or months later

he heard new noises, strange and angry

his father rushed into the house breathing heavily
and told him and his mother

to gather as many of their things possible

roll them in your rugs and come outside

he remembered his mother, her head bent

why are you crying why

he did as his father asked then put the chickens
in the living room and poured bags of grain

on the floor for them

his father put his arm around him

then locked the door

we have to go now

hurry

they climbed on to the wagon and joined the line
being led away by soldiers with long rifles

and bayonets piercing the sky

he looked around and saw his uncle and aunt up ahead
where are they taking us, baba

they bounced along the dirt road for days

some said under their breath

theyre taking us to Sultania

no another insisted further south to Konia.

without food and water many collapsed and were dragged away

into the tall grass
never to be seen again

lxiv

don’t say anything his father whispered
Just look straight ahead
he leaned tight against his mother and kept silent

when it was too dark to see
the column stopped
his father fed the horse
while his mother placed their rugs under the cart
we don’t know where they’re taking us
don’t eat too much we have to save what food we have to
sip the water slowly
when you're finished close your eyes and sleep
his confusion troubled him
who will feed the chickens
who will deliver the charcoal tomorrow
he heard his mother sobbing
as he wrestled with his thoughts

this first night

away from home

every night there was yelling and screaming

followed by a frightful painful silence

he kept his eyes shut tight but imagined what was happening in the dark
several days later when the soldiers forced them to rise
he searched for his aunt and uncle

where are they he wondered

his father brushed away tears

look straight ahead my son

several days after that he asked his mother

where his father was

he saw the fear in her eyes

he’s gone to look for uncle and aunty

no noise now look straight ahead

and he spent the first night without his father

a few days later deep into the night there was rustling around their wagon
and the sound of someone being dragged away
through the sleep in his eyes he looked for his mother
but she wasn’t there

all his life he would hear her calling for help

in the morning when the sun rose he looked around
but mother the horse and wagon were gone

lxv

his world had disappeared

there was only the starving deportees

being prodded along ahead of him

he called for his mother

an old woman came to him

come with us now my boy

she took him by the hand and started walking with him
following the line that seemed to grow

like a voracious serpent

as other lines joined other groups on the way
he spent the first night without his family
where could they have gone

why did they leave him all alone

then the old lady who was looking after him
disappeared

he went from grandmother to mother
whoever would look after him

he would gather grass to boil for soup

no one could tell him where his parents were

in the unending heat his throat burned for a drop

of water

his stomach was knotted in pain

he saw many things that would haunt him forever

he learned the importance of silence but observed everything
he understood what was necessary to survive

only later would he realize the cost

four years later people who spoke a different language
came and took all of the young children

who were wandering through the countryside away
you're safe now we'll look after you

he didn’t know what they were saying but they smiled
and were kind

in the camp they shaved his head

washed him and bandaged his wounds

gave him new clothes bread and soup to eat

there was a large room with many beds where he slept
along with hundreds of other young boys

who asked every day

where their fathers and mothers were

but no one could tell them

Ixvi

I want to go home he said but was told

I’m sorry my boy it isn’t possible

he remembers his first night in the orphanage
as he did in all the other orphanages
Changelkeuy near Istanbul

Erenkeuy also near Istanbul

the Lord Mayor’s Fund of London’s orphanage
in Corfu

and then after the final voyage away from his home
over the Mediterranean and the Atlantic

he arrived at the Georgetown Farm Home

for Armenian orphans in Ontario Canada

he knew he would never again see his parents

or his home

he would become someone else

with the remembrance of all the first nights
wondering where are my mother and father
where’s home

Lorne Shirinian was born in Toronto in 1945. As the son and nephew of two Georgetown Boys and a
Georgetown Girl, he has been reflecting on being Armenian in Canada since the 1960s. He is professor
emeritus in English and comparative literature at the Royal Military College of Canada.

xvii

xviii

Ճորճնթաունի հայորդիներուն հետ
ճանապարհորդութիւնս
Լոռն Շիրինեան

Ծնողքիս` Մամբրէ ե Մարիամ Շիրինեաններուն, քեռիիս՝` Արտաշէս Մազմանեանին, եղբօրս՝
Onpoph, կնոջս Նոյեմիին, մեր որդիներուն՝ Էմմանուկլին ե: Պենճրմրնին ե մեր թոռնիկներուն՝
Ռաֆայելին, Արիին, Ճաշուային եւ Էրրնին:

Արդէն հարիւր տարի: Դժուար է հաւատալը: Շատ առումներով ապշեցուցիչ է խորհիլը այն
ամեն ինչին մասին, որ տեղի ունեցած է այս ընթացքին: Հայոց ցեղասպանութենէն (1915-1923)
վերապրած խումբ մը որբեր, որոնցմէ շատերը կորսնցուցած էին իրենց տունը եւ ընտանիքի
անդամներէն շատերը, եթէ ոչ բոլորը, ապա բռնի քշուած էին հեռուներ, աքսորուած` երբեք
չվերադառնալու համար: Իրենց այս արտաքսումին ընթացքին անոնք մինչեւ մահ հալածուած
էին իրենց ով ըլլալուն պատճառով, ոչ՝ իրենց ըրած որեւէ մէկ բանին համար: Հօրս պատմու-
թիւնը նմուշային է շատերու ապրածին: Իւրաքանչիւր մանչու գոյատեւումը յատկանշական
պատմութիւն մըն է. պատմութիւն վճռակամութեան, ընդդէմ ամեն ինչի գոյատեւելու, եւ նոյն-
քան ալ բարի բախտի: Ստորեւ կարճ պատում մը հայ որբերու Ճորճթաունի ագարակատուն
հօրս ճանապարհորդութեան, այդ ճանապարհորդութեան հանդէպ իր զգացումներուն, եւ ինծի՝
Գանատայի մէջ, սփիւռքի մէջ ծնած հօրս առաջնեկին համար անոր նշանակութեան մասին:

Մամբրէ Շիրինեանը՝ Ճորճթաունի թիւ 73 հայորդին, ծնած էր 1910-ին Կէյվէի մօտի
Գուրտպէլէն գիւղին մէջ (այսօրուան Պելփընար գիւղը), Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ: Հայրը
Մինաս Թէրթիպեանն էր, որ գիւղին ածխագործն էր: Մայրը Թագուհի ծնեալ Շիրինեանն էր:
Մամբրէն ունէր Գէորգ անունով եղբայր մը, որ աքսորի ճամբուն վրայ մահացած էը:
Ցեղասպանութեան վաղորդայնին Մինաս Թէրթիպեանը զօրահաւաքի ենթարկուելով
տարուած էր աշխատանքային գումարտակ մը, ուր կամ մինչեւ մեռնիլը բանեցուցած էին զինք,
կամ սպաննած հայ ըլլալուն համար: Մարդ չի գիտեր: Ան երբեք տուն չվերադարձաւ կարենալ
պաշտպանելու համար իր ընտանիքը բռնի տեղահանութիւններուն եւ կոտորածներուն ատեն:
Հետագային, երբ հայրս կ՛անդրադառնայ որ ինքը իր ընտանիքին միակ վերապրող անդամն էր,
մօրը մականունը կ՞որդեգրէ եւ կը դառնայ Մամբրէ Շիրինեան:

Երբ օսման զինուորները Կէյվէ կու գան հայերուն ըսելու, որ պէտք էր իրենց եղած-չեղածը
առնէին, հաւաքուէին քաղաքին հրապարակը եւ մեկնէին, Մամբրէի մայրը Կոստանդնուպոլիս
գացած էր ազգականներու այցելութեան: Հայրս իր հօրաքրոջը եւ հօրեղբօրը քովը կը մնար,
որոնցմէ ոչ մէկը կը դիմանայ աքսորին: Հայրս շատ վառ կերպով կը յիշէր հօրեղբօրը կեանքին
վերջին վայրկեանները եւ այդ յուշերուն բաժնեկից դարձուցած էր զիս: Հայրս եւ իր եղբայրը
մինակնին անցեր էին Սուլթանիէէն, Էրէղլիէն եւ Գոնիայէն՝ միանալով որեւէ ընտանիքի, որ
յօժար էր իրենց հոգ տանելու: Պահ մը կը հասնի, երբ հայրս եւ եղբայրը՝ Գէորգը, քարայրներու
մէջ կը պահուրտին: Ցաւօք, Գէորգը թոքատապ կ՛ունենայ եւ կը մահանայ: Հայրս կը մնայ
մինակ: Եւ կը մնայ միս-մինակ մինչեւ պատերազմին աւարտը, երբ «Մերձաւոր Արեւելքի
նպաստամատոյց»-ի աշխատակիցներ իրենց խնամքին տակ կ'առնեն զինք, եւ մէկ որբանոցէն

lxix

միւսը կ՛երթայ ան: Առաջին որբանոցը Չէնկէլքէօյի մէջ էր, Վոսփորի ափին: Ժամանակը
կ՛անցնի, եւ մարդասիրական աշխատանք տանողներ կը գտնեն իր մայրը, որ ընտանիքի մը
սպասուհին էր Շիշլիի մէջ: Հայրս շատ սիրով կը խօսէր այն օրերուն մասին, երբ մայրը կու գար
իրեն այցելելու, եւ միասին կ՛երթային հանրային պարտեզ մը, ուր ինքը կը խաղար: Բազմաթիւ
անգամներ, նորէն եւ նորէն, խնդրած եմ որ պատվմէ ինծի այդ օրերուն մասին, երբ միս-մինակ էր
տեղահանութեան ատեն: Անկախ հարցապնդումներուս յաճախակիութենէն, հայրս ինծի միշտ
կ՛ըսէր, որ բան չէր յիշեր: Կը կռահէի, սակայն, որ շատ բաներ կային, որոնք կը պահէր ծածուկ՝
թերեւս չուզելով հոգիս խռովել, կամ ալ, աւելի հաւանական է, որ չէր ուզեր զանոնք վերապրիլ:
Իր այդ անձնական պատմութիւնը կորսուած է անդարձ:

Մարդասիրական աշխատանք տանողները կը յայտնեն Մամբրէին, որ իր մեծ քոյրիկը՝
Ազնիւը, վերապրած էր, ողջ էր ու ինքն ալ Կոստանդնուպոլիս էր: Շատ չանցած, սակայն, բոլորը
իրարմէ նորէն կը բաժնուին. այս անգամ` յաւերժ: Հայրս կը տարուի Էրէնքէօյի որբանոցը
(դարձեալ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ), որուն տնօրէնը Կարապետ էֆենտի Քէշիշեանն էր:
Բանաւոր պատմութեան հարցազրոյցի մը մէջ հայրս ըսած է, թէ «ամեն ինչ լաւ էր, մինչեւ այն
ատենը, երբ Քեմալ փաշան մտքի փայլատակումներ ունեցաւ, թէ ինչպէս կարելի է հայերուն
հանդէպ աւելի խիստ վերաբերմունք ունենալ»': Թրքական անկախութեան պատերազմը սկսած
էր: Հօրս մայրը վերջին անգամ իր որդիին հետ կը հանդիպի հանրային պարտէզին մէջ եւ կը
յայտնէ, որ պատերազմէն փախելով կերթար Վառնա (Պուլկարիա) եւ հնարաւորութիւն չունէր
զաւակին հոգ տանելու: Մայրը հօրս ըսած էր, որ որբանոց մնալը տղուն համար աւելի լաւ էր:
Եւ մեկնած էր: Կը յիշեմ, որ այդքան տարի անց երբ ինծի կը պատմէր այս մասին, հօրս աչքերը
արցունքով կը լեցուէին: Հայրս այլ հայ որբերու հետ տարուած էր ապահով mtn Քորֆու կղզիին
վրայ Լոնտոնի «Լորտ մեյրրի հիմնադրամ»-ին տնօրինած որբանոցը:

Հայրս ամբողջ կեանքը սիրած է սորվիլը: Այս սէրը կրնայ սկիզբ առած ըլլալ Քորֆուի
որբանոցի 1921-ի իր ուսուցիչներէն՝ Նշան Պէշիկթաշլեանէն եւ Թէոդիկէն: Այդ ատեն հայրս
տասնմէկ տարեկան էր: Իր գոյատեւումի պատմութեան երկրորդ արարը շուտով պիտի սկիզբ
առնէր. հեռաւոր Օնթարիոյի մէջ (Գանատա) գտնուող Ճորճթաունի որբանոց ղրկուելու համար
ընտրուած որբերուն շարքին էր: Դժուար է երեւակայել, թէ ի՛նչ կրնան մտածած ըլլալ այս պզտիկ
տղաքը լսելով այս լուրը: Գանատա...

Յակոբ Աբրահամեանին՝ հօրս հետ ըրած բանաւոր հարցազրոյցին մէջ հայրս կը բացատրէ այն
եղանակը, որմով ընտրած էին զինք, որ մեկնէր «Լորտ մեյըրի հիմնադրամ»-ի Քորֆուի որբանոցէն՝
երթալու համար Գանատա՝ Ճորճթաունի որբանոցը: «Օր մը բոլոր մանչերը շարքի կեցուցին.
մօտաւորապէս հազար հոգի էինք: Հարցուցին՝ ո՞վ կ՛ուզէ Գանատա երթալ: Մի քանի հոգի քայլ
մը յառաջ առին: Ապա պաշտօնատարները եկան եւ շարքի կեցածներուն մէջէն տղաք ընտրեցին
ու ըսին «դո՛ւն, դո՛ւն, դուն» »: Տղաքը պզտիկ նաւով մը կ՛երթան Փիրէա, ապա կը բարձրանան
«Braga» շոգենաւը, որ երեք շաբաթուան ճամբորդութենէ մը ետք խարիսխ կը նետէ Հալիֆաքս:
Ապա՝ երկար ճամբորդութիւն մը շոգեկառքով: Այսպիսով քառասուն մանչէ բաղկացած խումբը
Ճորճթաուն կը ժամանէ 2 հոկտեմբեր 1924-ին: Յաճախ կը մտածեմ, թէ ի՛ն, պիտի եղած ըլլար
հօրս ճակատագիրը -եւ իմս- եթէ ըստ բախտի ան ընտրուած չըլլար այդ պահին Գանատա գալու:

! Յակոբ Աբրահամեանը «Multicultural History Society of Ontario»-ին համար հօրս հետ հարցազրոյց մը
ըրաւ 8 օգոստոս 1979-ին. ես գրի առի զայն:

Ixx

Մօրեղբայրս՝ Արտաշէս Մազմանեանը, թիւ 31 Հայորդին, ծնած էր Խարբերդ շրջանի Բերրի
գիւղը (այժմ Աքբազար վերանուանուած): «Գանատայի միացեալ եկեղեցի»-ի արխիւներուն մէջ
իւրաքանչիւր մանչու թղթածրարին մէջ անձնական պզտիկ թերթիկ մը կայ, որ կը կրէ
«Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց»-ի աշխատակիցին՝ տեղւոյն վրայ արձանագրած
սկզբնական տեղեկութիւնները: Տղուն անունէն բացի յատուկ տեղ կայ նշելու անոր հօր եւ մօր
անունները, անոր ծննդավայրը եւ տարիքը: Տեղեկութիւնը լրացնելու պահուն քեռիս ինը տարե-
կան եղած է: Թերթիկին վրայ ապա կայ կարճ նախադասութիւն մը մանչուն մասին: Քեռիիս
թերթիկին վրայ հետեւեալը գրուած է. «Հայրը եւ մայրը մահացած տարագրութեան ատեն: Տղան
առեւանգուած թուրքերուն կողմէ, ապա ամերիկացիներուն կողմէ որբանոց դրուած, ապա
տեղափոխուած»: Մօրեղբայրս Ճորճթաուն հասած է որբերու առաջին խումբին հետ 1 յուլիս
1923-ին:

Կեանքիս մեծ մասին ընթացքին միշտ շատ աւելի նուազ տեղեկութիւն ունեցած եմ
Մազմանեան ընտանիքին մասին, քան Թէրթիպեան-Շիրինեաններուն: Յետոյ շատ անակնկալ
կերպով 2020-ին Լիոն (Ֆրանսա) ապրող ազգական մը հետս կապ հաստատեց: Որոշ ժամանակ
մը մենք պտղաբեր թղթակցութիւն մը ունեցանք ելեկտրոնային փոստով, որոնց մէջ ազգականս
ինծի ցոյց տուաւ իր ստեղծած տոհմածառը եւ ինծի ղրկեց հետեւեալ տեղեկութիւնը՝
Սաթենիկին (մօրաքրոջսա), Արտաշէսին (մօրեղբօրս) եւ Մարիամին (մօրս) ծնողքը Մարտիրոս
Մազմանեանը եւ Աննա Էնֆիէճեանն էին: Ասիկա առաջին անգամն էր որ մօրենական մեծ հօրս
եւ մեծ մօրս անունները կը լսէի. մեծ ծնողներէս ոչ մէկը վերապրած էր Ցեղասպանութենէն:

Ճորճթաունի նախագիծին ճամբով Գանատա եկած էին նաեւ Ցեղասպանութենէն վեր-
ապրող երեսունինը հայ կիներ եւ աղջնակներ, որոնց մէջ էր մայրս՝ Մարիամ Մազմանեանը, որ
տասներեք կամ տասնչորս տարեկան էր 1927-ին, երբ հասեր էր «Մերձաւոր Արեւելքի նպաստա-
մատոյց»-ի Սիրոսի (Յունաստան) որբանոցը: Գանատա ժամանող հայուհիներէն ոմանք
Ճորճթաունի հայորդիներուն հետ ընտանեկան կապ ունէին:

Հայրս իմացեր էր, որ վերապրող իր միակ քոյրը՝ Ազնիւը, գտնուեր էր Մերձաւոր Արեւելքի
որբանոցներէն մէկուն մէջ: Հաւանաբար մայրը նոյն բանը ըսած էր Ազնիւին, ինչ որ ըսած էր
հօրս՝ որ որբանոց մնալը աւելի լաւ էր աղջկան համար, որովհետեւ մայրը հնարաւորութիւն
չունէր հոգ տանելու իրեն: Պատուելի Այրա Բիրսը, որ Ճորճթաունի նախագիծին քարտուղարն
էր, նամակներ կը գրէ դաշնակցային կառավարութեան՝ փորձելով արագցնել Ազնիւին ժամա-
նումը Ճորճթաուն, որ եղբօրը հետ ըլլայ: Կառավարութիւնը կը տնտնայ: Աւաղ, լուր կը հասնի,
որ Ազնիւը մահացած է: Իմ ձեռքս է հօրս գրուած նամակը, որմով իրեն քրոջը մահը կ՛իմացնէին,
եւ հօրս զայրացած պատասխանը:

Հայրս եւ մայրս ծանօթացած են իրարու Ճորճթաունի որբանոցին մէջ որպէս երկու փոքրիկ
որբ: 1925-էն սկսեալ տղաները կը ղրկուէին Հարաւային Օնթարիոյի մէջ ագարակապանի
օգնական աշխատելու համար, որովհետեւ նպատակը զիրենք ագարակապան ըլլալու պատ-
րաստելն էր: Իսկ աղջիկները կ'աշխատէին որպէս մայրերու օգնական: Հայրս չէր ուզեր
ագարակապան ըլլալ: Ագարակապան ըլլալը ազնուական եւ կարեւոր կոչում է, բայց հայրս
կ'ուզէր ուսում ստանալ: Մէկէ աւելի առիթներով ան կը փախչի ագարակատունէն: Վերջ ի

1xxi

վերջոյ կը փոխադրուի Թորոնթօ, ուր կաւարտէ տասներկրորդ դասարանը եւ յետոյ գործ կը
գտնէ: Հայրս եւ մայրս կը սիրահարուին իրարու եւ կ՛ամուսնանան 3 հոկտեմբեր 1935-ին2:

Տասը տարի ետք ծնայ ես: Մեծնալով եւ աւելի ու աւելի գիտակից դառնալով զիս շրջա-
պատող աշխարհին՝ անդրադարձայ, որ Ճորճթաունի հայորդիներէն եւ հայուհիներէն շատ-
երուն կեանքին վկան էի: Ես նաեւ անուղղակի վկայ մըն էի Հայոց ցեղասպանութեան: Գրողի եւ
անգլիական ու համեմատական գրականութեան դասախօսի ասպարէզներս կապուած են
Ճորճթաունի հայորդիի մը եւ Ճորճթաունի հայուհիի մը որդին ըլլալուս հետ:

Նոյեմի Լէվի-Պենչիթընին հետ ծանօթացեր էի «Թորոնթոյի համալսարան»-ի «Համա-
լսարան-քոլեճ»-էն ներս ֆրանսագիտութեան ուսմանս չորրորդ եւ վերջին տարուան ընթացքին:
Ինքը ֆրանսերէն եւ իտալերէն կ՞ուսանէր: Պսակաւոր արուեստից աստիճանը գերազանցութ-
եամբ աւարտելէ ետք, առաջարկ ստացայ մագիստրոսական ուսումիս զուգահեռ «Քառլթըն
համալսարան»-ին մէջ համեմատական գրականութեան դասախօսի օգնական ըլլալու:
Ընդունեցի. եւ այդպէսով Նոյեմին եւ ես միասին գացինք Օթթաուա: Ինքը շարունակեց ֆրան-
սագիտութիւն ուսանիլ: Մեր հոն եղած ատենը բանաստեղծութիւններու առաջին գիրքս լոյս
տեսաւ 1972-ին`: Անկէ առաջ ալ բանաստեղծութիւններ գրած էի, որոնք լոյս տեսած էին
տեղական հանդէսներու եւ ամսագիրերու մէջ: Այդ ժամանակ սկսայ աւելի շփում ունենալ
Թորոնթոյի եւ Մոնթրէալի հայկական շրջանակներուն հետ: Այդ ատեն է նաեւ, որ Նիւ Եորքի
մէջ Լէօ Համալեանի խմբագրութեամբ լոյս տեսնող «Ararat Quarterly»-ին մէջ հրապարակում-
ներ ունեցած էի: Կ՛ուզէի հրատարակչական գործին մէջ մտնել եւ կապ հաստատեցի
բանաստեղծներու հետ, որոնք ինծի պէս Սփիւռքի մէջ ծնած առաջին սերունդէն էին: Արդիւնքը
«Armenian-North American Poets: An Anthology» գիրքն էր, որ իմ խմբագրութեամբս լոյս
ընծայեցի 1974-ինշ:

Ինքզինքս եւ գրութիւններս նուիրած էի տնտղելու եւ հասկնալու Հայոց ցեղասպանու-
թիւնը, ինչպէս նաեւ անկէ վերապրողներու եւ անոնց որդիներուն ու դուստրերուն ապրած
մշտական ցաւը, տարատեղումի եւ ապակողմնորոշուածութեան զգացողութիւնները: Տոքթոր-
ականի ատենախօսութեանս որպէս նիւթ բազմաթիւ այլընտրանքներ ունենալով` ընտրեցի
հիւսիս-ամերիկեան հայ գրականութեան վերլուծումը` ցեղասպանութեան, սփիւռքի եւ
խորհրդանիշերու տեսանկիւնէն՝. նման աշխատանքի մը ինծի յայտնի առաջին փորձն էր այս:

Հ Ծնողքիս կեանքի ճանապարհորդութեան եւ Ճորճթաունի իրենց օրերուն մասին յաւելեալ
մանրամասնութիւններու ծանօթանալու համար տե՛ս Lorne Shirinian, «Motion Sickness: A Memoir»,
Toronto, Blue Heron Press, 2017: Ճորճթաունի հայորդիներուն մասին առանցքային ընթերցում մըն է Jack
Apramian-ի «The Georgetown Boys»-ը, edited, revised, and with an introduction and added material by
Lorne Shirinian, Toronto, Zoryan Institute, 2009: St’u նwbi «Orphans of the Armenian Genocide with
Special Reference to the Georgetown Boys and Girls in Canada» joniwdu («The Armenian Genocide
Legacy», edited by Alexis Demirdjian, Houndmills, Palgrave Macmillan, 2016, ty 44-66):

3 Lorne Shirinian, «Manuscript: Tom Sturgess», Toronto, Abbey Book Publishers, 1971:

4 «Armenian-North American Poets: An Anthology», edited by Lorne Shirinian, Saint Jean, Manna
Publishing, 1974:

5 Lorne Shirinian, «Armenian-North American Literature: A Critical Introduction; Genocide, Diaspora and
Symbols», Lewiston, Edwin Mellen Press, 1990:

Ixxii

Միեւնոյն ատեն 70-ականներու կէսերուն կամ վերջերը քաղաքական առումով սկսայ աւելի
գործունեայ դառնալ: Յաճախ ապրիլ 24-ին Օթթաուա գացած եմ թրքական դեսպանատան
առջեւ բողոքի ցոյցի մասնակցելու: Հիւսիսային Ամերիկայի ամբողջ տարածքին, ինչպէս նաեւ
Լոնտոնի մէջ (Անգլիա) զեկուցումներով հանդէս եկած եմ եւ խօսած Հայոց ցեղասպանութեան
մասին եւ հիւսիս-ամերիկեան հայ գրականութեան, ինչպէս նաեւ ցեղասպանութեան ժխտման
մասին հաւասարակիցներու կողմէ գրախօսուած բազմաթիւ ակնարկներ հրապարակած եմ:

1994-ին հրաժեշտ առնելով «Արքայական զինուորական քոլեճ»-էն (Սեն-Ժան-Սիւր-
Ռիշըլիէօ, Քեպէգ, Մոնթրէալի անմիջապէս հարաւը), ուր Գրական ուսմանց բաժանմունքին
տնօրէնն էի, աշխատանքի անցայ Քինկսթընի «Գանատայի արքայական զինուորական քոլեն»-
ին մէջ: 1999-ին դարձայ Անգլերէնի բաժանմունքի ղեկավարը: Քինկսթընի «Արքայական
զինուորական քոլեճ»-ին մէջ ծանօթացայ Ալան Ուայթհորնին հետ, որ Քաղաքագիտութեան
բաժանմունքին մէջ կաշխատեէր: Ան ներկայ եղած էր «Քուինզ համալսարան»-ին մէջ իմ տուած
դասախօսութեանս եւ մեր առաջին հանդիպումին եկաւ գրասենեակս: Անհամբեր էր ինծի
ըսելու, որ մօրը կողմէն կէս հայ էր: Սկիզբ առաւ երկարատեւ եւ արգասաբեր մեր ընկերութիւնը,
որ այսօր ալ կը շարունակուի: Մենք համահեղինակ եղանք գիրքի մը՝ «The Armenian Genocide:
Resisting the Inertia of Indifference», puyg, ե: ասիկա աւելի կարեւոր է, քանի-քանի օրեր
անցուցինք Օթթաուա՝ այցելելով Խորհրդարանի եւ Ծերակոյտի անդամներու, անոնց
պատմելով Ճորճթաունի հայորդիներուն եւ հայուհիներուն մասին եւ խօսելով Հայոց
ցեղասպանութիւնը ճանչնալու կարեւորութեան մասին: Մենք պարզապէս երկու հոգին էինք
բազմամարդ եւ յարատեւ նախաձեռնութեան մը: Եւ արդիւնքը 2004-ին 153 թեր եւ 68 դէմ քուէ-
ներով ընդունուած «Bill M-380» բանաձեւն էր, որ հռչակեց թէ «այս Խորհրդարանը կը ճանչնար
1915-ի Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ զայն կը դատապարտեէր՝ որպէս ոճիր ընդդէմ մարդ-
կութեան»: Հակառակ ասոր, մենք տակաւին պէտք է պայքարինք Ցեղասպանութիւնը ժխտող
կատաղի արշաւի մը դէմ: Պէտք է արձանագրեմ, որ եղբայրս՝ Ճորճը, նոյնպէս շատ գործունեայ
եղած է Ցեղասպանութեան ուրացման դէմ պայքարին մէջ: Ճորճը գրադարանավարա-
գիտութեան մագիստրոսի աստիճան ունի եւ տարիներով Զօրեան հիմնարկի գործադիր
տնօրէնը եղած է:

2010-ին Պատուոյ պրոֆեսոր կոչումով հանգստեան կոչուեցայ «Արքայական զինուորական
քոլեճ»-էն: Ատկէ ետք տարիները անցուցած եմ ամենասիրած բաներս ընելով՝ գրելով եւ հրատա-
րակելով բանաստեղծութիւններ, թատերախաղեր, պատմուածքներ եւ վէպեր, որոնք գրեթէ
բոլորն ալ Ցեղասպանութեան հետ աղերս ունեցող հայկական նիւթերով են՛:

Հպարտ եմ ծնողներովս, Գանատայի մէջ անոնց ստեղծած կեանքով եւ ինծի իրենց
աւանդածով: Խանդաղատանքով կը յիշեմ Թորոնթոյի Տոն Վելի փողոցի մեր տան ետնաբակին

® Lorne Shirinian and Alan Whitehorn, «The Armenian Genocide: Resisting the Inertia of Indifference»,
Kingston, Blue Heron Press, 2001:

՛Գիրքերէս ոմանց մասին լրացուցիչ, տեղեկութեան համար տե՛ս www.blueheronpress.ca: Յաւելեալ
տեղեկութեան համար այն մասին, թէ ինչ կրնայ նշանակել սփիւռքի մէջ երկրորդ սերունդի հայ ըլլալը,
wmt’u Lorne Shirinian, «So Far from Home», in «Remembering Mass Violence: Oral History, New Media,
and Performance», edited by Steven High, Edward Little, and Thi Ry Duong, Toronto, University of
Toronto Press, 2014, ty 49-59:

xxiii

մէջ եղած բազմաթիւ հաւաքոյթները, ուր Ճորճթաունի հայորդիներն ու հայուհիները յաճախ կը
հաւաքուէին: Մտիկ ըրած եմ իրենց պատմութիւնները եւ մինչեւ այսօր ապշած կը մնամ ի տես
այն կենսունակութեան եւ վարակիչ երջանկութեան, որուն ականատեսը եղած եմ: Իրենց գոյա-
տեւումը եւ ճորճթաունեան իրենց փորձառութիւնը այս մարդոց տուած է հայ մնալով հանդերձ
իրենց նոր երկիրին մէջ ծաղկելու եւ բարգաւաճելու առիթ մը:

Այնքան պարտական եմ ծնողքիս եւ մօրեղբօրս: Տարիներու ընթացքին ես դարձայ մեր
ընտանեկան պատումներուն հեղինակը: Ուրախ եմ պատուելու զիրենք այս ակնարկին մէջ եւ
իրենց կեանքերուն մէկ մասին բաժնեկից դարձնելու այլոք:

«Առաջին գիշերներ» («First Nights») կոչուող այս բանաստեղծութիւնը իմ վերջերս գրած
«Rendering the Timeline»? բանաստեղծութիւններու գիրքէս է: Այս բանաստեղծութեան մէջ ես
կ՛երեւակայեմ թէ ի՛նչ զգացած է հայրս, երբ իր կեանքը վերածուած է ընտանիքէն եւ տունէն
հեռու առաջին գիշերներու ամբողջ շարքի մը:

[Բանաստեղծությւնը չենք թարգմանած: Բնագիրը կարելի է կարդալ այս ակնարկին անգլերէն
տարբերակին վերջատրութեան|:

(Թարգմանութիւն՝ Շաղիկ Շահինեան-Արծրունի)

Լոռն Շիրինեանը ծնած է 1945-ին, Թորոնթօ: Ծորճթառւնի հայորդիի up ե Ցորճթառւնի հայուհիի մը
զաւակն է, եւ 1960-ականներէն ի վեր իր խոհումներուն առարկան եղած է Գանատայի մէջ հայ լալու
խնդիրը: Շիրինեանը «Գանատայի արքայական զինուորական քոլեծ»-էն ներս անգլերէնի եւ համե-
մատական գրականութեան պատու պրոֆեսոր է:

§ Lorne Shirinian, «Rendering the Timeline», Toronto, Blue Heron Press, 2021, ty 20:

Ixxiv

Images
Պատկերներ

About ten of the Boys in 1930, in Toronto. Jack Apramian, Georgetown Boys, 1983 edition.
Տասնեակ մը Հայորդիներ 1930-ին, Թորոնթօ:

IXXV

Aris and Marie Alexanian in Georgetown Levon Babayan, main funder of the Armenian
around 1927. Alexanian Family Collection, Ararat, around 1930. AGBU Nubar Library,

Dundas, Ontario. Paris.
Արիս եւ Մարի Ալիքսանեաններ՝ Ճորճթաուն, Լեւոն Պապաեան՝ հայերէն «Արարատ»-ի
1927-ի շուրջ: գլխաւոր հովանաւոր` 1930-ի շուրջ:

Rockwood

Dley
Georgetown

®
Rothsay, Belwood
~~
Drayton
Guelp

Ontario

South Cayuga New York

Pennsylvania

Southern Ontario. Courtesy of Haig Minasian. | Հարաւային Օնթարիօ:

Ixxvi

A typical page from the English edition. February 1927, page 3.
Անգլերէն հրատարակութեան նմուշային էջ մը: Փետրուար 1927, էջ 3:

[xxvii

's

Were aah ae '

հ՞ՓԶՊԻՍ
ՊԵՏՔԸ ԱՊՐԻ ՀԱՅ ՏՂԱՆ

Hee խօԱքս՝ չայաստանե՛ն դուրս գիտ»
ՖՆրգաղ՞ չայ տղուն Մասին by Peu-ae
Մենչչայորդիի կրֆՖայ յարմար Կկատս
տիլ Oe Ed aaa
"Օտար & Shuppigay “ep kppubpae
Մեջ ապրող ամեն Հաց ՛տղայ tnuppwe
կյան պարտականութի ւններ ունի, "րոնց
ահաջ ինն ու ամենակարեւորն Է չաց
ադ գին պատի
րու, առծեւֆ
"` Yu Նոր աչխարծի բոլոր առաւես
Լութեանց է աղատ վայելքներուն մեջ
ճշմարիտ չայու զաւակը պետք & grepre
դուրայ` չայ աղին բոլոր գեղեցիկ սաս
վորութեանց Ճ՛աւանդութիւններՎւն Yow
րայ ե մաաւանդ` ան պարտի իր անձին
գետ kc իր "ֆիզիքական ` ու՞ մտաւ դիական
գարգաչման' գետո՞'զուգինթաց՝ խնամե ն
BenSweuc ի մայրերի Leake, 29
Լեղունչ "Շատ մը չայոխդիներ կ արֆան
մարգենոչաց Լեզուն, անոնց՝չամար
պան այլեւս անպետ բան մը pnp dud’ է
կարես ե սակայն ացսպիսիները աոատ
“ քինութեանց մեծագոյնեն կը գրկեն իշ
իենց անձըջ ~ ae Ls
Bday շաց տղան պետք Ե տիրե ն

vee

նոյնինկ Առշտանքի wasp yw gy դարձնե փը
պետք

mg BY ու՞ողգին՝ Էն Ke սակայն

SC ԷԳ ոն
նտր Լեզուն, յարգէ' տիրող ա

սովորութիւնները & էաազանքիԼ գիտնայ

a.

a

er . ve ; “ere
=

շատ Հին ազդ մըն Է kh փնասոր
-""թնցեար "մը մնի չաճադակ
անլուր ալաճանքներդւտ' ան պաս
qué E իր գոյութիսՖն ուլ անոր
Հետ միասին աշխարծի մեճագոյՓծ կր»
reign , Քրիստոնեութիս նը

`" Ոս gasp, mL չայ wpm yy” `
պետ է գիտնաս Pe քեզի ու ինծի
աւանդ ձգմԸած Է՛'քայ ազգին Քոմոե~
Braun wong լուսաւոր ֆաւատջը»
Qucgh զանանքյ, ոկ չայորդիյ uke
ըրէ ՞ զանոնք & դուրգուրա անոնց
վրայ 7 od ais ibe"
բարձրացիր դուն ե բարձրա»

ռել այութիւՖըՀ7 Ն Ր es
Wa ae ee խօսիմ այս մասինչ

ացկազ, Մեոլոպեան
— իրղրումցի 3

ԱՆՄՈՌՈՒԿԸ

ո ցամանակին, Երբ դեո երկիրը
մանուկ եր, չրհշոասկ մը պատգամա»
տար ղրկուած beware մարդո մը,
որ կը բնակեր Պարսկաստանի անաս
պատներեն մեկուն մեծ: —

` Մինչ ծրեշտակը օդին մՄԵՋԷՆ
կը ռաւառներ, տեսաւ գեղեցիկ —
Պարսկուչի մը, որ Հրգորի՞ մը ջով
Փստած՝ իր մազերը կը ֆիսանր՝ կա»
ko ed eer ree անոնց

ca “Awe howe ր սէրը

Ly nee ական ժամանակ

Joga աեոր: ե թեւն
ատ հրմանիկ կերպով ապրեցան միա»

A typical page from the Armenian edition. July 1926, page 3.
Հայերէն հրատարակութեան նմուշային էջ մը: Յուլիս 1926, էջ 3:

Ixxviii

Golo.

=
a
ae
:

WONT
the
JANUARY

4

[Blank]
(Դատարկ|

KARA

GEORGE TOWN

JANUARY 1926 NO. 1

: HARASS > wishes lou w Hew Christm as
Bo a oe.
a Happy New Year.

EDITORIAL

With this we publish the first
number of “Ararat” which will be our
monthly paper and will express our plans
and our thoughts.

A group of boys, 12-13 years old,
will work together and publish it. This
paper will be another school for us,
where we will mould our thoughts and
express them. In its columns we will tell
how the Armenian boys should live in
Canada and what should be their motto.

Through the medium of this paper we
will teach one another how to live in
this good and beautiful Canada. We will
tell one another to respect and love
the people of this country who have
such kind hearts to care for us, to
learn the laws of this country and
learn its ways. In doing this we will
not forget our own country, Armenia,
where our fathers lived, prospered, and
died for their Homeland, Religion, Civ-
ilization and Truth.

Our paper will also guide us to be
worthy sons of our martyred fathers and
mothers.

We will try to love the officials
of our Home, to obey them, and work
with them.

There will be a great many mistakes
in our English and Spelling; only a few
of them will be corrected by our teacher.

We ask for subscribers for our paper
because we have gone to some expense in
publishing it.

We thank heartily Mr. Levon Babayan
for his valuable gift to this work,
which made it possible for us to get an
Armenian typewriter to publish our paper
in Armenian also.

We thank Mr. H. E. Stiles of
Remington Typewriter Co. for supplying
us with a considerable quantity of
paper.

Subscriptions from now on will be
used to cover our expenses, and if we
have some more funds left we will buy a
Duplicator to give out better work, as
the Hectograph is not any too satisfac-
tory.

ARARAT

2

MONTHLY

In the future we hope to make this
paper much better and more up to date.
We would like to get any suggestions
from our readers and hope that they
will cooperate with us in overlooking
our mistakes and sending us new
subscriptions.

In closing this editorial we like
to make our Motto known to our readers,
it is; “We will love the truth in
everything, for everything, above
everything; Try to lift up ourselves

and lift others up.”
Vahe Alexanian
(Editor in chief)
HOW THE ARMENT AN
HOME STARTED

On June the 30th 1923 the first
group of fifty Armenian boys arrived at
Cedarvale Farm near Georgetown. This
farm, about 200 hundred acres was
purchased by the Armenian Relief
Association of Canada and a few buildings
were built for the boys.

When we came to Canada, we did not
know one word in English, and for that
we were not happy.

A few days later Mr. A. L. Alexanian
came to us and being an Armenian himself,
he spoke to us what a beautiful country
Canada was. We understood him. He became
our big brother and teacher.

By and by we found out that we had
many friends who cared for us, and who
helped us to be happy in this new land
which we now love so dearly.

A second group of forty boys arrived
at the farm on 2nd day of October 1924,

so the number of the boys came to be
ninety.

They are divided into nine groups of
ten boys each, a captain and a second
captain in charge of each group. These
groups, except one, of small boys, have
certain work to do, as serving the
tables, washing the dishes, peeling the
potatoes for an army of ninety boys,
sweeping the dormitories, dining room,
doing the chores, milking our cows- 17
in number, feeding the pigs, looking
after the horses and poultry, cutting
wood and so on.

Every six weeks the work groups are
changed around.

During the last two years we have
not had many very sick boys. One had to
go to Guelph Hospital for a surgical
operation.

We boys are all healthy and happy
and do not expect to be sick at all.

ONNIG SHANGAYAN

THE CLEVER ANSWER

Ara and Bedros, two villagers were
passing one day by a vegetable garden.

They were talking to one another
very interestedly.

“See those cabbages,” said Ara to
his companion suddenly: “How big they
are”.

“That’s nothing”, answered Bedros
laughingly: “I have seen a cabbage as
big as our village steeple”.

Ara, who was a copper-smith, wished
to give him a proper answer. So he said
intentionally: “And I have made a kettle
as big as our village church”.

“But why in the world did you

ARARAT

make a big bottle like that”?
“To boil your big cabbage in it”,
said the young man acutely.

Translated
From Armenian

VAZKEN ZADIGIAN

THE FIRST FRIEND

When God turned Adam and Eve out of
the Garden of Eden, all the animals
scattered here and there.

The snake crawled under the berry
bushes and was out of sight. The rams,
sheep, and deer got very timid and ran
away. The mad buffalo roamed and
disappeared. The horse raced as fast as
it could. The lion turned to the sinful
man and looked at him horribly. The
tiger, wolf, and all the beasts stood
beside him for a while, gnashing their
teeth threateningly, roared at him and
went to attack other animals.

The eagle and vulture were chasing
the pigeons.

Then Adam’s heart full of great
sorrow, said; “Only yesterday those
animals obeyed and loved me, but now
some of them are scared of us and some
are menacing us. Indeed all the animals
are our enemies”.

He was not through with his talk,
when he felt some one licking his hand.
He saw the dog under his foot.

The poor animal had been following
his steps. It seemed as if it felt its

3

MONTHLY

master’s sorrows. Its eyes were wet as
if it were weeping.

Adam put his hand on the animal’s
head and Eve wiped her tears to fondle
it.

The dog stood up to express its
obedience and gratefulness to them.

It stood up bounced, barked, and
tumbled again under his master’s feet,
fixing his eyes on them with a sincere
and faithful expression.

Then Adam said with his stirred
voice;

“God did not take everything from
for He has left us a friend”.

So from the beginning, the dog came
to be the friend of man.

us,

Trans. from
Armenian
VAHE ALEXANIAN
ABOUT THE MILKING
OF OUR COWS

We Armenian boys have twenty cows.
Sixteen of them are milking now.

Every morning a group of boys rise
at six o’clock, get their breakfast at
6.30 and when the clock strikes seven,
they report at the barn. Then also Mr.
Williamson comes and says; “Boys, you
can milk”.

Then the boys run, get a rag, wash
up cows teats, bring their pails and
start to milk. They

ARARAT

can milk very well, not leaving a drop
of milk in the cous.

The same group of boys milk again
in the evening.

There are thirty boys in our farm
who are first class milkers I believe.

Nine boys milk for six weeks and
change off to nine other boys.

There is another boy who looks after
the separator room.

A boy from morning work class washes
the milk pails every day.

Mr. Williamson says that we milk the
cows with care and milk as well as any
other farmer can.

KEGHAM BABIGIAN.

There are about 200 acres in our
farm at Georgetown.

On it are these buildings:-

Two dormitories:- Two School
rooms:- A kitchen and pantries:- A
large dining hall:- A hospital with
four rooms and a cellar. Officers?
place which has four bedrooms, a
parlor, a sewing room and a cellar:-
Superintendent’s house with a cellar.

In connection with our farm we have
a large barn:- An implement shed:- A
work shop for the boys and a work shop
for farm manager:- An old barn:- A hen
house:- A pig pen:- Silo and a garage.

MAMPRE SHIRINIAN.

4

MONTHLY

VOLTAIRE’S SHOES

Voltaire, the great French writer,
had a good servant who was faithful but
lazy.

“Joseph”, said he one day to his
servant, “Bring my shoes”.

Joseph went hurriedly and brought
the shoes.

Voltaire saw the shoes were muddy
and he asked him; “Joseph did you
forget to clean my shoes this morning?”

“No, S-ir”, replied the servant.
“The streets are so muddy to-day that
when you go out, it will not take two
hours for your shoes to get as muddy as
they are now”.

Voltaire smiled at him, got his
shoes and went out without saying a
word.

Then the servant ran after him and
said; “You did not leave the key for
the pantry, Sir”.

“What do you wish to do with it?”

“I want it for I did not have my
dinner yet”.

“O, my friend, you don’t need to
dine. It will not take two hours for
your stomach to get as hungry as it
feels now”.

You can very easily guess that
after then Joseph did not forget to
brush his master’s shoes.

Translated
From Armenian

ONNIG MELKONIAN

ARARAT

Every morning school starts with
prayer.

We gather in the schoolroom every
night and sing some English and Armenian
songs, pray and after go to bed.

There is no Armenian church in
Georgetown, but there are four other
churches; Anglican, Baptist,
Presbyterian and United Church.

Every Sunday, all the boys in a
body, march to those churches in turn,
and worship.

Sunday afternoons, we have Sunday
school in our schoolroom.

HAGOP HAGOPIAN.

BOYS? MAGISTRATES.

On this page I would like to give
an idea about our court.

We have two magistrates and a clerk,
also four policeman.

Our council appointed Mihran
Jeknavorian and Hagop Hagopian as
magistrates, Armenag Kouyoumjian as
court clerk and Vazken Zadigian, Haigaz
Mesrobian, Nazareth Terzian, and
Hovhanes Setragian policemen.

Their duty is to see that the laws
of our Farm Home are obeyed. If not,

5

MONTHLY

the court would punish the boys who
disobeyed them, giving hard and wise
punishment.

The first magistrates carried their
work for a few months very nicely and
then left it to be looked after by some
others.

Onnig Shangayan and Haig Demirjian
were appointed as our present
magistrates.

Once in a while the court is held to
deal with bad cases.

ARMENAG KOUYOUMIJIAN.

OUR POULTRY

This department started lately and
has been put into our hands to work.

Last year Mr. Babayan gave us ninety
dollars as a Christmas present to buy
some chickens with it.

We were not able to buy the chickens
then, so divided the money among
ourselves.

Three months ago, Mr. Babayan told
us that he had two hundred dollars for
us to start a poultry club, to raise
some chickens.

We had a hen house already in the
farm, so, on Oct. 9th last, we bought
some good hens. Forty White Leghorns
and Twenty Barred Rocks.

They started to lay eggs soon after
we got them.

ARARAT

Now we gather the eggs and sell them.
For the present our Poultry
Directors are Hovhanes Derderian and

Haroutun Hachadourian.

Soon we are going to elect the
officers for our Poultry Club.

We buy the food from our farm to
feed the hens.

Mr. Williamson, our Farm Manager,
is teaching us how to care for the
hens.

Onnig Shangaian.

WORK CLASS

There are six classes in our Home
School.

Every class has a time to work on
the farm.

Every week two classes work; one in
the morning and the other in the
afternoon.

Two boys help in the kitchen- Two
in the sewing room- Two in the barn-
One in the laundry- One to wash milk
pails- and the remainder of the class
for other outside work.

There are also work groups working
out of school hours and their duties
have been already outlined in an
article in this paper by Onnig
Shangaian.

HAGOP APRAHAMIAN.

6

MONTHLY

THE FRENCH SOLDIER.

Last week the chloroform was almost
used. We were using it with great care,
and the little that was left, we were
trying to keep for a very bad operation.

They brought me a man from the army
reserve, an artillery soldier; his right
hand was crushed from the shelling of a
cannon.

It was necessary to take off his
little finger. The operation was not
hard nor dangerous but it would be long
and painful.

“I have to cut your little finger
off”, said I to him.

“Allright”, said he.

“Do you want me to chloroform you”?

“Will the operation be painful”?

“Yes, you will suffer much but there
is no danger”.

“T don’t care, but if it is going
to be very sore, I’d rather be put to
sleep”.

“But we haven’t much chloroform
left”.

“Is that the medicine you use to
put people to sleep”?

“Yes”, said I.

“Allright, I understand now, I
think you want to keep it for a more
serious case; for one of my companion’s
legs or thighs”.

“Yes, that’s so”.

“Alright then, don’t make me sleep,
but do it quickly”.

Then he took his handkerchief and
put it into his mouth until the
operation was over.

The sweat ran from his forehead in
big drops. He did not

ARARAT

make any noise, and he did not move.
When the operation was done I
praised him for his bravery.
“O”, answered he, “we must help one
another”.

Trans. From
Armenian.

HAGOP HAGOPIAN.

OUR SCHOOL.

We get our school training at the
farm. There are two class rooms and the
boys are divided into six grades:- Form
I.- Senior and Junior II.- Senior and
Junior III.- and Junior IV.

Mr. Alexanian teaches the first
three grades and Mr. Lane the last
three.

We are very good students in school
and learn very quickly. I think that
all Canadians will be surprised about
us and say;-

“Well, these Armenian boys are
good. We must bring more of them to
Canada”.

ONNIG MELKONIAN

7

MONTHLY

JU 0) E ROSS
E

NI R R D C
AT OUR HOM
It was organized last year and named
“ARMENIAN BOYS’? JUNIOR RED CROSS CLUB”.

We study the rules of health and
learn to be helpful.

Our club raises money among the
boys and keeps a little Armenian boy,
Haroutun Haroutunian, 7 years of age,
in an orphanage at Jerusalem.

We have been sending money for his
upkeep and have $9.65 already in the
bank.

The officers during last year were:

Onnig Shangayan, President.

Haig Mesrobian, Vice/Pres.

Armenag Kouyoumjian, Secret.

Jirair Garabedian, Treasurer.

Soon there will be new elections
for the officers for 1926.

I tell you how our club raises money
to keep our little brother at Jerusalem;

We do certain work on the farm and
get some money, sometimes our friends
send us but we don’t use it to buy
candies or other eats; we give a little
to the Red Cross and put a little in
the bank. Our teacher Mr. Alexanian,
also gives $10.00 a year to our Fund.

Every first Sunday in December is
Golden Ruling Day for the Armenians. We
boys do not eat that day and what we
save from our table is handed to our
Club, in money, to be sent to our boy.

ARMENAG KOUYOUMIJIAN.

ARARAT

A GREAT
ARMENIAN ARTIST.

One of Europe’s greatest painters
in last century was an Armenian.

His name was Hovhanes Ayvazian. Per-
haps you have heard of him under the
name of Ayvazovsky.

He was an Armenian but a citizen of
Russia, where his great talent raised
him to high fame, until he was honoured
by the Tzar of that country to become
his Emperial Painter.

His special and greatest character-
istic was to picture the influence of
the light and the scene of stormy sea
with a peculiar skill.

Some of his greatest works shown at
Paris and St. Petersburg Art
Exhibitions were;- “The Winter in Great
Russia”, “The Sea-shore of Crima”, “The
Storm at the Shores of Black Sea”, “The
Storm at Mediteranian”.

These raised him to the top amongst
Europian artists and were his glory and
fame.

Translated
From Armenian.

HAIGAZ MESROBIAN.

8

MONTHLY

[10]

OFFICIALS
OF OUR FARM HOME.
The Armenian Farm Home Officials
are: -
Rev. A. Lane, Superintendent
Mr. A. L. Alexanian, Assist
Superintendent-
Miss P. M. Laine, Matron-
Miss J. Farmer, Nurse-

Miss P. Murphy, Cook-

Mr. W. H. Williamson, Farm Manager-
Mr. G. Jenning, Assist. Farm
Manager-

Mrs. Colman, Laundress, for certain
days in the week.

HAGOP HAGOPIAN.

BOYS?” COUNCIL.

The officials of our Home asked of
us to elect a Mayor and nine Councillors
to govern ourselves in a good way.

Mr. A. Alexanian, Assist. Director
of our Farm Home, told the boys how
they should chose their Mayor, and at a
meeting, while Mr. Maclaren was present,
seven boys were nominated for Mayor and
eighteen boys for councillors; two
candidates from each work group.

The first week of April last was
election week at our Farm.

During two special meetings the
candidates for Mayor gave speeches, each
one expecting to be elected. They all
promised

ARARAT

promised to the boys that they were
going to do great many good things in
our home.

On the 7th of April last a group of
gentlemen came from Georgetown and acted
as election officials.

Onnig Melkonian was elected Mayor
with 58 votes.

Vazken Zadigian from first group,
Hachig [..?] from second, Onnig Topalian
from third, Kegham Babigian from fourth,
Aghavart Avedisian from fifth, Antranik
Kevorkian from sixth, Anoushavan
Pilibian from seventh, Nazareth Terzian
from eight, and Toros Levonian ninth
group were elected Councillors.

A group of gentlemen from The
Armenian Relief Committee came to the
farm and installed the Mayor and
Councillors at their office.

Mr. Alexanian took the oath after
the installation of the new officers.

The mayor elected, clad in his
robes of office, gave a very short
speech thanking the boys for their
votes and asked of them to co-operate
with him in his work.

Our council has done many things on
our farm during the past months. Next
time I will write about them and give
some information on every one of them.

The new mayor and his councillors
are going to be elected next month for
the term of 1926.

VAZKEN ZADIGIAN
(65)

9

MONTHLY

[11]

MOUNT ARARAT.

On the cover of this paper you see
a picture of two mountains with snow
covered tops.

One of them is higher and called
Big Ararat, the other is lower and is
called Little Ararat.

The Big Ararat is the highest
mountain in Armenia, and one of the
highest mountains in the world.

We read in the Bible that the Noah’s
Ark rested on Mount Ararat.

The ancient Armenians used to
believe that it had been forbidden to
climb to the top of Big Ararat, because
nobody should go near the Ark or see
it, as they believed the Ark was still
there.

It is told that an Armenian
clergyman, named Hagop, tried to climb
this mountain. He had almost reached
the top, he slept at night but when he
wakened in the morning he found himself
at the bottom of the mountain.

Again he tried, and again the same
thing happened.

Many explorers lately have reached
the top of Mount Ararat.

The government of Armenian has
appointed a society to explore round
this mountain and get some moving
picture films of it.

Mount Ararat is the emblem of
Armenia as the Maple Leaf is of Canada.

ONNIG SHANGAYAN
(1)

ARARAT

HOW THE MAYOR REWARDED THE
GREEDY FARMER.

A good gardener had a big beet grown
on his farm.

Everybody was surprised to see such
a big root.

He took it to the mayor of the
village who was a rich man and greatly
interested in fields and gardens, so
when he saw the beet he praised the
gardener for his work and gave him
three gold pieces.

There was a rich but greedy farmer
in the village. When he heard this he
said to himself: “I have a nice calf on
my farm, I must take it to the mayor
and present it to him. If he gave three
gold pieces for the beet who knows how
much he will give for my calf”.

Immediately he tied a rope around
the calf’s neck and took it to the mayor
and asked him to accept his gift.

The mayor was a wise man, and knew
farmer’s intention very well.

“I accept your gift, but you must
take a present from me”, said the mayor.
“It has cost me three times the price
of your calf”.

And he gave him the beet that the
gardener had brought.

KRIKOR AZNAVORIAN
(18)

10.

MONTHLY

[12]

OUR LITERARY MEETINGS

We have two literary meetings every
week; one in Armenian and the other in
English.

Special officers are elected by us,
and are in charge of the program, which
contains stories, lectures, recitations,
comics and sing songs, all given by the
boys.

The president of these meetings,
Gazaros Minasian, is away on a farm,
Onnig Shangayan is vice-president and
Vazken Zadigian secretary.

The new officers will be elected
this month for the year 1926.

ONNIG SHANGAYAN
(1)

MRS. CAT AND THE RABBITS

One day Mrs. Cat went for a walk
through the town, when she saw a rabbit
hut.

She went near. The rabbits were
scared and would not come out of their
places. The cat did not run after them
but just sat in a corner of a wall. You
would think that she was waiting for
somebody.

When the rabbits saw that the cat
would not go, they sent a delegation to
her to know what she was seeking round
their house and what she wanted.

She answered in her soft voice that
she came to study the characteristics
of their nation, that she had been
through the world to know more about
the customs of all other animals.

ARARAT

The rabbits, who were delegated by
their older ones, believed her and went
to their brothers and said that the
strange visitor was a great philosopher
and they praised her modest look, glo-
rious fur, her sweet eyes and harmoni-
ous voice.

“This animal”, said they, “Has come
to find wisdom. She has travelled
through all the big cities. Now she
just came from Chicago and is going to
Galguta. This famous savant will not
harm us at all, let us go to her and
ask all about the world and the things
which we don’t know anything about”.

This good speech made a big effect
on the people. Only an old rabbit did
not believe the strange philosopher’s
speech and told the others to do the
same, but nobody listened to her word.

All the rabbits were out to gather
in a big assembly round the cat to hear
a great lecture from her about all the
most important questions of the world
affairs and politics.

Then our foxy cat jumped upon the
rabbits and killed six or seven of them.

The others ran to their holes. They
were scared very much and were ashamed
of their stupid thoughtlessness.

At that time Mrs. Cat went near to
their hole and said in her soft voice
that she was very hungry and that was
the reason she killed some of them. But
from that time on she would not touch
any one of them and was ready to sign
an everlasting treaty with the rabbit
nation.

The rabbits started to talk to her,
but none of them would come out of
their holes, near the paws of the cat.

11.

MONTHLY

[13]

They kept on talking for hours,
until one of their brothers went out
from another hole at the other side of
the hut, ran and called a shepherd near
by, who took his bow and arrows, ran to
the place, saw the cat, sent an arrow
and killed her on the spot.

They say that when the cat was dying
said; -

“If you deceive once, nobody
believes you after”.

she

Translated
from Armenian

HAGOP APRAHAMIAN

CHRISTMAS AT OUR HOME

On December the 22nd we held a
concert in the Town Hall at Georgetown.
A Christmas tree was given by Toronto
friends.

It was a very nice evening; we had
songs, solos, recitations, dances and
dialogs.

When the concert was over, Old Santa
Claus came and gave presents.

All the boys were happy.

Old Santa Claus came and gave again
on Christmas morning and gave us many
good presents, some boys got fountain
pens. Every boy got many things that
happy morning and were very much
pleased.

It was the happiest Christmas we
ever had in our lives.

We did not forget our Red Cross boy
and all other Armenian boys in Corfu and
in Armenia;

ARARAT

we knew that they were not as happy as
we were in Canada.

We prayed for them and asked God to
send Santa to visit them also.

Christmas is over now, but we are
always happy. Canada is very good. We
wish all Armenian boys were here.

Some of our little boys asked Santa
to go to Armenia and give gifts to the
other boys too.

Christmas is a very good time, and
is a very good day; it is Jesus?
birthday. God gave Him to us, and He
came to save all the children and grown
ups from sin.

I wish you a very Merry Christmas
and a Happy New Year.

ONNIG MELKONIAN
(51)

MY NEW HOME IN ERAMOSA
TOWNSHIP

I am an Armenian boy.

Four months ago I went out from the
Armenian Boys’ Farm Home to a new place
at Mr. Earl Hindly’s in Eramosa
township.

It is a great happiness to me that
I am learning how to farm.

Mr. Hindly is a good gentleman and
Hindly is a very nice lady.

They have a little boy, Bruce, about
three years of age. I love him as I
would love my little brother.

They are very good to me.

I am going to tell you about my new
farm; -

Mrs.

12.

MONTHLY

[14]

I get up every morning at half past
five, do the chores, milk the cows, feed
the cattle, and clean the stable. Then
I get my breakfast.

I must get ready for school.

I start out from the farm at half
past eight, walk half an hour to be at
the school at nine o’clock. I have my
lunch with me.

We are two Armenian boys in our
school, and all the others are Canadian
boys and girls. I like them, they are
great playmates and I think they like
me too.

At four o’clock school is over. I
must be at home soon to feed the
chickens. I take great care of them, so
they lay good. I have to do the same
chores as I did in the morning. I like
my work very well.

At eight o’clock I must be ready to
study my lessons. I will try to progress
as well as any Canadian boy can.

I have come from Corfu to Canada
fifteen months ago.

HACHIG KARAJIAN
(52)

TO “ARARAT” READERS.

Make “Ararat” your paper. It will
be more interesting every month. Help
us by finding new subscribers.

We will try to have as many readers
as we can.

If you have any suggestions to make
don’t fail to do so. We will always
appreciate them.

Bye bye, We will see you next month
with fresh news and subjects.

[Blank]
(Դատարկ|

[15]

MN
ML aise. nae
by the Avmencan Boyd AL

Scorgelrum Farm Nome.

Joc Lm ©) 00 a year.
Gorn | a
A “A Ris Piss Ame

MONT WY.

own.
ge
ma

( n bi §

LNA

eg

2

by th

ted

de

(/ ee
ae (7
[ft

[17]

[Blank]
(Դատարկ|

[18]

ARAN

GEORGETOWN, FEBRUARY, 1926 NO.2

TABLE OF CONTENTS - FEBRUARY, 1926.

EDITORIAL
VARTAN, THE GREAT ARMENIAN HERO,
By Hagop Hagopian
VARTAN THE GREAT’S PICTURE,
By Krikor Aznavorian
THE GREAT BATTLE OF AVARAIR
THE TURKEY CLAWS,
By Vahe Alexanian
SPORTS ON OUR FARM,
By Kegham Babigian
HOW THE BOYS DRAINED SIX ACRES OF
LAND, By Onnig Shangayan
STORY ABOUT MOULA AND DEREJE,
By Vazken Zadigian
FARM MANAGER’S CONTRIBUTION TO
“ARARAT”, By W. H. Williamson...
OUR SWIMMING POOL,
By Hagop Aprahamian
MARRIAGE ,
By Hagop Aprahamian
JUNIOR RED CROSS REPORT,
By Armenag Kouyoumjian
NOMINATION OF MAYOR,
By Haigaz Mesrobian
ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION PAGE....

[19]

ARARAT

EDITORIAL.

The management of this paper is
very glad to say that “Ararat” is
growing fast, and is going to have a
wide circulation. It has many readers
already.

Indeed we did not expect such a
wonderful response from our readers
when we undertook to publish the first
number of our paper.

We had published a considerable
number of copies of the January issue;
these were sent out in time; but did
not meet the demand, therefor over
three hundred extra copies were also
printed.

We believe that it will not be very
long when “Ararat” will be able to
boast of over one thousand subscribers
and a few times that many readers.

It is our aim to make our articles
more interesting, and this being a
paper edited by boys, we would like to
ask of the friend of “Ararat” to find
more boy subscribers also and make this
paper popular among Canadian boys.

We would like to have corespondences
occationally from our boy readers and
if we have space in our paper, we will
publish some of them.

Beginning with this number, we will
have one or two articles from Armenian
History, and some news about Armenia
and Armenians. We hope this will be
interesting to our Canadian readers. Of
course, these articles will be very
simple and without very many details as
they will be written by boys, as they
understand the subject.

MONTHLY.

[20 ]

It is
Office of
will have
from time
this also
readers.

We are very glad to let the friends
of our paper know that have already
purchased a Roneo Duplicator, so we
will be able to print sufficient copies
to the demand.

We were not able to pay for this
machine in cash, so we need more
subscribers to meet our expenses.

We sent sample copies of “Ararat”
to our friends. The Management of this
paper will be very glad to hear from
them and know if they are willing to
subscribe for it.

Some copies of our first number
were sent to a few papers; it is a
great delight for us to know that they
all wrote favorably about us.

Toronto Globe reprinted part of our
editorial and made some good remarks
about “Ararat”.

Baikar, a leading Armenian daily
printed in Boston, translated the
editorial and spoke highly about our
work.

“Ararat” will progress. There is no
doubt about it, if you are willing to
take part in our work by distributing
it among your friends.

We need one more subscription
through you.

arranged also that the Head
Armenian Relief Association
a page or so in our paper
to time, and we hope that
will be interesting to our

ARARAT

VARTAN,
THE GREAT ARMENIAN HERO.

History says that the first country
which made the Christian religion the
national faith was Armenia, which at
the end of the third century accepted
Christ as the Son of God and Saviour of
Sauls.

The neighbours of Armenia were not
Christians then, so they became her
enemies, and were always fighting her.

About two hundred years later
Armenia was made an independent state
in the Persian Empire.

It happened once that the King of
Persia got it into his mind to force
the Armenians to worship the Sun and
the Fire like the Persians did, and he
ordered the Armenians to do so.

In those days there were two great
men in Armenia, one of them was VARTAN,
the head of the army, and the other
GHEVONT, a priest.

They gathered all the leading men
in the country to a meeting to decide
what step they should take against the
king of Persia.

All of them said, “We will not obey
the Persians, we have been born Chris-
tian Armenians, and we will live Chris-
tian Armenians. Our Saviour is Jesus.
We will not deny Him, even if we have
to die for our faith. Let that bad king
of Persia come and take our religion
from us if he can”.

So they sent a letter to Persia to
let the king know what they had decided.

The king got angry, so he sent a
big army to Armenia to have his commands
respected and obeyed.

MONTHLY.

[21]

Then Vartan, the great hero, sent
word to all the Armenians, and told
them that who soever loved God and his
country, let him come and join the army
to fight against the Persians.

In a short time sixty thousand
people came and gathered in the plains
of Avarair.

There were priests, young girls,
women and men of every age amongst them.

They came to fight and to die with
honour if it was nescesary, or to con-
quer and live in freedom.

Vartan, the brave, made a speech to
the army, and Ghevont, the great priest,
prayed for the success of the army of
Christ.

Next morning, when the sun rose,
Armenians attacked the Persians and
battle continued till night.

Vartan and one thousand and thirty
Armenians fell in the fight.

But the Persians did not conquer,
the Armenians and so our nation remained
Christian even to this day.

It is about fifteen hundred years
since Vartan and his brave companions
died, but the Armenians celebrate the
aniversary of their supreme sacrifice
still.

As Alfred the Great is the great
king of England, and George Washington
is the great man of United States, so
Vartan is the great man of Armenia.

No matter where the Armenians live,
they will never forget him. On every
occasion they sing the celebrated songs
describing his great battle.

the
the

six

HAGOP HAGOPIAN.

\¥
NN = AN \

fy

y
7 Yr uf

ի)
| I\I/ in!
NWA,

SOS
LOS.
LX
BESS

K.G. ASNAVOR IAN

[22]

ARARAT MONTHLY.

The eleventh of February is the anniversary of the Battle of Avarair, where
(Prince) Vartan the Great and his galant companions fought and died for the Faith,
Honour and Freedom of Armenia.

It is one of the greatest events in Armenian History and a great day for the
Armenians.

“All people and tongues throughout my domain must abandon their heresies and
worship the Sun and the Fire.”

Thus ran the proclamation of Hazgherd, the King of Kings of Persia.

To which the Armenians replied,

“No one can move us from our belief, neither angels nor men; fire nor sword.
Here below we will choose no other God, and in Heaven no other Lord, but Jesus

Christ.”

Then war was declared and Prince Vartan Mamigonian, Commander of Armenian
Army, spoke thus to his soldiers:

“Soldiers, as Christians we are averse to fighting, but to defend our
religion and our freedom we must fight. Surely our lives are not as valuable as
the life of Christ. If He was willing to die on the cross for us, we ought to
be willing to die in battle for Him.”

And the Armenian Army responded,

“Let God our Lord make our death equal to the death of righteous ones and
not deliver our sons into the hands of heathen.”

In the battle Prince Vartan was mortally wounded. One thousand and thirty
six Armenians fell fighting.

But Pursia never again attempted to force her religion upon Armenians.

[23 ]

ARARAT

THE TURKEY CLAWS.

I was ten years old and was going
to a night school.

Every Monday I took 15 sous to spend
for my breakfast. At the school they
gave us a piece of dry bread only.

One Monday morning when I was going
in to the school, I saw one of my school
mates. I remember his name yet. He was
called Kouture. He held in his hand a
glorious looking leg of turkey which was
covered with black shiny and uneven skin
and gave it the appearance of walking
on its claws.

When my companion saw me, he said,
“Come and see, come and see.” I ran to
him. He held the upper part of the leg.
With a motion of his right hand the
four claws would open and close like
the fingers of hand.

I was surprised and admired him.
How could that leg without any life in
it move? Every time when those claws
were closed and oppened I felt that a
dazzling thing was passed before my
eyes. It was a miracle for me.

Then the boy, who was bigger and
craftier then I saw that I was already
mesmerised, he put the marvelous thing
in his pocket and went away. I went on
also. But I was always dreaming about
the moving of that leg.

Kouture was not a wizard. “If I had
it in my hands just for a minute”, said
I to myself, “At once I could understand
the hidden secret”.

I could wait no longer, I ran to him
and said, “Please, give the leg to me
for a minute”

“Give you the leg! You go away from
here”.

MONTHLY.

[ 24 ]

As he refused, I got more and more
desirous.

- “Won’t you give it to me?”

- “No Sir”.

- “Alright, sell it to me”.

- “Sell it! How much you would pay
for it?”

I started to count my weekly money.

- “T will give you five sous”.

- “Five sous! For a leg like this!
What are you talking about? Are you
jeering at me?” And he started to play
with the precious object again.

The beautiful thing always caused
more desire in me to have it.

- “Alright, I will give you ten
sous”.

- “Ten sous!” He added scornfully,
“But look here.” And the four claws
were in their magic operation.

- “Well,” Said I, shivering, “How
much do you want?”

- “Forty sous or nothing”.

- “Forty sous”, I cried out, “Forty
sous! But that is three weeks money for
my breakfast. What do you want?”

- “That’s up to you”.

He put the leg in his pocket and
went away. Again I ran after him.

- “Fifteen sous”.

- “Forty!”

- “Twenty sous”.

- “Forty”.

- “Twenty five sous”.

- “Fourty!”

Oh, droll Kouture, how easily he was
going to make his way in the life. How
he knew the desires of men. Everytime
when I heard that terrible would forty
would take away something from my
resistance.

Two minutes after my heart

ARARAT

went out from me.

- “Alright, let it be forty sous”.

- “Give the money first”.

I gave the fifteen sous, and he
made me to sign a note for the other
twenty five sous.

Oh, how miserable he was. He was
only 13 years old but he was already a
man of business.

At last he touk out the precious
object from his pocket.

- “Here, take it”, he said.

I grabed it from his hand.

Two or three minutes later as I had
predicted I understood the secret and I
could pull the string as good as Kouture
could. For two or three minutes I en-
joyed playing with it like a fool. Two
minutes later I enjoyed it less and
three minutes later I did not enjoy it
any more, but I kept pulling it because
I was trying to get the worth of my
money.

After a while I felt sad. Then the
repentance came, then the prospect of
having dry bread for three weeks. And
then, seeing my stupidity. All these
were changed into bitterness.

I was angry...

Then minutes later,
hate, I held the object
threw it over the other
wall, to be sure that I
it anymore.

The memory of this hazzard kept me
away from stupidity for the remainder
of my life.

with a true
of my love and
side of the
vould not see

Translated.

VAHE ALEXANIAN.

MONTHLY.

[25 ]

SPORTS ON OUR FARM.

In the summer time we play baseball,
football and many other games. We also
make boats and put them on the water.
When we come in from our work we go to
swim and to have a good time with our
boats.

We Armenian boys are good swimmers.
Some boys catch fish. When they get a
good bunch, they bring them to the
kitchen and they are cooked for our
large family.

Our winter sports are not like those
we have in summer, but we have a great
time even in winter with this big family
of ours.

We are very fond of one another and
of our teachers and that is why we enjoy
the winter so much.

We run out from school, when it is
over, take our sleighs and skates, go
up on the hills and slide down as fast
as a flash. But we like best to skate
on the river which is frozen now. There
is more fun in that than in any other
sport.

Some of us who have skates go to
the arena in Georgetown on Saturday
afternoons when all school children are
admitted free of charge.

I will tell you more about our
sports next time.

KEGHAM BABIGIAN.

ARARAT

HOW THE BOYS DRAINED
SIX ACRES OF LAND ON OUR FARM.

THERE was a flat land of about six
acres at the front of our home buildings
on our farm. It had a very rich soil,
but unfortunately it was swampy, so we
could not plant anything on it.

If it were drained, we could have
much valuable garden soil there. Hard
labor and much money was needed to do
it.

Our officials asked us if we would
be willing to do the work, explaining
to us that if anybody else did it, it
would cost about $800.00.

The Armenian Relief Association did
not care to spend that much money on the
work, and they asked the boys if they
would do it.

The boys said they would.

First group went to the field and
dug 95 feet 2 to 3 feet deep before
noon.

In the afternoon the next group dug
100 feet. Every boy did his very best to
do more for his group.

In three weeks time the drains,
about 4800 feet, and 2 to 3% feet deep
were dug. Then the tiles came. The boys
put in the tiles too.

The boys received a little over two
dollars each for doing this. Two hundred
dollars in all.

MONTHLY.

[26]

Last summer we had garden plots on
this, all in nine rows of ten plots
each.

Every row belonged to a group of ten
boys and was called after a province in
Canada.

The plots were 18x36 feet in area.
The boys were asked to name their own
gardens individually, so they all picked
different names.

I would like to give some of those
names; “Garden of Eden”, “King George’s
Farm”, “Ararat Farm”, “Prince of Wales
Ranch”, “Promised Land”, “Erzroum Farm”,
“Garden of Vartan the Great”, “Erivan
Farm”, “Victoria Ranch”, and etc. Most
of the boys named their farms after
towns or cities where they came from,
or after the names of their benefactors
in Canada.

In addition to this, four boys were
associated last summer in picking a
strip of land for a farm on the same
flat; “The New Armenia” was the name
they gave to their farm. They advertised
and claimed that theirs was the best
farm in Canada.

The produce grown on these plots
was brought in to the kitchen.

We boys are going to be paid certain
percentage of the value of this produce.

ONNIG SHANGAYAN.

ARARAT

STORY
ABOUT MOULA AND DEREJE.

When I was a very little child, my
mother told me a story, I forget some
of it, but I am going to tell you what
I can remember.

Once upon a time there lived a moula
(Turkish priest), who had a friend named
Dereje.

Bye and bye they became enemies.

One day moula went to the mosque
and climbed to the top of the minaret
and began to shout and pray. This is
what moula prayed loudly:

“God, God, God, take Dereje’s life.”

At that moment Dereje was passing
by the mosque and heard the moula. He
hid himself in an old hollow tree near
by, and listened to moula still praying;

“God, God, God, take Dereje’s life.”

Dereje answered; “O yes, very soon,
I will take Dereje’s life to make you
happy, but you must kill your red calf,
roast it, put some poison on it and put
before Dereje to eat. He will eat and
die.”

Moula thought God had spoken to him.

When he had finished his prayer, he
went home, and told his wife what
happened, when he was praying.

At once he killed the red calf and
roasted it. He sent his wife to market
to buy some poison to put on the roast.

When she went there, Dereje was
dressed himself as a peddler and went
about the market shouting, “I sell
poison, good poison, a drop will kill a
giant.”

When the moula’s wife heard this,
she ran to him, and asked the price.

MONTHLY.

“Ten dollars a box,” said Dereje.
She gave twenty dollars and got two
boxes and went away.

They put the poison on the roast
and invited Dereje to dinner. They put
the poisoned plate before Dereje and he
ate it.

When it was finished, Dereje fell
down on the floor as dead. Moula and
his wife went to call the people and
tell them that Dereje was dead, and
that they should come and be merry.

A whole housefull of people came.
They are and they drank all moula could
give them until night and then they
went home glad that Dereje was dead.

Moula and his wife went to bed.

Dereje got up, took his knife and
killed the moula. He took the moula’s
wife and he buried her in the earth to
die.

Then he took some flour and pasted
moula’s head on his body, put him on
his donkey and started for the village
where his father lived.

VAZKEN ZADIGIAN.

ARARAT

FARM MANAGER’S CONTRIBUTION
TO “ARARAT”.

The work from the boys who were
connected with the farm operation dur-
ing the past month has been most satis-
factory. A few necessary tasks have
been accomplished, and our barn is now
looking better after the general clean-
ing up and whitewashing.

The first group of milkers under
the new system has done splendid work.
It now remains to be seen if one of the
other two groups will be able to make
any improvement on this good record.

I hope to mention from month to
month something about the best work
which has been done on the farm either
by individual boys or by certain groups.

It now gives me pleasure to write
about Ardashes Mazmanian #31, and Haig
Demirjian #76. These are only thirteen
years of age.

Ardashes been the first boy to take
complete charge of the separator room,
and in doing this, was relieved from the
task of milking any cows. He has kept a
very neat and correct estimate of the
milk weights and sent out clean supplies
of milk to the kitchen, and performed
all his duties in a cheerful, quiet and
admirable manner. I challenge future
captains to give better satisfaction in
this regard. It seems worthy of note

10.

MONTHLY.

[ 28 ]

that a boy of his age can keep such
good order amongst a group of milkers
and carry out his duties as Ardashes
has done. We must not, however, forget
that this was only possible through the
co-operation of the other members of
the group.

Haig sacrificed most of his spare
time one Sunday to help to locate trou-
ble with our separator. He is able to
take our De Laval machine completely
apart and put it together again. I doubt
if there are many boys of his age who
can do this. His mechanical ability has
enabled him to repair equipment about
the barn and he has thus been a means
of making the work of the chore boys
easier. He knew how to keep our spray
pump in good running order and the work
with this machine was more quickly ac-
complished through his assistance. He
then does not wait to be asked why his
clothes are whitewashed, but he removes
the whitewash himself before it is
detected by the powers that be.

W. H. WILLIAMSON.

NOTE.- “THE STORY ABOUT MOULA AND
DEREJE” ON PAGE 9 WILL BE CONTINUED IN
NEXT ISSUE OF THIS PAPER.

ARARAT

OUR SWIMMING POOL.

We have a big farm and there is a
creek running through it. One day our
teacher Mr. Alexanian told us of a plan
for a swimming pool, and asked us if we
would undertake it. Every boy said
“Yes”. We started to work and it was
not very easy, but we did not stop. We
carried it through working by groups.
Only the smallest boys, whose group we
sometimes call the Baby Group, did not
work. The work lasted a few weeks and
at last we had the pool ready. Mr.
Alexanian helped us to make the two
gates of the pool; the one to let the
dirty water run out, and the other to
let the clean water run in. We are
planning to make this pool larger next
summer.

We skate on the pond now. It is a
very good place for skating. But next
winter with a larger pool it will be
much better.

HAGOP APRAHAMIAN.

MARRIAGE.

We are very glad to report the
marriage of Mr. Alexanian, our teacher
and Directing Editor of “Ararat”.

Mrs. Alexanian is an Armenian girl
from Cairo, Egypt. We welcome her to
Canada and heartily wish Mr. and Mrs.
Alexanian many years of married
happiness.

HAGOP APRAHAMIAN.

11.

MONTHLY.

[29 ]

JUNIOR RED CROSS REPORT.

We have a Junior Red Cross Club
among our boys. All the boys are pledged
to save at least one tenth of all the
money given to them by friends or earned
by them.

The First Sunday of December is
Golden Rule Sunday among Armenians. On
that day we decided not to eat anything
and to give what would be saved to our
Red Cross Fund. In this way we saved
seventeen dollars and the members of the
staff gave enough to make this up to
thirty eight dollars. Altogether we have
fifty four dollars in the bank. This
has been gathered since last September.
We are going to send this money through
the Ontario Junior Red Cross, to the
Armenian General Benevolent Union, which
looks after the orphan adopted by our
Club. This boy lives in Jerusalem.
Previous to this we sent seventy dollars
for the upkeep of this boy. His name is
Haroutun Haroutunian, 7 years of age.

ARMENAG KOUYOUMJIAN.

NOMINATION OF MAYOR.

Last week we had our nomination for
a new mayor. A meeting was held in the
school room, and papers were given to
the boys on which to write the name of
their candidate, with the signatures of
mover and seconder. When the cards were
collected it was found that only three
boys were nominated. Election will take
place the first week of March. The
names of the candidates are;- Mampre
Shirinian, Onnig Melkonian present
Mayor, and Vazken Zadigian.

HAIGAZ MESROBIAN.

12.

ARARAT MONTHLY.

The Armenian Relief Association, which supports the work of the
Georgetown Farm, has reserved this page for its announcements.

We rejoice in the birth of the “Ararat.” It will undoubtedly help us
in acquainting the public with the splendid work we are carrying on. We
congratulate the boys and Mr. Alexanian on their ambitious enterprise.

We very much need to keep in touch with the public, and to arouse
the interest of Christian people everywhere on behalf of these boys. We
have no aid from the Government, although we are doing a fine piece of
educational and immigration work. If there is an organization in your
community that would like to befriend these boys, get in touch with our
General Secretary, Rev. Ira W. Pierce, 99 Dundas Street East, Toronto.

Your co-operation is needed.

[ 30 ]

[Blank]
(Դատարկ|

[31]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN
BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Vahe H. Alexanian, Hagop Hagopian, Onnig
Shangayan, Haigaz Mesrobian, Mampre
Shirinian and Onnig Melkonian, Editors.

Jirair Garabedian and Krikor Aznavorian, Art
Editors.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR.

We hope you are interested in the success
of “ARARAT”, and even with all its failures,

are going to make it your own paper. We trust

that you will enlist many new subscribers

for us.

ADDRESS: -
ARARAT MONTHLY,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME,

GEORGETOWN.

[32]

[33 ]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 34 ]

AIG AM

GEORGETOWN, MARCH, 1926.

TABLE OF CONTENTS----MARCH, 1926.

EDITORIAL
HAIG, THE FOUNDER OF THE ARMENIAN
NATION By Haigaz Mesrobian..
HIS MOTHER’S KISS
By Hagop Hagopian.
FARM NEWS
By Vahe Alexanian.
THE PEASANT SERVANT
By Armenag Kouyoumjian.
THE CHICKEN MACHINE
DORK OF ANKEGH
By Arshavir Bezazian.
WHITE INDIAN RUNNER DUCKS
ABOUT OUR POULTRY
By Onnig Shangayan.
A MOCKER?S PUNISHMENT
By Onnig Melkonian.
THE MOTHER ROBIN
By Onnig Shangayan.
THE RINK ON OUR FARM
THE STORY ABOUT DEREJE AND MOULA....
By Vazken Zadigian.
THE HEROINE
By Mampre Shirinian.
THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION PAGE

[35 ]

ARARAT MONTHLY.

EON Ny

Hurrah for the friends of “Ararat”.

We are deeply grateful to the friends of this paper for their
wonderful interest in our work.

Our subscription list is increasing day by day and we hope that it
will not be very long before “Ararat” will be a self supporting paper.

We have readers in all the provinces of Canada, in United States,
England, Armenia, Greece, Bulgaria, Bolivia, India, China, Egypt, Abyssinia
and in many other countries. As far as the readers are concerned, “Ararat”
is an international paper.

We shall to try to make “Ararat” an up to date little paper and we
are depending upon our subscribers to help us put our magazine into as
many homes as possible, especially where there are boys and girls. We
will expect every reader to do his best to secure for us at least one
new subscription before we are ready to publish our next number.

It is the aim of our boys to make this paper one of most popular boys?’
magazines in Canada. In this respect you can be of great assistance.

We have been getting many wonderful letters of congratulation and
praise. This is most encouraging. It was our intention to publish a number
of these but the space at our disposal will not permit.

We wish to thank the following friends for their extra contribution
to “Ararat”.

Mr. Paul Courian, Toronto.

Mr. Krikor Epremian, Schenectady, N. Y.
Mr. S. S. Utujian, Toronto.

Mr. David Moyle, Toronto.

Miss Elizabet Coleman, Hamilton.

Mrs. Wm. R. Yendall, London.

Mr. Frank Gray, Toronto.

[ 36 |

ARARAT

HAIG, THE FOUNDER
OF ARMENIAN NATION.

We read in the Bible that Noah’s
Ark rested on the Mount Ararat.

Some years after those days the
people thought that if they built a
great tower, they might climb to the
top of it and be safe from floods. And
when they started the work and had built
the foundation, God saw their wickedness
and changed their languages and made
them to speak in different tongues.

Among those people there was a very
strong man, called Paal; he commanded
that everybody must worship and obey
him and look on him as their God.

There was another great and very
strong man also; named Haig, who would
not worship him.

He took all his friends and went
north, to the land around Mount Ararat.
Two ore three weeks later Paal heard
that Haig had gone away. He sent
messengers to him saying that he should
come back and obey and worship him. And
if he would not, he was going to be
punished and killed.

When Haig heard this, he sent back
word that he would not worship him; he
would worship the only God that is in
Heaven, and if Paal wanted to fight for
this he was free to do so.

When Paal heard this, he was very
angry; he ordered all his people to go
with him, fight and punish that bold
Haig.

Haig heard that his enemies were
coming. He gathered all his people and

MONTHLY.

made them march to show the world how
to fight for freedom.

The battle started and went on very
fiercely. Haig took out his dart during
the fight and led his men gallantly.

Paal, almost conquered, tried to
wind his soldiers to the front, and when
he was turning back, Haig held his dart
very stiff, and he caught Baal in the
chest. The giant spread on the ground
and died.

When Paal’s people saw their leader
fall, they started to run away.

After the war was over, Haig ordered
his men to gather the bodies of all the
men that have been fallen in the battle
and bury them; he called that place
Kerezmank, which means graveyard in
Armenian.

Haig trained a mighty army and made
his dominion greater. Some years after
he died and his son Armenak took his
place.

MESROBIAN HAIGAZ.

HIS MOTHER’S KISS.

It was Christmas eve. All the boys
and girls were very glad, because they
would get lots of candies, toys,
dollies, and many other things next
morning.

But little Arsham, whose father and
mother were killed in the great war,
would not share

ARARAT

the gladness of the boys of his age.

He was about ten years of age, and
was forced to work hard to earn some
money that he could have something to
eat.

On this Christmas eve, when it was
dark, he went out to the streets, to
carry the bundles for the people to
their homes and get some reward.

He did not find anybody to speak to
him, as the people were very busy with
their own children. The unfortunate boy
was discouraged and sat on a stone.

Soon he broke down and cried.

A lady, who was passing by, saw the
boy. She went to him and asked him,
“What was the matter? “What do you want
my boy,” she said, “Just tell me. Candy?
Dolly? Fruit? I will give you all.”

“I don’t want anything, thank you,”
answered the boy crying. “I remember
last year at Christmas, when my mother
was alive. She took me in her arms,
close to her heart, and gave me a sweet
kiss.

“Please, Lady, give me my mother’s
kiss only, and nothing else,” said the
boy still crying.

Translated
from Armenian.

HAGOP HAGOPIAN.

FARM NEWS.

Mr. Williamson, our farm manager,
says that the boys are doing very well
and working hard around the farm.

4.

MONTHLY.

[38]

Now we are moving two haystacks; we
had three. We hope the other one also
as soon as these two are eaten up.

At present, we are tearing down our
old rail fence to be replaced by a wire
one in the spring. We are drawing the
poor rails to the kitchen to be burnt,
and we save the good ones. We hope that
some day we may build other fences with
these good rails.

We bought a white wash pump and we
have already white-washed our stable,
which is looking much better now. We
try hard to keep our stable clean.

VAHE ALEXANIAN.

THE PEASANT SERVANT.

A rich but deformed countess had a
monkey, which was dressed in velvet
clothes, and was always walking around
in the house.

One day a farmer’s servant brought
some fruit to the countess from his
master as a present.

When he was walking up the stairs,
he met the monkey dressed like a man.
The servant stopped a moment and saluted
it. The monkey guessed that there was
something to eat, so he stopped the boy
and made him open the basket, and he
ate the fresh figs in it.

At the same time the mistress came
and the boy gave her the basket and
said;-

ARARAT

“Madam, my master has sent you this
basket of peaches. There were some figs
also in it but your son ate them all
up.”

Translated
from Armenian

ARMENAG KOUYOUMIJIAN.

THE CHICKEN MACHINE.

LAST week we started to gather all
the white eggs for hatching purposes.
Because the spring is so near and we
are trying to get 600 white eggs. We
have now forteen dozen and are gathering
as quickly as we can. We shall buy
enough from our neighbors to make up
what we do not get here.

We have two kinds of chickens; one
kind is nearly black and they are called
Plymouth Rocks. The other kind is white
and are called White Leghorns.

Our farm is not selling the white
eggs, we are selling only the brown
ones because we have not secured our
rooster, and they say the eggs will not
hatch unless there is a rooster with
the hens. We have more white hens than
the black ones.

The white hens are nice hens. Oh;
they are great, we paid two dollars
each for them.

When we have gathered all the eggs
we are going to put them in the chicken
machine. We have to make the hens lay
many eggs because we have a great
machine to put the eggs in. It takes

MONTHLY.

[39]

600 at once. The machine does not belong
to us, but belongs to our manager.

Now I am the Poultry Boy. I am
trying hard to make the hens lay two or
three eggs each. Of course, so far I
did not have any success in this yet,
but you wait! In our next issue of
“Ararat” I am going to be able to report
that not only our hens are laying two
or three eggs each in a day but also
that our Poultry Club is selling out
GOLDEN EGGS!

I think you are interested in our
poultry, so next time you must try to
find my name under the most interested
poultry writings.

HAIGAZ MESROBIAN.

DORK OF ANKEGH.

MANY CENTURIES ago there was a young
man in Armenia named Dork.

He was strong and braver than the
ordinary man. His stature was tall like
a tree, his chest was wide like a moun-
tain, and his face was so horrible that
when anybody looked at him would faint
at once.

Even when he was a child, he used
to split the rocks.

The lion, the tiger and all the
beasts in the world were so meek in his
presence, that they would lick his feet.
Dork was kind to them and fed them on
the game he got while hunting. But, when
they angered him, God only knew what he
might do to them.

ARARAT

When they were in trouble, all the
villagers around the country applied to
Dork, and he would rush to their help.

Once he heard that enemies from the
side of the Black Sea were ransacking
the villages and were taking away many
of the men as slaves and also they were
tormenting the children.

Dork at once ran as he fast as he
could, to help his people. But when he
reached the place, he saw all the rob-
bers had gone away in their ships.

With that, Dork became very angry;
he shouted and roared like a lion. He
broke off huge pieces of mountains and
he hurled them after the enemy ships.
The sea became turbulent; the billows
rose up and the ships started to rock,
and one by one they sunk under the sea
with the robbers.

Dork was industrious as well as
strong. With his finger nails he dug up
the rocks and turned them into beautiful
statues. After he had looked into a
person’s face for two or three minutes,
he could sculpture their likness on
stone.

When the King heard of Dork, he was
anxious to see him, and he sent men to
invite him to his castle.

Our giant pulled up a huge tree,
put it on his back, and hung rams, wild
oxen, reindeer, lions and others from
the branches of the tree, and he went
to the palace of the king.

The king was amazed when he saw
such a young man, strong and tall like
tower.

“Hurrah”, said the king, “You are
not a man, but a whole army.”

MONTHLY.

[40 |

The king entertained him in his
palace. He honoured him, and dined with
him and gave him many great gifts. He
talked with him to learn whether he had
brains as well as strength. Dork was
very bright and he gave such clever
answers that the king was surprised.

One day the king asked him; “Which
is the better, strength or wisdom?”

Dork answered; “Both are useful. The
weak man can never be brainy and strong
man can never be dull. But the value of
both, strength and wisdom is to be found
not in possessing them merely, but in
using them aright. Great is he who uses
both his brain and muscle for good.”

Translated
from Armenian.

ARSHAVIR BEZAZIAN.

WHITE
INDIAN RUNNER DUCKS.

OUR poultry club purchased five
white Indian Runner ducks. These arrived
at our farm a few weeks ago. The White
Runners are splendid egg layers.

At present we are keeping these
ducks at the barn, but in the spring we
are hoping to have a house near the
creek, so that they can swim when they
like and still be near their sleeping
quarters for night.

ARARAT

The White Indian Runners often lay
200 eggs a year. They usually lay
before ten o’clock, in the morning.
After ten o’clock they are set out of
their pen until four o’clock when our
Poultry Director Haroutun Hachadourian
drives them to their pen in the barn.

When these ducks arrived, at our
farm, boys were very much excited to
see the pretty things. Some boys
doubted that they could swim. It was a
funny thing to see them chasing the
ducks to the creek to see if they could
swim.

Their curiosity was satisfied when
they saw that those white ducks were
better swimmers then some of the
Armenian Boys in our farm home. Of
course, you must remember that we have
many boys who can swim as well as those
ducks.

HAGOP HAGOPIAN.

ABOUT OUT POULTRY.

I am very glad to say that our hens
are good layers. At first the White
Leghorns laid more eggs then the Barred
Rocks, but now it is the other way.

A few weeks ago eggs were sent to
the commission house at Toronto, but
now we can sell them on Georgetown
market. We are soon going to separate
the White Leghorns and Plymouthe Rocks
in different buildings, as they are all
living in one house now. And we are
thinking very much about this. At the
present time they will stay together
until we build a new hen house.

MONTHLY.

[41]

We are hopping to make all our hens
white on our farm, our ducks and geese
are white; the geese are kept near the
river, where some of our boys built a
small house for them to stay in every
night, and the ducks are in the barn
for time being.

During the day the ducks are driven
near the river to enjoy the swimming,
for they swim as well as they would in
the summer, and they don’t fell cold at
all.

ONNIG SHANGAYAN.

A MOCKER’S PUNISHMENT.

ONE Sunday morning in the summer, a
hedgehog went to the pasture for a walk.
His wife was cooking the meal in their
cottage near the bush.

A hare came up to him and said,
“What is the matter that you have come
out on a beautiful morning like this?”

“For a walk,” answered the hedgehog.

“For a walk,” said the hare smiling.
“How much pleasure do you get out of a
walk with your crooked legs?”

These words touched the hedgehog’s
pride. He became very indignant and
shouted, “Do you think that your legs
are better than mine?”

“There is no doubt about it,” said
the hare.

“You are mistaken,” said the
hedgehog, “I bet that I run as fast as
you can.”

“With those croocked legs? Are you
crazy?” said the hare,

ARARAT

- “But let us try.”

- “How much is the bet?”

- “A picher of wine and a bushel of
carrots.”

- “Alright, let us start now.”

“No,” objected the hedgehog, “I have
not eaten this morning, wait here until
I go home and eat a bite. I’11 be here
in about half an hour.”

The hero consented and prickly
animal went right to his home, having
it in his mind to play a nice trick on
that pitiless animal for mocking at him.

“wife,” said he, “come to the field
with me at once. I made a bet with a
hare for a pitcher of wine and a bushel
of carrots telling her that I could run
faster than he could.”

“Are you crazy?” said the wife
frightened and shivering, “Can you
compete with the hare?” “That’s my
business to know, you only obey me
without interfering.”

The wife started at once and he
gave this commandment. “Listen to me
well. We are going to run in this
field - the hare on one side of the
field and I on the other side. You must
hide yourself and when the hare comes,
you must get out and say; “I arrived
sooner than you.”

Then he showed her the place where
she was to hide herself and he went
away.

The hare, who was waiting for him,
said, “One, two, three, go!” And he ran
like a flash.

The hedgehog took a few steps only
and after that he hid himself in a
ditch.

MONTHLY.

[42]

When the hare reached the end of the
field, the hedgehog’s wife came out and
exclaimed, “I arrived sooner than you.”

The hare was surprised, for the two
hedgehogs looked exactly alike. He
thought he was really beaten in the race
and so he gave a pitcher of wine and a
bushel of carrots, which Mrs. Hedgehog
made into nice soup for their supper
that night.

Translated
from Armenian.

ONNIG MELKONIAN.

THE MOTHER ROBIN.

One bright morning last June, I was
walking under the trees through the
green slopes on our farm. Suddenly I
saw a pretty baby robin fallen from a
nest. I ran to it as fast as I could to
catch it. It flew before me for very
short spaces only. Within five minutes
I was able to catch it.

How pretty it was! But when I kept
looking at it, I noticed that it was
scared. My fingers felt her little heart
beating in her breast. Then something
flew over my shoulder very close to my
face. I looked to see what it was. It
was the mother robin. She flew to a
branch and watched us. She was crying
for her baby, and wanted me to let it
free.

ARARAT

I did not like to let my little bird
go, so easily, so I went on walking with
it. Mother robin followed us still
crying.

Then I remembered that only a few
years ago when I was a little baby, I
went through the Smyrna massacre, when
the Turks attacked and separated the
Armenian children, to take them away
from their mothers who were crying
helplessly in agony. “For the love of
God, Don’t take them away from us.” And
the Turks would not listen.

And now I thought the bird was
crying, “For the love of God don’t take
my baby away from me.”

Now I looked mother robin on a
branch very near to me.

At once I returned to the place
where I got the baby robin and let it
free.

The mother came to it and helped it
up to the nest once more.

Other robins came to the tree and
they all started to sing;

“Cheer up, Cheer up.” That happy
song.

But the Armenian mothers did not
sing the happy song.

ONNIG SHANGAYAN.

MO

[ 43 ]

NTHLY.

THE RINK ON OUR FARM.

This is Febr. 27.

There is a natural rink on our farm
to-day; for the flood of yesterday has
become ice, as good, I think, as the
ice in Georgetown rink, where some of
our boys go every Saturday afternoon to
skate.

When the boys got up this morning,
it was a great sight to see how
delighted they were to find the rink so
near at hand.

With skates and sleighs, they rushed
there. Of course, the ice is not hard
and some of these clever fellows are
going through it sometimes. It seems if
they are thirsty, and want to have a
hearty drink with their shoes and
stockings, clothes, underwear and all.

“O, boys!” someone cried from a
window near by, but that is not counted.

Now look those six or eight boys on
their bob sleigh coming down so fast!
Look there! The boy at the front
not stop the sleigh and they are
going out on the ice. They are on
ice now. Crash! The ice is broken;
funny they look now!

A Battalion of boys with their wet
clothes are waiting at the sewing room
door.

Poor Miss Farmer! She takes their
wet clothes and tells them to go to bed
and stay there until their clothes are
dry. O, boy, we have some fun down here
at our farm.

can
all
the
How

VAHE ALEXANIAN.

ARARAT

THE STORY
ABOUT DEREJE AND MOULA.

(Continued)

On the way Dereje was hungry, so he
went to a farm to buy something to eat.
The farmer closed the door in his face.
Then he went to a field, where cucumbers
were growing. On the way back he and
the donkey began to eat the cucumbers.
The farmer saw them and cried out,
“what are you doing there old man?”
Dereje answered, “Nothing, only we are
hungry and we went picking cucumbers.”
The farmer said, that if he caught them,
he would kill his father, moula, for
allowing so shameful a robbery. (It
should be remembered that Dereje was
making his way to the village of his
father with moula, the dead priest on
his donkey.)

Dereje answered, “You come and we
will see.” The farmer was very angry, so
he took a knife, ran out, and struck
moula on his head and it fell off.
Dereje ran to the farmer and said, “Why
did you kill my father? It is your turn
now to die. I will take you to the judge
and he will order you to be hanged.”

The poor farmer was much afraid so
he pleaded, “Please, my good Sir, do
not take me to the judge, I will gladly
give you 2000 piece of gold, if you do
not take me to the judge.”

Dereje forgave him, took the money
and went on his way. He had moula’s
head pasted to his body again, and put
him on the donkey’s back once more. On
the way he saw some merchants passing

10.

MONTHLY.

by who saluted moula, not knowing he
was dead. Dereje spoke for him and
said; “Do not speak with moula, just
mind your own business. He is very
sleepy. Go on your way.” Soon Dereje
and the donkey were tired and hungry,
so he went to find some thing to eat.
There was not any store near, but Dereje
saw a great vineyard. The grapes were
very ripe. He went to the house and
asked the owner to sell him some. The
man refused, and Dereje drove the donkey
to the vineyard, and both started to
eat. The farmer saw them, and came to
catch him. But Dereje did not run away.
He stayed where he was. The farmer had
a large pick in his hand. He struck
moula’s head with it and it fell off.
Dereje was very angry. He cought the
farmer by the ears and said, “Why did
you kill my father? It is your turn now
to die.” The farmer was afraid of
Dereje’s strong arms and he fell at his
feet and said he would give him 5000
gold pieces if he forgave him. Dereje
said he would not hurt him. The farmer
gave him the money. Dereje pasted
moula’s head on again, put him on the
donkey’s back and went away. In a few
hours, they were tired again and very
hungry. Dereje went to buy something to
eat. He saw a gristmill with open bags
full of flour in the yard. Dereje drove
the donkey to the bags, and the animal
helped himself. The miller saw them. He
came out with a big shovel in his hand.
He struck moula with it. Moula’s head
fell on the ground again.

Dereje said, “You are a

ARARAT

horrible man, why did you kill my
father? I am going to take you to the
judge.” The miller saw Dereje’s big and
strong arms and was very much afraid,
so he gave him 10,000 gold pieces to
let him free. Dereje took the money and
went away to his father’s village.

Dereje was very rich now. He married
a beautiful girl whom he loved, and he
lived happily with her.

( THE END. )

VAZKEN ZADIGIAN.

THE HEROINE.

Let us die for our country.

In 1870 the French were fighting
against the Germans.

This time the Germans were the
winning side, and the French, in spite
of their splendid courage, were
conquered.

When the Prussians came near the
city of Metz, the inhabitants of that
city ran away. There was a farm near by,
where they left a girl on guard.

When the enemy soldiers came to the
farm and surrounded the house, they saw
the girl and took her to their officer,
who said to her, “Don’t be afraid, we

11.

MONTHLY.

[ 45 ]

will not hurt you, only answer my
questions. Two hours ago a French army
passed from here. Which direction did
they go?”

The girl’s face turned very pale.

After thinking a minute, she
answered, “I am a French girl and I
can’t tell you anything which will harm
the French.”

“It is very easy for me to get the
information from you,” said the Prussian
officer.

He turned to the soldiers and
commanded, “Soldiers, take this girl
out and tie her to the well.”

The officer’s order was accomplished
at once, and six soldiers lined up and
pointed their guns at her, waiting for
their superior’s orders.

“Now,” said the officer, to the
girl, “Answer me quickly.”

The girl kept silence.

“I command you again to tell me,”
said the Prussian officer.

Still she kept silence.

“Soldiers, fire!” came the order,
and the heroine fell dead.

Translated
from Armenian.

MAMPRE SHIRINIAN.

12.

ARARAT MONTHLY.

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA.

Chairman;- Mr. John G. Kent, Vice Chairman;- Harry T. Stark,
Managing Director John Stark & Co.
of the Canadian National Exhibition.

Office 99 Dundas St. East, TORONTO.

During the past few weeks Rev. Ira W. Pierce, Our General Secretary, has visited
Galt, Guelph, Ripley, Lucknow, Brussels, Listowel, and Palmerston with a few of the
boys. In each place a concert was put on along with an address. Everywhere there was
an enthusiastic response and great love towards these little lads. Perhaps they will
come to your community some day. It depends on your invitation.

We wish to thank the Armenian Community of Canada for its generous support to our
work. Mr. Paul Courian of Toronto within the past few months has given us four hundred
dollars. Mr. Garabed Benlian one hundred dollars. Mr. Levon Babayan fifty dollars and
a valuable typewriter and other material gifts.

How are our boys measuring up to the test of Canadian life? Please read the following
two letters.

Caledon East, H. #2.
February 3rd, 1926.
Rev. I. W. Pierce,
Armenian Relief Association of Canada,
99 Dundas Street East, TORONTO.

Dear Sir;

In regard to Garabed Megerdichian, the Armenian boy who has come to our home, we
are delighted to report satisfactory progress at home and at school. We are sure Garabed
will be a grand good citizen. We are well pleased with our boy.

Yours sincerely,
“D. W. POTTER.”

R. R. #1, Rockwood, February 3, 1926.
Rev. Ira W. Pierce,
TORONTO, ONT.

Dear Mr. Pierce;-

We have had Hachig Karajian in our home since September, and have been very pleased
with him. We have found him obedient, unselfish, cheerful and willing to do any work
he is asked to do. Knowing Hachig as we do, we can find no fault with him.

Yours sincerely,
“EARL HINDLEY.”

[46 |

[Blank]
(Դատարկ|

[47]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN
BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Vahe Alexanian, Hagop Hagopian, Onnig
Shangayan, Mampre Shirinian, Editors. Jirair
Garabedian and Krikor Aznavorian, Art
Editors.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR.

We hope you are interested in the success
of “Ararat”, and even with all its failures,
are going to make it your own paper. We trust
that you will enlist many new subscription

for us.

ADDRESS:-

“ARARAT MONTHLY”,

ARMENIAN BOYS? FARM HOME, GEORGETOWN.

[ 48 ]

£S

[49]

[Blank]
(Դատարկ|

[50 ]

ROY

GEORGETOWN. APRIL, 1926. No. 4

EDITOR NS

“Ararat” faces its friends again, better and brighter than ever.

We feel more confident now about the seccess of our little magazine, and
find it on a more substantial foundation as our subscription list has grown
surprisingly fast. For this, we thank our friends. In spite of our many mistakes,
they were very loyal. Almost every one of them succeeded in getting one new
subscription at least. Some sent us three, four, six, eight and ten subscriptions
during last month. The prize goes to Mrs. J. E. Midgley, 71 Inglewood Drive,
Toronto, Who sent in eleven.

We have many boy and girl readers on our list now, and this is a very bright
outlook for “Ararat”.

Our campaign is not yet closed; Our expenses are growing and we need to have
a financial growth also. We pay for everything we use in the production of our
magazine, and these materials are expensive indeed.

From now on, we will keep a record of those who are most active in getting
new friends for us. We would ask them therefore, when forwarding, to state the
number sent in by them during the month. The names of the five friends who have
the most will be anounced in these columns.

In this editorial we would like to give the names of the places, into which
“Ararat” goes in the greatest numbers. There are many cities in Ontario fighting
hard to head the list. Guelph was the champion for last month, but Toronto is
leading now. London is a close third. Galt, Hamilton, Kitchener, New York,
Detroit, Boston and Montreal follow in the order named. By next number we would
like to anounce a noticeable change in this line up.

“Ararat” thanks Miss Blanche M. Hutt of Toronto; Miss C. M. Bowman of
Montreal, and Miss Bale of Guelph for their extra contributions; Mrs. Aznive
Toumasian of Niagara Falls, N. Y. for her splendid undertaking to help us along,
and Miss Elizabeth Caldwell of Georgetown for her valueable help in typing.

[51]

ARARAT

READY TO DIE

When the great war broke out I was
at my father’s home. The Turks were not
good then. At first they called all the
Armenian men to serve in their army.
Later they used them to make roads. We
lived in Afion Carahisar. The Armenians
of Ionia and Esgyshehir Provinces were
not deported until the summer of 1917.
In all their Provinces they were de-
ported from their homes in 1915 and
killed on the way.

At last the Turks ordered the
Armenians in our Province to leave their
homes and go. They also said that any
one who would accept the Mohammedan
faith might stay at home. The Armenians
encouraged each other to answer. “We
must die for our Lord and not become
Mohammedans.”

The civilian Turks were going from
house to house among the Armenians
asking if they would sell their rugs or
valuable things. They would pay only a
very little. The Armenians who refused
had those goods taken from them by
force.

The Turks deported all the Armenians
but a few who were kept to work at their
trades. The Turks did not know how to
make a suit or a pair of shoes. They
did not know how to work iron into
useful things: how to bake bread: how
to build a house: how to work gold and
silver: so they were forced to keep
some Armenians rather than to go without
clothes, shoes, bread etc.

My grandfather, an old man of 65
years of age, was a coppersmith and had
a factory, where he made copper kettles
and all kinds of copper dishes, pails
and pans. They left my grandfather with
the family to stay and work at his
trade. But one day they came to us and
told us that we would have to become

MONTHLY.

[52]

Mohammedan Turks or we should go too.

A policeman came to my grandfather and
said, “You have until half past five
this evening to choose which side you
want to take”. At half past five three
policemen came on horse back. They took
my grandfather to their officer, who
said to him, “This is your last chance.
Tell me if you will become a Turk or
not.” My grandfather answered, “For
sixty-five years I served the Lord Jesus
Christ and now how shall I become
Mohammedan? I am faithful to Him and am
ready to die if I have to do so. My
three boys are in the army, why can’t
you respect the right of an old man to
live who has given three sons for the
country?” The officer was bitterly angry
and said, “I will ask you once more and
after that I am going to order you and
your family to be hanged.” “My answer
is the same”, said my grandfather.

The officer conferred with the
others and when he came back told my
grandfather to go home.

Next morning a policeman came and
ordered my grandfather to go and open
the shop. They took from there twenty-
one big copper tanks and a hundred sets
of tablespoons. When he asked for the
money said that was for the army while
fighting for the country and no money
was going to be paid.

While we were there time after time
they came to my grandfather and asked
for money to let him stay at home. They
also would take all the products of his
shop not paying at all but always saying
it was for the army, and they would tell
those few Armenians still alive that
they were left to work for the army and
the Turks. One other time I will tell
the rest of this story.

ONNIG S. SHANGAIAN

ARARAT

THE FIRE OF SMYRNA.

In 1921 the Turks and the Greeks
were fighting over Smyrna. There was an
Armenian Orphanage in that city of three
hundred and fifty little boys. I was one
of them.

When the Turks took Smyrna they set
fire to the Christian section of the
great city. We were homeless again and
in danger any time. The Turks could come
and kill us all as they did in many
places. Our teacher gathered the boys
and led us to the dock to wait for a
ship to take us to some other place.

We were there for two weeks without
having anything to eat or drink. Fresh
water was not at hand. No one gave us
bread and water. The only comfort we
had was that we were away from these
bloodthirsty Turkish soldiers. We know
that we were in horrible danger so we
did not feel our hunger as much; though
many of us died and many were not able
even to move any more. We were waiting
for the Turks any moment to come and
kill us in a short time.

At last a battleship came and took
us on board and carried us to
Constantinople. We were placed in a
Armenian Orphanage. There were 1500
boys and girls in it already. We stayed
there for three months. Then that city
also was in danger so one day we went
in a large ship to Greece. We arrived
on an island named Corfu. There were
many orphanages there for Armenian boys
and girls.

One nice summer morning in 1923 I
was delighted to hear that I was one of
the fifty little boys to come to Canada.

TAVIT JAMGOCHIAN

MONTHLY.

[53]

I am going to tell you how Armenians
in our town were deported.

We all were happy in our homes. I
was just three years old then. My father
was a soldier in the army. We had a
horse and two ponies. We had a great
time with the ponies. But the days of
happiness did not last long. Though I
was So small a child I remember that
everybody around was unhappy. I heard a
whisper that the Turks were coming to
kill the Armenians. We started to be
ready to do something. We had a big dog.

One day we were invited to our
Uncle’s. All our friends were there. I
think they were planning something but
it was a very nice time for the
children. I always said that the Turks
came I was going to set my dog on them,
and I was almost sure that he could get
after an army of Turks.

A few days later the Turks did
come. Some of them were policemen and
they had sticks and guns with them.

At once they ordered the people to
walk out from the town. Armenians had
no guns with which to fight the Turks.
My mother and my sister were at
Constantinople then. There was no
massacre there so they were safe. Before
they went away we heard that my soldier
father was dead. She left us in care of
my grandfather and my old Uncle. We put
our things in a wagon and start.

In our next number I will tell you
the rest of this story.

MAMPRE SHIRINIAN

LL mr $= \\
—————— (LL, AN
——$————— .

= V SEN

Va

OF THOSE WHO FELL \
FOR FREEDOM AND TRUTH. |}
We
Ի

IN MEMORIAM
dx ~

i |
Ւ

~~
A
a
Ր: at —
te TT WW Wh WN WW WN Wn WI MMT Ww Wa)

Nf NaN

JM: Garagedtan

[54]

ARARAT MONTHLY.

THE MARTYRDOM OF ARMENIA

April 24 is the eleventh anniversary of Armenian Martyrdom.

On that day, in 1915, all over the Ottoman Empire, the Armenian leaders, clergymen,
merchants, teachers, and even many government officials were arrested and put to death
secretly without any trial at all.

The remainder of the Armenians protested and demanded the freedom of their leaders,
without result. When they heard that they had actually been murdered, the whole nation
mourned for her worthy sons.

The Armenians had no arms or ammunitions and nearly all their men of fighting age
had been conscripted for the Turkish army. Had this been otherwise, the rights of Armenia
would not have been so ruthlesly tramped upon.

A few weeks later, in the early part of 1915, the wholesale deportation of the
Armenians combined with the massacre, took place and the extinction of one of the oldest
races in the world was out on foot.

The history of the human race has never witnessed such a cruel mass-martyrdom. The
Civilization of the Twentieth Century was insulted and the reputation of Christianity
spat upon by this barbaric triumph of the Mohamedan Turk, which as a nation, has always
been the curse of the age, in hating everything which is good and beautiful in man’s
life, and in pulling down the glorious achievement of the nations, built by the hard
labour of many generations.

Over a million Armenians were shot, bayonethed, starved, drowned or tortured to
death. Hundreds of tousands of girls and young women were taken away and caged in
Mohammedan harems, where their hearts sealed to happiness and their lives subjected to
the gross tyranny and to the brutal presence of the murderers of their loved ones.

Hundreds of thousands of children were taken away from the arms of their loving
mothers and put in circumstances, that would Turkify them quickly. With the memory of
the sweet presence of their dear ones still in their hearts, most of these innocents
died, choosing rather to be re-united to their loved ones in the Kingdom of Heaven than
to dwell here upon earth with the terrible Turk.

This is a boys’ magazine, and I am not going to describe the details of the
unspeakable events, which I went through, lived, suffered, and witnessed as a young boy
of feefteen. And even if I attempted to do so, the Anglo-Saxon mind could have but a
faint understanding of the hideous barbarism of the Turk and the awful suffering of
his victims.

When the Allies appealed for help during the war, 160,000 regulars and 200,000
voluntiers of young Armenians from all over the world responded and gathered in Russia
to fight the enemies of freedom and civilization. Yet when peace followed the disastrous
war, with victory for the Allies, martyred Armenia was abandoned and left to her fate,
in spite off her sacrifices and in spite of the solemn promises of the Allies.

The peace, therefore, is not the victory of justice and freedom. In proportion to
her numbers, Armenia bled more deeply than any of the powers; Yet her national sacrifice
proffited her nothing.

[55]

ARARAT

DZAHGATZOR

The Armenian girls in one of the
villages on the plains of Shirag decided
to have a picnic in the valley near by.
Early in the morning they put on their
beautiful dresses, took their lunches
with them and started off.

They were very bright and gay. The
girls played, danced, raced and did many
other pleasant things, until they were
tired and hungry. Soon they sat on the
green grass to rest and eat. They drank
from a cool spring close by and after
having a good rest prepared to return
to their homes.

But lo! a few stops away from these
girls, behind a giant rock, some Turks
were hidden and were watching the
innocent and happy Armenian girls.
Suddenly they rushed out from their
hiding place and coming close to them
said, “You girls are not going to your
homes. You must come with us and become
Turks”. The girls were afraid at first.
They had no arms to protect themselves
so they begged them to go away. The
Turks repeated the same words again.
Then the girls said, “We are Armenian
girls. We are Christian girls and we
want to live Armenian and die Armenian
Christians. We can’t come to your homes.
We will not become Turks”. At that time
those cruel Turks forced them to go but
the girls struggled hard. Then the Turks
took their guns and killed all the
Armenian girls. It was late in the
evening. The sun was sinking in the
west and the Armenian mothers in anxiety
looked at each other and asked, “Where
are our girls”? They did not come home
yet. All the mothers started off to
find their dear ones.

They came to the valley. What a
sight met their eyes! Everything was
covered with blood. Their girls who

MONTHLY.

were smiling like angels a few hours
before were now silent in death.

The sad mothers cried for their
little girls. They cried and cried so
long that they could not go home that
night. They got up in the morning and
looked around the valley. The hills,
the meadow, the creek, everything was
covered with roses, violets, and lilies
instead of the bodies of their
daughters. They smelled the flowers,
washed them with their tears and
returned to their homes. It is said
that since that time flowers cover that
valley every spring. So the place is
called Dzahgatzor- which means the
valley of flowers, in Armenian.

Translated
from Armenian

KEVORK KEVORKIAN

A REAL ANSWER.

Once upon a time there lived a very
poor old woman who found it hard to get
any work to do. One day a man called her
and asked if she would take his donkeys
to the field every morning and bring
them back at night. Her pay would be
her board.

The woman said she would do so.
Every morning she took the animals to
the field. One day as she was on her
way with the donkeys she met some boys
who were going to school. When they saw
the woman they called out to her, “Good
morning mother of donkeys”. They mocked
her every time they met her.

One day when she met them as usual
the boys said again, “Good morning,
mother of donkeys”. “Good morning, my
children,” said the old

ARARAT

woman.

At this answer the boys were ashamed
of themselves and they never tried to
make fun of the old woman again.

Translated
from Armenian

KRIKOR JERAHIAN

MY NEW HOME

I remember the day when I went away
from the Armenian Home to a Canadian
home, where there is a family of six,
father, mother, three boys and a girl.
When I went there I couldn’t understand
every word that they were talking but
now I can talk and understand better.

My work in this home is to milk two
or three cows and after milking to feed
them and deliver the milk to some town
people with our horse buggy.

On Saturdays the two boys and I go
selling apples. In my new home I’m very
happy. I won’t forget to tell you that.

I’m going to school and I like to
do so because I am getting better and
better in English. I am very glad that
I am not far from the Armenian home. It
is in the same town. I often see the
boys and talk to them in my own
language. I like talking my own dear
language.

I had
Christmas.
in Canada.
very well

a very happy time at
It was the best time I had
I think the boys are doing
with their magazine.

MIHRAN JEKNAVORIAN.

MONTHLY.

[57]

THE TIGER AND THE CAT.

The tiger had never seen a cat. One
day when he was on a journey, he met a
cat and said to her, “Niece, you are of
our race. Why have you kept yourself so
small?” The cat replied, “Do not ask
about that Uncle. Whosoever falls into
the hands of the Son of Adam keeps on
getting smaller and smaller like me”.
“who is that Son of Adam. Show him to
me,” said the tiger. The cat took him
along with her and showed him a man who
was cutting weed. The tiger came very
close to the man and said, “Are you the
Son of Adam? Come and let us combat for
supremacy”. “Very good, let us combat,”
said the man, “but I am afraid that you
will run away if I go home to bring my
strength. Come now put your paw in here
so I will be sure that you won’t run
away until I come back,” said the man,
showing the tiger the split in which he
stroked his axe. “I won’t run away,”
said the simple-minded tiger, and put
her paws in the split.

The man at once pulled the axe and
the tiger’s paws were caught tightly.

“Oh Niece, why did you lead me to a
trap like this?” said the tiger. “I
would rather have the Son of Adam keep
me alive. It seems to me that it is
much better to keep on being smaller
like you than to lose my life.”

Translated
from Armenian

SAHAG KRIKORIAN

ARARAT

PRUNING OUR TREES

In January the Government of Ontario
sent an expert to our farm to look over
our orchard and advise our farm staff
how to handle it.

Our Superintendent, Mr. Lane, took
the older boys to watch the men prune
the apple trees. The men were doing a
nice job, and when they had finished a
tree it looked much finer and had a
better shape. It was very cold so we
were not able to stay out long, but we
learned how necessary it was to cut out
many limbs to let in the sunshine, so
that the fruit might be good.

In the spring and summer we will
learn how to spray. Then we will know
quite a good deal about fruit growing.
When we spray I will tell you about it.

MAMPRE SHIRINIAN
MARIE’?S DREAM

Little Marie had a dream at night.
She rose up in the morning, went to her
mother and started to tell it to her.

“Mamma, I was upstairs in my room
looking out through the window. I saw
you far away walking in my Uncle’s
garden. Mamma, mamma, I cried out and
started to fly in the air. O, how fine
it is to fly... I flew and flew until I
was near you and said Mamma and ...”
Here Marie stopped to think awhile.
“And what did happen after that,” asked
her mother, “I do not know, it’s not in
my mind. You tell me Mamma what did
happen after.” “How can I know your
dream,” said her Mother. “But Mamma,
you were there.”

Translated
from Armenian
J. M. GARABEDIAN

MONTHLY.

[58]

WEIGHING THE PIGS.

Last fall three of us boys got
fifteen dollars. We wanted to buy some
pigs. We asked our Superintendent for
permission. He bought three pigs for us.
We fed them for six months under the
direction of our farm manager. One day
last week we asked Mr. Williamson to
weigh them. He did. The smallest weighed
195 lbs; the largest 225 lbs; the other
200 lbs. We sold them for $85.00. We do
not get all this money. We pay the farm
for the food used. We hope to make at
least $5.00 on each pig.

When we were weighing the pigs we
thought we would weigh some other
things also. Out pet dog weighs 15 lbs-
George’s collie dog 65 lbs- some of the
boys were weighed and Mr. Williamson.
He weighed more than the small pig.

VAZKEN ZADIGIAN.

THE TWO SCHOLARS.

Two Spanish Scholars were on a
journey from Peniafiel to Salamanca.
They were tired and thirsty; so they
stopped near a spring on the road.
After quenching their thirst they sat
down to rest.

By an accident they saw a stone on
the ground near by on which there were
sculptured words which were worn out.

They washed the stone and read
those words. “Here is kept the soul of
Pierre Garsias a learned man.” The
younger of the scholars, who was a
shallow and thoughtless boy started to
laugh and said, “I never saw anything
so silly. Here is kept.... the soul....
can the soul be kept?” I would like to
know who wrote this strange epitaph”.

ARARAT

After he said this, he rose up and
went away. His companion, who was a
very sane minded, said to himself,
“There must be a secret in this. I will
stay here and find out”. So he let his
companion go; without losing any time
he started to dig around the stone with
his knife until he took the stone out.

He found there a leather purse, in
which there were one hundred gold pieces
and a card, which was written in Latin.
You be my heir who had enough sense to
understand the meaning of this epitaph
and use my money in a better way than I
did.

The scholar was very glad. He put
stone in its place and started on
journey to Salamanca, taking with
the soul of the learned man.
Whoever you are, my reader, you are
like either one of those scholars. If
you read the story and the events of
your life without paying any particular
attention to its contents, morals,
ethics, knowledge, you will not reap any
advantage from your experience; but if
you study your surroundings attentively,
you will find in it, according to the
advice of Oradeos- Usefulness compounded
with pleasure.

the
his
him

Translated
from Armenian

HAGOP HAGOPIAN

OUR CHICKENS.

In our last issue we stated that our
incubator was filled with eggs. This
month we wish to report that two colony
houses have been built for chickens.

We have our first hatch.

MONTHLY.

[59]

One day at noon we were all alawed
to see the chicks coming out of the
eggs. They were all wet then, ina
couple of days 375 chicks were taken
out from the incubator and put in one
of the colony houses.

They have no real mother, they are
orphans like us. They all cluster around
the breeder to keep warm.

Last night we gave them water for
the first time and we saw the chicks
taking their first drink on their own
account.

This is the second day we have fed
them and they are as eager for a meal
as little pigs. I am writing this in the
chicken house tonight; we are waiting
for the fire to burn, before we go down
to put 600 more eggs in our incubator
again.

VAHE ALEXANIAN.

JUNIOR RED CROSS.

Our Club was very active last month.
We collected about two dollars in our
Red Cross Box.

On March 9 we sent fifty dollars
through the Canadian Junior Red Cross to
the Armenian Benevolent General Union,
which cares for the little orphan boy
adopted by our Club. We have over ten
dollars in the bank yet.

We thank Miss Elyzabeth Coleman of
Hamilton for her gift of two dollars.

We had election of officers for the
coming year.

Mampre Shirinian is President.

Armenag Kouyoumjian Secret/y.

Vahe Alexanian is Treasurer.

ARMENAG KOUYOUMJIAN.
Sec/y

ARARAT

A FRIEND THAT HAS GONE.

One of our best friends in
Georgetown was the late Mr. William
Buck.

He was a very good and very kind
man. He loved us very much. He used to
visit our farm and he brought games with
him. He thougt us how to play those
games.

He would give a quarter or some
candies to the boy who learned the
quickest.

In the winter time, he sent ten or
more boys to the skating rink every
Saturday afternoon to have a nice time
with Canadian boys.

One day we heard that he was sick;
Then we heard that he was very sick;
and shortly after, that he was dead.

The boys were very sad.

We will not forget his kind heart
and his love for us.

KEGHAM BABIGIAN.

OUR DOGS.

A year ago a parcel came for us. We
gathered to see what was in it.

Our teacher, Mr. Alexanian, wanted
to surprise us. He opened the box and
there sat two smiling puppies. They were
sent to us from an Armenian friend in
Hamilton.

We were delighted with them. They
soon grew a little and began to play.

We named them Jiggs and Maggie.
Sometimes they would play very much;

10.

MONTHLY.

running around the farm, racing up and
down and biting one another for fun.
But Maggie did not throw a rolling pin
at Jiggs.

We made a little dress for Maggie
to keep her warm. Jiggs got jealous and
tried to tear it to pieces.

After a while we made a little house
for them. They were happy and very
playful having a real time with ninety
boys-every one of them fond of dogs.

Last fall the boys were looking for
Maggie for she had not been seen for a
few days.

One Sunday afternoon one of us saw
a strange thing- Maggie was lying dead
under a tree. The news came to us like a
flash. All the boys gathered for around
it and were very sad.

We dug a grave and started the
funeral ceremony; put Maggie in the
grave, read, and sang a few pieces of
himns, put flowers on the grave, and
departed very sad.

Jiggs is still living. He is a
wonderful dog, the playmate of all the
boys. When the boys go sleighing he
will follow them up the hills and race
down with the sleighs and bark for fun.
Many times he wins. He can’t pull the
sleighs; he is very small. If we had
two big dogs they would make a good
team on our carts and sleighs.

We welcome you to come to our farm
and see Jiggs, I am sure you will find
him a wonderful dog.

HAGOP APRAHAMIAN.

11.
ARARAT MONTHLY.

ANNUAL COW TESTING REPORT.

Our herd is entered in the Norval Cow Testing Association. The yearly
statement of this Association has come to hand. It is a great pleasure to report
the production of milk and butterfat of our cows. The milking is done entirely
by the boys under the supervision of the farm manager.

The boys milk in groups - ten at a time. These groups are changed every Six
weeks - a custom that is good for teaching many boys how to milk, but none too
good from the standpoint of milk testing. In addition to this, most of the cows
began their lactation period at a time when they do not do their best. In spite
of this handicaps, the herd has made a creditable showing for the year.

The report of the Association follows.

No. of Cow Lactation Period Milk Butter-fat
1
15 8 months 6981 lbs. 227.1 lbs.
18 Qe 7162 ” 243.9 ”
6 10 ” 6993 ” 226.4 ”
14 10 7491 ” 267.5 ”
16 10 4 8565 ” 316.4 ”
17 10 id 7959 ” 250.6 ”
21 10 ” 8608 ” 291.2 ”
24 10 id 7544 ” 224.4 ”
5 Ad. xe 8327 ” 288.6 ”
23 11 10325 ” 297.8 ”
10 11 ae 7871 ” 245.3 ”
4 12 =” 8588 ” 342.2 ”
9 12 =” 9862 ” 316.1 ”

Our herd has passed through two tests on the way to becoming accredited by
government certificate as free from tuberculosis. In this process several good
cows had to be slaughtered, but it is our aim to have and to keep a real clean
herd.

W. H. WILLIAMSON.

[61]

12.

ARARAT MONTHLY.

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA.

Chairman;- Mr. John J. Kent, Vice Chairman;- Harry T. Stark,
Managing Director of John Stark & Co.
the Canadian National
Exhibition.

Office;- 99 Dundas Street East, TORONTO.

TO OUR PATRONS: -

The time has come when we are forced to modify our policy in regard to the
immediate future of some of our boys. We promised you who financially adopted a
boy that we would keep him in our institution for five years. In the meantime a
few of our large family have attained the age of fifteen. They are fine, big
boys with a good christian training behind them. They are anxious to get out
into Canadian Life.

We have come to see as an organization that Canadian life and ideals will be
quickest and best assimilated by these boys under conditions of individual home
life. We are therefore placing out right away about twenty five of these biggest
boys in selected christian homes.

The Home must be kept open for their return, if necessary. Moreover our staff
is not reduced by their going-nor are our overhead expenses. May we also point out
that we are bringing new boys to take their places and to find similar friendship
and opportunity within the shores of Canada.

You who made your pledge of financial support will stand by it we are sure

even if one of these boys happens to be yours. We need you and any withdrawal
of support will disastrously cripple our work.

[ 62 |

[Blank]
(Դատարկ|

[63]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN
BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Vahe Alexanian, Hagop Hagopian, Onnig
Shangayan, Mampre Shirinian, Editors. Jirair
Garabedian and Krikor Aznavorian, Art
Editors.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR.

We hope you are interested in the success
of “Ararat”, and even with all its failures,
are going to make it your own paper. We trust
that you will enlist many new subscription

for us.

ADDRESS: -

“ARARAT MONTHLY”,

ARMENIAN BOYS? FARM HOME, GEORGETOWN.

[64]

z
=
(eS)
ke
Lu
Ծ
a
Oo
Lu
Ծ
ke
x
տ
(e)
fa)
Z
<I
Hi
Z
Lu
=
a
x
Lu
<=
a
>
mo
a
Lu
a
H
a
Lu

MAY, 1926.

GEORGETOWN,

[65]

[Blank]
(Դատարկ|

[66]

NAT

GEORGETOWN. MAY, 1926. No. 5

EDITORIAL

This has been a record month for our paper.

Subscriptions poured in from every direction. This puts Ararat in a firm
financial bases and enables it to carry on a good work among our boys, training
them to express themselves better in the language of the land of their adoption.

“Ararat” is the pride of our boys. How pleased they are when they learn that
their article is accepted for the month!

It is not an easy task to select the articles that are to be printed; for
instance - A boy from Senior First came to me with about half a dozen pages of
paper in his hand. He hesitated at first for a minute, but got confidence at
last and handed them to me; “it is an article for Ararat, Sir,” said he timidly,
“will you please print it in the next number?”

I looked it over. It was a detailed volume of a very interesting story; “A
Story of a Boy Hero.”

Yes, Sir, it is characteristic of our boys - always thinking of heroes! But
of boy heroes mostly!

A teacher can understand language and grammar value of a long article of a
boy of Senior First; especially if that boy has lived only 16 months in Canada.
Therefore I had to tell him that it was a very interesting article, and promised
that I would see it went in the paper next year when he would be able to write
it in still better English. He was contented with my reply. I am almost sure
that he is writing that story over and over again, changing the words and trying
to make it better, until that promised next year comes, when he will have the
pride of signing his name under an article of his own in the PAPER!

From this month on, we have “Ararat” published in Armenian also. The articles
are all different from those in the English edition. If any of our Armenian
friends would like to receive the paper in their own language also, we should
very much appreciate their subscriptions.

We wish to thank our subscribers again for their loyal support in finding new
friends for us. A great many sent us one or two new subscriptions; Miss B. Brown
of Georgetown sent three, Mrs. N. Zaimian of Brookshire, Texas sent four, Mr. B.
Sevajian of Toronto, six and Rev. A. E. Kochaly of Amherst, Nova Scotia, seven.

[67]

ARARAT MONTHLY.

CONCERNING THE NAMING OF OUR BOYS.

When Dr. Vining first appealed to our Canadian Community nearly three years
ago to financially adopt our boys, he promised that the Organizations or
Individuals adopting them would be privileged to assign a Canadian name to the
boy. This promise was made in the best of faith and the procedure carried out.

We discovered as the time went on that the boys were almost broken hearted
at losing their names. The present General Secretary was sent up to the Farm to
adjust the matter and here is what happened.

Selecting twelve leaders from among the boys he met with them in private
conference. He went over the situation carefully pointed out the moral obligation
of our promise and the reasons for it and then plead for the boys to co-operate
in the matter.

The boys listened in respectful silence and then one of them spoke up. “Do
you see the boy sitting on the end of the row? He lost his father and mother,
his home and country, everything that is dear to a boy’s heart. When he was so
big (and here he held up his hands to indicate the size of an infant) his mother
took him to the church, the minister prayed, put water on his head and called
him “Sahag”. Its all that he has left sacred of his past. Please Sir, you won?t
take it away from him! Will you?”

The General Secretary confessed afterwards that the boys argument left him
dumb. He went back to the General Executive, told the little story and it was
then stated that the Public would support us in yielding to the rather pathetic
and forceful argument of the boy.

This little story has been told in Public over and over where communities
were interested, and by public vote always unhesitating and unanimous the judgment
of the General Executive has been endorsed.

May we hasten to assure those who are interested, that we have done our very
best in the matter and the time will vindicate our action. There is no doubt but
what these boys when they stop out into Canadian Life will anglicize their own
names as scores of Armenians have already done in our midst.

[68]

ARARAT

A GOOD SON.

It was a warm day. I was returning
from the field very tired when I met my
father.

He was going to the village.

‘Vahan,” he said to me, “you will
save from a heavy burden if you take
this parcel to the village. I have not
much strength to go there myself”.

I was twelve years old then and did
not like too much walking.

Not only that but I worked from
morning till evening and did not have
anything to eat nor drink.

The village was too far away and I
was going to be late for my supper. I
had a notion to refuse. Really it was
very hard to walk that long way. But if
I did not do it my father had to go
because it was very urgent that it be
taken that evening and he could not
trust it to a stranger.

Something held me from that notion.

“I will do it my dear father,” I
told him heartily.

“Thank you, Vahan. I did not intend
to ask you to do it. I was going to
carry it myself but I am not feeling
very well to day.”

He went with me to the end of the
road and when he was leaving me, he put
his hands on my shoulders and said,
“Thank you my dear son, you always have
been good to me.”

I took the parcel; delivered it
very quickly and returned.

I was not far away from our house
when I saw a group of men gathered by
our door. One of them saw me and coming

MONTHLY.

[69]

towards me said, “Your father died just
when he was going into the house.”

The words that he had spoken to me
on the road were his last.

I am an old man now but I am always
happy when I remember the last words of
my father.

“You always have been good to me.”

Translated
From Armenian.

Vahe Alexanian.

THE FIREMAN.

Once upon a time there lived a
fireman and his wife in a little hut
not far from the town. This man had
never been in church.

One Sunday he went there.

He put his coat on the chair and set
and listened to the minister who was
preaching at that very moment; “Who
soever gives one cent to the poor will
receive a thousand, and who soever gives
ten cents to the poor shall receive ten
thousand from God.”

The fireman at once went home.

He had saved $1.50 only, and had
the money hidden in a box. He took it
and went into the streets and gave it
to the poor.

When the money was done, he went
home. His wife asked him to get a box
of match. The town was not a rich one
and this fireman had only $1.50 saved
in three months time. Now he had no
money, so he did not

ARARAT

listen to his wife but went away.

He met one of his friends and he
opened his hands thinking that the man
would give him some money. He did this
every time he met one of his friends
but did not receive anything.

One other Sunday he went to the same
church. The minister was again preaching
the same sermon. Then the fireman went
forwards and said to the minister, “Last
time I was here you spoke this same
words. I had $1.50 saved in my home, I
went home, took it and gave it to the
poor, and I have not received even one
cent yet from God.”

The minister said, “Go to the Mount
Ararat, and there you will see a big
tree, climb on it and you will be so
near to God that when you open your
hands to heaven God will give ye.”

The man went and did as he was told.

At that time a thief came, sat down
under the tree and started to count the
money he had stolen that day.

The thief took three pictures out
of his pocket and holding one of them
out said, “Moses, Moses, thou wert the
greater man in Israel, but thou art not
bigger then I.” So he cut the picture
in pieces.

The next was the picture of Solomon.
He said, “Solomon, Solomon, thou wert
the greatest and wisest king in Israel,
and ruled over many tribes, but though
can’st rule me.” And he cut the picture
in two pieces.

The third was the picture of Jesus.
He said, “Jesus, Jesus, thou art the
Son of God and the highest man of all,
but thou art not higher then I am.” And
when he was about to cut the picture,
the fireman said to himself, “If this

4.

MONTHLY.

[70]

man kills Jesus as he did Moses and
Solomon, then who will give me the
money.”

And at once he jumped down on the
man to take the picture from him, for
he thought the picture was really Jesus
himself.

The thief was frightened. He left
everything there and ran away.

The fireman picked up the money,
jumped on the robbers horse and came
home.

He gave one handfull of the money
to the minister for his good advice and
kept the rest for himself.

After that he was the happiest man
in all the town.

Armenag Kouyoumjian.

SAKO, THE WISE FOOL.

People came and asked Sako to give
some medicine or advice for sore eyes.
He said, “Sometime ago I was suffering
with tooth ache, and did not get rid of
it until I got it pulled out.”

They asked Sako why everybody did
not go in one direction, but some went
in one way and some another way?

Sako answered;

“If they all went to one direction
the earth would lose its balance and be
destroyed.”

ARARAT

One day a mighty ruler asked Sako,
“Sir, how long are men to be born and
to die?”

“Until Heaven and the Hell are full
of them.”

Sako is planting some young trees
in the garden. At night he pulls them
out and takes them into the house.

“why are you doing so?” They ask
him.

“Don’t you know, boys?” answers
Sako, “that people are so wicked in our
days that there is no safety, so it is
better for everybody to keep his be-
longings in safety.”

Sako has lost his donkey. He is
searching for it thanking and praising
God.

“What does this mean, Sako? Why do
you praise God for having your donkey
lost?” they ask to him. He answers;

“I thank God I was not on its back,
I would be lost with my donkey now.”

Translated
From Armenian.

Haigaz Mesrobian.

HOT -BEDS.

Mr. Ballantyne, our gardener
started two hot-beds early in the
March.

MONTHLY.

Those hot-beds are dug in the
ground about a foot and put fresh horse
manure with a considerable quantity of
straw, and some rich soil.

The top of the bed should be closed
with glass.

In our hot beds we have planted
vegetable seeds; salary, early cabbage,
cauliflower, tomatoes, etc.

These seeds are sawn there to ob-
tain heat from the sun shining through
the glass and from the heating of ma-
nure.

At cool evenings we have to cover
the hot-bed so that the plants will not
freeze.

When the plants are in the hot-bed
they must have plenty of water. The best
time to water them is in the morning.

After the weather gets warmer this
plants will be transplanted to the
ground.

Some of the boys though they would
make hot-beds in boxes, but we haven’t
as yet heard of any of them having right
water mellons.

Hagop Hagopian.

BE FAITHFUL.

Once upon a time there lived a poor
man who had a cow.

Every day he milked her, put water
in the milk and sold it.

In this way he was getting rich.

One day he went on board a ship.
When he was on the water, captain’s
monkey saw the man counting his money
and putting it in a box.

ARARAT

When the man was out, this monkey
took the money and went away.

The man saw him and ran after the
animal to get his money. But the monkey
climbed up the mast of the ship; looked
around for a while; then opened the bag
with the money in it. He divided the
money into two lots. He threw one lot
to the man and the other into the sea.

The man went to the captain and
told him what the monkey had done.

The captain said, “The money that
you earned by selling the real milk is
back with you but the money that you
made selling the water has gone to the
water again.”

Armenag Kouyoumjian.

WHY MY MOTHER DIED.

The Armenians have been through many
dark days.

One day a group of Turkish soldiers
and an officer came and surrounded our
house. Two of them came in and asked
for my father. He was in the army then.
It was a long time since we had heard
from him.

When they saw my mother one of them
shouted at her, “Where is your husband?”
The other shouted to my grandmother,
“Where do you keep your son who has
deserted the army?”

At the same time some of the
soldiers were hunting every place to
find my father. He was not to be seen
any place. Three long years had passed
since he left us.

MONTHLY.

[72]

The officer was very angry; and he
started to thrash my mother with a whip
woven of soft wire.

After they went away, we saw black
marks on mother’s face, arms and breast
and all over her body. She was not
feeling very well. She got sicker and
sicker.

We sent her to the hospital.

A few weeks later she died.

My grandmother would not let me
know about it and when I asked where my
mother was she would answer, “Mother
went to a nice country where the angels
live. She will stay there until some
day we shall go and see her.”

Later on I learned the truth.

I can’t forget my mother. When I
remember her sweet face my eyes fill
with tears. How dear your mother is to
you. Mine is as dear to me.

No matter how old I grow, I will
always have her picture in my memory.

Onnig Shangayan.

EASTER AT OUR HOME.

The Easter came and brought us great
joy.

The boys were as happy as they could
be.

The Dreadnaught Chapter of the
Daughters of the Empire and the Armenian
Club of Toronto sent us Easter eggs. We
had them three times.

We had holidays for a week,

ARARAT

when we played all kinds of games and
enjoyed them very much.

But the school has called again, and
we are struggling with our lessons so
that we can become the right kind of men.

We try to do our best at work as
well as at play.

Kegham Babigian.

AWAY FROM OUR HOMES.

It was a very hard thing for the
Armenians to leave their own homes,
their churches, and their schools. But
they were forced to do so.

The caravan of Armenians from our
town started off, and after walking a
few hours we came to a beautiful place
where every one of us wished to stay to
quench our thirst and have a rest. But
the cruel Turks would not let us and
they thrashed the old men, women and
anyone that dared to stop.

When it was evening, some Turkish
officers picked all the men under 16,
and over 50. -The rest of the men had
been taken into the army.- They took
them away from us. We did not know what
they were going to do with them; but
the next day we heard that they were
all killed.

A few days later we came to a
village named Sultania. Some Armenians
ran away and hid themselves in the
village. I was among them. After the rest
of the caravan went, we came out. We had
no money to buy food. The Turks had taken

MONTHLY.

[73]

our money from us. When it was evening
we found a corner to sleep. In the
morning my brother and I went to market.
My brother found some money, I can’t
remember how much. We bought some food.

The next day, when we were at the
village, some Turkish boys wanted to
fight and thrash us. We Armenian boys
were few. They stoned us and we stoned
them. At last we beat them and returned
to the fields, where we had camped.

One day my grandmother asked my
brother and me to bring the comb and
some water. When we brought them, I saw
a snake going in to my grandmother?’ s
bed. She was very sick and couldn’t
move around. We called some friends and
they killed the snake.

Once some small boys and I were out
for a walk. I was some distance away
from them. I saw a big Turkish boy was
going to kill my brother and my little
friends with an iron. I hurried back
and called the other boys to save them.
By the time we reached them the bully
had run away.

There was a town crier. When any-
body wanted to sell his house or any-
thing, he would call this crier to go
round the town calling to the people.
He was a Turk, but a good Turk. He called
on us every day and gave some money to
our family.

There was a big house in which they
put wheat for people to buy. One day as I
was there, a Turkish soldier caught me
and put me in the wheat pile. I was very
much afraid, and cried out. But soon he
took me out and gave me wheat, which I

ARARAT

took to my aunt.

There was a Turkish boy in that
village, who wanted to catch and kill
me, but he did not succeed.

One day when I was going through the
street, I saw him again with a knife in
his hand.

He started to run after me. I ran
through the streets as fast as I could,
but in a few moments he was very close
to me. At once he pushed the knife in
my back. I was not badly hurt but I
fell down. When he went away I felt
better again.

In our next paper I will tell you
some more of this story.

Mampre Shirinian.

MY GRAND PA?S KITTENS.

My grand pa had three little
kittens. He loved them very much, and
they also liked him more or less.

Every evening when he was returning
home, they always used to go out to the
corner of the street to meet him and to
show their love for him. All three of
them side by side - all three of them
with tails up. They would touch my grand
pa’s knees, purring until he patted them.

Then they would start off home - all
three in a row - all three swinging their
tails and leading the way to the house.

Those rascals knew that we would not
have our supper until my grand father
came.

MONTHLY.

One year when the winter started,
my grand pa got sick. His door was
locked and he was not to see anyone.

The kittens did not see him any
more. They never knew what happened to
him.

Every evening, as usual, they went
out to the corner of the street, walked
for a while, then turned back home sad
and sullen; their tails hanging. This
surprised our neighbors.

One day, an old man was passing
through the town. He was about as old
as my grand father.

He had white whiskers and worn but
clean clothes. He looked very like my
grand father. He was passing along the
road my grand father used to travel.

J. M. GaRABEDIAN

The cats saw the old man and were
fooled. All three in a row, their tails
up, went out to meet the old man. They
passed between his feet. He patted them
with his hand saying quietly, “Lord God,
Lord

ARARAT

God, what a sweet kittens these are.”

Quite happy, they walked in front
of him, to the surprise of the man. He
followed them, up to the door of my grand
pa’s house. We were just ready to eat
our supper. We could not be behind the
cats in hospitality, so we invited the
old man inside, to take grand pa’s chair.

The poor old man enjoyed his meal
and kept saying to himself, “Lord, God,
what a good town this is, where people
send their cats to lead the strangers
to their homes.”

Translated
from Armenian.

Hovsep Kelatzian.

IN A CANADIAN CAMP.

Last summer Mihran Jeknavorian and
I went to a Canadian Boys? camp for two
weeks.

I remember yet the happy time we had
there. It was the first time that I had
been amongst so many Canadian boys and
they were great boys too.

They were very good to us. They
loved us and loved one another. We ad-
mired them. We felt so happy and proud
to be amongst such a fine group of
Canadian boys.

The camp director, Mr. R. B. Morden
was also very fine; we both write to
him. We loved his sister too who was so
kind to us and gave us such a nice trip.

MONTHLY.

[75]

We are looking foreward in hope that
next summer many of us will go to summer
camps to learn more about Canadian boys
and Canadian ways.

Haigaz Mesrobian.

ABOUT OUR COWS.

From now on most of our cows will
give much milk. They used to give a
good deal. Some of them stopped milking,
but after a few months they had calves
and now give lots of milk.

We don’t keep the bull calves. We
sell them. But the heifers we keep to
grow into cows.

Four of our cows had calves in last
three months. Those cows are giving 47-
50d lbs. of milk a day. Therefore we are
getting more cream too.

We separate the cream and sell it
to Toronto.

In a few weeks the pasture will be
good and then our cows will go to the
field all day long.

During the summer months the cowboys
will go every morning and evening to
bring the cows in to be milked. The boys
like that as there is lots of fun in
being a cowboy.

Mampre Shirinian.

ARARAT

OUR CHICKENS.

This is the second time that we got
baby chickens from our incubator. There
were about 380 chicks this time. We had
nearly the same number of chickens from
our first hatch.

There are some more eggs hatching
again.

Our hens are laying very well. We
always feed them, and they are very
happy. Some of our chickens are white
and some of them are gray.

Aghavart is feeding the baby chicks.
He is a good stepmother to them and has
over 700 to look after. Is not that a
great big happy family?

When the weather is fine, we let
them out under the smiling sun.

I am the hen feeder this month, I
do my work very well. Every time I go
near the henhouse, all the hens run to
me. They know who am I. It is a great
fun for me to look after them. I think
that they lay more eggs since I became
Hen-boy.

If you come to our farm, I will be
glad to show you our large chicken
family.

Kegham Babigian.

KITE SEASON.

It is kite season now.
Kite flying is one of our finest
sports in spring.

10.

MONTHLY.

[ 76 |

The Armenian kites are not like ones
the Canadian boys make. Ours have six
corners.

If you want to start fire you can’t
find any paper, because the boys have
taken it all and are busy with their
knives and scissors making kites.

Sometimes they make kites with the
colours of the Union Jack and with the
Armenian colours which are Red, Blue,
and Orange.

One of our biggest boys, Bedros,
made a kite the height of his body, and
was flying it with a one pound net
string.

The string broke and the kite flew
away: we had a wireless from Armenia
telling us that the kite was flying in
the sky above Mount Ararat.

Sometimes our kites break the string
and fly away beyond our reach, but we
do not mind much; because we can make
others.

If a parcel comes to the Armenian
Home or one of our officials, the boys
are ready waiting for the string. The
boy who gets it, is the happiest one in
the army...

The boys put two flags on the sides
of their kites sometimes. These are its
guardians, waving gently as the kites
fly. The flags are the Union Jack and
the Armenian Emblem. Both of them are
so dear in the hearts of the Armenian
boys.

We have lots of fun out here flying
our kites.

Nazareth Terzian.

ARARAT

11.

MONTHLY.

“Kite Seaton

ELECTION OF MAYOR AND COUNCILORS.

April 15th was election day at our
Farm. We elected our Mayor and six
councilors.

First we had all the candidates to
speak. They spoke on April 14. We voted
on 15th.

Three candidates were in the field
for mayor. Six councilors were to be
elected out of fifteen nominated.

The new Mayor elected is Mampre
Shirinian. He got 65 votes.

The six councilors are Onnig
Shangayan, Hagop Hagopian, Haigaz
Mesrobian, Nazareth Terzian, Hagop
Aprahamian and Kegham Babigian. We are
going to elect two judges, two policemen,
a court clerk etc. to look after the
business that the boys should do.

Hagop Aprahamian.

[77]

Year’s “ARARAT” Is Donated; -

From Miss Izabella Coleman of
Hamilton to

1.- Master Hugh Coleman, Porte Hope,
Ont.

2.- Mrs. David Miller, Warsaw, Ont.

From Mr. H. Shishmanian of Toronto,
to Armenian Union Club, Toronto.

From Miss Edith Turner of Windsor,
to “The Boys”, Essex Sanatorium,
Sandwich, Ont.

From Miss Jennie Pearce of
Walkerville to Master Jack Hawkins of
Detroit.

12.

ARARAT MONTHLY.

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA.

Chairman;- Mr. John G. Kent, Vice Chairman;- Harry T. Stark,
Managing Director of John Stark & Co.

the Canadian National
Exhibition.

Office;- 99 Dundas Street East, TORONTO.

Mr. Pierce will specially appreciate engagements for speaking this summer and

concerts with the boys.

Won’t you help?

[78]

[Blank]
(Դատարկ|

[79]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN
BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Hagop Hagopian, Onnig Shangayan, Mampre Shirinian,
Armenag Kouyoumjian, Haig Mesrobian, Editors. Jirair

Garabedian and Krikor Aznavorian, Art Editors.

Subscription 1.00 a Year.

Single copy 10 cents.

We hope you are interested in the success of
“Ararat” and even with all its failures, are going to
make it your own paper. We trust that you will enlist

many new subscribers for us.

ADDRESS:-

“ARARAT MONTHLY”,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME, GEORGETOWN.

CANADA.

[80]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 82 ]

AIS

U. SUPP, ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՄԱՅԻՍ, 1926. ԹԻՒ 1.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ

Սոյն թուով լոյս կ՞ընծայենք ԱՐԱՐԱՏԸ, որ ճորճթաունի Հայորդիներուս Ամսաթերթը
պիտի ըլլայ եւ պիտի արտայայտԷ մեր մանկական գաղափարները եւ բիւրեղացնէ մեր պատանեկան
խորհուրդները:

13-14 տարեկան պատանիներու խումբ մը գործակցաբար պիտի հրատարակէ սոյն թերթը,
որ պիտի ըլլայ ճորճթաունի Հայորդիներու միութեան սեփականութիւնն ու օրկանը:

ԱՐԱՐԱՏԸ հրատարակելով` մեր նպատակը պիտի ըլլայ զայն գրական դպրոց մը ընել, ուր
պիտի կրնանբ մեր գրիչները մարզել եւ թռիչք տալ մտածումներու աշխարհին մէջ:

Զայն պիտի ընենբ ոչ միայն մեր, այլ եւ բովանդակ Հայ պատանիներու թերթը ընդհանրա-
պէս եւ Ամերիկահայ նոր սերունդին ժամադրավայրը մասնաւորապէս: Թերեւս բոլորովին
պանդուխտ այս հորիզոնին տակ եւ երկրագունդի այս կիսուն վրայ իր տեսակին մէջ առաջինը
պիտի ըլլայ մեր այս հանդէսը, որ պիտի գայ կարկառուն պահանջբ մը գոհացնելու Ամերիկահայ
պատանի սերունդին մէջ: ԱՐԱՐԱՏԻ սիւնակները բաց պիտի պահենք 15 տարեկան եւ վար
Ամերիկահայ պատանիներու առջեւ անոնց ալ գրութիւններէն ընտրովի հրատարակելով:

Որպէս օտար հորիզոնի ներբեւ լոյս տեսնող պատանեկան թերթ մը` Արարատի սիւնակներով
Հայ պատանիներս մԷկզմէկու պիտի ուսուցանենբ սիրել ու յարգել այն երկիրը, ուր
կ՞ապրինք, հնազանդիլ անոր օրէնքներուն, իւրացնել անոր գեղեցիկ իտեալները եւ շաղկապել
զանոնք մեր տոհմիկ աւանդութիւններուն հետ, որոնբ այնքան նուիրական եւ սիրելի են
մեզի համար, եւ որոնք անյիշատակ դարերու մԷջէն Հայութիւնն հասցուցած են իր այսօրուան
հանգրուանին, թէեւ փոթորկոտ եւ անհանդարտ: ՉԷ՞մի որ անհամար մեծ ու փոբր ազգեր
պատմութեան մշուշին մէջ կորսուած են:

Արարատի սիւնակներով մԷկզմէկ պիտի դաստիարակենք սիրել մեր նուիրական հայրենիքը`
ՀԱՅԱՍՏԱՆ, ուր մեր հայրերն ապրեցան, յառաջդիմեցին, եւ ինկան Պատուի, Հայրենիքի,
Կրօնքի, Քաղաբակրթութեան եւ ճշմարտութեան համար:

Արարատով մԷկզմէԷկ պիտի մարզենք արժանաւոր զաւակներն ապրելու մեր նահատակ
հայրերուն, որոնբ իրենց սխալներուն մէջ անգամ մեծ եղան եւ ճշմարիտ:

2.

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ.

Մեր այս առաջադրութիւններով կը հրատարակենք ԱՐԱՐԱՏԸ, որ ուրիշ կարեւոր եւ
օգտակար կոչում մը եւս պիտի ունենայ, որն Է միութեան եւ գործակցութեան կապ մը
ըլլալ Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան կողմէ այս երկիրը բերուած իննիսուն Հայորդի-
ներու միջեւ, որոնբ իրենց տարիքի յառաջանալուն հետ, տակաւ առ տակաւ պիտի մեկնին դէպի
գործնական ասպարէզ միջավայրի մը մէջ, որ Հայկական չԷ, եւ որ կրնայ զանոնբ վաղուան
մոռցուածները դարձնել Հայութեան համար: Այս Հայորդիները ներկայիս ամէն գուրգուրանք
եւ հոգածութիւն կը վայելեն Ընկերութեան հովանիին ներքեւ:

ԱՐԱՐԱՏ սունկի մը կեանքը պիտի չունենայ եւ միշտ պիտի երթայ անոնց ետեւէն ուր

որ ալ ըլլան եւ միշտ կենդանի կոթողը եւ ապրող յիշատակը պիտի ըլլայ Հայկական աշխարհին:

ճորճթաունի Հայորդիներս կատարելապէս վստահ ենբ թէ պիտի բաջալերուինք մեր այս
ձեռնարկին մէջ նոյնիսկ թերթիս առաջին թիւէն սկսեալ եւ պիտի ունենանբ ստուար շարք
մը բաժանորդներու, որոնբ իրենց կարգին նոր բարեկամներ եւ ընթերցողներ պիտի բոլորեն
Արարատի շուրջ:

Տարեկան տասը թիւերու համար մէկ տոլարի բաժնեգին մը, վստահ ենք թէ շահարկութիւն
մը ընելու տպաւորութիւնը պիտի չթողու մեր ընթերցողներու վրայ: Հազիւ պիտի կրնանք
թերթին ընթացիկ ծախբերը գոցել: Մեր Ագարակատան բոլոր Հայորդիները իրենց ազգական-
ներուն եւ ծանօթներուն պիտի ղրկեն Արարատը: Կը յուսանք թէ ի վիճակի եղողներ բաժնեգինը
պիտի ղրկեն:

Սխալներ պիտի սպրդին թերթին մէջ. մեր յօդուածները թէեւ պիտի սրբագրուին մեր
ուսուցչին կողմէ եւ սակայն պիտի աշխատուի բնագիրներն կարելի չափով անփոփոխ պահել:
Մեր ընթերցողներն անշուշտ պիտի ներեն մեզ, անտեսելով մեր սխալները:

ՏարածեցԷ՛ք ԱՐԱՐԱՏԸ, մանաւանդ պատանիներու մէջ: Իր առողջ գաղափարներով եւ շինիչ
Jօդուածներով ան պիտի թափանցԷ մատաղատի հոգիներու մէջ եւ անոնց Հայկական մնալուն
պիտի նպաստԷ:

Հայ Դպրոցներու ուսուցիչներ կարճ ընթերցումներ պիտի գտնեն հոն աշակերտներուն
կարդալու եւ զանոնք ներշնչելու համար:

Այս տարուոյ Յունվարէն ի վեր հրատարակել սկսած ենբ Արարատի Անգլերէնը, որ
անօրինակ բաջալերանք գտած Է տեղական ժողովուրդին մէջ եւ Գանատական բազմաթիւ թերթերու
երկարաշունչ գնահատանքին արժանացած: Ամերիկա բնակող այն Հայորդիներուն, որոնք Հայերէն
չեն գիտեր, պիտի թելադրէինք բաժանորդագրուիլ ԱնգլիերէԷն Արարատին: Չենք ճանչնար
զանոնք. եւ անոնբ լուր չունին մեր թերթի մասին, եւ սակայն մեր Հայագէտ ընթերցողները
կրնան Արարատն անոնց ալ ծանօթացնել :

Այս տողերով կուզենք յայտարարել թէ անկարելի էր մեզ համար թերթիս Հայերէն
հրատարակութիւնն եւս ունենալ, եթէ Թօրօնթօաբնակ ծանօթ Հայ առեւտրական Պր. Լեւոն
Պապաեան այնքան վեհանձնօրէն Հայերէն Գրամեբենայ մը չնուիրէր մեզ: Անհունօրէն
շնորհակալ ենք իրմԷ առ այս եւ երախտապարտ իրեն:

Սոյն խմբագրականը փակելով կ՞ուզենբ մեր ընթերցողներուն յայտնել նաեւ մեր
նշանաբանը, որ Է - «Սիրել ճշմարտութիւնը Ամէն ԲանԷ Առաջ, Ամէն Բանի Մէջ եւ Ամէն
ԲանԷ Վեր:» «ԲԱՐՁՐԱՑԻ՛Ր եւ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒ՛Ր:»

ԱՐԱՐԱՏ

ՄԵՐ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութիւնը 210
Էյբըրնոց մեր այս ագարակը գնելէ յետոյ
որբանոցի յարմար զանազան շԷնբեր շինել
տուած Է:

Յիսուն տղայոց առաջին խումբը, Քորֆուի
որբանոցներէն առնուած, 1923 Յունիս 30 ին
ժամանեց ագարակատունը, որ կը գտնուի
Գանատայի Անթերիօ նահանգին ճորճթաուն
Աւանին մօտ:

Բառ մը Անգլիերէն չէինք գիտեր այն
ատեն եւ բոլորովին տեղացիներԷէ շրջապատուած`
երջանիկ չէինբ զգար ինբզինբնիս. եւ սակայն
բանի մը օր վերջ Պր. Ա. Ալիքսանեանն եկաւ
եւ անոր տուած բացատրութիւններով եւ առաջ-
նորդութեամբ հասկցանբ թէ լաւագոյն միջա-
վայրի մը մէջ Էր որ կը գտնուէինք եւ
Գանատայի մԷջ շատ մը բարեկամներ ունէինք,
որոնք մեզ կը սիրէին եւ մեր մասին կը
խորհէին:

1924 Հոկտեմբեր 2ին քառասուն տղայոց
նոր խումբ մը եւս ժամանեց եւ տղայոց թիւը
բարձրացաւ 90 ի:

Նախապէս տղաքն ինը տասնեակներու
բաժնուած էին. բայց տարէց պատանիներու
ոմանց մեկնումով տասնեակներու թիւը ութի
իջած Է: Իւրաքանչիւր [.. .. .. ՞յ տասնապետներ
ունի եւ զանազան պարտականութիւններ, որոնք
վեց շաբաթ կը տեւեն եւ յետոյ կը փոխուին:
Այդ գործերն են խումբ մը սեղանասպաս, ուրիշ
մը պնակներ լուացող, երրորդ մը ճաշարան
աւլող, ննջարաններու մաքրութեան պատաս-
խանատու, եւայլն:

Տասնապետները իրենց խումբերու պարտա-
կանութեանց գործակցելով մէկտեղ տղայոց կը
հսկեն եւ պատասխանատու են Ագարակատան
պաշտոնէութեան:

Տղաքն առողջ են եւ կայտառ, անցեալ
երեք տարուան ընթացքին հիւանդութեան

3.

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

որեւէ ծանր դէպբեր պատահած չեն, բացի
միակ պարագայէ մը, երբ ենթական ԿԷօլֆի
Կեդրոնական հիւանդանոցը ղրկուեցաւ եւ
կուրաղետապի համար բժշկական գործողութեան
մը ենթարկուելու պէտքը տեսնուեցաւ:

Օննիկ Շանկաեան
-Աֆիոն Գարահիսարցի-

ՄԵՐ ԴՊՐՈՑԸ

Մեր Հայորդիներն իրենց դպրոցական
կրթութիւնը Ագարակատան մէջ կըստանան:
Թէեւ դպրոցի մասնաւոր շէնք չունինք եւ
սակայն մեր ընդարձակ ճաշարանին եւ
ննջարանին մԷկմԷկ մասերը դասասրահներու
վերածուած են:

Տղաքը բաժնուած են վեց դասարաններու:
Այս բաժանումը ԱնգլիերԷնի համար պէտք Է
հասկնալ: Երէց տղայոց երեք դասարաններուն
կ՞ուսուցանէ Մր. ԼԷյն եւ կրտսեր երեք դաս-
արաններուն Պր. Ալիքսանեան:

Դասաւանդութիւններն Անգլ իերէնով
կ՞ըլլան եւ սակայն Կրթական Վարչութեան
նշանակած դասամիջոցներէն օրական մէկ ժամ
վերապահուած Է, երբ բոլոր տղաքը Հայերէն
կուսանին:

Այս մէկ ժամը Հայերէն դասաւանդութիւնը
բոլոր տղայոց ընդհանուր ըլլալու համար
Տիկին Ալիքսանեան եւ մի բանի երէց տղաք
կը գործակցին տղայոց ուսուցանել, կատար-
եալ գոհունակութիւն պատճառելով Պր.
Ալիքսանեանի:

Գէորգ Գէորգեան
-Էկպէզցի-

AE =
FOUL TOOT OOO OS OOM MALO TTI

ՅՈՒՇԱՐՁԱՆ

Գաղափարի ճամբուն Վրայ
Ինկած Բոլոր
ՆԱՀԱՏԱԿՆԵՐՈՒՆ

<
ww

3
Ma ԺՄ. ԿԵՐԱՎ Տեն,

Yh

[ 86 |

68° Bay

& `
we vy
Ww 1615 -1926 W

ԱՊՐԻԼ 24
Va 248

Այսօր մեծ եղեռնի տասնըմէկամեայ տարեդարձին առթիւ կուգամ խոնարհիլ ձեր սուրբ
յիշատակին առջեւ, ո՞վ դիւցազն նահատակներն իմ պաշտելի ցեղիս:

Դուք մարտնչեցաբք բռնութեան դէմ: Ձեր հանճարով եւ ձեր բազուկներով հրաւէր
կարդացիբ բիրտ ուժին, անտեսեցիք մահուան արհաւիրբը, պատնԷշին վրայ մնացիք մինչեւ վերջ
եւ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ նուիրական սեղանին առջեւ ձեր գերագոյն ԶՈՀԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆ ըրիք, որպէսզի
ձեր մահով ԳԱՂԱՓԱՐԸ յաղթանակէ, ԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆԸ իշխԷէ եւ Ցեղին ԳՈՅՈՒԹԻՒՆԸ յաւերժանայ:

Այսօր ձեր անթաղ ոսկորներուն վրայ թէեւ արեւը կը ծիծաղի, լուսինը կը բրբչայ
եւ աստղերը պոռնկօրէն կը պարեն, եւ սակայն անոնք կը նսեմանան ձեր առջեւ, որովհետեւ
ձեր ԳԱՂԱՓԱՐԸ արեւէն ա՞լ աւելի մեծ Է, լուսինէն ա՛լ աւելի վսեմ Է, եւ աստղերէն ա՛լ
աւելի հսկայ Է: Ան մարմին առած Է այժմ Արարատի նուիրական բղանցբին վրայ, այսօր ՄԱՆՈՒԿ
թէեւ, բայց վաղը ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ եւ հուժկու:

Հանգիստ ձեզի, ով անձնուրաց նահատակներն իմ մարտիրոս Ցեղիս: Երկնային երանութեան
մէջ հանգչեցէբք այլեւս, որովհետեւ ես, իմ եղբայրս որբ, եւ իմ քոյրս հալածուած, Մեծ
Բագինը կը շինենք, ուր Արդարութեան եւ վրէժի անմահ սեղանին առջեւ ողջակէզներ պիտի
բերենք անհամար: Ու անգա՛մ մըն ալ, անգա՛մ մըն ալ, թոյլ պիտի չտանք որ ագռաւները
սաւառնին, անգղերը թեւաբաղխեն եւ թշնամիները թքբնեն հսկայ Մասիսի կնճռոտ ճակտին վրայ:

[87]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆԸ

Մեր Ագարակատան վարչութիւնը կը բաղ-
կանայ հետեւեալներէ.

Վեր. Էնտրիւ LEU Ագարակատան տնօրէն
եւ բարձրագոյն երեք դասարաններու
Անգլիերէնի ուսուցիչ:

Պր. Ա. 1. Ալիքսանեան, օգնական
տնօրէն, կրտսեր երեք դասարաններու
Անգլիերէնի ուսուցիչ եւ բարձրագոյն դաս-
արաններու Հայերէնի դասատու:

Միս Միլըր, Մէյթրըն, տղայոց հագուստ-
եղէնին եւ որբանոցի տնարարական գործերուն
հսկող:

Միս Ֆարմըր, հիւանդապահուհի, կը
գործակցի նաեւ Միս Միլըրին տնարարական եւ
հագուստեղէնի գործերուն:

Միս Մըրֆի, խոհարար:

Մր. Ուիլյըմսըն, ագարակի տեսուչ.
երկրագործական եւ կաթնատնտեսական ընդհանուր
գործերուն հսկող:

Մր. ճէնինկզ, հողագործ, արտերը կը
հերկէ եւ կը ցանԷ:

Մր. ՊԷլընթայն, ծառաստաններուն եւ
բանջարանոցներուն խնամատար:

Միսիս Գոլմէն, լուացարար շաբթուան
որոշ օրերու մէջ:

Տիկին Ալիքսանեան թէեւ Հայերէն դաս-
աւանդութեանց կ՞օգնէ, եւ սակայն Ագարակատան
պաշտօնէութեան մէջ չԷ: Տղայոց կ՞ օգնէ անոնց
հայագիտութեան լոկ սատարելու համար:

Հայորդիներուս առաջադրութիւնն Է մեր
պաշտօնեաներուն հնազանդիլ, յարգել զանոնք
եւ գործակցիլ անոնց մեր միջավայրը երջանիկ
հաւաբատեղի մը դարձնելու համար:

Յակոբ Յակոբեան
-ԿԷյվէցի-

6.

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

ԳՐԵՆԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՆԵՐ

Ագարակատան Հայորդիներս երբեմն
գրենական երեկոյթներ կ՞ունենանբ, որոնք
յաջորդաբար Հայերէն կամ Անգլիերէն կ՞ըլլան:

Հայերէն երեկոյթներու յայտագիրը
բոլորովին Հայերէնով եւ Անգլիերէնի յայտա-
գիրն ալ յիշեալ լեզուով կ՞ըլլայ:

Այս ժողովները կը ղեկավարուին
մասնաւոր տղոց կողմէ, որոնք ընտրուած են
որբերու ամբողջութեան կողմԷ:

Սոյն ժողովներու ղեկավար պաշտոնեաները
տարուան մը գործունէութենէ վերջ կը
հրաժարին եւ նոր ընտրութիւններ տեղի
կ՞ ունենան:

Օննիկ Շանկաեան

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ ԱԿՈՒՄԲԸ

ճորճթաունի իննիսուն Հայորդիներս (..՞]
Պատանեկան Կարմիր Խաչի Ակումբ մը, որ մեր
մէջ գոյութիւն առաւ 1925ի սկիզբները, եւ
կը կոչուի Հայ Տղայոց Պատանեկան Կարմիր
Խաչի Ակումբ:

Մեր այս կազմակերպութեան պէտքը
զգացինք դպրոցական հաւաբոյթի մը ատեն,
երբ մեր ուսուցիչը երեկոյեան ժամանցի
համար Հայաստանի Կոչնակ թերթէն մեզի
կարդաց Յովհանէս Ասպետի կողմէ գրուած
փոբրիկ պատմութիւն մը, ՈՐԲԵՐՈՒՆ ՈՐԲԸ:

Մեր ուսուցչին հետ խորհրդածելԷ վերջ
որոշեցինք որդեգրել պատմութեան հերոսը եւ
ապրելու պատեհութիւն մը ստեղծել անոր
համար:

ԱՐԱՐԱՏ.

Անմիջապէս գրեցինք Պր. Ասպետի տղուն
հետ յարաբերութեան մէջ մտնելու համար եւ
սակայն ուրախութեամբ տեղեկացանք թէ
Ամերիկայի մէջ տղուն մէկ ազգականը գտնուած
էր, որ զինք Լոնտոն փոխադրած կը հոգար:

Ասոր վրայ որոշեցինք Հայ Բարեգործ-
ական Ընդհանուր Միութեան միջոցաւ որբ մը
պահել Հայաստանի մէջ:

Մեր որդեգրած որբը այժմ թէեւ Միութեան
Երուսաղէմի Արարատեան որբանոցը կը գտնուի,
եւ սակայն օր մը պիտի ղրկուի Հայաստան:

Մեր Ակումբը յարաբերութեան մէջ Է եւ
կապուած Գանատական ժԺիւնեըր Րէտ Քըրոս
կազմակերպութեան եւ մեր դրամական առաքում-
ները այս վերջնոյն միջոցաւ կը փոխանցենք:

Սոյն կազմակերպութիւնը աւելի քան
յիսուն հազար անդամներ ունի Գանատայի
Անթերիօ նահանգի դպրոցական տղայոց եւ
աղջկանց մԷջ:

Մեր Ակումբին արդի պաշտօնեաներն են.

Սամբրէ Շիրինեան, Ատենապետ:

Արմենակ Գոյումճեան, Քարտուղար:

Հայկ Տէմիրճեան, Գանձապահ:

Մինչեւ հիմա Հայ Բարեգործական
Ընդհանուր Միութեան ղրկած ենք հարիւր քսան
տոլար եւ քսան տոլարի չափ ալ դրամատունն
ունինք:

Թերեւս մեր ընթերցողները հետաբքրբրուին
գիտնալ թէ Ակումբին դրամական աղբիւրները
որոնք են. մեր շատ մը Գանատացի կամ Հայ
բարեկամները երբեմն դրամ կուտան կամ կը
ղրկեն մեզի, ագարակին մէջ զանազան անսովոր
գործեր ընելով փոջրիկ վճարումներ կըստա-
նանք եւ ամէն տարի Դեկտեմբերի առաջին
Կիրակին իբրեւ Ոսկեղէն Կանոնի օր կը պահենբ

այդ օրը բան մը չուտելով: Մեր սեղանէն
խնայուածը, ինչպէս նաեւ բարեկամներէ ստացած
դրամնուս մէկ մասը Ակումբին գանձանակը կը
հաւաքուի եւ անկԷ ալ իր նպատակին կերթայ:

Մեր ուսուցիչն եւս տարեկան տասը տոլար
կը նուիրէ Ակումբին:

Արմենակ Գոյումճեան
-Էնկիւրիցի-

ՏՂԱՅՈՑ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ

Ագարակատան Հայորդիներս մեր շրջանակին
մէջ փոքրիկ հանրապետութիւն մը ունինք:

Մեր պաշտօնեաները մեզի թելադրեցին
Քաղաքապետ մը եւ խորհրդականներ եւ ինբջզինբ-
նիս կառավարելու վարժուինք:

Պր. Ալիքսանեան ընտրութեան կանոնները
եւ քուէարկութեան օրէնքները մեզի բացատրեց:

Անցեալ տարի եօթը թեկնածուներ ասպարէզ
իջած Էին բաղաբապետ ընտրուելու համար եւ
տասնեւութը թեկնածուներ խորհրդական
ընտրուելու համար:

Ընտրութիւններէն առաջ բոլոր թեկնածու -
ները խօսեցան խօստանալով մեծ փոփոխութիւն-
ներ ընել Ագարակատան շուրջ եթէ ընտրուէին:

Անցեալ տարուան բուէարկութեանց իբր
արդիւնք, Պր. Օննիկ Մելքոնեան ընտրուեցաւ
մեր առաջին Քաղաբապետը` 58 քուէով եւ ինը
տղաք ալ առաւելագոյն քուԷ ստացան իբրեւ
խորհրդականներ:

Այս տարւոյ Ապրիլ ամսոյն 14 ին,
ընտրեցինք մեր նոր խորհուրդը:

ԱՐԱՐԱՏ.

Քաղաքապետութեան համար երեք թեկնածու-
ներ անուանուած Էին եւ խորհրդականներու
համար տասնըհինգ, որոնցմէ վեց առաւելագոյն
բուէ ստացողները ընտրուած պիտի նկատուէին:

Բաւական խանդավառ եւ քիչ մըն ալ սուր
ընտրական պայքարի շրջանէ մը վերջ բուէար-
կութիւնը տեղի ունեցաւ:

Ամբողջ քուէներուն մէջէն միայն մէկ
հատ չեղեալ նկատուեցաւ, բուէատուին անունն
ստորագրուած ըլլալով վրան:

Պր. Մամբրէ Շիրինեան, 65 բքուէներու
ջախջախիչ մեծամասնութեամբ բաղաբապետ
ընտրուեցաւ:

Մեր նոր բաղաբապետը ԿԷյվԷցի Է:

Օննիկ Շանկաեան, Աֆիոն Գարահիսարցի,
Յակոբ Յակոբեան, ԿԷյվէցի, Հայկազ
Մեսրոպեան, Կարնեցի, Գեղամ Պապիկեան,
Սեբաստիացի, Նազարէթ Թէրզեան, Կարնեցի,
եւ Յակոբ Աբրահամեան, Ագշէհիրցի,
ընտրուեցան խորհրդականներ:

Այս վերջիններէն կը նշանակենք երկու
դատաւորներ յանցաւոր տղաքը դատելու համար,
երկու ոստիկաններ Ագարակատան օրէնքներուն
զանցառու գտնուող տղաքը դատարան բերելու
համար, Դատարանի քարտուղար մը նոյն ճիւղին
արձանագրութիւնները պահելու համար եւ ուրիշ
պարտականութեանց եւ գործունէութեան մասին
յաջորդաբար պիտի գրենբ այս սիւնակներուն
մէջ:

Վերոյիշեալ պաշտօններուն համար
Հայորդիներս կ՞ընտրենք միայն wunup, որոնբ
արժանիք ունին եւ իրենց վարքով ու հաւատար-
մութեամբ բարի օրինակ միայն կ՞ըլլան
ուրիշներու:

Յակոբ Յակոբեան

ԻՐԱՒԱԳԷՏԸ ԵՒ ՈՍՏՐԷՆ

երկու ընկերներ ծովեզերքը պտտած
ատեննին ոստրէ մը գտան եւ սկսան վիճաբանիլ:

- Ես տեսայ զայն ամԷնԷն առաջ եւ ինձ
կը պատկանի ոստրէն, կը վիճէր մին:

- Gu վերցուցի զայն, հետեւաբար ինծի
կը պատկանի անիկա, կը պնդէր միւսը:

Երբ անոնք այսպէս կը վիճաբանէին,
իրաւագէտ մը եկաւ դէպի իրենց: Երկուքն ալ
այս վերջինին դիմեցին եւ դէպքը պատմելով
անոր կարծիքը հարցուցին:

Իրաւագէտը հաւանեցաւ արդարացի դատաս-
տան մը ընելու պայման դնելով որ pup ինչ
վճիռ որ տար երկու կողմէն ալ ընդունելի
պէտբ Էր ըլլար:

- Շատ լաւ, ըսին երկուքն սլ:

Իրաւագէտը ոստրէին նայելով ըսաւ.

- Երկուբդ ալ բաժին ունիբ մէջը եւ
պէտք Է որ հաւասարապէս ձեր մէջ բաժնեմ
զանիկա:

Մարդը ոստրէն բացաւ եւ անմիջապէս զայն
բերանը նետեց կատարեալ պաղարիւնութեամբ
մը եւ պատեանին մէկ կէսը մէկուն եւ միւս
կէսն ալ երկրորդին տուաւ:

Մարդիկը զարմացած իրար երես նայեցան
եւ յետոյ իրաւագէտին դառնալով ըսին.

- Արդէն ոստրէն դուն կերար, ալ ի՞ն»
մնաց մեզի:

Իրաւագէտը հանդարտօրէն պատասխանեց.

- ՉԷ՞ մի որ ամէն դատաւոր իր վարձքը
կըստանայ, կերածս ալ իմ վարձքս En:

Այսպէս մարդիկ յաճախ փոբրիկ բաներու
համար չեն համաձայնիր եւ դատարան կը դիմեն
եղածն ալ հոն ծախսելու համար:

Թարգմ. Անգլ իերԷնէ

Հայկազ Մեսրոպեան

ԱՐԱՐԱՏ.

ՇՈՒՆԸ ԵՒ ԳԱՅԼԸ

Իրիկուն մը, նիհար եւ սովամահ գայլ մը
հանդիպեցաւ շունի մը, որ շատ լաւ կը
կերակրուէր եւ ուրախ եւ կայտառ երեւոյթ մը
ունէր:

Գայլը հարցուց.

- Բարեկամ, ո՞րքան երջանիկ կը տեսնեմ
բեզ, շիտակը ըսե՞մ, բեզի չափ ուրախ եւ
երջանիկ մէկը չեմ տեսած ես, պատճառն ի՞նչ
Է որ դուն այդքան լաւ կը կերակրուիս եւ
ամէն ատեն մարդիկ կը սիրեն ptq: Ես բեզմԷ
շատ աւելի անգամներ վտանգներու մէջ կը
նետուիմ բայց գրեթէ միշտ սովամահ եմ:

- Ինչո՞ւ, դուն ալ ինծի պէս լաւ կրնաս
ապրիլ եթէ իմ գործս կատարես:

- Սիրով պիտի ուզէի ընել, խնդրեմ,
ի՞նչ Է ըրածդ:

- Միայն գիշերները տիրոջս տունը
պահպանել եւ գողերը վռնտել, պատասխանեց
շունը:

- Ատիկա շատ յարմար գործ մըն Է ինծի
համար, սիրով պիտի ուզեմ հիմակուան կեանքս
փոխել հանգստաւէտ տան մը եւ իր կերակուր-
ներուն հետ, ըսաւ գայլը: Բայց յանկարծ
շունին վիզը բան մը տեսնելով հարցուց թէ
ինչո՞ւ համար Էր այն.

- O°, ատիկա բան մը չԷ, ըսաւ շունը,
բայց եթէ գիտնալ կ՞ուզես քեզի ըսեմ, տէրս
զիս ասով կը կապէ ցորեկ ատեն, որպէսզի
անցորդները չիխածնեմ, եւ միայն գիշեր
ատեն զիս կ՞արձակԷ:

- Շնորհակալ եմ, ըսաւ գայլը, դուն
բու հանգստաւէտ YGwuen բեզի պահէ, ես կը
նախընտրեմ ազատ ապրիլ հոգ չԷ թէ երբեմն
սովամահ, քան թէ կապուած ու կաշկանդուած
ըլլալ: Ու հեռացաւ գնաց:

Թարգմ. Անգ.

Վազգէն Զատիկեան
-ԿԷյվէցի-

ԿՐՕՆԱԿԱՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆԸ
ՄԵՐ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՄԷՋ

Դպրոցը աղօթքով կըսկսի:

ԱմԷն երեկոյ, դասասրահին մԷջ
հաւաքուած` Հայերէն եւ Անգլիերէն Ազգային
եւ հոգեւոր երգեր կ՞երգենք, կ՞աղօթենք ու
կը պառկինբ:

ճորճթաունի մէջ Հայեր կամ Հայկական
եկեղեցի չկան, բայց չորս ուրիշ եկեղեցիներ
կան, Եպիսկոպոսական, Մկրտչական, Երիցական,
եւ Գանատական Ազգային Եկեղեցին, որ երեք
յարանուանութիւններու միութեամբ երեւան
եկաւ եւ կը կոչուի Իւնայթըտ Չըրչ ավ
ԳԷնէտա: Ամէն Կիրակի, յաջորդաբար, բոլոր
տղաք խումբով այս եկեղեցիներէն մին կ՞երթան
Կիրակնօրեայ պաշտամունք կատարելու:

Կէս օրէ վերջն ալ Ագարակատան դպրոցա-
սրահին մէջ Կիրակնօրեայ Վարժարան կ՞ու-
նենանք:

Գանատայի Հայ գաղութը Հայկական
եկեղեցի չունի: Մենք, իննիսուն Հայորդի-
ներս, որոշած ենբ մեր ջանբերը կեդրոնացնել
Հայ եկեղեցի մը հիմնելու համար երբ
մեծնանք:

Յակոբ Յակոբեան

ԱՐԱՐԱՏԻ Յունիսի թիւը զարդարուած
պիտի ըլլայ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ քբարտէսով: Փութայ
բարեկամներդ թելադրել անմիջապէս բաժանորդա-
գրուելու եւ ունենալու համար այդ թիւը,
որ դպրոցական թերթ մը ըլլալով մէկտեղ
պիտի կանխէ իր երէց բոյրերը:

Քաջալերէ՛ եւ բաջալերել տուր ԱՐԱՐԱՏԸ:

10

ԱՐԱՐԱՏ.

ՎԱԳՐԸ, ԳԱՅԼԱՇՈՒՆԸ ԵՒ
ՊՐԱՀՄԱՆԸ

Վագրին մէկը ժամանակաւ ծուղակն ինկած
էր: Ի զուր աշխատեցաւ դուրս ելլել, ի զուր
թապլտկեցաւ, պոռաց եւ խածաւ ամԷն ինչ:

Դիպուածով խեղճ Պրահման մը անցաւ այն
կողմէն.

- Զիս դուրս հանէ այս վանդակէն, ով
բարեպաշտ մարդ, պոռաց գայլը:

- Ո՛չ, բարեկամս, եթէ այդպէս ընեմ
հաւանաբար զիս պիտի ուտես, պատասխանեց
Պրահմանը:

- Երբէք, ընդհակառակը, եթէ զիս դուրս
հանես, միշտ երախտապարտ պիտի ըլլամ եւ պիտի
ծառայեմ բեզի իբրեւ գերի:

Բայց երբ վագրը աղաչեց եւ պաղատեցաւ,
Պրահմանին սիրտը չդիմանալով վանդակը բացաւ:
Վագրը դուրս ցատքեց եւ յարձակելով խեղճ
մարդուն վրայ, գոռաց.

- Ո՞րբան խենթ ես եղեր, ո՞վ պիտի
արգիլէ զիս հիմա քեզ ուտելԷէ, արդէն երկար
ատենէ ի վեր բանտարկուած Էի եւ չափազանց
անօթի:

Զուր տեղը Պրահմանն աղաչեց իր կեանքին
համար: Միակ շնորհը, որ կրցաւ ստանալ այն
եղաւ որ Պրահմանը պիտի երթար եւ իր հանդի-
պած առաջին երեք բաներուն պիտի հարցնէր
թԷ վագրին ընթացքը արդա՞ր En:

Ան առաջին անգամ մայրի ծառի մը
հարցուց, բայց մայրին պատասխանեց, շատ
ցրտօրէն.

- Գանգատելու ի՞նչ պէտք ունիս, շուք
եւ ապաստան չե՞մ տար ես ամէն անոնց, որոնք
կ՞անցնին այս կողմէն, բայց չԷ՞ որ անոնք
իբրեւ փոխարինութիւն ճիւղերս կը կոտրտեն
եւ իրենց նախիրին կը կերցնեն, uh” տրտնջար,
մարդ եղիր:

Այն ատեն Պրահմանը, սիրտը կոտրած,
արտին մէջ յառաջացաւ, մինչեւ որ գոմԷէշի
մը հանդիպեցաւ որմէ եւս մխիթարանք չստացաւ,
որովհետեւ գոմէշը պատասխանեց.

- Յիմար մը ըլլալու ես որ երախտագիտ-
ութիւն կըսպասես. երբ ժամանակին ես կաթ
կուտայի, ինծի իբր սնունդ բամպակի հունտ,
ծեծուած գարի եւ ցորենի թեփ կը կերցնէին,
ու հիմա երբ ալ կաթ չեմ տար, հոս զիս լծած
են ջրհորին անիւը դառցնելու միշտ եւ միայն
յարդ եւ մսուրին աւելցուբները կը ստանամ
իբր numb, he:

Պրահմանը աւելի տխրած, ճամբուն դիմեց
եւ անոր կարծիքը հարցուց:

- Սիրելի բարեկամս, ըսաւ ճամբան,
ո՞րքան խենթ ես ատկէ տարբեր սպասելով: Նայէ
ինծի, ամէնուն ալ օգտակար եմ ես, բայց
հարուստ ու աղքատ, մեծ ու պզտիկ կը
կոխկոտեն վրաս երբ այստեղԷն կ՞անցնին եւ
բան մը չեն տար ինձ, բայց միայն իրենց
ծխափողին մոխիրը եւ ցորենին շիւղերը:

Ասոր վրայ Պրահմանին սիրտը կոտրած կը
վերադառնար, երբ հանդիպեցաւ գայլաշունի
մը, որ հարցուց.

- Ի՞նչ ունիս, ի՞նչ Է պատճառը, Պր.
Պրահման, ջուրէն նոր դուրս ելած ձուկի մը
պէս խեղճ ու կրակ կ՞երեւաս այսօր:

Պրահմանը պատմեց ամէն ինչ:

- Ո՞րչափ խառնափնդոր Է այդ պատմու-
թիւնդ, կը հաճիս անգամ մըն ալ պատմԷ զայն,
ըսաւ գայլաշունը:

Պրահմանը դարձեալ ամէն ինչ պատմեց,
բայց այս անգամ եւս գայլաշունը շփոթած
երեւոյթով մը գլուխը շարժեց եւ չէր կրնար
բան մը հասկնար.

- Տարօրինակ բան, կարծես ամէն բան մէկ
ականջէս կը մտնէ

11

ԱՐԱՐԱՏ.

միւսէն դուրս կ՞ելլէ. կը խորհիմ թէ այս
բաները պատահած տեղը երթալու եմ, հոն
թերեւս ամէն բան հասկնալով վճիռ մը կարենամ
տալ:

Ու երկուքն ալ վերադառցան վանդակին
մօտ, ուր վագրը կըսպասէր, իր ակռաներն ու
ճանկերը սրցնելով զբաղուած:

- Չափազանց ուշացար դուն, բայց հիմա
մեր կերակուրին սկսինք, գոչեց վայրի
գազանը:

Պրահմանը, ահի ու դողի մէջ, ըսաւ.

- Տէ՛ր իմ, ինծի հինգ վարկեան միջոց
տուր, որպէսզի եղելութիւնը հասկցնեմ սա
գայլաշունին, որ չեմ գիտեր ինչու, շատ
տկար հասկացողութիւն մը ունի:

Վագրը հաւանեցաւ եւ Պրահմանն իր
պատմութիւնը պատմեց դարձեալ բոլոր մանրա-
մասնութեամբը, ջանալով որքան կարելի Է
երկայն կապել:

ճաքալը թաթերն իրարու շփելով եւ
գլխուն ծեծելով ըսաւ.

- Ո՞րքան յիմար եմ, ո՞րքան յիմար եմ,
կեցի՛ր նայիմ, ի՞նչպէս սկսաւ. դուն
վանդակին մէջն Էիր եւ վագրը այս տեղէն
կ՞անցնէր-

- Փո՞ւհ, միջամտեց վագրը, ո՛րքան
ապուշ ես դուն, վանդակին մէջ եղողը ես էի:
Գայլաշունը վախէն դողալ կեղծելով

ըսաւ.

- Այո, ես վանդակին մէջն էի, - ոչ, ես
հոն չէի, Աստուած իմ, Աստուա՛ծ իմ, միտքս
ո՞ւր Է, թող տեսնենք, - վագրը Պրահմանին
մէջն էր եւ վանդակը բալելով կուգար, ոչ,
ատ ալ չեղաւ: Քեզի բան մը ըսե՞մ, դուն ինծի
կարեւորութիւն մի տար եւ փորդ կշտացնելուն
նայԷ՛, ես հասկնալիք չունիմ:

Գայլաշունին յիմարութեան վրայ վագրը
կատղած` ըսաւ:

- Այո, դուն պէտք Է հասկնաս, ես բջեզի
պիտի հասկցնեմ, հո՛ս նայէ, ես վագրն եմ-

- Այո, Տէր իմ:

- Եւ ան ալ Պրահմանն Է:

- Այո, Տէր fu:

- Ատիկա ալ վանդակն Է,

- Այո, Տէր իմ,

- Եւ ես այդ վանդակին մէջն էի, կը
հասկնա՞ս.

- Այո, ոչ, եթէ կը հաճիս, տէր իմ.

- ՎերջապԷ՞ս, գոռաց վագրը անհամ-
բերօրէն:

- Խնդրեմ, Տէր իմ, ի՞նչպէս մէջը մտար:

- Ինչպէ՞ս, անշուշտ սովորական կերպով:

- Ո՛հ, Աստուած իմ, գլուխս դառնալ
սկսաւ, խնդրեմ մի՛ բարկանար, Տէր իմ, բայց
ըսէ ինծի, խնդրեմ, ո՞րն Է սովորական կերպը:

Ասոր վրայ վագրը համբերութիւնը
կորսնցնելով վանդակին մէջ ցատբեց եւ պոռաց.

- Այսպէս, հիմա հասկցա՞ր թէ որն է
սովորական միջոցը:

Գայլաշունն անմիջապէս դուռը գոցելով
ըսաւ.

- Կատարելապէ՛ս, ՏԷր իմ, եւ եթէ թոյլ
տաս, պիտի ուզէի թելադրել որ ամէն ինչ մնար
այնպէս, ինչպէս որ En առաջ:

Թարգմ. Անգլ.

Աղավարդ Աւետիսեան
-Վանեցի-

Ծան. Խմբ. Մեր սիրելի ընթերցողներու
ուշադրութեան կ՞ուզենբ յանձնել սա պարագան
որ մեր Հայերէն գրամեբենան շատ մը պակասներ
ունի եւ պատճառ դառձած Է սխալներու:
Գլխագիր օ, զերօ, շեշտ, երկար, չակերտ,
փակագիծ եւայլն չունինք բայց կը յուսանք
թէ կարելի պիտի ըլլայ ժամանակ վերջ լաւա-
գոյնը ունենալ` արդի մեքենանիս փոխելով:

12

ԱՐԱՐԱՏ.

ԱՊՐԻԼ 24 Ի ՆԱՀԱՏԱԿԱՑ ՏՕՆԸ
ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ՄԷՋ

Ապրիլ 24 ը Նահատակաց տօնը ըլլալով՝
ճորճթաունի Հայորդիներս սգահանդէս մը
սարբեցինք մեր դպրոցասրահին մԷջ:

Պր. ժիրայր Կարապետեան, մեր խօստմնա-
լից արուեստագէտը, նախապէս սրահին խոշոր
գրատախտակը զարդարած Էր մեծադիր
Յուշարձանով մը:

Հանդէսին կ՞ատենապետէր Մամբրէ
Շիրինեան:

Յայտագիրը Յառաջ Նահատակ երգով սկսաւ,
որմէ յետոյ Պր. Ա. Ալիքսանեան խօսեցաւ
բացատրելով օրուան նշանակութիւնը, պատմա-
կանն ըրաւ Ապրիլ 24ին եւ բացատրեց շարժ-
առիթը Թրբական ամօթալի վայրագութեանց:
ՍգահանդէԷսին նախաձեռնութեան եւ տղայոց
այնքան պատկառուն ուշադրութեան անդրա-
դառնալով` իր երջանիկ գոհունակութիւնն
յայտնեց ան, յայտարարելով թէ Հայը չպիտի
մեռնի եւ Հայաստան պիտի յաւերժանայ, բանի
Հայորդին գիտէ յարգել յիշատակը մեր Սուրբ
Նահատակներուն, որոնք ինկան ԶՈՀԱԲԵՐՈՒԹԵԱՆ
եւ ԳԱՂԱՓԱՐԻ ճամբուն վրայ: Բեմը թողելէ
առաջ ան ըսաւ.

- Դուք, այսօրուան որբերդ, պիտի ըլլաք
վաղուան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ տԷրերը, պատրաստուեցէքբ
արժանաւոր զաւակներն ըլլալու ձեր նահատակ
հայրերուն, արժանաւորապէս ձեր Մայր Երկիրը
կառավարելու համար:

ժողովի ընթացքին պատշաճ արտասանու -
թիւններ եւ ճառեր խօսեցան Երուանդ
ՄՍաբքինիստեան, Գեղամ Պապիկեան, Ահարոն

ՉԷրչեան, Արմենակ Գոյումճեան, Հայկ
Տէմիրճեան, Գրիգոր ճէրահեան, եւ Գուրգէն
ՄՍակարեան:

ժողովի ընթացբին Հայկական դրօշակը կէս
կը ծածանէր: ՄԷջ ընդ մէջ զանազան երգեր
երգուեցան եւ հանդէսը փակուեցաւ ԹԷ
Հայրենեաց Պսակադիրով:

ՄամբրԷ Շիրինեան
-ԿԷյվէցի-

ՄԵՐ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐՈՒՆ

ԱՐԱՐԱՏԸ ձեր թերթն ըրէք: Ամսէ ամիս
աւելի կատարելագործուած եւ աւելի
հետաբրբրական պիտի ըլլայ wu: Քաջալերեցէքբ
մեր ձեռնարկը նոր բաժանորդներ գտնելով
մեր թերթին:

Պիտի աշխատինք ունենալ այնքան
բաժանորդ, որքան կրնանք:

Պիտի խնդրէինբ Ամերիկահայ թերթերէն
մեզ ծանօթացնել հասարակութեան, մանաւանդ
նոր սերունդին:

Անգլիերէն եւ Հայերէն Արարատները
լաւագոյն նուէրներ կրնան ըլլալ ձեր պատանի
բարեկամներուն:

Կասկած չունինք թէ մեր թերթին մէջ
սխալներ պիտի ունենանք, որոնբ վստահ ենք,
ներողամտօրէն պիտի անտեսուին:

Մեր ձեռբին մէջ ունինք բաւական թուով
մեր Ագարակատան Հայորդիներու խմբանկար
օրացոյցներէն, հատը յիսուն սէնթի կը ծախենք
եւ հասոյթը պիտի վերապահուի մեր թերթերու
մատակարարութեան: Ապսպրեցէք հատ մը եւ շատ
ճաշակաւոր պիտի գտնէբ զայն:

[Blank]
(Դատարկ|

[95 ]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն Խմբագիր:

Յակոբ Յակոբեան, Օննիկ Շանկաեան, Մամբրէ Շիրինեան,
Արմենակ Գոյումճեան, Հայկազ Մեսրոպեան, Խմբագիրներ:

ժիրայր Կարապետեան, Գծագրող Խմբագիր:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ:

Կը յուսանք թէ մեր ընթերցողները պիտի բաջալերեն
ԱՐԱՐԱՏԸ նոր ընթերցողներ եւ նոր բաժանորդագրուողներ
գտնելով: Ծանօթացուցէք զայն ուր որ անկ Է: Սոյն թերթին
յաջող յառաջդիմութիւնը մեր առաջին բաժանորդներու
բարեկամական գործակցութենէն կախակայուած Է:

Ձեր բաժնեգինը Փոսթ Մընի Օրտըր ղրկեցէք:

ՀԱՍՑԷ: -
“© ARARAT MONTHLY ”
ARMENIAN BOYS? FARM HOME,

GEORGETOWN, CANADA.

[96]

SS

is
B=
io

Z

[97]

[Blank]
(Դատարկ|

[98 ]

Kit

GEORGETOWN. JUNE, 1926. No. 6

EDITORIAL

Good-bye to the friends of “Ararat”.

This is the last number for this school year. There will be no paper during July
and August. The truth is, we are weary and tired. Our brains are restless. We have been
working hard. Poor books! They have to suffer in our hands yet until the end of this
month. If they don’t get a rest then, they will surely protest. Please don’t tell how
frequently we have used the Books of Knowledge and other English and Armenian books from
which to select our stories and to make our translations, for our magazine, with the
help of English-Armenian and Armenian-English Dictionaries sent us by the Armenian
Educational Foundation and Armenian Red Cross of New York.

Poor things! They suffered long. And now some members of our secret service have
discovered that there will be a general rebellion in our library if all the books are
not left to have a long rest on and after Dominion Day. It is not a secret that the
leaders of that wide spread plot are the Books of Knowledge. You have to watch their
faces now! They look very sour and cross! We handle them very gently and yet they
grumble! In terrible anger they tear themselves in pieces and we don’t know to what
corners their parts may run. Well, you know we must be generous, and follow the example
of the great democratic leaders of this world and give a perfect autonomy to our library,
our school books, desks and studies at least for the two months of summer. They certainly
will appreciate it and when September comes they will be more willing, friendly and
loyal.

A friend of “Ararat” said, “My! what am I going to do without my “Ararat” during
those two months?” I don’t blame him. Our magazine is a nice one and there real
loneliness without it. But there is a perfect remedy to that; tell all your friends about
“Ararat”, get their subscriptions, keep collecting the dollars during those two months
and you will not feel lonely; the spirit of “Ararat” will always follow you. What a
great delight it will be, when we publish our September number with a thousand new
subscribers on our list! Staff and friend will find everything more satisfying then.

Just a few lines more to give an idea how “Ararat” progressed in May. The following
are the champions who sent us new subscriptions; Mr. W. B. Manisajian of Detroit sent
us eighty-four, Mr. Aloian of St. Catharines, fifty-one, Mr. H. Kanjian of Philadelphia,
twenty, Master H. Mooradian of Brantford, seventeen, Mr. N. Hachigian of Guelph, twelve,
Mrs. M. Parsegian of Galt eleven and Mr. A. Arakelian of Detroit sent eight. Many others
sent us seven, six, five and less.

A great month indeed!

[99]

ARARAT
MY DREAM

Dormitory lights are out. All the
boys are asleep after a very busy day.
We are always busy here.

Soon I close my eyes. I am sound
asleep. I am transported into another
land with my dear ones around. There is a
blessed smile on every face. O, how they
love me! I am the idol of the house.

But hark! Is that the booming of the
cannon? How afraid I am! Mother goes to
the window to see what is going on out
there. I do the same thing.

Look there, mother! The Turkish
soldiers are chasing after the Armenians.
Look! Do you see those little boys and
girls cut to pieces on the streets? O,
they are coming now.

Mother closes her eyes in her hands
when a Turk strikes an axe on the head
of a very old Armenian. I am so afraid,
and I go to my mother’s arms.

The noise is growing outside. They
come to our door; it is closed. Chank!
And the sharp axes break the door. My
father runs and gets a stick; he has no
arms.

Mother kneels to pray. I do the
same. She closes her eyes not to see
around, but I can see. The Turks catch my
father. I see their shining bayonetts.
Can I help father? But I can cry at
last. I do so.

Who is that shaking me? I open my
eyes. O, what a change! I am in my bed.

MONTHLY.

[100]

My teacher is smiling at me. The other
boys are sound asleep, and Krikor
Pargamian is snoring as usual.
I am to myself again, How
comforting! I am in another country.
O, Canada! How do I love thy
freedom and beauty!

Onnig Shangayan.

ARA THE BEAUTIFUL
AND SHAMIRAM

Many centuries before Christ, Aram,
the mighty ruler of Armenia and Ninos,
the mightiest king of Assyria were very
good friends.

When Aram died, his son, Ara the
Beautiful, succeeded him to the throne.

In time Ninus, the Assyrian king,
died and his throne was left to Shamiram,
his queen.

Shamiram continued her husband’s
conquest. Many countries fell before her
army and Assyria was made greater than
over. Her eyes were fixed on Armenia
also.

She had heard about Ara, the ruler
of Armenia. Many tales had been told to
her about his beauty.

She wished to marry him. So she sent
men to Ara to tell him that Shamiram,
the mighty queen of Assyria, would turn
over the throne and the Empire

ARARAT

of Assyria to him, if he would only
marry her.

Ara the Beautiful was married to a
beautiful Armenian Princess, Nevart.
There has always been a sacred law in
Armenia that a man should have a wife
only. Even though Ara was the master of
the law, yet he loved his wife and was
honorable enough not to desert her for
a powerful Empire; so he rejected the
offer.

This made Shamiram very angry and
she wanted to fight him and doing so,
force the Armenian king to marry her.

With a great army she invaded
Armenia. She told her soldiers to see
that they did not kill Ara the Beauti-
ful, but to capture him and bring him
to her.

The king of Armenia gathered an army
also and the war began. Ara, having
heard about Shamiram’s order to her
soldiers, to capture him alive, dressed
himself as an ordinary soldier.

The Armenian army was very small
compared with the great Assyrian host.
It had to retreat, but Ara, because of
self respect and honour, went into the
fierce battle and was killed.

When Shamiramus heard that Ara was
dead, she tore her garments, and was
sad and sorrowful, but she hoped that
his wounds would be healed by the
licking of the animals which were
worshipped in those days. Her wish was
not granted, so she buried him secretly.

The Armenians were very provoked
about the death of their king and they
fought very fiercely. Semiramis dressed
another man in Ara’s clothes and told

MONTHLY.

[ 101 ]

that the gods healed Ara. In this way
she deceived the Armenians, who stopped
fighting.

Shamiram was very much impressed
with the beauty of Armenia, particularly
of Lake Van. She wanted to make a big
summer resort for herself, so she built
a city and called it Shamiramagerd,
which means made of Shamiram, and now
is called Van.

This powerful queen made this city
a beautiful one; it had great and
beautiful castles and statues, artistic
gardens; magnificent public bathing
places; great walls and beautiful
houses.

This city was the second queen city
of Armenia, until the Turks came. They
pulled everything down and left the
place in ruins when they conquered it.

Hagop Hagopian.

AT THE CAMP

Last summer when I was playing in
outside with the boys, our teachers
called me and told me to go and get
ready to go to Summer Camp at Silver
Beach.

I ran, got ready in a very short
time and then went to station with my
teacher.

My train came, I got in and went to
Hamilton, where Mr. S. Alexanian,
brother of our teacher, met me and took
me to their home for the

ARARAT

night.

In the morning he took me to the
station again and put me on the train
for Aylmore.

When I got out at Aylmore, Mr. W. H.
Spearman and one of the camp boys were
waiting there for me. They took me to
Silver Beach Camp.

The camp director put me in Seventh
Tent. The leader of our tent was Jack, a
very nice and pleasant young boy.

At once I changed my clothes and
started to play with Canadian boys. The
camp had many games; baseball, vally
ball, foot-ball, and others.

After four days, a Friday afternoon
we had a Field Day, where the camp held
many competitions; I wone First in 50
yards running and 75 yards running,
running and jumping, standing and jump-
ing, and also wone second in swimming.
So I got the Silver Beach Junior Athletic
Championship. There were some other boys
also, who wone other championships, but
I can’t remember their names. I remember
Bob Johnson only, who wone the Senior
Championship.

In last autumn fifteen of our boys
and I went to London to give a concert
in a large gathering there, I was pre-
sented my Championship Shield; a beau-
tiful one. I am proud of having it.

A week later many cars came to the
camp, they were from London, bringing
more boys. I was watching them getting
out of the cars. To my surprise I saw

4

MONTHLY.

[ 102 ]

Hachig and Hovhanes with Mr. and Mrs.
Yull of London. I was as happy then as
I could.

Every night we had a camp fire.
Gathered round the fire, sang, telling
stories and did many other pleasant
things.

One day our turn came to put a stunt
on. Hachig got up and told the camp he
wanted a boy from each tent. Three boys
came out. He told them to lie down and
shut their eyes. Then he took a pail of
water and spell on them. We all started
to laugh Ha! Ha! Ha!

The last morning all the boys were
ready to go back to their homes.

We three Armenian boys went to
London at Mr. and Mrs. Yulls’ home and
stayed there for two days.

Mr. and Mrs. Yull were very kind to
us. They took us through London to see
all the pleasant sights of that city.

On a Monday morning we started off
for the Armenian Home at Georgetown.

I will never forget the Silver Beach
camp happy life and good and friendly
spirit of Canadian boys.

We three Armenian boys feel always
grateful to Mr. and Mrs. Yull and Mr.
Spearman for their kind love and interest
in making everything pleasant for us.

Nazareth Terzian

ARARAT
THE LITTLE DRUMMER

About 60 soldiers, part of an
infantry brigade were in a house, alone,
on a hill, away from the outside world.
These soldiers were Italians.

Austrian soldiers unexpectedly
surrounded the house. They had but little
time to hide themselves in and lock the
doors fast. They fired at their enemy
from the window. They had two sub-
officers, and a centurion who was a
very old man- tall, with white hair and
white whiskers.

There was a little drummer with them
about 14 years of age, who looked to be
like 12 by the size of his body, his
dark olive skin and deep black eyes.

The struggle was very fierce. The
centurion who was indifferent, for a
while, made a warried movement and ran
out of the room. A caporal ran after him.

Three minutes later the caporal
called the little drummer and they went
up to the attic. The centurion was busy
writing. There was a well rope under his
feet. He folded the paper and looked
into the boys eyes and said, “Drummer.”
The drummer took off his cap. “Are you
courageous?” There was a flashlike
lightning in the boy’s eyes. “Yes,
centurion,” he answered.

“Look there,” said the officer
pointing out far away, “where the
bayonets are shining our regiment is
there. Take this letter and with the
rope creep down from the window, crawl

MONTHLY.

[103]

down the hill, go through the fields to
the regiment and give this letter to
the first officer whom you meet.”

The boy put the letter in his pocket
and got out of the window. “Listen to
me, drummer,” said the centurion, “the
salvation of our battalion depends on
the courage and swiftness of your limbs.”
“Be sure about me,” said the drummer
holding the rope. He crept down the
window, and a few seconds after he was
on the ground.

The centurion saw him running down
the hill. He was almost sure that the
little drummer passed the danger spot
without being seen.

Suddenly he saw him fall down. “He
is killed,” said the centurion biting
his hands.

In a moment he saw that the little
fellow was getting up on his feet. “O,
it was nothing; his feet must have been
slipping,” said he with a loud breath.

The little drummer was running but
he was lame. “Perhaps his feet are
bruised,” thought the centurion. The boy
ran fast like a bullet for a while. Then
he slowed down limping, again he started
to race but this time with more
difficulty and sometimes he stumbled
and stopped. Then the boy was out of
sight behind the bushes when the
centurion went down.

The bullets were raining. Wounded
soldiers were piling into the room.

“Be courrageous,” cried out the
centurion, “don’t

ARARAT

move from your places. Help is coming
soon.”

In a while, a loud voice roared
outside, “Render up yourselves.” “No!”
Shouted the centurion from the window,
and a fierce fire started from the both
sides again. The old captain was crying
to himself, “They are not to be seen yet!
They are not to be seen yet.” Corporal,
suddenly coming down from the attic,
cried joyfully out, “They are coming,
they are coming.” On this, all ran to
the window and the battle grew fiercer.

After a while there was hesitation
and disorder amongst the enemies. The
centurion and all who were alive went
out of the house.

A few days after the centurion went
to the hospital to see one of his sub-
officers, whose arm had been crashed by
a bomb.

“Centurion!” called a feeble voice
near by. He turned round. It was the
little drummer

“Are you here?” asked the centurion
surprised, “Hurrah, you did well.”

“I did what I could,” replied the
boy and then answered all the questions
which were asked by the centurion. He
told that had lost so much blood that
they had to cut off his limb. The doctor
of the hospital also, added that his
wound from the enemy was not very serious
if he had not run like mad after he was
wounded.

Then the centurion twinkling his
eyebrows looked at the boy and after he
moved his hand slowely to his head and
took off his cap to lad.

6

MONTHLY.

[ 104 ]

“Centurion!” cried the boy
surprised, “Centurion! are you doing
that for me?”

Then, that old soldier, who had
never spoken a good or sweet word to
any military man who was under him,
said in a sweet and lovable voice;

“I am only a centurion, but you my
boy, you are a hero.” And he took the
lad in his open arms to his heart,
embraced and kissed him.

Translated
From Armenian

Hagop Aprahamian

ARARAT "
IT'S

A GOOD PAPER!
TELL

YOUR FRIENDS

ARARAT
A RECEPTION AT OUR FARM

Last Saturday, May the 29, was a
beautiful day. In the afternoon the
Armenian Relief Women’s Society of
Toronto gave a nice reception at our
Farm to a number of local and Toronto
ladies and gentlemen who all motored up
in their cars. They were served lunches
and deserts.

Before their arrival we boys had
already arranged the chairs and the
tables for them on the lawn at the front
of the superintendent’s house, where
the green grass and nice flowers grow.

There were about thirty five ladies
and a dozen gentlemen present. At four
o’clock Mr. Alexanian blew the whistle
and all the boys gathered on the parade
ground. Then Nazareth Terzian put the
boys through some drill and then we all
marched to the lawn, where the guests
were and sang for them a few songs in
English and in Armenian.

Before we were dismissed Mrs.
Babayan gave some cookies to the boys.
We ate them. They were very nice.

The visitors went through the
buildings, barn and chicken yard and
later in the evening returned home in
their cars.

Mrs. J. E. Lidgley was the hostess
of the afternoon.

Onnig Shangayan

SAKO AND THE JEW

Some time ago Sako used to pray
every evening and say this, “O Lord, give
me a thousand pieces of gold coins; if
it is nine hundred and ninety nine I
won?t accept.”

7

MONTHLY.

[105]

One of his neighbors was a rich Jew,
who used to hear Sako saying this prayer
every evening.

One day he said to himself, “Let me
try him and see what he is going to
do.” At night he put nine hundred and
ninety nine gold coins in a purse and
threw them down from the chimney in to
Sako’s house when he was praying.

Sako thought his prayer was heard.
He went to the purse, conscientiously
opened it, and counted the coins. He
found that it was just one less than a
thousand. With a great satisfaction he
accepted it, praised the Giver and said,
“The Lord who gave nine hundred and
ninety nine coins, surely will give me
the one also.”

The Jew who was looking down, saw
his money take this unexpected turn. He
became frantic.

Next evening he went to Sako’s house
and with a smiling face he said, “Sako,
my friend, give me the gold coins.”

Sako answered gravely, “Are you
crazy? What money do you want from me?
Did I tell you to give me any money? Did
you give me any money with your hands?”

The Jew said, “My good neighbor, I
did it to try you. Every night I used to
hear you pray, and so I said to myself,
let me see if this man will stick to
his word, and I put the money in the
purse and threw it in to your house.”

“O impostor Jew, do you believe your
own story? For a simple trial do you
believe a Jew would throw that much money
down from the chimney of another man?
My Lord in the highest heard my prayer
every night and gave me some of His
money. You better find somebody else
from whom to grab money.”

The Jew seeing that the

ARARAT

matter is not going to finish in a
friendly agreement said, “Let us go to
the Judge than.” Sako answered, “I am
not afraid to go to the Judge, but the
court is far away from here and I can’t
walk.” Then the Jew brought his fine
mule to Sako, who said, “This mule is
good, my friend, but I am not respectable
in these old clothes.”

The Jew wishing to be pleasant and
agreeable to Sako brought a good fur coat
for him to wear.

Then, mounting the mule, Sako went
to the Judge with the Jew.

The court opened.

The Judge.- “Tell me what is your
case?” The Jew.- “Sir, this man took my
money and he is denying it.” The Judge
to Sako.- “What have you to say?” Sako.-
“Sir, ask him if he gave me any thing
with his hand.” At this the Jew told the
story, in detail, not missing a word.

When Sako’s turn came, he said,
with a laugh, “True, this Jew is my
neighbor. Parhaps he saw me when I was
counting the coins. It is true that God
gave me money, as He can give, and as
He does give in thousands and millions.
But this Jew! Do you think he would
give a cent to a man even if that man
starved to death? Likely he wants to
possess my money, and someday parhaps
he will say that my mule which is
outside belongs to him.”

On this the Jew lost control of
himself and being afraid that he would
lose his mule also, shouted with anger,
“What! does not the mule belong to me?
Did not I give it to you to ride on and
not to come to the court?”

The Judge started to suspect the
Jew. Sako, encouraged by this, went on,

8

MONTHLY.

[106]

“Do you see now? Did not I tell you? We
may not be through with him yet, after
a while he may say that he is the owner
of my fur coat also.”

The Jew was wild with anger. His
face turned pale and he shouted, “It is
mine!”

The Judge became angry and said,
“You have made a long story of this, my
Jew. Tt is a real offence to say that
you are the owner of this honorable
man’s properties, and a serious matter
to make a fool of this court. Pay the
coasts and go out!”

After this, Sako mounted the mule
and returned to his home like a great
general who had wone a glorious victory.

The next day Sako saw that his Jew
neighbor was in great sorrow, and would
not go out from the house to his
business.

He called him to his home and gave
back the money, the mule and the coat
to him saying, “Let this be a good lesson
to you my man. Do not try any more to
interfere with a man when he is praying
to God.”

Translated
From Armenian

Mampre Shirinian

Tell you friend about “ARARAT.” You
may be sure that he will find pleasure
in reading it.

Why not find a few new subscribers
during the summer holidays!

ARARAT

9

MONTHLY.

SAKO;- Do you see now? After a while this man might tell that he owns everything

I have.
HOW OUR TONSILS ARE CUT

Two weeks ago Dr. Marcellus came to
our Farm. We did not know then why he
came, but Mr. Lane, our Superintendent
called five boys and the doctor looked
into their mouth and saw big tonsils in
their throats.

The next day Dr. Marcellus, a bull
dog with him, and Dr. Ross, both of
Georgetown, came again. It was ten
o’clock in the morning. The doctor called
Onnig Shangayan first and took his
stethoscope and looked the body of the
boy over. After he put an anesthetic to
his nose and the boy slept. Then the
doctor did the operation. I don’t know
what happened because we are not allowed

[107]

to go and see when they operate on the
boys.

These two doctors are the finest
doctors we ever saw. I think they are
the best in Canada.

Next time it was my turn to go to
the operation table in our hospital. I
said to the doctor that I was happy.
Then I was asleep. I sang two songs.

We have a nurse. She is very good.
Her name is Miss Farmer.

Not a boy was afraid of the doctors.
They all go to them very cheerfully. Some
of them dance when they wakened up.

There are about fourty boys done
with their tonsils.

When the doctor is busy with the
operation, his bull dog stays outside.
Sometime he fights with our

ARARAT

dogs, Jigs and Kip. The boys throw a
stick in the creek, he jumps in the
creek and brings it back to them. This
bull dog is very fat, and I think he
has very big tonsils in his throat, and
can not breath very freely. He always
snores.

I think when our boys are all
operated on, Dr. Marcellus will also
operate on his dog and cut its tonsils.
Parhaps he will put the operation table
outside in our play-ground to let us
all see how the tonsils are taken.

Kourken Magarian

OUR TRIP TO DETROIT

On Friday, May the 7th, fourteen of
our boys went to Detroit to give a
concert.

In the morning, at eight o’clock,
we took the train. A few hours later
our train stopped at Windsor. Mr. Pierce
was with us. He told us that our train
was to go into a boat. We thought it
was a joke and not one of us believed,
because we thought that if the train
went into the boat the boat would sink.
After a while it came from the American
side. Then the train went right into
the boat, and all of us saw it was true.

The boat took us to the United
States. Then we all got out of the train
and were delighted to see a large crowd
of Armenians who had come in their cars
to meet us. We all went into their cars
and they took us to the Office of the
Immigration Inspector. Ever thing there
was over at 4.30.

10

MONTHLY.

[108]

Again we got into the cars and went
to the Armenian Club, where we met many
other Armenians who wished to take us to
their homes. Each of us went to a
different home.

On Saturday our Armenian friends
took us all around Detroit and showed us
all the good sights and told us about
them. In the evening there was a luncheon
at the Armenian Club. We were all
invited. We had a very good time there.
Everybody wanted to talk to us. We were
very proud to see so many good Armenians
there.

On Sunday afternoon we gave our
concert at Highland Park High School.
Before the concert started Dr. Garabedian
came and talked to the boys and to Mr.
Pierce. This is what he said, “Boys,
today is Mothers’ Day. I was going to
buy you some carnations but I had no
time. I am going to give fourteen dollars
to Mr. Pierce to buy some carnation
seed and you plant them in your gardens.
Grow them and have your own carnations
for next year on Mothers’ Day. Then if
you send me one of your carnations for
Mothers’ Day I will give you fifty
dollars.”

After that our program started and
when we were half through, Dr. Demirjian
came to the platform and said to the
people, “Friends, these boys milk cows
but they also milk hens. They have
brought with them some of their eggs
which they have milked from their hens
and now we are going to auction them
off. The last man who reaches the highest
point will get them.”

The auction took place. The eggs
brought hundreds of dollars. We were
the last to give a dollar and buy the
eggs back. Then Mr. Pierce

ARARAT

went to the platform and said to the
people, “I did not know that our hens
laid such precious eggs. When I go back
to Georgetown I will put a silk hat on
and go before the hens and take my hat
off to them.”

At five o’clock the concert was
through. We were invited to the luncheon
of the local branch of the Co-operative
Society of New Sivas for the evening.

At seven o’clock we went to Baylor
to put on the concert there also. The
same thing happened there as at the
Highland Park. We had the eggs, twenty-
four dozens in all, with us again and
they auctioned them once more. At last
twenty-four dozen eggs were sold for
the sum of nine hundred and twenty one
dollars, that is over thirty-eight
dollars a dozen.

We also sold calandars at a dollar
each, and tickets at fifty cents each and
for everything included we got $1700.00.

When our program was through the
Armenian Red Cross gave us a nice tea.

On Monday morning we were all at
the Customs Office. Every one of us had
a big parcel. And what do you think they
were? I was at Mr. and Mrs. N.
Daghavarians’ home. They were very kind
to me. When we were coming back, they
bought me a nice blue suit, a watch, a
suit case and a nice comb. Another boy
had a fine pair of new shoes which
another Armenian gentleman bought for
him. Still another boy had a little box
of towls which was bought for ten
dollars. There were many other things.
We were all very happy. Oh, how good
those Armenians were to us! They did
everything to make us happy. They were
as good and kind to us as our fathers
and mothers would have been if they had
been with us then.

When we took the boat, our friends
were at the wharf. We were sad to leave

11

MONTHLY.

[109]

them behind. Some of us had tears in our
eyes.

At last Megerdich blew the bugle to
bid good-bye.

Our trip to Detroit will be a sweet
memory always and we will never forget
the gentle kindness of our Armenian
friends.

Krikor Jerahian

OUR NEW DOG

One of our boys wrote about our
dogs and also about Maggie’s death in
one of the former numbers of Ararat.

Mrs. B. L. Smith of Toronto who is
the benefactor of one of our boys, Toros
Levonian, read it and thought that Jiggs
would be lonely. She had a dog named Kip.
One day she said, “Mr. Smith, when you
go up to see the Armenian boys, take
Kip with you and give him to them.”

Two weeks ago Mr. Smith came. We
were gathered in the school room. He
spoke to us and said, “Boys, I am very
glad to see you. I have brought with me
our dog Kip. Mrs. Smith sent it to be
yours. I hope you will find him a very
good friend and also a good companion
for you and your dog Jiggs.” We were
all very glad so we gave a hearty cheer
for him and Mrs. Smith.

Kip is a very nice dog. He sometimes
plays and sometimes quarrels with Jiggs.

Mrs. Smith was very kind indeed for
sending us her dog. We are very thankfull
to her. We wish her to come and see the
boys and Kip once a while.

Armenag Kouyoumjian

12

ARARAT MONTHLY.

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA.

Chairman;- Mr. John G. Kent, Vice Chairman;- Harry T. Stark,
Managing Director of John Stark & Co.
the Canadian National
Exhibition.

Office;- 99 Dundas Street East, TORONTO.

The summer months are now confronting us when community life is disorganized.
To finance our Institution at this time of the year is particularly difficult.
Will not the friends of our work find opportunities for our General Secretary
to speak where an appeal for help can be made? A number of Young People’s
Groups purpose holding Garden Parties, and putting on concerts with our boys.

Won’t you do something like this?

WE NEED YOU !

[110]

[Blank]
(Դատարկ|

[111]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN
BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Vahe Alexanian, Hagop Hagopian, Onnig
Shangayan, Mampre Shirinian, Editors. Jirair
Garabedian and Krikor Aznavorian, Art
Editors.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR.

We hope you are interested in the success
of “Ararat”, and even with all its failures,
are going to make it your own paper. We trust
that you will enlist many new subscription

for us.

ADDRESS: -

“ARARAT MONTHLY”,

ARMENIAN BOYS? FARM HOME, GEORGETOWN.

[112]

[Blank]
(Դատարկ|

[114]

WMHS

Ա. ՏԱՐԻ, ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՅՈՒՆԻՍ, 1926. ԹԻՒ 2.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ յաջողութեան ճամբուն վրայ կը գտնուի իր խանձարուրքին մէջն իսկ: Կեցցե՛ն մեր
բարեկամները, որոնք պատրաստակամ հաւատարմութեամբ մը թիկունք եղած են մեզի մեր թոմպուլիկ
Մանուկը ինքնապահ ընելու համար: Անոնք բարեացակամօրէն բաջալերեցին մեզ, եւ պիտի բաջալերեն
վստահ ենք, թէ՛ խօսքով, թէ՛ նամակներով, թէ՛ մամուլով եւ թէ՛ գործով: Այսօր մօտաւորապէս
երեբ հարիւր բաժանորդներ ունի մեր թերթիկը:

Մեր առաջին բայլերուն մէջն իսկ ճշմարիտ յաղթանակ մըն Է ասիկա` երբ նկատի առնենք թէ
Հայ միջավայրէն հեռու եւ պանդուխտ երկինքի մը տակ մէկուսացած` եւ նոյն իսկ ոչ մէկ բաժանորդ
կանուխէն ապահոված` սկսանք հրատարակել մեր Հայերէն ԱՐԱՐԱՏԸ, որ արդէն ամսուան մը ճամբայ
կտրած Է այսօր եւ այլեւս խօստմնալից Է եւ ապահով:

Մեր երեք հարիւր բաժանորդ բարեկամները մեր շուրջը բոլորուած են եւ լուրջ նախանձախնդրութ-
եամբ մը մտադրած են իրենց միջավայրին մէջ թէ Հայերէն եւ թէ Անգլիերէն Արարատները տարածել -
այս վերջինն արդէն ստուար թուով բաժանորդներ ունի տեղացիներու մէջ եւ մեծ բաջալերութիւն
գտած: Պատմութեան մԷջ թերեւս ոչ մէկ թերթ գործակալներու այսբան խոշոր բանակ մը ունեցած Է,
եւ երեւակայեցէ՛բք, անոնք նիւթական ոեւէ վճարում չեն ստանար մեզմԷ:

Մայիսի ընթացքին մեր թերթիկին մեծագոյն թուով բաժանորդներ գտնող ախոյեանները հետեւեալ -
ներն եղած են. Պր. Մանիսաճեան, Տիթրոյիթէն՝` 84. Պր. Պողոս Ալոեան, ՍԷնթ Քէթրինզէն` 51.
Պր. Յարութիւն Խանճեան, Ֆիլատելֆիայէն՝ 20. Պր. Հրանտ Մուրատեան, ՊրԷնթֆօրտէն՝ 17. Տիկին
Մելինէ Բարսեղեան, Կօլթէն` 17. Պր. Նշան Խաչիկեան, Կուէլֆէն՝` 12. չյիշելով անունները նաեւ
անոնց, որոնբ վեց, հինգ, չորս կամ պակաս բաժանորդներ գտած են:

Ապագան ալ աւելի յուսալից Է: Միայն նոր միջավայրներու եւ Հայկական ուրիշ գաղութներու
ծանօթանալու եւ անոնց մէջ եւս թափանցելու պէտքն ունինք. ասիկա ալ կարելի Է միայն մեր բարե-
կամներու գործակցութեամբ, որովհետեւ հասցէներ չունինք:

Երկու խօսք ալ մեր նիւթական վիճակի մասին. տպագրող մեքենանիս, արժան տեսակէն, հին Է եւ
մաքուր գործ չարտադրեր. պէտք ունինք վերջին կատարելութիւններով օժտուած նոր մեքենայ մը
գնելու. ասիկա 250 տոլարի նոր ծախք մը ըսել Է: Առնուազն հազար բաժանորդներո՛ւ պէտք ունինք
այդ ծախքը գոցելու համար:

Սոյն տողերով խմբագրութիւնս իր սրտագին շնորհակալութիւնը կը յայտնէ Պայքար Օրաթերթին,
որ բարեացակամօրէն քաջալերեց մեր ձեռնարկը բանիցս գրելով Արարատներու մասին եւ անվճար
ծանուցումներով իր ընթերցողներուն յանձնարարեց մեր թերթիկները: Մեր բաժանորդներու մէկ մեծ
մասը այդ ծանուցումներու միջոցաւ մեզի եկած են: Արդեօք ներելի՞ Էր միեւնոյն բաջալերանքը
Հայրենիք Օրաթերթէն, Կոչնակէն եւ Ամերիկահայ միւս թերթերէն եւս ակնկալել: Այս վերջիններու
ընթերցողները բան մը չեն գիտեր Արարատներու մասին:

[115]

ԱՐԱՐԱՏ
ԱՆՔՈՒՆ ԹԱԳԱՒՈՐԸ

ժամանակաւ կռուասէր եւ վայրագ թագաւոր
մը կար, որ չափազանց հարուստ Էր. մեծ եւ
զօրաւոր բանակ մը ունէր եւ զայն միշտ
յաղթանակԷ յաղթանակ առաջնորդած En: Իր
հրամանները կը գործադրուէին երկրին ամէն
կողմերը: Յակառակ այս բոլորին, անիկա
աշխարհի ամԷնԷն ապերջանիկ մարդն En: Գիշեր
ցորեկ արկածախնդրութեանց մասին մտածելուն
համար իր աչքերն երբէք քուն չէին տեսներ:

Աշխարհի ամենանշանաւոր բժիշկները
կանչել տուաւ իր անքնութեանն համար անոնցմէ
դարման մը գտնելու համար. անոնցմէ եւ ոչ
մէկը սակայն կարող եղաւ զայն իր հիւանդու-
թենէն ազատել: Վերջապէս հրովարտակ մը
հանեց յայտարարելով թէ իր թագաւորութեան
կէսը պիտի տար այն անձին, որ կրնար զինջը
թնացնել, բայց այդ անձը, որ փորձէր եւ չի
յաջողէր, անմիջապէս պիտի բանտարկուէր:

Իրիկուն մը, չափազանց գեղեցիկ
հովուուհի մը պալատն եկաւ եւ ըսաւ թէ pup
կրնար զայն բժշկել: Թագաւորն հակառակ իր
անձկութեան խղճաց աղջկան վրայ:

- Տունդ վերադառցիր, աղուոր աղջիկս,
վստահ եմ որ դուն չպիտի կրնաս դարման մը
գտնել, բանի որ ամէնէն իմաստուն բժիշկներն
անգամ անկարող եղան բան մը ընել:

- Ոչ, չեմ կրնար երթալ մինչեւ որ
պարտքս կատարեմ եւ մինչեւ որ քեզ բժշկեմ,
պատասխանեց հովուուհին:

- Բայց դարմանդ փորձելէ առաջ ըսէ ինծի
թէ ինչ պիտի ըլլայ բու դեղդ, թերեւս պարզ
դեղ մը, զոր անկասկած մայրիկէդ սովրած ես:

- Այո, բան մը, զոր մայրիկս սովրեցու-
ցած Է ինծի, ահաւասիկ ցոյց պիտի տամ ptq:

2

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

[116]

Աղջիկը թագաւորը դէպի պատուհանն առաջ-
նորդելով երկինքը ցոյց տուաւ:

- Դուն զիս ծաղրելու համար եկած ես,
լռԷ այլեւս, ըսաւ թագաւորը բարկացած:

- Ոչ, ես եկած եմ բեզի աղօթել
սովրեցնել, ըսաւ փոբրիկ հովուուհին:

Ասոր վրայ թագաւորը ալ աւելի
համոզուելով թէ աղջիկը զինջը կը ծաղրէր,
կանչեց իր զինուորները եւ հրամայեց որ
անմիջապէս բանտ առաջնորդեն զայն:

Անիկա իր գահին վրայ նստած կը դիտէր
իր ծառաները, որոնբ կը կապէին հովուուհին:
Բայց իր սիրտը շարժեցաւ, երբ աղջիկը թէ
այդ անուշիկ եւ անմեղ աղջիկը անուշ ժպիտ
մը այտերուն վրայ դէպի բանտ կ՞երթար: Ինքն
ալ հետեւեցաւ անոր եւ տեսաւ որ նա ծունկի
եկաւ եւ աղօթեց երբ բանտէն ներս մտաւ:

- Ով բարի եւ գթառատ Հայր, սովրեցուր
անոր, որպէսզի աղօթէ բեզի եւ խոնարհ սրտով
ներում խնդրէ իր բոլոր մեղքերուն համար եւ
կարող ըլլայ գիշերները բնանալ եւ խաղաղու -
թիւն ու երջանկութիւն գտնել:

Այս աղօթքն ընելէ յետոյ աղջիկը գլուխը
խոնարհած կեցաւ եւ դեռ լոօրէն կ՞աղօթէր`
երբ թագաւորը բանտէն դուրս ցատբելով իր
պալատականներուն պոռաց.

- Քակեցէբ զայն, անմիջապէս ազատ արձա-
կեցէբ զանիկա:

ԱնկԷ վերջ, թագաւորն իր սենեակը գնաց
եւ իր անկողնին բով ծունկի գալով իր
ձեռբերը միացուց ինչպէս որ հովուուհին
ըրած Էր: Բայց ոչ մէկ խօսք դուրս եկաւ իր
շրթներէն, որովհետեւ հովուուհիին ըրած
աղօթքը մոռցած Էր: Բայց անիկա անխօս
կերպով աղօթած

ԱՐԱՐԱՏ

ըլլալու Էր, որովհետեւ երբ անիկա անկողին
մտաւ` անմիջապէս քնացաւ եւ յաջորդ առաւօտ
երբ արթնցաւ բոլորովին կազդուրուած եւ նոր
մարդ մը դարձած En:

Անիկա այլեւս պատերազմի, հարստութեան
եւ փառքի մասին չԷր մտածեր, իր մտածման
միակ առարկան իր ժողովուրդը դառցած Էր եւ
միշտ կը խորհէր թէ ինչպէս կրնար իր հպատակ-
ներն ալ աւելի երջանիկ ընել:

- Երանի թէ միայն իմ փոջրիկ
հովուուհիս հոս ըլլար եւ խորհուրդ տար
ինծի, բացագանչեց թագաւորը, ոհ, այն ատեն
որբան աւելի շատ բարիքներ կրնայի ընել:

Անմիջապէս մարդ ղրկեց, որպէսզի դեռատի
աղջիկը գտնեն, բայց եւ ոչ մէկը կրցաւ անոր
ուր ըլլալը հասկնալ: Թագաւորը չափազանց
տխրած Էր, բայց անիկա աղօթել սովրած
ըլլալուն համար կրնար քնանալ եւ այս
պատճառով ալ իր երիտասարդական գեղեցկու-
թիւնը եւ ուժը անմիջապէս վերագտաւ:

Իր մեղմ եւ խելացի կերպով կարգա-
ւորուած իշխանութեան ներբեւ իր ժողովուրդը
չափազանց երջանիկ Էր եւ յետզյետէ հսկայա-
բայլ կը յառաջդիմէր:

Եւ օր մըն ալ չափազանց գեղեցիկ եւ
դեռատի աղջիկ մը պալատ եկաւ եւ գրաւիչ
ժպիտով մը թագաւորին ըսաւ.

- Մոռցա՞ր զիս, ես փոքրիկ հովուուհին
եմ:

- Ես անմիջապէս ճանչցայ բեզ, իմ
աղուորիկս, եւ երկար ատենէ ի վեր սպասեցի
որպէսզի գայիր եւ թագաւորութիւնս միասին
կիսուէինք: Բայց միակ փափաբ մը ունիմ, եթէ
դուն իմ թագուհիս ըլլաս, որքան երջանիկ
պիտի ըլլանբ ես եւ իմ հպատակներս:

- Արդէն իմ ուզածս ալ այդ Է, պատաս-
խանեց աղջիկը, եւ սակայն պիտի խնդրէի որ

3

P17

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

թոյլ տայիր, որպէսզի մայրիկս ալ գայ եւ
մեզի հետ պալատին մէջ բնակի, որովհետեւ
անիկա Էր որ ինծի սովրեցուց ջբեզ բժշկել՝
ամէն իրիկուն ինծի ըսելով.

- Եթէ կը փափաքիս խաղաղօրէն քնանալ
եւ միշտ երջանիկ եւ հաճելի երազներ տեսնել`
մի մոռնար պառկելէ առաջ ընելիք աղօթբդ:

Այսպէս փոքրիկ հովուուհին եւ թագաւորը
ամուսնացան, եւ ամբողջ երկիրը ցնծութեամբ
լեցուեցաւ:

Թարգմ. Անգլ.

Գրիգոր ճէրահեան
-Ատաբազարցի-

ԵՐԱԶՍ

Գիշերը երբ անկողնիս մէջ քնացած էի,
շատ գեղեցիկ երազ մը տեսայ:

Երեւան էի, Սեբաստացի լուսահոգի
Մուրատը ողջ Էր եւ զինուորական վաշտ մը
կազմակերպած Էր իր հայրենակիցներէն. ես
ալ, հակառակ փոքր տարիքիս, Սեբաստացի մը
ըլլալուս համար կրցած Էի վաշտին մԷջ
արձանագրուիլ:

Օր մը, Քաջակորովն Զօր. Անդրանիկ
բոլոր քաջերն ու զինուորականները ժողովի
մը հրաւիրեց Հայաստանի Զինուորական
Պաշտօնատան մէջ. ես ալ հրաւիրուած էի:

Զօր. Անդրանիկ ոտքի ելաւ ու ըսաւ.

- Ով բաջեր, դուք այսօր տէրն Էբ
Արարատեան Հայաստանին, բայց դեռ Շապին
Գարահիսարը,

ԱՐԱՐԱՏ

Սեբաստիան, Կարինն ու Խարբերդը, որոնք կը
հեծեն մեր բարբարոս թշնամիներուն լուծին
տակ, պէտբ Է զանոնք ալ գրաւել, պէտբ Է
զանոնք ալ միացնել այս օրուան Հայրենիբին,
Ou, ուրեմն, դէպի զէնք, կազմակերպուած եւ
կարգապահ, Հայութեան պատիւը փրկենք եւ մեր
իրաւունքը զէնբով ետ խլենք:

Անմահն Մուրատ եւս քաջալերեց ժողովա-
կանները եւ անմիջապէս բաջերու բանակը կազ-
մակերպուած բալեցին դէպի Էջմիածին:

Տաճարին մէջ Վեհափառ Կաթողիկոսը անոնց
սուրն ու զէնքը օրհնեց եւ բանակը ճամբայ
ելաւ: Աջ թեւին կը հրամայէր Քաջն Մուրատ,
ձախին` Մեծն Անդրանիկ եւ կեդրոնին` Զօր.
Բագրատունի:

Պատերազմը սկսաւ:

Հոգիս մատաղ Հայ զինուորներուն
արեւուն. որքան հերոսաբար կռուեցան: Վերջա-
պէս Արդարութիւնը յաղթանակեց եւ Կարին,
Վան, Սասուն, Սեբաստիա եւ Խարբերդ մէկիկ
մէկիկ մեր ձեռքը ինկան:

Յաղթութեան դափնիներէն ինծի ալ բաժին
ինկաւ իբրեւ լաւագոյն ռազմիկներէն մէկը:

Կարսը տօնի եւ խնդութեան մէջ Էր երբ
ճակատէԷն վերադառցանք: Քաղաքին Արեւելեան
բերդերէն հարիւր մէկ թնդանօթի հարուածներ
մեծ յաղթանակը ողջունեցին, նոյնքան
հարուածներ ալ Արեւմտեան բերդերէն Ազատութ-
եան Դրօշակը բարեւեցին:

Փառբով ու դափնիներով Երեւան մտանք:
Մեծ հրապարակին վրայ` Կառավարական Կեդրոն-
ական ՇԷնբքին առջեւ` զինուորներս բարեւի
կեցանք:

Հայաստանի վարչապետը, գործավար նախ-
արարները, եւ կեդրոնի բոլոր մեծ պաշտօնա-
տարներն իրենց պաշտօնական շբազգեստներով
պատշգամն ելան:

Վարչապետը բանակը շնորհաւորեց եւ
Արտաքին Գործերու Նախարարը Խորհրդային

4

[118]

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Քոյր Հանրապետութիւններու խնդակցութեան
հեռագիրները կարդաց Կառավարութեան
պատշգամԷն:

Գեղամ Պապիկեան
-Սեբաստիացի --

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ՆՈՐ ՍԵՐՈՒՆԴԸ

Անցեալ աշուն, Հոկտեմբեր 27 ին մեր
Ագարակատան Հայորդիներէն տասնըհինգ հոգի
ՀԷմիլթըն գացինք երգահանդէս մը տալու:
Երջանիկ պատեհութիւնն ունեցանք տեղւոյն
Հայ ընտանիքներու կողմէ երկերկու հատ
հիւրասիրուիլ:

Բարեբախտութիւն մըն En մեզի համար
Հայ գաղութին ծանօթանալ եւ գաղափար մը
կազմել Հայ կեանքի մասին: Ամէնէն աւելի
հետաբրբրուեցանբ մեզի տարեկից երկսեռ
փոբրիկներով: Շատ քիչերը Հայերէն գիտեն
իսկ մեծամասնութեան համար շատ դիւրին Է
աւելի Անգլիերէնով արտայայտուիլ եւ
Հայերէնն այլեւս կարծես դադրած Է մայրենի
լեզու ըլլալԷ:

Այն մտածումն ունեցայ թէ անոնք երբ
բիչ մը եւս մեծնան, այլեւս իրենց ծագումն
ու ազգային աւանդութիւններն եւս շատ
դիւրութեամբ պիտի մոռնան: Հայերէն լեզուն,
որ աշխարհի ամենագեղեցիկ լեզուներէն մէկն
Է, իրենց համար օտարոտի պիտի թուի եւ եթէ
ոչ իրենք` բայց իրենց յաջորդ սերունդը
Հայութեան եւ Հայաստանի համար բոլորովին
մոռցուած պիտի ըլլան:

Գանատայի Հայերն ամէնքն ալ ազգասէր
են եւ շատ կարելի

ԱՐԱՐԱՏ

Է պիտի կազմակերպուին անոնք, ինչպէս որ
վերջերս արդէն ՀԷմիլթընի մԷջ ըրած են, եւ
Հայ դպրոցներ բանալով Անգլիական գեղեցիկ
լեզուին հետ Հայկական անուշիկ բարբառն ալ
պիտի ուսուցանեն իրենց փոբրիկներուն`
զանոնք մեր երիտասարդ հայրենիքին եւ
տառապած ազգին օգտակար անհատներ մեծցնելու
համար: Անշուշտ Հայ մանուկը Գանատան
սիրելու եւ յարգելու Է, որովհետեւ հիւրա-
սիրութիւնը կը վայելէ այս գեղեցիկ եւ
ազատ երկրին եւ սակայն պէտք Է Հայաստանն
ալ սիրԷ:

ԱմԷն Հայ գաղութ, վստահ եմ, պիտի
հետեւի ՀԷմիլթընի Հայ երիտասարդներու
օրինակին, դպրոցասէր կազմակերպութիւններ
ամէն տեղ երեւան պիտի գան, եւ Գանատահայ
նոր սերունդը Հայերէն լեզուի հմայքը պիտի
հասկնայ եւ անոր անուշութիւնը պիտի վայելԷ:

Ու վաղուան Հայութիւնը պիտի օրհնէ
կատարուած գործը եւ մեր նահատակները
խաղաղութեամբ պիտի ննջեն` տեսնելով որ
իրենց թողուցած աւանդը հաւատարմօրէն կը
պահուի:

Օննիկ Շանկաեան
-Աֆիօն Գարահիսարցի-

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ՊՐ. ՊԱՊԱԵԱՆԷՆ

Իր Եւրոպա եւ Արեւելք ճամբորդութենէն
վերադառնալԷ յետոյ առաջին անգամն ըլլալով
մեր լաւագոյն Հայ բարեկամներէն Պր. Լեւոն
Պապաեան Ապրիլ 29-ին, կէսօրէ վերջ, մեր
Ագարակատունն այցելեց:

Բոլոր տղաք ուրախ էին եւ անմիջապէս
շրջապատեցին զայն եւ խօսեցան իրեն հետ:

5

UU

[119]

UUP EL

Պր. Պապաեան մեզի ցոյց տուաւ 16 ոտք
երկայնութեամբ Հայկական հին մագաղաթեայ
ձեռագիր մը, զոր Պաղեստինէն բերած En:

Ան մեզի տուաւ նաեւ Հ. Բ. Ը. Մ.
Երուսաղէմի Արարատեան Որբանոցի տղայոց եւ
աղջկանց խմբանկարը, մեր եղբայրներու կողմէ
մասնաւորաբար մեզի նուիրուած, ինչպէս
նաեւ նոյն ընկերութեան կողմԷ Հայաստան
ղրկուած 160 չափահաս որբերու խմբանկարը:

Այդ իրիկուն մեր Քաղաքապետը եւ
Խորհրդականները իրենց ալ պաշտօնին մԷջ
հաստատուեցան: Մր. Բիրս երդումի արարող-
ութիւնը կատարեց եւ Պր. Պապաեան մեր նոր
Քաղաքապետ Պր. Մամբրէ Շիրինեանին
Պաշտօնական զգեստները հագցուց եւ մաղթանբ-
ներ ըրաւ:

Արմենակ Գոյումճեան
-Անգարէցի-

ԱՐԱՐԱՏԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐՈՒՆ

Մեր գրամեբենան, ինչպէս նախորդ թուով
ըսած Էինք, շատ մը պակասներ ունի, որոնց
համար երբեմն կամաւոր զանցառութիւններ
կ՞ընենք, որոնք իրական սխալներ կարելի է
նկատել սովորական գրուածքներուն մէջ:

Արդեօք qhut*p որ մեր Հայորդիները
ԱնգլիերէԷն ԱՐԱՐԱՏն ալ կը հրատարակեն եւ
անոր ալ բաժնեգինը միմիայն մէկ տոլար Է:

Պիտի չուզէի՞ր երկու Արարատներն ալ
տարածել շրջանակիդ մէջ: Մեր Հայորդիները
բաջալերուելու պէտք ունին:

Խմբ.

ռm{h{իոմոն Jin dye

Bh

mde tn, Cy

ղսմնդգդ 1սմգղսոmimԵ ©
մզտգԵ —«Հ.
Yutudmhug cM
ղորվոր ՀԱսմԴղԱՈMՀՈԵ Գա
ղորվոր ղոհոտզ, =

JԺԳՂՂՈՉՂ ՂՈհՈՂՈՈՏՈՆ

JԺJԶԳՂՈՎՍՂՈՔՈԺ ՂՈԻՈՇՎՈՒ
ՎՂՈՏՈՈՏՈԷ WENLIEIUM

nmumCmh nuCmutuelmhulg

[K

[ 120 ]

ԱՐԱՐԱՏ
ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Հարիւրաւոր տարիներ Հայաստան օտար
ազգերու իշխանութեան ներբեւ տառապելէԷ
յետոյ` ան ազատ Է այսօր եւ կը բարգաւաճի
ու կը յառաջդիմԷ:

Մեր դարաւոր երազը վերջապէս իրականա-
ցած Է 1918 Մայիս 28Էն ի վեր:

Հայաստան պզտիկ Է այսօր, հազիւ տասնը-
մէկ հազար բառակուսի մղոն. եւ մէկ միլիոնէ
բիչ մը աւելի բնակիչներով եւ սակայն օր
մը պիտի ընդարձակի, ամբողջ Հայութիւնը իր
մէջ պիտի ամփոփէ եւ պիտի ըլլայ ամէն
Հայու երազած Հայաստանը, երիտասարդ եւ
բարգաւաճ` եթէ ամէն Հայ հաւատք ունենայ
եւ օգնէ մայր հայրենիքին:

Կը կարդամ Հայ թերթերը, եւ հպարտ
կըզգամ Հայորդի մը ըլլալուս համար, որով-
հետեւ մայր հայրենիքս թեւեր առած կը թռչի
դէպի բարելաւում, դէպի վերաշինութիւն:

Յարգանբ անոնց, որոնբ աշխատեցան
անկախ Հայաստանին համար եւ անոնց, որոնք
ՎԱՂՈՒԱՆԸ կը կերտեն այսօրուան խաղաղ
յաղթանակներով:

Օտարութեան մէջ տարագիր ո՛վ Հայորդի,
մեծցի՛ր երջանիկ, մեծցի՛ր մարմնով ու
հոգիով, եւ սակայն մեծցիր նաեւ Հայաստանի
սէրը բու սրտիդ մէջ եւ անոր օգտակար ըլլալը
բեզի նշանաբան ընտրած:

Հայկազ Մեսրոպեան
-Էրզրումցի-

ՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒԹԻՒՆ

ճորճթաունի Հայորդիներս մեր սրտագին
շնորհակալութիւնները կը յայտնենք Տիթրոյիթի
մեր հայրենակիցներուն ընդհանրապէս եւ մեզ
իրենց տուները հիւրասիրողներուն մասնաւորա-
պէս: Մեր երկու օրուան վայելքը երբէք պիտի
չմոռնանք:

Նաեւ Տէր եւ Տիկին Չարքոյեանի, որոնք
շատ յաճախ մեզ կը հիւրասիրեն այնբան
ազնուօրէն` երբ ՀԷմիլթըն երթանք որեւէ
ատեն:

7

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

[121]

ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՏԱՐԵԴԱՐՁԸ ՄԵՐ ՄԷՋ

Հայորդիներս Մայիս 28ի Անկախութեան
Տարեդարձը տօնեցինք աննախընթաց խանդավառ-
ութեամբ մը:

ԿԷսօրէ վերջ արձակուրդ տրուեցաւ մեզ
մեր տօնակատարութեանց սկսելու համար: Մեր
Քաղաքապետը հիւանդ ըլլալով` խորհրդական
Հայկազ Մեսրոպեան գնահատելի ճարտարութեամբ
մը օրուան յայտագիրը պատրաստեց:

ժամը երեբին ամէնքս ալ խաղարանին մԷջ
հաւաքուեցանբ, Պր. Հայկազ Մեսրոպեանի
առաջնորդութեամբ զանազան զինուորական
մարզանքներ ըրինք եւ յետոյ չորսական կարգ
բռնած, Հայկական եւ Անգլիական դրօշակիր-
ներն առջեւէն, թմբկահարն ու փողահարներն
ալ անոնց յետեւելով եւ տղայոց կազմն ալ
ամէնէն վերջ կանոնաւոր տողանցքջ մը ըրինք
դէպի շէնբերը եւ անկէց ալ ագարակին մԷջ
գտնուող բլուրին բարձունքը, ուր դրօշակ-
ները պարզեցինբ եւ բարեւի կեցանբ: Տողանցբի
ընթացքին զանազան հայրենասիրական երգեր
երգեցինք:

Անկէ յետոյ Պր. Ալիքսանեան տղայոց
շաբարեղէններ բաժնեց եւ ցրուեցանք:

Իրիկուան ժամը 7ին մեր դպրոցասրահին
մէջ ունեցանք ժողով մը, որուն նախագահեց
Պր. Մեսրոպեան: ժողովը բացուեցաւ Յառաջ
Նահատակ երգով:

Մեր ուսուցիչը` Պր. Ալիքսանեան՝
խօսեցաւ բացատրելով Պետական կեանքի եւ
Անկախութեան նշանակութիւնը ազգերու կեանքին
մէջ եւ յիշեց վերաշինութեան ճամբուն վրայ
եղած բոլոր յաղթանակները, որոնք խաղաղօրէն
վաստակուած են այն օրէն ի վեր երբ Հայաստան
անկախ հռչակուեցաւ: ժողովի ընթացբին բանա-
խօսեցին նաեւ Հայկազ Մեսրոպեան եւ ժիրայր
Կարապետեան: Արտասանութիւններ եւ
ընթերցումներ եղան Արմենակ Գոյումճեանի,
Հայկ Տէմիրճեանի, Գրիգոր Բարղամեանի,
ժիրայր Գալայճեանի եւ Աւետիս Ասատուրեանի
կողմէ: Գիշերուան ժամը 9EU յետոյ Հրախաղու-
թիւններ ունեցանք Պր. Պապաեանի կողմէ մեզ
ղրկուած հրապայթուցիկներով:

Յակոբ Յակոբեան
-ԿԷյվէցի-

ԱՐԱՐԱՏ
ՄԵՐ ԵՐԳԱՀԱՆԴԷՍՆ Ի ՏԻԹՐՈՅԻԹ

Մեր Ագարակատան Հայորդիներէն տասնը-
չորս հոգի Տիթրոյիթի մէջ երգահանդէս մը
տուին Մայիս Չին, իրենց ճամբորդութիւնը
եւ տպաւորութիւնները շարադրութեան նիւթ
մը եղան դասարանին համար: Հոս կը
հրատարակենք տղայոց միոյն տպաւորութիւն-
ներն ամբողջովին եւ հատուածներ` միւս-
ներէն առնուած` Արարատի ընթերցողներուն
գաղափար մը տալու համար թէ մեր Հայորդի-
ներն ի՞նչ կը մտածեն Հայերու հետ շփման
գալԷ յետոյ:

Խմբագրութիւն

Մայիս 7ին` Ուրբաթ առաւօտ՝` ժամը ութին
շոգեկառբք նստանք եւ ուղղուեցանբ դէպի
Տիթրոյիթ:

Երբ հոն հասանք, բոլորս ալ ուրախ
էինք, որովհետեւ երկու երեբ տարիէ ի վեր
Հայու երես շատ քիչ անգամ տեսած ըլլալով՝
այժմ խոշոր Հայ գաղութի մը ծոցը եկած Էինք:

Շոգեկառբէն վար իջանք: Խումբ մը Հայեր
մեզ դիմաւորեցին եւ իրենց ինքնաշարժներով
Ամերիկեան Գաղթային գրասենեակը տարին մեզ`
քննուելու համար եւ անկԷ ալ Հայլէնտ Բարբի
Հայկական Ակումբը:

ԱմԷնքս ալ խանդավառուած էինք` բազմա-
թիւ Հայերէ շրջապատուած ըլլալնուս hwuun:

Պր. Մանիսաճեան մեզ Հայերուն տուները
բաժնեց, զիս ալ իրենց տունը տարաւ:

Վերջէն տեղեկացայ թէ ինծի հետ իմ
բոլոր ընկերներս ալ այդ գիշերը անուշ բուն
մը քնացած եւ աղուոր աղուոր երազներ տեսած
էին:

Յաջորդ առտուն սովորականէն բաւական
ուշ արթնցանբ եւ սակայն շատ ժամանակ
ունեցանք քաղաքին զանազան կողմերը պտտելու

8

[122]

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

եւ շատ մը հետաբրբրական բաներ տեսնելու:
Արդարեւ լաւ ժամանց մը ունեցանք այդ օրը:

Նոյն իրիկունը Ակումբը գացինբ, ուր
ժողով մը կար: Պր. Խորէնի մոգականութիւն-
ները դիտեցինք եւ Ակումբին կողմԷ տրուած
ընթրիջը վայելեցինջբ:

Մայիս 9ին, ժամը 2ին, Հայլէնտ բարքի
Հայ Ըսբքուլներէն միոյն մէջ մեր երգահանդէսը
տուինք: Բաւական մեծ բազմութեամբ մը
ժողովատեղին խռնուած Էր:

Հանդէսէն յետոյ Սեբաստացւոց
Հայրենակցական Միութեան սարքած խնջոյբին
հրաւիրուեցանբ: Հոն քանի մը երգեր երգե-
ցինք, ընթրիբնիս ըրինջ եւ ինջնաշարժներով
Տիլըրի գացինք, ուր ժամը ութին դարձեսլ
երգահանդէս մը սարբեցինք:

Հանդէսէն յետոյ տեղուոյն Կարմիր Խաչի
Ակումբը ճաշասեղան մը տուաւ մեզի: Մեր
խանդավառութիւնը չեմ կրնար գրելով
բացատրել. չորս կողմերնիս Հայերով շրջա-
պատուած ինբզինբնիս ճշմարիտ խանդաղատանքբի
եւ մայրական անուշ գորովի առարկայ դարձած
կը տեսնէինք: ԱմԷնքն ալ կ՞ուզէին մեզմէ
լսել, ու ամէնքս ալ խանդ ու եռանդ կտրուած՝
կը պատմէինք անոնց ճորճթաունի մեր կեանքէն:

Այս երջանիկ ժամանցներէն յետոյ
վերջապէս մեկնելու օրերնիս եկաւ: Շատ
յուզուեցանբ եւ սակայն ստիպուած էինբ մեր
սիրելի, ազնիւ ու վեհանձն բարեկամներէն
բաժնուիլ:

Հիմայ` դարձեալ իմ ընկերներուս բովը՝`
կը յիշեմ այն երջանիկ ու հրաշալի օրերը,
որոնք երազի մը նման անցան գացին:

ՄամբրԷ Շիրինեան
-ԿԷյվէցի-

Շար.ը յաջորդ Էջին վրայ:

ԱՐԱՐԱՏ
ՄԵՐ ԵՐԳԱՀԱՆԴԷՍՆ Ի ՏԻԹՐՈՅԻԹ
-Շար. նախորդ Էջէն-

Հայութիւնը լաւ կը մնայ Տիթրոյիթի
մէջ: ԱմԷն Հայ ազգասէր Է, տնտեսապէս
բարգաւաճ են, ունին վաճառատուններ,
գրատուններ եւ սրճարաններ: Մեր Ազգային
զգացումները ալ աւելի արծարծուեցան
Երեւանի Սրճարանը, Փարոս Գրատունը եւ
Ակումբները այցելելէԷ եւ մեզ հանդէպ ցոյց
տրուած բուռն սէրը վայելելԷէ ետք:

Արմենակ Գոյումճեան
-Էնկիւրիցի-

Մենք տեսանք այդ տեղի Հայ գաղութին
մէջ յառաջդիմութիւնը թեւեր առած: Հայութեան
վերածնունդը կարծես Տիթրոյիթէն կենդանու-
թիւն առած Է: Մեր ազգակիցներու ցոյց տուած
խանդավառութիւնն ու սէրը մտածել տուին
մեզի թէ մենք որբերս, Հայութեան տարագիր
բեկորներս, մոռցուած պիտի չմնանք երբէք:
Ու մենք անգամ մըն ալ համոզուեցանք թէ Հայ
ազգը ՊԻՏԻ ԱՊՐԻ:

Հայկազ Մեսրոպեան
-Էրզրումցի-

Մեզի Հայերուն տուները բաժնեցին:
Բաղդը իմինն Էր, որովհետեւ Տէր եւ Տիկին
Մկրտիչեանենք զիս իրենց տունը տարին: Անոնց
բարեսիրտ ազնուութիւնը չեմ կրնար այս
տողերով նկարագրել: Ինծի շատ մը նուէրներ
առին, որոնցմով կ՞ ուրախանամ միշտ:

ժիրայր Կարապետեան
-Պոլսեցի-

9

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

[ 123]

Հրաժեշտ առինբ մեր սիրելի ազգակից-
ներէն: Շատ յուզուած Էինք. կարծես մեր
ծնողներէն եւ մեր սիրելիներու շրջանակէն
կը բաժնուէինբ: Նաւամատոյցն եկան մեզ
ճամբու դնելու` եւ երբ ետ դառցայ իմ սիրելի
հայրենակիցներուս դէմքերն անգամ մըն ալ
դիտելու` տեսայ անոնցմէ շատեր արցունքոտ
աչքերով: Իմ աչքերս ալ սկսան կաթիլներ
ցայտել, բայց մեր Գանատացի բՔարտուղարին
ցոյց չտալու համար ստիպուեցայ ինբզինբս
զսպել:

Օննիկ Շանկաեան
-Աֆիօն Գարահիսարցի-

Շատ շնորհակալ ենք բոլոր Հայերէն
ալ, իրենք կրցածնին ըրին: Ամէնքն ալ առատա-
ձեռնօրէԷն մասնակցեցան աճուրդին. մեր
հանդէսը իրական յաջողութիւն մը եղաւ:

Տօբթ. Տէմիրճեան մեր հաւերէն կթուած
հաւկիթները շատ ճարտարօրէն ծախեց. պատմութ-
եան մէջ թերեւս երբէք չԷ պատահած որ հաւ-
կիթը այդքան լաւ գին ունենար հրապարակին
վրայ. մէկ երկվեցեակը աւելի բան ԵՌԵՍՈՒՆԸ
ԻՆԸ ՏՈԼԱՐ:

Յակոբ Յակոբեան
-ԿԷյվէցի-

ՏԱՐԱԾԵՆՔ ԱՐԱՐԱՏԸ, մեր թերթը չԷ ան`
այլ Ամերիկահայ նոր սերունդին: Դեռատի
բարեկամդ եթէ Հայերէն չգիտեր, ինչու՞ պիտի
չյանձնարարէիր իրեն Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏԸ
կարդալու:

ԱՐԱՐԱՏ

ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԻ Ս. ՊԱՏՐԻԱՐՔԸ
ՀԵՏԱՔՐՔՐՈՒԱԾ ՄԵՐ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՎ:

ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԻ ՄԵՐ ՈՐԴԵԳԻՐ ԵՂԲԱՅՐԸ

Ստորեւ կը հրատարակենք փոքրիկ մէկ
հատուածը մեր յարգելի բարեկամ, Պր. Լեւոն
Պապաեանի ՃԱՄԲՈՒ ՆՕԹԵՐԷՆ՝` հրատարակուած
Պայքարի մէջ` Մայիս 14ի թուով:

Խմբագրութիւն

Այցելեցի Երուսաղէմ: Սիրալիր
տեսութիւններ ունեցայ Դուրեան Պատրիարքին
հետ, - պատկառելի, վեհափառ, ծերունազարդ
եկեղեցական մը, որ իր գրասենեակին մԷջ
կըզբաղի գրական աշխատութիւններով:

Ուրախ եղաւ երբ ներկայացուցի իրեն մեր
ճորճթաունի 90 որբերու խմբանկարը եւ
գոհունակութիւն յայտնեց որ wunup թէեւ
օտար երկնքի տակ, սակայն զուրկ չեն մնացած
իրենց ազգային դաստիարակութենէն: Խոստացաւ
իր օրհնութեան կոնդակը ղրկել մեր իննիսուն
որբերուն:

Տեսանք Երուսաղէմի մեր որբերն ու
որբուհիները, որոնք շատ լաւ կը խնամուին
Հայոց վանքին մէկ մասին մէջ: Այս որբերու
ծախքերուն մէկ մասը կը հոգացուի Հայ
Բարեգործականի կողմէ: Անոնց տեսուչն Է
Տիար Օ. Կ. Թադէոսեան՝` ազնիւ Հայ Up:

Մեծ եղաւ հաճոյբքս, երբ անձամբ տեսայ
ութը տարեկան Յարութիւն Յարութիւնեանը,
այն որբը` որ որդեգրուած Է մեր Գանատայի
իննիսուն Հայ որբերու լումաներովը:

Ծան. խմբ. Պր. Պապաեան մեզի բերած Է

նկար մը, ուր մեր յարգելի բարեկամը
նկարուած Է Յարութիւնին հետ:

10

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

[124]

ՄԵՐ ԴԱՏԱՐԱՆԸ

Անցեալ թիւով գրած էի Տղայոց
Խորհուրդի մասին, թէ բաղաբապետ մը եւ վեց
խորհրդականներ ունէինք:

Մեր բաղաբապետը, ՄամբրԷ Շիրինեան,
ընտրած Է երեք դատաւորներ, որոնք միեւնոյն
ատեն խորհրդական ալ են: Այս երեք դատաւոր-
ներն են Հայկազ Մեսրոպեան, Նազարէթ Թէրզեան
եւ Յակոբ Աբրահամեան:

Բացի ԿիրակիԷ` ամէն իրիկուն դատարանը
կը գումարուի: Քաղաքապետն իր պաշտօնական
համազգեստով կը նախագահԷ ժողովին:

Անցեալ տարի դատարանի քարտուղարը
տղայոց մէջէն ընտրուած Էր, այս տարի
սակայն, մեր տնօրէնը կամ ուսուցիչը պիտի
կատարէ այդ պաշտօնը:

ԱմԷն իրիկուն, տնօրէնը խոշոր տետրակ
մը թեւին տակ, դատարան կուգայ, աթոռը կը
գրաւԷ եւ դատաւորներուն վճիռները
արձանագրել կըսկսի: Պաշտօնեաներէն ով որ
ոեւէ դժգոհութիւն ունի տղայոց դէմ` կուգայ
եւ դատարանին առջեւ կը պարզէ խնդիրը. այս
վերջինները կը խորհին, կը խորհրդակցին եւ
վճիռ կ՞արձակեն: Պատիժներն ընդհանրապէս
կամ զանազան աւելորդ գործեր եւ կամ ձեռքի
վրայ տրուած հարուածներ կ՞ըլլան:

Մեր դատաւորներն այս տարի աւելի փորձ-
առու եւ հասուն դատողներ են` եւ արդարեւ
մենք բոլորս ալ հպարտ ենբ անոնցմով:

Ահա այսպէսով հիմակուընէ կը վարժուինք
ինբզինբնիս կառավարել սովրիլ:

Յակոբ Յակոբեան

ԱՐԱՐԱՏ
ՄԵՐ ՎԱՌԵԱԿՆԵՐԸ

Երկուբուկէս ամիս առաջ վեց հարիւր
հաւկիթ դրինբ թխսարանին մէջ որպէսզի
վառեակներ ունենայինք: Երեք շաբաթ վերջը
երեբ հարիւր ութսուն փոքրիկ վառեակներ
դուրս ելան: Արդէն հաւարան մը շինած Էինք
մէջն ալ վառարանով մը տաբութեան համար:
Վառեակներու գաղութը հոն փոխադրեցինք:

Առաջին խումբը դուրս գալէն անմիջապէս
յետոյ վեց հարիւր հաւկիթ եւս թխսարանին
մէջ դրինբ եւ երբ ժամանակն եկաւ, 350
վառեակներ եւս դուրս ելան: Այս վերջիններն
ալ տեղաւորցուցինք ուրիշ հաւարանի մը
մէջ, ուր նմանապէս վառարան մը դրուած Էր:

Թխսանոցը պարապ չպահեցինբ. երրորդ
անգամ ըլլալով 600 հաւկիթ դրինք եւ բանի
մը օր առաջ 425 վառեակներ դուրս ելան,
որոնք փոխադրուած են երրորդ հաւարանի մը
մէջ: Հիմա հազար հարիւր վառեակներ ունինք:
Խոշոր բանակ մը: Անոնց բերանները երբէքբ
պարապ չեն կենար. կամ կը ճըւճըւան եւ կամ
կուտեն: Երբեմն իրարու ետեւԷ կը վազեն
կտոր մը ուտելիբ մԷկզմէկէ խլելու համար.
այս պատճառաւ իրենց մէջ շատ անգամ կռիւ
կը ծագի եւ ով որ զօրաւոր ելլէ կը շահի:
Շատ անգամներ տկար կողմը կըսպաննուի
կռուին մէջ:

Շատ կը սիրեմ երթալ եւ մեր վառեակները
դիտել. անոնց ասդին անդին վազվզելը եւ
ճանճերուն վրայ ցատբելը նաեւ վառարանին
բով հաւաբուիլը կ՞արժԷ տեսնել:

Թերեւս հազիւ անոնցմԷ հազար հատը
խոշորնան, բանի որ ոմանք կը մեռնին, զիրար
կըսպաննեն, կամ արկածի զոհ կ՞երթան: Երկու
շաբաթ առաջ մեր սագերը վառեակներուն մէջ
երթալով անոնցմէ բսանըհինգ հատ սպաննած
էին: Կ՞երեւի սագերն այդ օրը Թուրքբերուն
պէս բարբարոս դառցած էին:

Յակոբ Աբրահամեան
-Ագշէհիրցի-

11

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

[125]

ՄԱԿԱՆՈՒՆԻ ՄԸ ԾԱԳՈՒՄԸ

Քանի մը օր առաջ երբ Տիթրոյիթ կը
գտնուէի եւ Տէր եւ Տկ. Քիրազեաններու
տունը հիւր էի, շատ սիրալիր հիւրասիրութիւն
մը վայելեցի:

Sp. ՊԷօշկէօթիւրեանը հոն այցելեց եւ
ինծի հետ խօսեցաւ: Շատ ուրախ եղայ երբ ինձ
ըսաւ թէ ատամնաբոյժ En, որովհետեւ ես ալ
որոշած եմ ատամնաբոյժ մը ըլլալ:

Բաւական խօսակցելէ յետոյ ինծի պատմեց
թէ ինչո՞ւ ՊԷօշկէօթիւրեան կը կոչուէր:
Պատմութիւնը հետաքրքրական ըլլալուն
Արարատին համար կը գրեմ` պատուիրելով
սակայն որ կարդացողը զայն չմոռնայ` ինչպէս
որ ես չեմ մոռցած:

ժամանակին աղքատ մայր մը կար հինգ
զաւակներով. ասոնբ օր մը գետեզերքն եկած
էին միւս կողմը անցնելու համար. դրամ
չունէին եւ նաւավարը կնոջ աղաչանքին մտիկ
չըրաւ զանոնք ձրի անցնելու hwuun:

Այնտեղ գտնուող զօրաւոր եւ վարպետ
լողացող մարդ մը խղճաց եւ կնոջ փոբրիկները
կռնակն առած մէկիկ մէկիկ միւս եզերքն
անցուց: Կնոջ նաւուն դրամն ալ ինքը վճարեց:

ԱնկԷ վերջ այդ մարդուն անունը
ՊԷօշկԷօթիւր մնաց եւ իր սերունդն ալ ՊԷէօշ-
կէօթիւրեան կոչուեցաւ: Ահա այդ բարեսիրտ
մարդը Sp. ՊԷօշկէօթիւրեանի մեծ հայրիկն En:

Եթէ դարձեալ Տիթրոյիթ երթամ եւ
յարգելի տօբթօրէն եւ կամ ոեւէ բարեկամԷ
մը ուրիշ պատմութիւններ լսեմ` Արարատի
ընթերցողներուն համար գրի պիտի առնեմ:
Բայց եթէ ոեւԷ սխալ ունենամ` պատմութեան
բուն հեղինակները թող բարի ըլլան Արարատով
խնդիրը լուսաբանելու:

Սահակ Գրիգորեան
-Սինոպցի-

ԱՐԱՐԱՏ
ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒՆ ՍԻՒՆԱԿԸ

Սոյն թիւէն սկսեալ այս Էջը պիտի
յատկացնենբ մեր ագարակատունէն մեկնող
տղայոց թղթակցութեանց եւ յօդուածներուն
հրատարակութեան` անշուշտ ընտրովի:

ՆՈՐ ՄԻՋԱՎԱՅՐՍ

Մայիս 14
Սիրելի Պարոնս եւ ընկերներ,

Շատ ուրախութեամբ կը գրեմ այսօր: 225
էյբըրնոց խոշոր ագարակի մը մէջ կը գտնուիմ:
Ագարակատէրը տիկին մը ունի եւ աշխատաւոր
մարդ մը վարձած Է: Ունինք ութը հատ կովեր,
որոնց երեքը ես եւ միւսներն ալ աշխատաւորը
կը YE: Վեց ձիեր, քառասունի չափ հաւեր
եւ բազմաթիւ մեծ ու փոքր խոզեր կան հոս:
Ունինք նաեւ չափազանց խաղասէր շուն մը,
որուն անուն Պապ Է: Ան շատ խելացի Է. երբ
որ խոզերը փախին` Պապը ետեւնուն կը ղրկեմ
զանոնք բերելու համար: Կատու մըն ալ
ունինք, որ Մայիս 12ին հինգ հատ ձագեր
ունեցաւ: ԱմԷնէն առաջ ձագերը ես տեսայ:
Պապը շատ անգամներ կատուին հետ կը խաղայ,
անոր գլուխը իր բերնին մէջ կ՞առնէ եւ
կըսկսի շարժել: Պապը վարժուած Է ինծի եւ
ամէն ատեն բովս կուգայ եւ ձեռքերս բերնին
մէջ առնելով կ՛ուզէ խածնել եւ հետս խաղալ.
բայց երբ ես իր լեզուէն բռնեմ` ձեռքս կը
ձգէ:

Ութը հատ հորթ ունինք. մէկ հատը մեծ
Է, մէկ հատն ալ բոլորովին ճերմակ: Ամէն
օր ես կը կերակրեմ զանոնբ: Մեր ընդարձակ
ախոռին տարածուն առաստաղին մԷջ բազմաթիւ
աղաւնիներ իրենց բոյներն ունին:

ԱմԷն օր դպրոց կ՞երթամ: Դպրոցը
մէկուկէս մղոնի չափ հեռու Է: երբ առաջին
օրը գացի՝ զիս քննելով Սինեըր Թհըրտ
դասարանը դրին: Այդ օրէն իսկ դպրոցի
աշակերտները հետս պէյս wo, խաղցան: Տղաբը
մինչեւ վերջը հետս կը խաղան, մանաւանդ
մեծ տղաբը: Դասարանս կը բաղկանայ հինգ
աշակերտներԷ, որոնց մէկը աղջիկ Է: Դպրոցին
մէջ շատ մը աղջիկներ կան. երբ որ գնդակ
խաղանք` անոնք ծառերուն տակ նստած կ՞ըլլան
գնդակը կ՞առնեն եւ իրարու կը նետեն:

12

ԱՄՍԱԹԵՐԹ

[ 126 ]

Բարեւներս Տիկին Ալիքսանեանին, Un.
ԼԷյնին, ամբողջ պաշտօնեաներուն եւ բոլոր
տղայոց:

Սահնակս Յակոբ ՄահտԷսեանին եւ Յովսէփ
Խելացեանին կը յանձնեմ:

Սիրելի Պարոն, եթէ կը հաճիս նամակիս
պատասխանը շուտ գրեցէք, շատ կարօտցած եմ
ամէնքդ ալ եւ կը փափաքիմ ձեր նամակները
շուտ շուտ կարդալ:

Ձեր անկեղծ եղբայրը`
Գէորգ Գէորգեան

-ԷկպԷզցի-
ՈՒՐԻՇ ՆԱՄԱԿ ՄԸ

ՁեզմԷ բաժնուելէս յետոյ նոր տեղս
հասայ եւ սովորական գործերուս սկսայ:
Քանի մը շաբաթ վերջ Համբարձումը եկաւ,
յետոյ Ղազարոսը, եւ Յովհանէսը: Մօտ ատենէն
հոս Հայաստան պիտի շինենք: ՄԷկ դպրոցի
մէջ արդէն հինգ Հայ տղաբ եղանք մեր
դասերուն մէջ չափազանց յառաջադէմ ենք,
Գանատացի դասընկերներնիս անցած ենք,
այնպէս կըզգամ թէ անոնցմէ ոմանք կը
նախանձին մեզի: Երբէբջ մի կարծէք թէ հոս
ըլլալով մեր Հայութիւնը կը մոռնանք, ո՛չ.
կը մեծնանք լաւ Հայեր ըլլալու եւ պատիւ
բերելու մեր ազգին:

Յարգանօք`
Խաչիկ Գարաճեան
-ԱսլանպԷէկցի-

ԱՐԱՐԱՏԸ
ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ
ԹԷ ՀԱՅԵՐԷՆ

[Blank]
(Դատարկ|

[127]

ZN ee

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ
ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն Խմբագիր.

Յակոբ Յակոբեան, Օննիկ Շանկաեան, ՄամբրԷ Շիրինեան,
Արմենակ Գոյումճեան, Հայկազ Մեսրոպեան, Խմբագիրներ:
ժիրայր Կարապետեան, Գծագրող Խմբագիր:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ:

Մեր յաջողութիւնը ընթերցողներու եւ բաժանորդներու
բարեացակամ գործակցութենէն կախում ունի: Հայերէն եւ
Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏները ծանօթացուցէբ թէ պատանի եւ թէ
չափահաս ձեր բարեկամներուն: ճորճթաունի Հայորդիներս
շահարկութեան համար չենբ հրատարակեր մեր ամսաթերթերը
եւ սակայն բաջալերուելու եւ սոյն գործը բոլորովին
ինբնապահ ընելու պէտքն ունինք:

Հաճեցէք դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով ընել,
այլապէս դրամատանց ուղղուած չԷքերը զեղչով միայն կը
գանձուին Գանատայի մԷջ:

ՄԵՐ ՀԱՍՑԷՆ:-
“ARARAT MONTHLY”

ARMENIAN BOYS’? FARM HOME,

GEORGETOWN, CANADA.

[ 128 ]

[Blank]
(Դատարկ|

[130]

NOUNS

Ա. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՅՈՒԼԻՍ, 1926. ԹԻՒ 3.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

Պէտք Է քաջալերել ԱՐԱՐԱՏԸ:

Դուն գիտե՞ս թէ հեռուն, Գանատայի պայծառ, բայց պանդուխտ երկնքին ներքեւ, Հայ
միջավայրԷ մեկուսացած, հայրենի կարօտով լեցուն ու նահատակուած սիրելիներու յիշատակն
իրենց սրտի վառարանին մԷջ արծարծուն` իննիսուն որբ Հայորդիներ կապրին: Իննիսուն
վարդե՛ր Հայ աշխարհին բուրումնաւէտ ծաղկաստանէն, զոր փոթորիկն աւերեց եւ խորշակը
գետնահարեց այնքան սանձարձակօրէն կատաղի: Իննիսուն բեկորնե՛ր, թանկագի՛ն բեկորներ
այո, Հայկական քայքայուած նաւէն, որ այժմ իր խոր թմբիրէն նոր արթնցած բայց քնաթաթախ
դեռ` վերաշինութեան փողը տարտամօրէն կը շեփորԷ:

ճորճթաունի իննիսուն Հայորդիներն են անոնբ, պայծառ դէմբերով, կածկլտուն աչքերով
եւ կարմրուկ թշերով: Զանոնբ չես տեսներ այժմ, բայց օր մը եթէ պատեհութիւնն ունենաս`
Ցեղին Պատմութիւնը պիտի կարդաս անոնց մատաղ ճակատներուն վրայ: Իննիսուն փոքրիկ
իշխանիկներ են անոնբ, իրենց սա մեկուսացած միջավայրին մէջն իսկ, եւ անհաւատալիօրԷն
կանուխ` արդէն ատաղձը կը պատրաստեն իրենց բաժինն ունենալու Մեծ Գործին մէջ, եւ տեղը
Վաղուան Հայութիւնը կերտող ճարտարապետներուն քովիկ:

Ու այդ Հայորդիները բախտը չունին ազգակիցներ տեսնելու շատ անգամ, անոնց հետ
խօսելու եւ դուրսի Հայ աշխարհէն տեղեակ մնալու: Կարծես Հայութեան մոռցուած խլեակներն
ըլլային անոնք: Այս դեռատի հոգիները տեսան իրողութիւնը եւ արդարեւ անողոք նկատեցին
զայն: Միջոց մը պէտբ Էր տարածութիւնները կտրելու եւ Հայութեան մօտենալու:

Ստածեցինբ, բննեցինք, տրամաբանեցինք եւ դարմանը գտանբ: Ու օր մըն ալ աղուորիկ
մանուկ մը լոյս աշխարհ բերինք. ԱՐԱՐԱՏԸ, թոմպուլիկ ու սիրունիկ, որ մեր եւ դուրսի
աշխարհին միջեւ միութեան կապը եւ փոխադարձ պատգամաւորը պիտի ըլլայ:

ՊԷ՞տք Է սիրել այդ մանուկը, պէ՞տք Է տալ անոր պատեհութիւն մեծնալու եւ զօրա-
նալու: Այո՛՞, պիտի պատասխանես դուն, նաեւ բարեկամդ անկասկած` եթէ անոր ալ հարցնես,
նաեւ ամէն Հայ` եթէ տեղեկանայ բեզմԷ:

Ոչ Արարատ, ոչ ալ մեր Հայորդիները ողորմութեան չեն հաւատար, եւ սակայն կըսպասեն
որ ամէն Հայ բաջալերէ զիրենք գնահատելով իրենց ձեռնարկը: Արարատի տարեկան բաժնեգինը
ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ Է, բանի՞ բաժանորդ պիտի կրնաս ապահովել գործնական բաջալերող մը ըլլալու
համար:

Ի՞ՆՉՊԷՍ ԱՆԳԼԻԵՐԷՆ ԱՐԱՐԱՏԸ ՏԱՐԱԾՈՒԵՑԱՒ

Ամիսներ առաջ երբ ԱնգլիերէԷն Արարատը հրատարակել սկսանք, երբեք գաղափար »չունէինք
թէ ան այսքան արագօրէն պիտի տարածուէր Գանատայի ամէն կողմերը: Մեր օտար բարեկամները
մեր կողքին կանգնեցան եւ օգնեցին մեզ` որպէսզի մեր թերթիկը ամէն անկիւն թափանցԷ:
Մօտաւորապէս puwu թերթեր, Վարդանի պատմութիւնն արտատպած են եւ իրենց կողմէ այն
խորհրդածութիւնն ըրած թէ Հայութիւնը պիտի ապրի բանի Վարդանի ոգին, պատմութիւնը եւ
տօնը կը յաւերժացուի անոր յաջորդներուն կողմԷ:

Քէմբէյնը յաջողեցաւ: Մեր Անգլիախօս բաժանորդներէն կէսէն աւելին

[131]

ԱՐԱՐԱՏ

ամԷն ամիս առանց բացառութեան JEY կամ աւելի բաժանորդներ կը գտնեն մեզ համար: Ու Արարատ,
փոբրիկ Հայորդիներու մանկական գրիչներով Հայութիւնը կը ծանօթացնէ եւ Հայդատը կը պաշտպանէ

այս օտար երկրին մէջ:

Մենք շատ համեստ ենք մեր սպասումներով: Կ՞ուզենբ որ մեր Հայ ընթերցողներն եւս Գանատացի
բարեկամներու չափ նախանձախնդիր ըլլան եւ այս ամսուան ընթացքին իւրաքանչիւր ոք առնուազն
մէկ նոր բաժանորդ գտնէ: Կուզենք որ Արարատ եթէ ոչ աւելի, գոնէ պակաս թուով ալ բաժանորդներ
չունենայ եւ այն ատեն հրապարակ գանք ըսելու թէ` «Ապրի՛ս, Հայաշխարհ, դուն գիտես զաւակներդ

Օտարներու չափ եւ աւելի բաջալերել:»
ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ԼՈՒՐԵՐ

Յունիս 13-14 ին Պր. Ալիքսանեան եւ
բանի մը տղաք այցելեցին Ագարակատունէն
մեկնող բանի մը տղոց, որոնք զանազան
ագարակներու մէջ տեղաւորուած են եւ տեղական
դպրոց կ՞ երթան: Այդ տղաքն են` Սահակ
Գրիգորեան, Արշաւիր ՊԷզազեան, Օննիկ
Վարդերեսեան, Խաչիկ Գարաճեան, Ղազարոս
Մինասեան, Յովհանէս Սեդրակեան, Համբարձում
Մանուկեան եւ Պետրոս Կէպէնեան:

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան
Կանանց Օժանդակ յանձնախումբի Թօրօնթոյի
ճիւղը Յունիս 26 ին վերջացուց շարջը իր
ընդունելութիւններուն, որոնբ մեր Ագարակա-
տան մԷջ սարբուեցան եւ ամԷն անգամին ալ
յիսուն կամ աւելի ընտրեալ այցելուներ
հիւրասիրուեցան:

Անցեալ տարի տղայոց մազերը սափրիչի
մը կողմէ կը կտրուէին վճարումով այս տարի
սակայն` Նազարէթ Թէրզեան եւ Մամբրէ
Շիրինեան այդ գործն ստանձնած են եւ երեք
շաբաթը անգամ մը գոհացուցիչ կերպով կը
կատարեն:

Թօրօնթոյի Քըվանիզ Քըլըպը այս տարուան
իրենց ամառնային theuhen պիտի ունենան մեր
Ագարակատան մԷջ Յունիս 29ին: Snwen զովա-
ցուցիչներ պիտի ծախեն եւ իրենց շահը պիտի
յատկացուի Սբօրթզ Ֆընտին: Աւելի բան [...7]
անձեր կըսպասուին:

Տղայոց խորհուրդը իր վերջին ժողովին
մէջ որոշեց անցեալ տարուան լոգարանը
ընդարձակել` հիմ ունենալով Պր. Ալիքսանեանի
ծրագիրը, որով գործը լրանալէ յետոյ նոր
լոգարանի տարածութիւնը պիտի ըլլայ 5400
բառակուսի ոտք, անցեալ տարուան 1550 ոտքի
դէմ:

Ագարակատան օգնական տնօրէն եւ Արարատի
Տնօրէն Խմբագիր Պր. Ա. Ալիքսանեան իր
ամառուան արձակուրդը պիտի սկսի Յուլիս
մէկին եւ իր Տիկնոջ հետ պիտի մեկնի
Նիակարա Ֆօլսի մօտ ամառանոց մը մինչեւ
ամսոյն վերջը:

Ագարակատան տնօրէն Վեր. LEJU իր
արձակուրդը պիտի անցնԷ Տրըմպօ աւանը, Տկ.
ԼԷյնի պարագաներուն մօտ, Օգոստոսին:

Տասը Հայորդիներ Օգոստոսին Ագարակա-
տուննիս պիտի ժամանեն` Սուրիոյ որբանոց-
ներԷն ապսպրուած ըլլալով:

ՄԱՄԲՐԷ Մ. ՇԻՐԻՆԵԱՆ
ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐԸ

Արարատի սոյն թիւը պատրաստուած ատեն
Ագարակատան դպրոցական ընդհանուր վիճա-
կագրութիւնը դեռ մեր ձեռքը հասած չըլլալով՝
մեր ընթերցողները պիտի սպասեն Սեպտեմբերի
թիւին, որուն մէջ պիտի երեւի ընդարձակ
տեղեկագիր մը տղայոց դպրոցական աշխատութ-
եանց:

Ամառուան արձակուրդը կըսկսի Յունիս
28hu:

Անցեալ ամիս նոր բաժանորդներ ղրկող-
ներու մէջ ախոյեան հանդիսացաւ Պր.
Յարութիւն Գանճեան, Ֆիլատելֆիայէն, որ
այնքան ազնուօրէն հետաբրբրուած Է մեզմով
եւ Արարատի յաջողութեան նախանձախնդիր:
Յիշեալը ղրկեց 17, Տիկին Մընրոյ, Նիակարա
Ֆոլսէն 15, Պր. Նաբաշ, Մոնթրեալէն 13: Այս
վերջինը Արարատի տասը տոլար եւս նուէր
ղրկեց:

ԱՐԱՐԱՏ

Ի՞ՆՉՊԷՍ
ՊԷՏՔԷ ԱՊՐԻ ՀԱՅ ՏՂԱՆ

Խօսքս Հայաստանէն դուրս գտնուող Հայ
տղուն մասին Է, թէեւ ամէն Հայորդիի կրնայ
յարմար նկատուիլ:

Օտար եւ հիւրընկալ երկիրներու մէջ
ապրող ամէն Հայ տղայ նուիրական պարտական-
ութիւններ ունի, որոնց առաջինն ու ամենա-
կարեւորն Է Հայ ազգին պատիւը բարձր բռնել
օտարներու առջեւ:

Սա նոր աշխարհի բոլոր առաւելութեանց
եւ ազատ վայելբներուն մէջ ճշմարիտ Հայու
զաւակը պէտք Է գուրգուրայ Հայ ազգին բոլոր
գեղեցիկ սովորութեանց եւ աւանդութիւններուն
վրայ եւ մանաւանդ ան պարտի իր անձին հետ
եւ իր ֆիզիքական ու մտաւորական զարգացման
հետ զուգընթաց` խնամէ եւ ուռճացնէ իր
մայրենի լեզուն, Հայ լեզուն: Շատ մը
Հայորդիներ կ՞արհամարհեն Հայ լեզուն, անոնց
համար ան այլեւս անպէտ բան մը դարձած Է
կարծես. եւ սակայն այսպիսիները առաքինութ-
եանց մեծագոյնէն կը զրկեն իրենց անձը:

Այո, Հայ տղան պէտք Է սիրէ եւ նոյնիսկ
պաշտանբի առարկայ դարձնէ իր ազգն ու ազգին
լեզուն եւ սակայն պէտք Է սիրէ նաեւ զինքն
հիւրասիրող երկիրն ու անոր լեզուն, յարգէ
տիրող ազգին սովորութիւնները եւ հնազանդիլ
գիտնայ օրէնքներուն:

Հայ տղան պէտք Է ազնիւ, խոհեմ, օգնող,
պարտաճանաչ եւ անձնուրաց ըլլայ եւ մէկ
խօսբով ունենայ այն բոլոր առաւելութիւն-
ներն ու ձիրքերը, որոնք մաքուր են,
կատարեալ եւ բարձր:

Թերեւս ան խորհի թէ ինք մեծ ազգի մը
զաւակը չԷ, եւ կամ Հայ ազգին բնակավայրն
եղող երկիրը բարգաւաճ միջավայր մը չէ:
Այո, Հայ ազգը թուով շատ փոքր Է եւ սակայն
կոչումով, որակով ու աւանդութիւններով
միշտ մեծ եղած Է: Այո, Հայաստան շատ փոքր
երկիր մընԷ եւ սակայն երկիրներուն թագուհին
Է ան եւ երանութեան երջանկաւէտ դրախտը`
եթէ ամէն Հայ անխտիր սիրէ զայն եւ գուր-
գուրայ անոր վրայ:

Ես միշտ հպարտ կըզգամ Հայորդի մը
ըլլալուս համար: Հայ ազգը հին, շատ հին
ազգ մըն Է եւ փառաւոր անցեալ մը ունի:
Հակառակ անլուր հալածանքներու ան պահած Է
իր գոյութիւնն ու անոր հետ միասին աշխարհի
մեծագոյն կրօնքը, Քրիստոնէութիւնը:

Ու այսօր, ով Հայ տղայ, պէտբ Է գիտնաս
թէ քեզի ու ինծի աւանդ ձգուած Է Հայ ազգին
գոյութիւնը եւ անոր լուսաւոր հաւատքը: ՊահԷ
զանոնք, ով Հայորդի, սիրէ զանոնք եւ գուր-
գուրայ անոնց վրայ:

Բարձրացիր դուն եւ բարձրացուր
Հայութիւնը:

Դեռ պիտի խօսիմ այս մասին:

ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ
- Էրզրումցի -

ԱՆՄՈՌՈՒԿԸ

ժամանակին, երբ դեռ երկիրը մանուկ
էր, հրեշտակ մը պատգամատար ղրկուած Էր
սուրբ մարդու մը, որ կը բնակէր Պարսկաստանի
անապատներԷն մէկուն մէջ:

Մինչ» հրեշտակը օդին մէջէն կը
սաւառնէր, տեսաւ գեղեցիկ Պարսկուհի մը,
որ ջրհորի մը բով նստած` իր մազերը կը
հիւսէր կապոյտ անմոռուկներ խառնելով
անոնց մէջ: Ան վար իջաւ եւ իր սէրը
յայտնեց անոր եւ բաւական ժամանակ շատ
երջանիկ կերպով ապրեցան միասին:

Ու օր մըն ալ յանկարծ յիշեց որ իր
պատգամը տեղը չԷր հասցուցած: Անմիջապէս
դէպի երկինք թռաւ թողութիւն խնդրելու իր
ըրած զանցառութեան համար, բայց երկնքի
դուռն իր առջեւ փակուած գտաւ: Երկար
ժամանակ ան լալով սպասեց գոցուած դրանն
առջեւ. ու այն ատեն Գաբրիէլ հրեշտակապետը
երեւցաւ եւ ըսաւ.

- Հրամայուած Է քեզ երկրի ամէն կողմը
Երկնքի Զաւակներով բնակեցնել եւ անկէց
վերջը միայն դուն պիտի կրնաս երկրի մէկ
աղջիկը

4

ԱՐԱՐԱՏ

երկինբ բերել:

Հրեշտակը չհասկցաւ թէ Հրեշտակապետին
հրամանը ինչ կը նշանակէր ուստի իր գեղեցիկ
հարսին հարցուց pt արդեօք կրնա՞ր բացատրել
զայն:

- Այո, պատասխանեց UE, քանի մը ծաղիկ-
ներ առնելով իր մազերէն, այս սիրուն
անմոռուկները որ երկնջի գեղեցիկ գոյն կը
խորհրդանշեն, Երկնքի Զաւակներն են:

Այսպէս, հրեշտակն ու իր հարսը ձեռք
ձեռբի` թափառեցան աշխարհի ամԷն կողմը եւ
ամէն երկրի մէջ անմոռուկ ծաղիկէԷն տնկեցին:
Ու այն ատեն երբ այլեւս իրենց պարտականու -
թիւնը լրացաւ, հրեշտակն իր հարսը բազուկ-
ներուն մէջ առաւ եւ զայն տարաւ դէպի երկնքի
դուռը, որ անմիջապէս բացուեցաւ իրենց
առջեւ:

Թարգմ. Անգլ.

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
- ԿԷյվէցի -

ՔԷՄԲԻ ԿԵԱՆՔԷՍ

Անցեալ ամառ երբ օր մը ընկերներուս
հետ կը խաղայի մեր ուսուցիչը, Պր.
Ալիքսանեան, զիս կանչեց եւ ըսաւ.

- Գնա, պատրաստ եղիր որպէսզի Սիլվըր
Պիչի Քէմբը երթաս:

Ուրախութիւնս չափ չունէր երբ այս
անակնկալ կարգադրութիւնը լսեցի: Վազեցի,
կիրակնօրեայ հագուստներս հագայ եւ
ուսուցչիս հետ կայարան երթալով շոգեկառբ
նստայ: Այդ իրիկունը ՀԷմիլթըն հասայ: Մեր
ուսուցչին եղբայրը, Պր. Ս. Ալիքսանեան,
կայարան եկած Էր: Զիս առաջնորդեց Տէր եւ
Տիկին Չարբոյեաններու տունը, ուր զիս
գիշերուան համար ազնուօրէն հիւրասիրեցին
եւ միւս առաւօտ դարձեալ շոգեկառք նստեցայ

[ 134 ]

եւ հասայ Էյլմըր, ուր Մր. Սփիրմէն եւ
բէմբի տղայոց մէկը իմ ժամանումիս
կըսպասէին: Անոնք զիս առաջնորդեցին
Սիլվըր Պիչ Քէմբը:

Քէմբի տնօրէնը զիս եօթերորդ վրանը
դրաւ: Մեր առաջնորդը ճէք անունով պատանի

մըն En:

Անմիջապէս առօրեայ զգեստներս հագայ
եւ սկսայ Գանատացի տղոց խաղերուն մասնակ-
ցիլ: Շատ մը կազմակերպուած խաղեր ունէին,
որոնց կարգէն էին ՊԷյս Պօլ, ՎԷլիպօլ,
Ֆութպօլ եւայլն:

Չորս օր վերջ, Ուրբաթ օր մը, կէսօրէն
վերջ բէմբը, որ իր մէջ կը հաշուէր
շրջանային մասնաճիւղերու բոլոր անդամները,
իր մարզական մրցումները ունեցաւ. ես ալ
մասնակցեցայ եւ հեռաւոր ու մօտիկ վազքի,
վազելով ցատբելու, կեցած ցատքջելու, եւ
ուրիշ երկրորդական մրցումներու մէջ եւս
առաջին յաղթանակը շահեցայ, իսկ լողալու
մէջ ալ երկրորդ ելայ: Այսպէս ես ճիւներր
Էթլէթիբ ՉԷմբեընշիբ եւ Toy ճանսըն կոչուած
Գանատացի տարէց պատանի մըն ալ Սիներըր
Էթլէթիջ ՉԷմբերնշիբը վաստկեցանբ:

Անցեալ աշուն մեր Հայորդիներէն տասնը-
հինգ հոգինոց խումբ մը Լոնտոն գնաց երգա-
հանդէս մը տալու, ես ալ հրաւիրուած էի
անոնց հետ երթալու: Խուռն բազմութեան մը
ներկայութեան հոն ինծի յանձնեցին պղինձէ
գեղեցիկ եւ արժէբաւոր [...°] ասպար մը, որուն
վրայ փորագրուած Էր անունս եւ 1925 - 1926ի
Սիլվըր Պիչ Էթլէթիթ մրցումներուն ճիւնեըրր
ՉԷմբերն ըլլալս:

Այս տարի դարձեալ պիտի երթամ տիտղոսս
պաշտպանելու համար:

Քէմբը հասնելէս շաբաթ մը յետոյ
Լոնտոնէն եկող շատ մը այցելուներու հետ
անակնկալօրէԷն տեսայ նաեւ մեր Ագարակատան
տղոցմԷ Խարբերդցի Յովհանէս Սեդրակեան եւ
Ասլանպէկցի Խաչիկ Գարաճեան. իմ ուրախու-
թիւնս ալ չափ չունէր այն ատեն:

5

ԱՐԱՐԱՏ

Ամէն իրիկուն խոշոր կրակ մը կը վսոէ-
hug եւ ամբողջ բէմբը շուրջը բոլորուելով
կ՝երգէինք, պատմութիւններ կը պատմէինք եւ
կամ զուարճախօսութիւններ ընելով ժամանակ
կ՞անցնէինք:

երեք շաբաթի չափ ամառնային այդ
հաճոյալի միջավայրին մէջ ապրելէ յետոյ
վերադառցանք մեր Ագարակատունը` մեզի հետ
գեղեցիկ յիշատակներ բերելով բէմբի կեանջէն
եւ ազնիւ Գանատացիներու հիւրասիրութենէն:

ՆԱԶԱՐԷԹ ԹԷՐԶԵԱՆ
- Էրզրումցի -

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹԻՒՆ

Մարդկային ձիրբերու մէկ թանկագին
գոհարն Է կարգապահութիւնը եւ իր պատուաւոր,
առաջնակարգ ու արժանաւոր տեղը ունի այդ
գոհարը ոչ միայն մարդ անհատի առօրեայ
կեանքին մէջ այլ նաեւ ազգերու եւ ժողով-
ուրդներու բարգաւաճման եւ յառաջդիմութեան
մէջ:

Մեծ եղած են այն ազգերը, որոնբ կարգա-
պահութիւնը իբրեւ ազգային առաքինութիւն
կը պարծին:

Կարգապահութիւնը մեծ հարստութիւն մըն
Է, ամէն Հայ պէտք Է ունենայ զայն: Ան Է որ
մարդս մեծ դիրքերու կը հասցնէ, անով ես եւ
դուն պատկառելի եւ պատուախնդիր կըլլանք:

Ազգեր եղան, որոնբ կարգապահութիւնը
իբրեւ լաւ սովորութիւն իրենց մէջ չմշակել-
նուն համար շատ տուժեցին: Հայ ազգը թերեւս
որոշ չափով այս դասակարգին կը պատկանի:
Մեր ազգային բարձր արժանիբներուն հետ եթէ
կարգապահութիւնն ալ ազգային սեփականու -
թիւն ընէինք` հաւանաբար այսօր մենք ալ
աշխարհակալ եւ մեծ ազգ մը եղած պիտի
ըլլայինքջ:

[135]

Ազգեր ալ եղան, որոնք կարգապահութեան
մէջ յառաջդիմելնուն համար մեծցան ու
բարգաւաճեցան:

Կարգապահութիւնը դպրոցէն կըսկսի, եւ
սակայն անիկա տունէն կեանք առած Է: Տունն
ու դպրոցը միասին կը սնուցանեն զայն եւ
կը մեծցնեն գործակցաբար: Առանց մէկուն
միւսը ոչինչ կրնայ ընել:

Կարգապահութեան զաւակներն են բաղաքա-
վարութիւնն ու մեծերու հանդէպ յարգալից եւ
հնազանդութիւնը:

Այսօր Ամերիկան, Անգլիան, Գերմանիան
եւ ուրիշ շատ մը ազգեր այսբան յառաջդիմած
պիտի չըլլային եթէ անոնջ իրենց զաւակները
կարգապահութեան մԷջ չկրթէին, եթէ անոնք
իրենց զաւակները հնազանդ, բաղաբավար եւ
կենցաղագէտ »չընէին:

Նորահաս Հայ սերունդը չափազանց հիմնա-
կանօրէն պէտբէ ուսումնասիրէԷ կարգապահութ-
եան անհամեմատօրէն նրբին արուեստը եւ զայն
իր արիւնին, իր ոսկորին, իր ջիղերուն եւ
իր ուղեղին մէջ պատուաստէ: Կարգապահութիւնն
անոր էութեան մէկ մասն ըլլալու Է:

Բարոյական աղբատութիւն Է ամէն բան
գիտնալու հաւակնութիւնն ունենալ, անվերջ
ու անհատնում վիճաբանիլ գիտնալ եւ անիշխան-
ական ըլլալ: Քանի մը տարի առաջ Հայ
բանակին անարդարանալի պարտութիւնը շատ
բան պէտք Է սովրեցնէ մեզի: ՉԷ՞ որ ամէն
Հայ զինուոր սպայ մըն Էր այն ատեն: Ո՞վ
կ՞ուզէր իր սպային կամ հրամանատարին մտիկ
ընել: ԱմԷն զինուոր հրամանատար ըլլալ
կ՞ուզէր:

- «Հայը պաշտօնեայ կամ հրամայող
ըլլալու չԷ եւ կամ ամէն Հայ պէտք Է
պաշտօնեայ եւ հրամայող ըլլայ: Հայ ազգը
առաջնորդողներու պէտք չունի, ամէն Հայ
արդէն փարլամԷնթի մը մէջ նստելու եւ
աշխարհը իր բաղաքագիտութեամբ ղեկավարելու
կարողութիւն ունի:» Ահա՛ սկզբունքը ՀԻՆ
ՀԱՅՈՒՆ: Մենք, ՆՈՐ ՀԱՅԵՐՍ նոր սկզբունք
պիտի

6

ԱՐԱՐԱՏ

որդեգրենք, ու այդ նոր սկզբունքի առաջին
եւ վերջին բառը կարգապահութիւն պիտի ըլլայ:

Մենք, Հայ մանուկներս, մեր առօրեայ
մարզանքը պիտի ունենանք խօսջի, գործի,
մտածումի եւ վերջապէս կեանքի բոլոր
մարզերուն մէջ: Տուէք այդ մարզանքը մեզի,
մենք անիշխանականներ չենբ, կը հաւատանք
մեր առաջնորդներուն, կը հնազանդինք անոնց
եւ առանց ըսի ըսաւ վիճաբանութիւններու
մտիկ կ՞ընենք անոնց` առանց երբեբ պահ մը
խորհելու թէ օր մը մենբ մեր ուսուցիչ-
ներէն եւ առաջնորդներէն աւելի խելացի եւ
գործունեայ պիտի ըլլանք:

Սայր Հայաստանն իր յոյսը մեր վրայ
դրած Է: Ան այսօր ծերացած Է հիներու
խորհուրդով: Նորերս նոր խորհուրդներով
պիտի երիտասարդացնենք զայն: Կարգապահու -
թիւնը զօրութիւն Է, Հայ ազգը զօրեղ
ըլլալու Է:

ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ
- ԿԷյվէցի -

ԺԱՌԱՆԳՈՐԴԸ

Մեծահարուստ Հրեայ մը մահուան անկողին
պառկած En: Իր գերին քովը կանչեց հոգին
աւանդելԷ առաջ եւ ըսաւ անոր.

- Այլեւս պիտի մեռնիմ, զաւակս հեռու
երկիր կը գտնուի եւ յուղարկաւորութեանս
ներկայ պիտի չըլլայ: Անոր համար կ՞ուզեմ
բեզ վարձատրել առատաձեռնօրԷէն: Մահէս յետոյ
բոլոր հարստութիւնս բուկդ պիտի ըլլայ,
միայն թէ զաւակս իրաւունք պիտի ունենայ
կալուածներէս մէկ բան ընտրելու եւ իրեն
սեփականութիւն ընելու:

[136]

Գերին երջանիկ En այլեւս: Տիրոջը
մահէն անմիջապէս յետոյ գերին աճապարանօբք
տղուն բնակած տեղը գնաց, հօրը կտակը անոր
յաղորդելու համսր:

Տղան հօրը որոշումը լսելով կը շուարի,
երկարօրէն կը մտածԷ եւ վերջապէս կ՛երթայ
Ռաբբին տեսնելու եւ անոր խորհուրդը
հասկնալու իր հօրը ըրած այս անլուր
անարդարութեան համար:

Ռաբբին պահ մը մտածելԷ յետոյ կ՛ըսէ.

- Հայրդ իմաստուն եւ ճշմարիտ դատող-
ութեան տէր մարդ մըն E եղեր: Ան իր
կալուածը քեզի համար ապահովել ուզեր Է,
որովհետեւ դուն հեռու երկիր կը գտնուէիր
եւ գերին կրնար ամէն ինչ յափշտակել եւ
իւրացնել առանց դուն այդ մասին լուր մը
ունենալու:

- Բայց ի՞նչ կ՞արժէ հօրս իմաստու-
թիւնը երբ ան արդէն իր բոլոր հարստու-
թիւնը անպիտան գերիին կտակած Է եւ ինծի
մէկ առարկայ միայն թողուցած, բացագանչեց
երիտասարդը դառնացած:

Ռաբբին ժպտուն դէմքով մը գլուխը
երերցուց եւ ըսաւ.

- Չե՞ս գիտեր թէ գերիները իրենց
տիրոջը կը պատկանին, ուրեմն հօրդ ունեցած
կալուածներէն գերին ընտրէ եւ ամբողջ
հարստութիւնը դարձեալ բուկդ պիտի ըլլայ:

Երիտասարդը ուրախութենէն խանդավառուե-
ցաւ եւ ըսաւ.

- Անուշիկ հայրս, ո՞րքան իմաստուն Է
եղեր ան, իր մահուան անկողնին մԷջն իսկ
ապագայ երջանկութեանս մասին մտածեր Է ան:

Թարգմ. Անգլ.

ՕՆՆԻԿ ՇԱՆԿԱԵԱՆ
- Աֆիոն Գարահիսարցի -

ԱՐԱՐԱՏ

Ի՞ՆՉՊԷՍ ԸՐԱՒ ԱՆ

Տղայ մը կար, որ երեք այծ ունէր: Ան
իր այծերն ամէն օր արածելու կը տանէր: Ամէն
մարդ գիտէ որ այծերը բլուրներուն վրայ կը
վազվզեն եւ ժայռերն ի վեր կը մագլցին:
Ասոնք ալ միեւնոյն բանը կ՞ընէին առտուընէ
մինչեւ իրիկուն եւ իրիկունն ալ տղան զանոնք
տուն կը Քշէր:

Իրիկուն մը այս չարաճճի այծերը
շողգամի արտ մը մտան: Տղան sEn կրնար
զանոնք դուրս հանել: Այն ատեն բլուրին
բովիկը նստաւ եւ սկսաւ լալ:

Նապաստակ մը մօտեցաւ իրեն եւ հարցուց.

- Ինչո՞ւ կուլաս:

- Կուլամ, որովհետեւ այծերս շողգամի
արտէն չեմ կրնար դուրս հանել, պատասխանեց
տղան:

- Gu պիտի հանեմ զանոնք, ըսաւ
նապաստակը:

Այսպէս ան փորձեց եւ սակայն այծերը
դուրս ելլել չէին ուզեր:

Այն ատեն նապաստակն ալ նստաւ եւ սկսաւ
լալ:

Աղուէս մը այն կողմը եկաւ.

- Ինչո՞ւ կուլաք, հարցուց անոնց:

- Gu կուլամ որովհետեւ տղան կուլայ,
պատասխանեց նապաստակը, տղան կուլայ,
որովհետեւ ան չկրնար այծերը շողգամի արտէն
դուրս հանել:

- Gu կը հանեմ զանոնբ, ըսաւ աղուէսը
եւ վազեց արտին մէջ եւ աշխատեցաւ զանոնք
դուրս հանել: Բայց այծերը չէին ուզեր
դուրս ելլել:

Այն ատեն աղուէսն ալ սկսաւ լալ:

Քիչ յետոյ գայլ մը եկաւ այն կողմը.

- Ինչո՞ւ կուլաք, հարցուց անոնց
գայլը:

- Gu կուլամ, որովհետեւ նապաստակը
կուլայ, պատասխանեց աղուԷսը, նապաստակը
կուլայ որովհետեւ տղան կուլայ, տղան կուլայ

որովհետեւ այծերը շողգամի արտէն դուրս
չկրնար հանել:

- Ես կրնամ, պատասխանեց գայլը եւ
ջանաց այծերը արտէԷն դուրս հանել: Ան ալ
չկրնալով միւսներուն բով եկաւ եւ սկսաւ
անոնց հետ լալ:

Քիչ յետոյ իշամեղու մը կը թռէր այն
կողմէն.

- Ինչո՞ւ կուլաք, հարցուց անոնց
իշամեղուն:

- Gu կուլամ, որովհետեւ աղուէսը
կուլայ, աղուէսը կուլայ, որովհետեւ
նապաստակը կուլայ, նապաստակը կուլայ,
որովհետեւ տղան կուլայ, տղան կուլայ
որովհետեւ չկրնար այծերը շողգամի արտէն
դուրս հանել:

- Gu պիտի հանեմ զանոնք, ըսաւ
իշամեղուն:

Այն ատեն խոշոր կենդանիները եւ տղան
լալէ դադրեցան պահ մը` փոքրիկ իշամեղուին
վրայ խնդալու համար:

Բայց մեր իշամեղուն անմիջապէս դէպի
արտը թռաւ, այծերէն մէկուն վրան իջաւ եւ
ըսաւ.

- Պըզ-զ-զ-զ-զ-զ:

Ու ահա այն ատեն այծերուն ամէն մէկը
դուրս վազեց արտէն ահաբեկած:

Թարգմ. Անգլ.

ՀԱՅԿ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
- Մեծ Նոր Գիւղցի -

ԱՐԱՐԱՏ պատանիներու միակ թերթն Է
Ամերիկայի մէջ: Ակադեմական գրութիւններ
կամ խորիմաստ յօդուածներ չպարունակեր եւ
սակայն անուշ լեզու մը ունի ան` որով
կրնայ մինչեւ սրտիդ խորերը թափանցել:
Դեռատի Հայորդիին լեզուն Է ան: ՔաջալերէԷ
զայն որ արտայայտուի:

ԱՐԱՐԱՏ

ՊՐԷՆԹՖՕՐՏԻ ՄԷՋ

Յունիս 11, Ուրբաթ կէսօրէ յետոյ, ժամը
հինգին, տասներկու տղաք ճամբայ ելանք
ՊրէԷնթֆօրտ երթալու համար: Չորս տղաք
ինբնաշարժով մեր ուսուցչին հետ գացին եւ
միւսներն ալ շոգեկառքով: Ամէնքս ալ ուրախ
էինք, որովհետեւ այս անգամ մեր երգահանդէսը
դարձեալ Հայերու պիտի տայինք: Շատ մը Հայեր
պիտի տեսնէինբք այս անգամ:

Երբ Պրէնթֆօրտ հասանք, Պր. Ա.
Աղաճանեան մեզ Հայ տուներու բաժնեց. ես
եւ Նազարէթ Թէրզեան Տէր եւ Տիկին
Գորգիկեաններու տունը գացինք: Անոնք Փերուզ
անունով փոջրիկ, աղուորիկ եւ անուշիկ աղջիկ
մը ունէին: Չորս տարեկան Էր եւ սակայն
այնքան խելացի որ Հայերէն այբուբէնը գոց
սովրած Էր: Ուրիշ շատ մը Հայ տղաբ աւելի
խոշոր ըլլալով մէկտեղ այդչափ բան իսկ չեն
գիտեր:

ՊրԷնթֆօրտի մէջ Չէնկիլէրցի բարե-
կամուհի մը կար, Տիկին Մարիամ, որ զիս եւ
մայրիկս շատ լաւ կը ճանչնար: Շատ ուրախ
եղայ զայն տեսնելով: Տիկին Մարիամ զիս
իրենց տունը տարաւ եւ շատ լաւ կերպով
հիւրասիրեց:

Շաբաթ երեկոյ մը ժամը եօթին hwuntu-
նիս տեղի ունեցաւ եւ շատ լաւ անցաւ:

Հանդէսէն յետոյ փոքրիկ Փերուզ pnudu
եկաւ եւ ձեռբս ամուր մը սեղմեց: Պատճառը
հարցուցի իրեն:

- Հապա չսեղմեմ UE կը փախիս, պատաս-
խանեց ան մանկական անմեղ եւ անուշիկ
ժպիտով մը:

Միւս օրը Ագարակատուն պիտի մեկնէինք:
ԱմԷնբքս ալ տխուր Էինք, որովհետեւ բարե-
կամներու շրջանակէ կը զատուէինք, այդ
բարեկամները Հայեր էին եւ մեզ հանդէպ շատ
ազնիւ, վեհանձն եւ հիւրասէր գտնուած էին:

ԿԷսօրէ վերջ ժամը երկուքին մեզ մինչեւ
կայարան ընկերացող ազնիւ բարեկամներէ
հրաժեշտ առնելով շոգեկառք նստանք եւ հասանք
մեր ամէնօրեայ բնակավայրը մեր եղբայր-
ներուն բով, որոնբ անձկանօբ մեզի կըսպա-
սէին տեղեկութիւններ առնելու հանդէսին եւ
ՊրէԷնթֆօրտի Հայերուն մասին:

Շատ գոհ մնացինք մեր Հայրենակիցներէն:
Անոնք առատաձեռնօրէն բաջալերեցին մեր
հանդէսը` հակառակ անոր որ Պրէնթֆօրտի Հայ
գաղութը հարուստ Հայերէ չբաղկանար: Երբէք
չպիտի Unnuwup զիրենց եւ իրենց բարի
վերաբերումը:

ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ
- ՉԷնկիլէրցի -

ՆՄՈՅՇ ՄԸ
ՄԵՐ ՏՂԱՅՈՑ ԹՂԹԱԿՑՈՒԹԵՆԷՆ

Անուշիկ մայրիկս
Սրբուհի Յակոբեան,
Ատիս Ապապա,
ՀապԷշ.

Գորովալիր Մա՛յր:-

Ստացայ Մայիս 30 թուակիր նամակդ, ինչ
որ մեծ ուրախութիւն պատճառեց ինձ` վերա-
հասու ըլլալով որ շատ ուրախ ես եւ երջանիկ
եւ միայն հեռաւոր զաւկիդ կարօտն ունիս
սրտիդ խորը: Անուշիկ մայրս, թող այդ կարօտը
երջանկութիւնդ չմթագնէ, անշուշտ օր մը, եւ
այդ օրը շատ մօտ Է կը հաւատամ, տարիներու
կարօտնիս մէկզմէկու գրկին մէջ պիտի
յագեցնենքբ:

Թերթերու մէջ մեծ հետաբրբրութեամբ կը
կարդամ Հապէշի Հայ գաղութին մասին: Թուով

9

ԱՐԱՐԱՏ

շատ փոքր այդ գաղութը իր մԷջ ազգասէր եւ
ձեռներէց Հայեր պարունակելու Է անշուշտ
որոնք կրցած են ազգային նախանձախնդրու-
թիւնը մշակել իրենց ազգակիցներուն մէջ եւ
մղել զանոնբ ունենալու համար իրենց դպրոց-
ներն ու եկեղեցիները: Հեռաւոր այդ անկիւնի
Հայերը անշուշտ հպարտ ըլլալու են Ազգը
պահող եւ զայն ապրեցնող այդ հաստատու -
թիւններով:

Հոս, Գանատայի մԷջ, երկու հազարէ
աւելի Հայեր կը գտնուին, որոնբ կեդրոնացած
են իրարու շատ մօտիկ քանի մը քաղաքներու
մէջ, եւ ոչ կանոնաւոր Հայ դպրոց ունին եւ
ոչ ալ ոեւԷ Հայկական եկեղեցի, զոր շատ կը
սիրեմ:

Սիրելի մայրիկս, փափաքած ես որ մեր
Ագարակատան մասին գրեմ: Մեր ագարակը շատ
ընդարձակ Է, ունի շատ մը խնձորենիներ եւ
կեռասենիներ: Վեց հուժկու ձիեր հողերը կը
հերկեն կամ այլ աշխատանբ կընեն: Շատ մը
արդիական մեքենաներ ալ ունինք: Միւս
կենդանիներն են մեծ ու փոբր խոզեր, յիսուն
հաւ, երեք սագ, հինգ բադեր իրենց եռեսուն
ձագուկներով, տասնըութը կով եւ վառեակներու
բանակ մը, որ հազարէ աւելի անդամներ ունի:

Այս բոլոր կենդանիներուն համար յարմար
տեղեր ունինք: Մեր ախոռը, որ շատ գեղեցիկ
դիրբ մը ունի` բոլոր դրացի ագարակներունը
կը գերազանցնէ:

Ունինք երկու ընդարձակ ննջարաններ,
ճաշարան մը, դպրոցասրահներ եւ աշխատանոց:

Ամառ Է հիմակ եւ ամբողջ ագարակը կանաչ
խոտերով եւ գոյնզգոյն ծաղիկներով
ծածկուած Է:

Մեր վարիչները ամէն տղու մէկ մէկ
պարտէզ տուած են. բոլոր տղաբ իրենց փոքրիկ
պարտէզներուն մէկ մէկ անուն տուած են:
Իմինիս անունը եդեմի Պարտէզ Է: Շատ մը
բաներ տնկած եմ, սեխ, ձմերուկ, վարունգ
եւ բողկ:

[139]

Ագարակատան Հայորդիներս երկու ամսա-
թերթեր կը հրատարակենբ, մէկը Հայերէն եւ
մէկն ալ Անգլիերէն: Երկու թերթերն ալ շատ
մը բաժանորդներ ունին: Կը յուսանք թէ շատ
բիչ ատենէն Հայերէն Արարատի բաժանորդները
աւելի պիտի ըլլան: Ամերիկահայ գաղութին
շատ պզտիկ մԷկ մասը տեղեակ Է մեր ձեռնարկի
մասին եւ վստահ ենք թէ մեր այժմու
բաժանորդները իրենց կարելին չպիտի խնայեն
մեր թերթիկը տարածելու համար ամԷն անկիւն:

Վարդան հօրեղբօրմէս նամակ չեմ ստանար,
երբ իրեն նամակ գրես խնդրէ անկէց որպէսզի
ինծի հետ թղթակցի:

Անուշիկ մայրիկ, ինծի համար երբէբ
չմտածես եւ չմտահոգուիս, ես հոս շատ
երջանիկ եւ հանգիստ եմ, միայն բու անուշիկ
կարօտդ կը քաշեմ: Միշտ ձեզի համար
կ՞աղօթեմ, որպէսզի դուն եւ հօրեղբայրս
հոդ երջանիկ ըլլաբ:

Հօրեղբօրս ձեռբերէն կը համբուրեմ եւ
կը վերջացնեմ այս երկար նամակս, որմԷ վստահ
եմ թէ պէտք տեսած տեղեկութիւնները պիտի
առնես:

Կարօտի անուշիկ համբոյրներով մնամ
հարազատ զաւակդ`

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԳՈՐՏ ԻՇԽԱՆԸ

Շատ տարիներ առաջ երիտասարդ իշխանուհի
մը կ՛ապրէր: Անիկա այնքան գեղեցիկ էր որ
արեւն անգամ շատ բաներ տեսած ըլլալով
մէկտեղ անոր նման գեղեցիկ մէկը տեսած »Էր:

Այս իշխանուհին ոսկեգնդակ մը ուներ,
որով միշտ կը խաղար:

On մը, երբ խորունկ ջրհորի

10

ԱՐԱՐԱՏ

մը բով կը խաղար` ոսկեգնդակը մէջն ինկաւ:
Ասոր վրայ իշխանուհին լալ սկսաւ, ինբզինբը
շատ տխուր եւ դժբաղդ կարծելով:

Յանկարծ գորտ մը գլուխը ջուրէն դուրս
հանելով ըսաւ.

- Ինչո՞ւ այդպէս տխուր ես, ի՞նչ
պատահած Է բեզի:

Իշխանուհին պատճառը ըսաւ:

- Ի՞նչ պիտի տաս ինձ եթէ ոսկեգնդակդ
բեզի վերադարձնեմ, հարցուց գորտը:

- Ինչ որ ուզես, պատասխանեց իշխան-
ուհին:

- Եթէ դուն զիս սիրես, եւ թոյլ տաս
որ բու սեղանդ նստիմ եւ քու ոսկիէ ամանէդ
ճաշեմ ու քու բարեկամդ ըլլամ - Get ասոնք
խոստանաս - ես պիտի սուզիմ եւ ոսկեգնդակդ
բերեմ, ըսաւ գորտը:

- Ոհ, անշուշտ, կը խոստանամ ին» որ
կ՞ուզես, միայն թէ գնդակս ետ բեր:

Ու երբ գորտը գնդակը բերաւ՝ իշխան-
ուհին զայն խլեց եւ անմիջապէս դէպի պալատ
վազեց` գորտը հոն թողելով:

Յաջորդ օրը, երբ թագաւորը եւ իր
ընտանիքը ճաշի նստած էին, դուռը
զարնուեցաւ եւ ձայն մը լսուեցաւ.

- Իշխանուհի, աղուոր իշխանուհի,

Այս դուռը բաց ինծի համար,

Ի՞նչպէս շուտով դուն մոռցար

Խոստումներդ հորին քով:

Իշխանուհին իր հօրը պատմեց թէ ո՛վ էր
դուռը գտնուողը, ինչո՛ւ համար եկած Էր եւ
ինչ խոստացած Էր անոր: Այն ատեն թագաւորն
ըսաւ.

- Պէտք Է խոստումդ յարգես. գնա եւ
զայն ներս wn:

Ան իր հօրն հրամանը անմիջապէս
կատարեց:

- Զիս վերցուր եւ սեղանին վրայ դիր,
ըսաւ գորտը, բայց աղջիկը չէր ուզեր մինչեւ
որ իր հայրը ստիպեց:

- Հիմակ ոսկիէ պնակդ ինծի մօտեցուր
որպէսզի միասին ուտենք:

[ 140 ]

երբ իշխանուհին ատիկա ալ մերժեց
գորտէն վախնալուն համար, թագաւորը ըսաւ.

- Դուն պէտք չԷ որ այդ տեսակ վերա-
բերուիս այն անձին հանդէպ որ քեզի oqutg~
երբ դուն նեղութեան մէջ էիր: Ինչ որ
խոստացած ես պէտք Է կատարես:

Այն ատեն իշխանուհին իր ոսկիէ փոբրիկ
պնակը գորտին մօտեցուց եւ միասին կերան:
Երբ ճաշը վերջացաւ, գորտէն զգացած վախը
կամաց կամաց անհետացաւ եւ այդ կէսօրին
երկար ատեն իրարու հետ խաղացին:

Յաջորդ առտուն զարմանալի բան մը պատա-
հած Էր. գորտը մէջտեղ չկար, բայց սանդուխ-
ներուն վերը իշխանուհին երիտասարդ իշխան
մը տեսաւ որ իրեն կըսպասէր:

Երիտասարդը անոր պատմեց թէ չար պառաւ
մը զինքը ժամանակին գորտի փոխած Էր եւ այն
ջրհորին մէջ բանտարկած եւ ոչ ոբ կրնար այդ
վիճակէն զինքը ազատել բացի երկրին ամենա-
գեղեցիկ իշխանուհիէն` պայմանաւ որ ան բարե-
կամանար իրեն հետ եւ սիրէր զինք:

Յաջորդ օրը իշխանն ու իշխանուհին
հարսնիքի սկսան, ինչ որ քառասուն օր տեւեց:

Թարգմ. Անգլ.

ԱՂԱՎԱՐԴ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
- Վանեցի -

ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ
ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ ԱԿՈՒՄԲԻՆ

Հայորդիներուս Պատանեկան Կարմիր Խաչի
Ակումբը անցեալ վեց ամսուան ընթացբին
գոհացուցիչ գործունէութիւն մը ունեցած Է
նկատելի գումար մը երեւան բերելով:

Ինչպէս մեր ընթերցողները գիտեն, մեր
ակումբին նպատակը

11

ԱՐԱՐԱՏ

եւ գործունէութեան առանցքը եղած Է որբ մը
պահել: Հ. Բ. Ը. Միութեան դիմելով կրցած
ենբ արդէն մեր բաղդակից եղբայրը ընտրել,
որ այժմ թէեւ Երուսաղէմի Արարատեան
Որբանոցին մէջ կը խնամուի եւ սակայն ի
վերջոյ Հայաստան պիտի ղրկուի երբ առիթը
ներկայանայ:

Մեր Ակումբը գոհ Է եւ երջանիկ պարտա-
կանութիւն մը կատարելու ձեռնարկած ըլլալուն
համար, թէեւ գիտենք թէ ըրածնիս շատ փոքր Է
եւ աննշան:

Ակումբին վեցամսեայ հաշուեկշիռը
հետեւեալն Է.

ՄՈՒՏՔ

Տոլար ՍԷնթ

1925 Էն մնացած 19.

Ոսկեղէն Կանոնի Կիրակիին հասոյթը. 38.60

ԳանձանակԷն` 3nLudwnpu........... 3.70
» Փետրուարին.......... 1.55
» Մարտին...... ԱԱ 4.75

SAUNU 648 eee Rae Se Riese .14

Գանձանակէն` Ապրիլին... ԱԱ 4.25
» Uwjpupu............. 4.00
» 3nLufhufu............ 5.50

ԳՈՒՄԱՐ... cece ee ee ee eee eee eee 81.53

ԵԼՔ

Մարտ 13ին Հ. Բ. Ը. Միութեան

TUL WO Es. աաա Sed elena eee ig ate 50.00

Դրոշմի hwuwn..........-. eee eee .02

Հ. Բ. Ը. Միութեան վճարուած

անդամավճար..... ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱԿ ee eee 3.00

QIU ա ոո OV eSerect 53.02

Դրամատան մԷջ պատրաստ գումար..... 28.51

Վերոյիշեալ դրամական վիճակագրութենէն
զատ Հայորդիներս տեղեկանալով ՀԷմիլթընի
խումբ մը Հայրենակից երիտասարդներու Հայ

[141]

Դպրոց մը բանալու ձեռնարկին` մեր մէջ
հանգանակութեան մը ձեռնարկեցինբ, որուն
արդիւնքն եղաւ մէկ տոլար քառասուն սենթ
տղոցմէն եւ հինգ տոլար ալ մեր ուսուցչէն:
Սոյն գումարը ղրկեցինք ուր որ անկ En:

Մեր Ագարակատան իննիսուն Հայորդիներու
միութիւնը անդամագրուած Է Հայ Բարեգործական
Ընդհանուր Միութեան եւ իր անդամավճարները
կանոնաւոր կերպով կը վճարԷ:

Ակումբնիս կը յուսայ ա՛լ աւելի
արդիւնաւոր շրջան մը բոլորել յաջորդ վեց-
ամսեային:

ՀԱՅԿ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
- Գանձապահ -

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան
Թօրօնթոյի Կանանց Օժանդակ յանձնախումբը
Յունիս ամսոյ ընթացքին, Շաբաթ օրեր
կէսօրէ վերջ ընդունելութիւններ սարքեց
մեր Ագարակատան մԷջ, նպատակ ունենալով
Ագարակատունը ծանօթացնել ալ աւելի լայն
շրջանակի մը եւ հետաքրքրութիւն ստեղծել
մեր շուրջ:

Իւրաքանչիւր անգամին առնուազն յիսուն
կամ վաթսուն ընտրեալ հիւրեր ներկայ գտնուած
եւ ագարակի զանազան բաժանմունքները աչքէ
անցնելէԷ յետոյ առաջնորդուած են իրենց համար
կարգադրուած վայրը: Հոն Հայորդիներս հիւրա-
սիրած ենք զանոնք մեր Հայերէն եւ Անգլիերէն
երգերով:

ԱմԷն անգամին ալ տարբեր հիւրասիրող
տիկիններ պատուած են հիւրերը` անոնց
հրամցնելով թէյ եւ զանազան բաղցրուենիներ:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ
- Ագշէհիրցի -

12

ԱՐԱՐԱՏ

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒՆ ՍԻՒՆԱԿԸ

Սիրելի եղբայրներս,

Աշխարհի ամենէն տխուր օրն էր այն պահը
ինձ համար` երբ ձեզմԷ զատուեցայ: Ամէն օր,
մանաւանդ ամէն իրիկուն, ձեր մասին կը
մտածեմ եւ երբեմն ալ կուլամ:

Ո՛հ, ի՛նչ երջանիկ Է ընկերներու հետ
միասին գտնուիլ, անոնց հետ եղբայրանալ եւ
կեանքի ուրախ ժամերն անցնել:

Բայց եղբայրներս, օր պիտի գայ, երբ
այլեւս ամէնքս ալ իրարմԷ պիտի բաժնուինք:
Այս աշխարհը երազ մըն Է արդէն: Երջանկու-
թիւնը իր ուրախ պահերով կուգայ, եւ սակայն
ժամանակներ կուգան` երբ ալ անոնբ միայն
յիշատակներ եղած կըլլան:

Բայց սիրելի եղբայրներս, որքան որ wy
բաժնուինք իրարմէ եւ կեանբի մԷջ զանազան
ուղղութիւններու հետեւինք, եկէք sunnuwup
մէկզմէկ, չմոռնանք մեր եղբայրական կապը եւ
զայն ա՛լ աւելի նուիրականօրէն ամրապնդենք:

Մեր պատուաւոր քաղաքապետին եւ բոլոր
եղբայրներուս անուշ բարեւներ:

Յաջորդ նամակիս մէջ լուսանկարս ալ
պիտի ամփոփեմ: Պիտի ջանամ այս ամառ ձեզ
տեսնելու գալ: Հոս բաւական լաւ եմ: Չորս
կովեր կը կթեմ: Շատ մը ոչխարներ ունինք,
որոնբ հայրենիքը կը յիշեցնեն ինծի:
Ագարակատէրը ինծի հեծելանիւ մը գնեց:
Հաւի մը տակը 13 հաւկիթ դրի, որոնցմէ երբ
վառեակներ ելլեն իմս պիտի ըլլան ու երբ
անոնք մեծնան ու հաւկիթներ ածեն, պիտի
ծախեմ եւ բիչ մը դրամ պիտի ունենամ: Վերջէն
հաւերն ալ պիտի ծախեմ: Հիմակ ամէնքդ ալ
պիտի խորհիբ թէ Գեղամը վաճառական մը
ըլլալու ճամբան գտած Է:

Այո, եղբայրներս, Հայ միջավայրէն
հեռու եմ, եւ սակայն Հայ պիտի ապրիմ, եւ

[142]

մանաւանդ ճշմարիտ Հայ: Երբէքջ մի խորհիք
թէ Մայրենի անուշիկ լեզուս եւ իմ սիրելի
եւ նուիրական Հայրենիքս պիտի մոռնամ,
երբե՛ք, ատիկա ամենաամօթալի բանը պիտի
ըլլար թէ ինծի եւ թէ ամէն Հայորդիի համստր:
Հայրենիքէս այսօր հեռու եմ թէեւ եւ սակայն
անոր անուշ ձայնը զիս կը կանչԷ, իմ հոգիիս
կը խօսի եւ իմ սրտիս մէջն իր արձագանգը
կը դրոշմէ: Ան, իմ անուշիկ Հայրենիքս,
կ՛ապրի իմ սրտիս մէջը, ու այնքան խորունկ
տեղաւորուած Է հոն որ ոչ ոջ կրնայ
յափշտակել զայն:

Ո՛վ Հայրենի՛քս նուիրական, այսօր կը
ծաղկիս ու կը յառաջդիմես քու հարազատ
զաւակներուդ գուրգուրանքին ներբեւ, ապրԷ՛
աննկուն, օր մը ես ալ պիտի գամ քեզի նեցուկ
կանգնելու:

Կը լսենք այսօր իր ձայնը մարած,
երթանք եղբայրներ բանի չըմեռած.
Երթանք եղբայրներ, իր ձայն չըմարած,
Կարօտնիս առնենբ ծայրը չըհատած,
Երթանք եղբայրներ, Եռագոյն պարզած:

Այս նամակը գրած ատենս հոգիս դէպի
Հայաստան գնաց եւ ինչպէս եղաւ UE այս
փոբրիկ ոտանաւորը գրեցի մտբջէս:

Մեր բռնած սեւ սկիւռները ինչ եղան
հաճեցէք տեղեկութիւն տալ ձեր նամակով:

Բարեւներս Պարոնին, իր յարգելի տիկնոջ
եւ Ագարակատան բոլոր պաշտօնեաներուն:

եղբայրներս, ալ գրելիբ չունենալով
նամակս կը վերջացնեմ:

Ձեր Անկեղծ Եղբայրը,

ԳԵՂԱՄ ՊԱՊԻԿԵԱՆ ԿԱՄ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ
- Սեբաստացի -

[Blank]
(Դատարկ|

[ 143 ]

ZN ee

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ
ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն Խմբագիր.

Յակոբ Յակոբեան, Օննիկ Շանկաեան, ՄամբրԷ Շիրինեան,
Արմենակ Գոյումճեան, Հայկազ Մեսրոպեան, Խմբագիրներ:
ժիրայր Կարապետեան, Գծագրող Խմբագիր:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ:

Մեր յաջողութիւնը ընթերցողներու եւ բաժանորդներու
բարեացակամ գործակցութենէն կախում ունի: Հայերէն եւ
Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏները ծանօթացուցէբ թէ պատանի եւ թէ
չափահաս ձեր բարեկամներուն: ճորճթաունի Հայորդիներս
շահարկութեան համար չենբ հրատարակեր մեր ամսաթերթերը
եւ սակայն բաջալերուելու եւ սոյն գործը բոլորովին
ինբնապահ ընելու պէտքն ունինք:

Հաճեցէք դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով ընել,
այլապէս դրամատանց ուղղուած չԷքերը զեղչով միայն կը
գանձուին Գանատայի մԷջ:

ՄԵՐ ՀԱՍՑԷՆ:-
“ARARAT MONTHLY”

ARMENIAN BOYS’? FARM HOME,

GEORGETOWN, CANADA.

[144]

9

CS

SX NX

WN,

z
=
(es)
ke
Lu
Oo
a
(eS)
Lu
. Ծ
ke
<I
տ
(e)
fa)
Z
<I
Hi
Z
Lu
=
a
x
Lu
<=
a
>
mo
a
Lu
H
a
Lu

Uh kn her 1926.

GEORGETOWN,

[145]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 146 ]

LIDAKS

GEORGETOWN. SEPTEMBER, 1926. No. 7.

EDITORIAL PACE

Back to Our Friends Again

Two months were rather long for our friends to wait for their “Ararat”. But we are
back to our desks again, and are determined to make our paper better than ever, in spite
of the fact that most of the editors of “Ararat” are placed out on Canadian farms. There
are many other boys yet, who are able to write. We hope that you will appreciate our
efforts during this school year also, and will interest your friends to subscribe for
our paper.

Be sure to send us a long list of new subscribers.

“ARARAT” A POPULAR PAPER

Though a school paper, “Ararat” is regarded with favour everywhere. It goes to
all the continents of the Globe. The sun never sets on the readers of “Ararat”. Our
sure hope is that this little magazine will soon extend its dominion to every corner
of the earth.

ACTIVITIES ON THE “ARARAT” FIELD

A boy friend of fifteen writes. “You have a good paper. It is one of the best ever
published by school boys. I enjoy reading it. You must not think that I am merely self
interested. I am very busy trying to get my friends to participate in the joy of reading
this splendid magazine. You may count on me to send you a hundred subscriptions during
the year.”

And mind! he has already sent over fourty!

These are the champions of Ararat, who sent most subscriptions during the summer
holidays. Mr. A. Nakash of Sherbrook and Mr. A. Yeramian of Worcester, five each. Mrs.
Munroe of Niagara Falls, Ont., ten. Mr. B. Tajian of Chicago, eleven. Mr. A. Yarimian
of Worcester, thirteen. Mr. A. Haroian of Granite City, fifteen. Mr. H. Kanjian of
Philadelphia, thirty. Many others four, three, two and one.

EXTRA CONTRIBUTIONS

“Ararat” thanks the following friends for their extra contributions: Mrs. A.
Shahisdanian of Detroit, Mr. & Mrs. Boyajian and Mr. N. Hachigian of Guelph, Mr. A.
Nakash and Mr. Kalil Setlakwee of Sherbrook, Mr. Madteosian of Fordson. We also thank
Mr. Leon Babayan of Toronto for his generous cheque of $260.00 to purchase a new
Duplicating Machine for Ararat.

[147]

ARARAT

FROM SYRIA TO CANADA

We were very happy when we heard
that we were soon going to sail for
Canada. At the same time dreaming to
see Canada’s vast fields, beautiful
gardens and famous lakes, and also our
boy friends at Georgetown. We always
were living with that joyful anticipation
and our hearts were bouncing within us,
though we were disappointed sometimes
because of the delaying of the great day.

At last the 2nd of July separated
us from our old loving friends and
relatives, and put between us and them
a seemingly endless Ocean, the size of
which, the mind has no power to imagine
nor than the sight to watch.

Now, the green hills of Lebanon did
not seem so attractive. All its joys and
beauties past as a dream, as if they were
withered away.

The moon and the stars were lighting
the dark night and the shining sun was
not failing in its duty. Yes! It was a
very calm trip indeed. In those four
days, all things were working together
into calmness.

The steamer was going always onward,
until we arrived at Constantinople, the
land of Constantine.

Departing from that city, we were
silently going over Aegean and
Mediterranean, until we came to the
Atlantic Ocean, which also was very calm,
excepting a horrible storm just at the
middle of it. The waves began to rise

[ 148 ]

MONTHLY

higher, each one like a hill. They were
changing alternatively into hills and
small valleys, and the huge vessel was
moving foreward and backward. In that
day all things were going opposite; the
wind was blowing too hard and the
setting sun had turned its face against
us. But thanks be to God, that, He is
able to command the seas and the winds.

Now all the passengers were happy,
on arriving at Providence, R. I.

The green isles and small hills were
representing lots of different sights.
The voices from the bells of the
lighthouses were giving out a rejoicing
melody.

Finally we got Canada, but we
scarcely saw it before our affectionate
new friends were singing with cheerful
voices, gathered, where our electric car
would have a stop. We could do nothing
but look in wonder and astonishment.

They began to talk to us about the
greatnes loveliness of the farm and its
surroundings and the kindness of
uncountable Canadian friends, with
wonderful Christian spirit and loving
hearts.

The most interesting fact, that
struck me was a speech given by our new
teacher, telling us that it was a great
country we were living in now, with full
of wonderful opportunities and
privileges, that we should prepare
ourselves to be good citizens and good
patriots of the country of our adoption,
that we ought to realize all

ARARAT

the good things around us, that we may
be useful at last to everybody,
specially to be blessing and praise to
our Heavenly Father and Savior.

HAGOP DEMIRJIAN

OUR PICNIC AT HUTTONVILLE

On August 13th, we held our picnic
at Huttonville Park. At 8 o’clock in the
morning we were all ready. Eight friends
from Georgetown, came to our farm with
their cars and took us to the park.

Some boys wanted to walk; as they
knew that Huttonville was only eight
miles away from our place, but they were
allowed to walk two miles only, after
which our teacher met them and took in
his car.

Huttonville is a nice place in a
beautiful valley. There is a big field
for sports and great water to swim and to
row. After we all got there, we started
to play our games. At one o’clock we
were through with your dinner, when Mr.
Alexanian ordered us to have an hour
rest and prepare ourselves for the races.

At half past two we were all ready
on line. In a hundred yard race for the
boys thirteen years of age and over,
Hagop Demirjian won the first, Mihran

MONTHLY

[ 149 ]

Jeknavorian second, and Nazareth Terzian
third.

In 75 yard running race for the boys
of ten to thirteen years of age, Kourken
Magarian won the first, Jirair Kalaijian
second and Onnig Adourian third.

In fifty yards running race ten
years of age and under, Arshag Larian
won first, Kourken Gargayan second and
Sarkis Tavitian third.

In standing broad jump from the big
boys Nazareth Terzian won first, Minas
Kouyoumjian second, and Hagop Demirjian
third.

Among the middle aged boys Armenag
Kouyoumjian first, Hovsep Akelian second
and Ghazaros Tashjian third.

Among the smallest boys Vaghenag
Bezazian won first, Mampre Akoghlanian
second and Armenag Kerbashian third.

In running broad jump Puzant
Kelejian won first among the new boys,
Krikor Takvorian second and Onnig
Varteresian third.

From the middle sized group Haig
Demirjian won first, Armenag Kouyoumjian
second and Onnig Topalian third.

From the smaller boys Armenag
Kerbashian won first in running broad
jump, Krikor Aznavorian second and Sarkis
Tavitian third.

For three hundred yard swimming
Mihran Jeknavorian won first,

ARARAT

Mampre Shirinian second and Nazareth
Terzian third.

In two hundred yards swimming race
Avedis Asadourian won first, Armenag
Kerbashian second and Sarkis Krikorian
third.

A watermelon was thrown in the
water; after a great battle over it among
a big army of boys, Mampre Shirinian and
Mihran Jeknavorian got better of it and
under a mutual agreement they brought
it to the shore.

The boys who won first in swimming
were presented a watch each, and all the
other boys who won first or second got
a J knife or a belt. The boys who came
third in all the races ate a pear each.

After the races were over, all the
boys went to swim; mind you! The Armenian
boys can swim like ducks! We also had
about an hour rowing. It was a great
sport for us. It was a little before
supper when a signal from our teacher
brought our boats to the shore. Then we
lined up and were ready to our supper.
Dr. D. Mihran, an Armenian friend from
Ditroit, who was spending his summer
holidays at Huttonville Park with his
family, ordered ice cream for all the
boys.

At height o’clock in the evening our
Georgetown friends came back to take us
home in their cars.

Our picnic was very pleasant indeed.

HOVSEP KELATZIAN

4

[150]

MONTHLY

PICNICS AT OUR FARM

Our farm is a very good place for
picnics. We have a very large lawn under
the shadow of a great row of giant willow
trees; suitable for sports and games.

This summer there were many picnics
held by many organizations and I am going
to give a short report about them.

The first picnic held at our farm
was on 29th of June by west Toronto
Kivanis Club. There were over a hundred
people present. Before their lunch we
entertained them with sing songs in
English and in Armenian. Some of our
boys sold ice cream and lemonade at the
booze and made about eight dollars which
went to our Sport Fund. The Club arranged
games and races both for our boys and
for their members. The baseball played
by a number of our boys against the
team of the boys of our visitors was
won by the formers ten points against
nine, but you may count it a draw; we
hope to play again next year.

They also arranged races among our
boys; Markar Shangayan won first in a
hundred yards running race and got a
wrist watch as prize. It was a very
beautiful watch and Markar was very
proud of it.

Nazareth Terzian won second and
Kourken Magarian third. They both got a
knife

ARARAT

as prize. Many other boys got different
prizes.

Women’s Association of Knox
Presbyterian church of Toronto held
their annual picnic at our farm on 10th
of July. There were about fifty ladies
present. The boys sang for them and
after were treated with candies and nuts.

Westmoreland United Church - Bible
Class - held their picnic on 17th of
July. Over a hundred people were present.
The boys had sports again and a number of
them got prizes.

The Bible class of Knox Presbiterian
Church of Toronto had their picnic at
our farm on seventh of August. In sports
and races the boys won many prizes again.

The Girl’s training School of
Redeemer’s Anglican Church of Toronto,
twenty five in number, and The
Searchlight Bible Club of Babtist Church
of Brampton, about thirty in number
held their picnics on August the 7th.
The Searchlight Club gave $4.50 to our
Sport Fund.

We are looking forward to see more
picnics at our farm. We are beautifying
our lawn and picnic grounds to be able
to entertain our visitors better. We
have made a large swimming pool, so our
friends will enjoy swimming also if they
bring their bathing suits with them.
Different groups of our boys are
associated together to make boats; O!
There will be lots of fun for our
visitors to get in one of them and make
a trip round the world, no, I made a

MONTHLY

[151]

mistake, round the Lake Erevan, that is
the name we chose for our swimming pool.

Many of our visitors write letters
to different boys and often send stamps,
books and other things to them.

KRIKOR JERAHIAN

REPORT
OF OUR JUNIOR RED CROSS CLUB

Our Club was very active during the
last eight months of this year. We
studied the health rules and also raised
some money.

It has been the aim of our Club to
raise enough money to keep an Armenian
orphan brother in Jerusalem. The boy is
seven years of age and taken care of
through the Armenian Benevolent General
Union in one of the Association’s
orphanages in the said city.

We always feel happy for living in
a beautiful country, where everything
is good, but we remember many of our
dear brothers and sisters who are in
need. But the happiest day for us is
the time when we can put some money in
our Red Cross Box. When we have money
we don’t spend it for candies or other
things; every one of us is sure to put
a good part of it in the box.

Following is the balance sheet of
our Red Cross Club during the year up
to the 1st of September.

ARAR

IN COMING ACCOUNT

Account in the bank from 1925...$19.04
From the Golden Rule Sunday...... 38.60
From the Red Cross Box during
IJANUAT Yee SS Se ENA 3.70
During FebruUary....tu uuu 1.55
PS MAPE HES GES 4.75
INECRCS Ee su TS 0.14
From the Red Cross Box in April.. 4.25
IN MAY us ss SoA SNES 4.00
During JUNC. 2.80 sd do ae ae ded 5.50
Pe JULY ee Saas elec e a eh ace 4.80
HE AUGUST Sees sata ee eee Boise eee 1.50
TOTALS ae Sees 87.83

MONTHLY

OUT COMING ACCOUNT

On 13th of March a cheque to the
Armenian Benevolent General

UNTON Sadi SODA Me Ss $50.00
STAMPS 0.02
Gift to our boy in Jerusalem..... 3.00
Total Outcome........... cece eeee $53.02
Our account in the Bank.......... 34.81
TOTAL Pasa 8 SSS ESR $87.83

I am very glad to report that our boys who went out among Canadian farmers, are
feeling themselves members of our Club yet, and are sending their contributions; Haroutun
Hachadourian sent fifty cents, Jirair Garabedian, twenty five cents, Hovagim Gumushian,
twenty five cents, Kevork Kevorkian, ten cents and Nazareth Terzian sent fifty cents.

Our Club hopes to raise our account in the bank to sixty dollars at the end of this
year and send it to the Armenian Benevolent General Union. Our cheques are always sent
to the same through the Central Office of Junior Red Cross of Canada. Every time our
cheque went to the same Union, we received a receipt.

HAIG DEMIRJIAN,
- Treasurer -

[152]

ARARAT

I was Poultry Boy for the last six
weeks so I am going to write about that
department.

I think every boy likes to look
after poultry, as I do. It was one of
my happiest days six weeks ago, when I
was told that I should look after the
hens, chicks and ducks.

Last spring we got over a thousand
chickens from our incubator, hatched in
three times. Exept a few Plymouth Rocks,
all of the rest are White Leghorns.

We sold all the roosters and kept
the pullets, which started to lay eggs.
There are over five hundred of this
pullets.

I used to get thirty to thirty five
eggs a day from our old hens and about
that many from this year’s pullets. Of
course, the last ones will lay more as
they grow.

Last spring we had five old ducks;
now we have thirty six ducks. Twenty six
hatched once in our incubator.

One day I put twelve duck eggs under
a hen. Four weeks later I went up to see
if they were hatched. I took the mother
hen away and looked in the nest; I heard
a noise, looked around and saw a duckling
fell out the hen’s feathers. There were
five more ducklings in the nest.

One of our old ducks hatched some
young ones; I do not know how, when I
saw her next time, she had chicks
following her and the young ducklings
were running after an old mother hen; I

[153]

MONTHLY

think they were quite satisfied with the
bargain they had made.

It is a very pretty sight to see the
flock of our ducks to swim in the creek,
which runs through our farm. They are all
in snow white. Very often, when they spy
that our swimming pool is deserted by the
boys, they run to it for a nice deep
dive.

O, boy! It is worth while to see
their scenic excitement when they notice
the boys coming forward to claim the
pool.

Our hens, pullets and the ducks are
all doing well. We will have many eggs to
sell from now on, so you may send your
order for a crate any time you like.

AGHAVART AVEDISIAN

WHAT AN ARMENIAN BOY
SHOULD DO IN CANADA

(Following is the extract of a
speech made by Onnig Shangayan to the
boys of the Home. Onnig is one of our
35 boys placed on Canadian farms. He is
home with the other boys to visit the
Canadian National Exhibition on 2nd of
Sept. Onnig wrote it for the “Ararat.”)

My dear brothers, I am very glad to
be with you tonight, after being away for
a few months. This is one of my happy
days. I feel happier still, as I see the

ARARAT

faces of the eight new boys who came
from the old country just a few weeks
ago. I was talking to them and heard
them all say that they are very happy
for being in Canada. I told them about
the people I am living with and what a
nice home they have. I have nothing
else but good information about every-
thing; Canada is the best country in
the world and we have to be very
thankfull for it. Armenian boys never
will go hungry in Canada. But we must
work hard, and do good to earn the bread
we eat.

We have many other boys with us who
returned from their Canadian homes to
go to the Canadian National Exhibition
together in a body. They all have nice
homes. They are placed on the best
selected farms in this province to get
their experiance with a good start.

Canada has the best farms in the
world, but we Armenian boys must grow up
doing the good in everything and one day
we will have the finest and best farms in
great Canada. Our friends, who are so
much interested in us will be proud to
see us then, and say that they are glad
that they helped us when we were boys.

My brothers, we are Armenian boys;
our fathers and our mothers had a great
many good talents; they had wonderful
ideals in life and in faith and for them
they were hated and persecuted and put
to death. We must follow their example
and do good in everything, more than
that we must also appropriate all the

[ 154]

MONTHLY

good ways of our Canadian friends;
remember they are very good to us. If
we grow up to be the finest men in this
country, no doubt we will be, there will
be nobody to hate us and to persecute
us because we are prosperous. Only the
Turks hate the good things. Canadians
are a noble people, and they encourage
the good things.

My dear brothers, if there are any
boys here, who are building their future
life on the sand, I like to tell them
that they will have a very easy work,
soon they will see that they are the
owners of nice life-houses without a
great deal of hardship, but the first
storm will come to destroy everything;
water will come and wash the sand which
is the foundation of the house, and it
will sink.

The only thing we have to do is to
build our house on the rock. The storm
and the water will never destroy it. And
do you know which is the rock? Jesus
himself!

All the good things are stored in a
noble Christian life, our fathers died
for it, and our mothers were persecuted
for their faith. Let us be their
followers. Only a Christian boy can make
the Christian man and the best Canadians
or the best Armenians are those who are
Christians.

Thank you my dear brothers.

ONNIG SHANGAYAN

ARARAT

OUR BOYS AT CAMPS

During the summer months, some of
our boys went to the Y. M. C. A. boys?
camps. It was a good outing for the boys.
They learned much about Canadian boys;
I think the finest boys in the world.

These are the names of those who
went.

Hagop Aprahamian and Levon Krikorian
went to the Yoneda Camp with the W. M.
C. A. boys of Brantford.

Hagop Hagopian and Sarkis Krikorian
went to Fishers’ Glen Camp with the boys
of Woodstock.

Haig Demirjian and Gulbeng
Mujeredian went to Pine Grove Camp with
the boys of West Toronto Y. M. C. A.

Krikor Takvorian and Hagop Mahdesian
went to Pine Grove Camp with the boys
of East Toronto Y. M. C. A.

Antranik Kevorkian and Haroutun
Bodourian went to Silver Beach Camp with
the boys of Aylmer and London Y. M. C. A.

Armenag Aprahamian and Mampre
Shirinian went to Tekahionwake Camp with
the boys of Hamilton and Dundas Y. M.
C. A.

Ardashes Mazmanian went to
Huttonville Park at Dr. D. Mihran’s, an
Armenian friend from Detroit.

Jirair Garabedian went to Georgian
Bay, at Mrs. Cole’s.

Most of these boys won many prizes
while at the camp joining activities,
games and races. They all returned to
the Armenian Home very happy.

Only the best boys are chosen for
the camps.

MAMPRE SHIRINIAN

[155]

MONTHLY

A BOY HERO

It was very cold that year in
Erzroum.

One morning, a group of boys had
gone to the plains of Erzroum to skate
on the ice.

Sarkis, a boy of ten, was the leader
of the group, because he was the wisest
and bravest of all. But he was a boy
himself and got busy in games and did
not notice that it was growing dark.

The night came; the stars were
twinkling in the blue sky but the boys
were still skating.

A horrible cry was heard suddenly.
“The bear, the bear,” they all cried
out. The fierce animal was very close;
there was no chance to run away.

“Keep still,” said Sarkis, looking
fiercely into the eyes of the bear,
which was only a few steps away from
him. “I will save you.”

And he drew a big knife from his
back. Just then the bear attacked the
boys. Sarkis jumped before the beast.
And when the fierce animal stood up on
his two hind legs to take the little
boy in his arms to strangle him, the
boy drow his knife in the body of the
bear to the last eanch. But the bear
tightened his arms round the boy. Sarkis
left the knife and took hold of the
beast’s throat and squeezed it with all
his power.

They both tumbled in the snow, while
the other boys were running to the town
crying for help.

When the town people

ARARAT

came to the scene, it was too late; the
boy and the bear were dead.

Translated
from Armenian

HOVSEP KELATZIAN

TO THE CANADIAN NATIONAL
EXHIBITION

On 2nd of September, we are going
to Toronto to visit the Canadian National
Exhibition. A great number of our big
boys are placed on farms. They started
to return to our Farm Home to go with
us. There are over twenty boys from the
Canadian farms and we expect all the
rest to come yet.

All the boys will take the Radial
Line to Toronto. Mr. Sogrades Utujian,
an Armenian friend, who lives in Toronto,
has already sent our transportation
account and we heard from Mr. Alexanian
that he is going to entertain the boys
and the staff for supper.

When the boys heard that they were
going to the Exhibition, they all were
exited with joy. The second of September
will be one of our happiest days; except
the new eight boys, we all been at the
Exhibition last year and had the greatest
day in our life. It was Mr. L. Babayan,
another Armenian friend of Toronto, who
entertained us last year.

TAVIT JAMGOTCHIAN

10

[156]

MONTHLY

OUR SWIMMING POOL

There is a creek running through
our farm. Last year we dug a swimming
pool. It was a nice one but not very
big; 1500 square feet only. During this
summer we set to work again in groups
of eight or ten and made the swimming
pool bigger; about 6000 square feet.

Last year we made a wooden gate to
hold the water in the pool but it was
washed by the first stormy rain, but
this year we made a cement dam and a
gate of strong planks. The money we
spent for the cement was withdrawn from
our Sport Fund.

The boys have made a row boat; they
will gladly invite our visiters and give
them a ride in it.

Some of our boys are grouped in
clubs and are going to make more row
boats for the next year. We will be glad
to see you visit our farm and have a ride
on our boats.

HAGOP APRAHAMIAN

OUR NEW DUPLICATOR

Mr. Levon Babayan, one of our
Armenian friends in Toronto, has sent a
cheque for $260.00 to Mr. Alexanian to
buy a better Duplicating Machine, to
print the “ARARAT” on. We hope to get
the new machine soon and have the next
number printed on it. We thank Mr.
Babayan for his generous donation.

ARARAT

11

MONTHLY

“THE AMBASSADOR OF ARARAT” carrying our paper to twenty seven countries of the
Globe. He says, “Ararat is a good paper and everybody should read it.” Picture drawn

by Krikor Aznavorian.

OUR NEW BOYS

On October third our eight new
brothers arrived from the old country.
They came from Miss Frearson’s Orphanage
at Shimlan, a suburb of Beirut, Syrie.
There are over three hundred and thirty
boys and girls in that orphanage. They
are all orphans.

The new boys are very good, honest
and fine boys. When we heard that they
were coming we all gathered together and
went to the Radial stop to meet them with
our drummer and buglers, who played and
the rest of our boys sang when the new
eight boys came out of the car. We were
happy to see them.

KRIKOR AZNAVORIAN

[157]

SICKNESS DURING THE MONTH

I am sorry to report that during
the last month we had three sick boys;
Hagop, Haroutun and Hovanes.

Hagop Hagopian had an abscess on his
chest and had to stay in bed for about
three weeks. He is better again and soon
will take part in all the activities of
the farm.

Haroutun Jizmejian had pneumonia,
had to stay in bed for over three weeks,
but he is better now and started to do
his group work.

Hovanes Derderian had to go
hospital. He is not well yet.

MAMPRE SHIRINIAN

12

ARARAT MONTHLY

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA.

Rev. Ira W. Pierce, General Secretary.

Chairman;- Mr. John G. Kent, Vice Chairman;- Harry T. Stark,
Managing Director of John Stark & Co.
the Canadian National
Exhibition.

Office;- 99 Dundas Street East.

September is here again and with it we face the task that lies ahead of us
in the great work that we have undertaken for our boys. From the standpoint of
financing our work, the summer has been badly disorganized due to the average
conditions of summer life. The Fall and Winter will give us new opportunity to
meet new communities and friends of our work. We wish to thank the people of
Canada for their splendid assistance of the past and we feel sure that it will
not be witheld until our task is done.

This summer we have received a new contingent of boys, big, husky lads with
fine christian training. They have been rescued from perilous conditions of life
and rejoice in their new home and newly found opportunity. A number of boys have
been transferred this summer to farms and are more than making good. This Fall
our Association hopes to bring to this country a number more of girls for domestic
service.

What a privilege to help these orphan children of betrayed Armenia. Can you
do something in your community this year? Without your financial assistance we
must fail.

Please get in touch with our office, 99 Dundas St. East, Toronto. Address
your correspondence to Rev. Ira W. Pierce, the General Secretary.

[158]

[Blank]
(Դատարկ|

[159]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN
BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Hagop Hagopian, Onnig Shangayan, Mampre Shirinian,
Armenag Kouyoumjian, Haig Mesrobian, Editors. Jirair

Garabedian and Krikor Aznavorian, Art Editors.

Subscription 1.00 a Year.

Single copy 10 cents.

We hope you are interested in the success of
“Ararat” and even with all its failures, are going to
make it your own paper. We trust that you will enlist

many new subscribers for us.

ADDRESS:-

“ARARAT MONTHLY”,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME, GEORGETOWN.

CANADA.

[160]

[Blank]
(Դատարկ|

[162]

ՆՐ

Ա. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ, 1926. ԹԻՒ 4.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ԳԱՆԱՏԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԷ ՑԱՒԱԼԻ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Բազմաթիւ անհատներ զանազան առիթներով թերթիս տնօրէն խմբագրին դիմած են տեղեկու -
թիւններ ստանալու համար Գանատայի գաղթային օրէնքներու մասին: Այս դիմումները վերջերս
շատցած ըլլալով` պատշաճ նկատեցինք համառօտ տեսութեամբ մը հարցը պարզել` իբրեւ պատաս-
խան բոլոր շահաբրբրուողներու:

Գանատան հողային տարածութեամբ աշխարհի երրորդ ընդարձակ երկիրն Է: Հիւսիսային
մասը ցուրտ եւ գրեթէ անբնակելի ըլլալով մէկտեղ հարաւային Գանատայի անծայրածիր դաշտա-
գետինները մեղմ կլիմայի մը ներքեւ չափազանց բարեբեր են:

Ըստ հեղինակաւոր մասնագէտներու` այս երկիրը կրնայ 200,000,000 ԲՆԱԿԻՉ կերակրել
եւ բաւարարել: Եւ սակայն, երկրին այսօրուան բնակչութիւնը տասը միլիոնի չի հասնիր,
ու ասոր ալ մեծագոյն հատուածը ճարտարարուեստական կեդրոններու մէջ խռնուած ըլլալով
միլիոնաւոր արտավար տարածութեամբ մշակելի հողեր խոպան մնացած են:

Այս պարապութիւնը լեցնելու համար Գանատական կառավարութիւնը թէ նիւթապէս եւ թէ
բարոյապէս կը բաջալերէ դէպի այս երկիր ներգաղթը, պայմանաւ որ նորեկ գաղթականները
քաղաքներու մէջ չհաստատուին եւ երկրագործութիւնը միայն իրենց զբաղումն ընեն:

Գանատա եկող գաղթականները երեք դասակարգի կարելի Է բաժնել. Բրիտանական, Եւրոպա-
կան եւ Ասիական:

Բրիտանական են Անգլիացիներ, Կալ լէսցիներ, Սկովտիացիներ, եւ Իրլանտացիներ: Ասոնք
wUEUEU բաղձալիներն են եւ թէ կառավարութեան եւ թէ զանազան կազմակերպութեանց նիւթական
աջակցութիւնը կը վայելեն: Այս կարգի գաղթականները հրապուրելու համար Գանատան ամէն
տարի միլիոններ կը ծախսէ` անոնց երկրին մէջ իսկ բրոբականտի գրասենեակներ հաստատելով,
անուանական ճանապարհածախս մը սահմանելով եւ անտոկոս եւ անժամանակ փոխատուութիւններ
ընելով:

Եւրոպական գաղթականները նիւթական օժանդակութիւն չեն վայելեր եւ սակայն ասոնց ալ
ներգաղթը քաջալերելու եւ դիւրացնելու համար շատ մը երկիրներու մէջ գաղթային գրա-
սենեակներ հաստատուած են եւ յաջող բրոբականտ մը յառաջ կը տարուի:

Ասիական, կամ ալ աւելի Մերձաւոր Արեւելեան գաղթականներն են Հայերը, Սուրիացի-
ները, Պարսիկները, Թուրքերը եւայլն: Գաղթային օրէնքը ասոնց համար զանազան սեղմում-
ներ ունենալով մէկտեղ ոեւէ տրամադրութիւն գծած չԷ զանոնբ արգիլելու:

Գանատայի գաղթային օրէնքը կը պահանջԷ որ ամէն ոք այս երկիրը

[163]

2
Ա Ր Ա Ր Ա Տ

գալԷ յետոյ հողին փարի եւ ագարակապանութեամբ պարապի եթէ արու Է կամ ընտանիքի հայր
եւ կամ տնարարական ծառայութիւն ընէ` եթէ իգական սեռին կը պատկանի:

Չկայ ազգ մը որուն դէպի Գանատա գաղթը այնքան սեղմումներու ենթարկուած ըլլայ
կամ դժուարութեանց բաղխի` որքան Հայունը: Օրէնքը մասնաւոր տրամադրութիւններ սահմանած
չԷ Հայերու համար եւ մինչեւ երկու տարի առաջ անոնք կրնային մտնել այս երկիրն այնքան
դիւրութեամբ որքան դրացի Յոյնը, Պուլկարը եւ Սուրիացին: Եւ սակայն վերջերս կառա-
վարական բոլոր շրջաններու մէջ Հայերու հանդէպ արհամարհական վերաբերում մը կը տիրէ
եւ բառին բովանդակ առումով գրեթէ անկարելի դարձած Է ոեւէ Հայու այս երկիրը մտնել
օրինաւոր սահմաններու մէջ:

Իշխանութիւնները երբէք հաւատբ չունին Հայերու հանդէպ: Հայկական ամէն դիմում
անոնց համար սուտերու եւ կեղծիքներու վրայ հիմնուած Է: Նոյնիսկ եթէ ոեւէ Գանատական
բաղաբացի իր կնոջ, զաւակներուն եւ կամ ծնողաց ներգաղթի մասին դիմում կատարելու ըլլայ՝
կամ այն Է թէ ամիսներ եւ տարիներ պիտի անցնին եւ զանազան միջանկեալ անձերու հարիւր-
աւոր տոլարներ վճարելով հազիւ թէ պիտի յաջողի եւ կամ դրամական խոշոր ծախսերԷ վերջն
իսկ պիտի ձախողի:

Պատճառը պարզ Է: Քանի մը անպատասխանատու անձերու ընչաքաղց եւ անուղղամիտ վերա-
բերումը գաղթային բոլոր գործերու մէջ` պատճառ դարձած Է Հայերու հանդէպ անպատուաբեր
նախապաշարումի մը:

Գանատահայ գաղութը մատի վրայ կը համրԷ անձեր, որոնբ տեղական լեզուն գիտեն եւ
գործ մը յաջողցնելու կարողութիւն ունին: Ասոնք անցեալէն ի վեր գաղութին առաջնորդ-
ներն ըլլալու հաւակնութիւններ ունեցած են, եւ պէտք Է գիտնալ թէ իրենց կարողութիւնը
արհամարհելի չԷ միջավայրին համեմատ եւ օրհնուած դեր մը կրնային ցարդ կատարել` եթէ
ուղղամտութիւնը եւ Հայութեան շահերը իրենց նշանաբանն ունենային: Հակառակը պատահած
Է: Ազգակիցներու համար իրենց ըրած գործերուն իբրեւ վարձք բաւարար վճարումով մը չեն
բաւականացած, իրենց մտաւոր առաւելութիւնները չարաչար գործածած են, միամիտ գաղութի
մը աննախանձելի վիճակը շահագործած են, ամէն ատեն կառավարութիւնը խաբած են եւ այս
ու այն Հայուն անունը շահագործելով գաղթականներ բերած, Ամերիկա անցուցած եւ խոշոր
գումարներ գրպանած են: Մինչդեռ անդին, բազմաթիւ Գանատական բաղաբացի Հայեր իրենց
շատ մօտիկ ազգականներն այլեւս չեն կրնար այս երկիրը բերել, որովհետեւ գաղութի ան-
կազմակերպ մեծամասնութիւնն ալ իր կարգին անբաւելի սխալներ գործած Է` վերոյիշեալ
իրականութեան վերահասու ըլլալէ յետոյ խնդիրը փոխադարձ հասկացողութեամբ մը փակելու
տեղ կառավարութեան դիմելով, որը իր կարգին բննութեանց ձեռնարկած եւ Հայերու գաղթային
բոլոր խնդիրները առհասարակ կնճռոտ եւ խեղաթիւրուած գտած Է:

Կառավարութիւնը Հայը ճանչցած եւ Հայերու հետ գործ ունեցած Է բանի մը անհատներու
միջոցաւ, ու ահա այդ միեւնոյն անհատները Հայերու իսկ ցուցմունքով եւ անոնց անհեռատես
վկայութեամբ առհասարակ անուղղամիտ գտած Է: Ի՞նչ եղած Է եզրակացութիւնը: Հայը ճշմարիտ
չԷ, Հայը կառավարութեան բարեացակամութիւնը կը շահագործԷ, զայն կը խաբԷ: Ուրեմն Հայը
անբաղձալի տարր մըն Է: Ահա ինչ որ իշխանութիւնները կը մտածեն մեր մասին:

Աւելին կայ: Կառավարութիւնը, Հայկական աղբիւրներէ դարձեալ, տեղեկացած Է որ
առնուազն երկու տարի երկրագործութեամբ պարապելու առաջադրութեամբ այս երկիրն եկող
երիտասարդ կամ չափահաս Հայերն եւս իրենց խօստումները յարգած չեն եւ խռնուած քաղաբ-
ներու ժխորին:

-- Շարունակութիւնը տես 11րդ Էջին վրայ --

[164]

3

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՍՈՒՐԻԱՅԷՆ ԴԷՊԻ ԳԱՆԱՏԱ

ԴԷպի Գանատա պիտի ճամբորդէինք:
Ուրախալի լուրը մեր սրտերուն մէջ հրճուանբի
կայծեր վառած Էր: Մեր հոգիները կը
խայտային: Գանատայի պտղաւէտ եւ կանանչա-
գեղ դաշտերուն ու պարտէզներուն պատկեր-
ները մեր երեւակայութեան առջեւէն շարան
շարան կը բալէին:

Անհամբեր Էինք: Բայց որոշուած օրը
չուշացաւ. Յուլիս 2ին ճամբայ ելանքջ`
բաժնուելով մեր սիրելի եւ բախտակից ընկեր-
ներու շարբէ մը եւ մեր արդար երախտագիտ-
ութեան առարկայ հինաւուրց անուշ յարկէ մը:

Յաջորդ օրը Միջերկրականի վրայ էինբ
եւ վաղահաս իրիկնամուտէն յետոյ լուսափայլ
գիշերուան մը անդորրութիւնը կը վայելէինբ
բախտի անողոք հարուածին տակ որբացած եւ
կեանքի միեւնոյն պայմաններուն տակ
եղբայրացած ութը Հայորդիներս:

Գիշերը գեղեցիկ En: Լուսինն իր արծաթը
մաղած Էր Միջերկրականի հանդարտ մակերեսին
վրայ, որ մեղմ զեփիւռի մը փափուկ
գգուանբովը կը սարսռար: ԱմԷնքս ալ
Զափշտակուած` ծովը կը դիտէինբ ակնապիշ՝
խորհրդաւոր լռութեան մը ներքեւ:

Քանի մը օր յետոյ մեր նաւը Էգեական
ԾովէԷն կ՞անցնէր: Անհամար կղզիներու կանանչ
բլուրները եւ գեղեցիկ բարձունքները կը
դիտէինբ:

Հասանք Պօլիս, անցեալի փառաւոր
պատմութիւններով այն պատմական քաղաքը, որ
սակայն վերջին տարիներու ընթացքին տարբեր
գաղափարներ եւ տխուր յիշատակներ դրոշմած
Էր ամէԷնուս Umphu վրայ:

Մեր նաւը Պօլիսէն ալ հեռացաւ եւ շատ
մը Յունական եւ Իտալական նաւահանգիստներ
հանդիպելէ յետոյ հասանք Լիզպոն:

Քանի մը օր վերջ Ազօրեան կղզիներու
մէջէն անցնելու վրայ էինք, որոնց հրապուրիչ
գեղեցկութիւնը կարծես նոր աշխարհ մը կը
պարզէր մեր առջեւ: Գեղատեսիլ ձորերը,

[165]

բլուրները ներդաշնակօրէն միահաւասար
լանջբքերը եւ ծաղկաւէտ ու կանանչազարդ
պարտէզներու հրապուրիչ տեսարանը աշխարհ-
ներու թագուհին կը պատկերացնէին մեր մահ-
կանացու աչքերուն առջեւ:

Ու ահա տեսարանը անակնկալօրէն
փոխուեցաւ: Ահաւոր փոթորիկ մը ծայր տուաւ:
Ովկիանոսի սպառնալից եւ կատաղի ալիքներն՝
որոտալից ու փրփրադէզ՝ սկսան վայրենի պար
մը բռնել անհուն տարածութեան վրայ: Մեր
նաւը անհաւասար մարտնչումի մը սկսած` երբ
արդէն ովկիանոսի ալիքներն իր աննշան մեծու-
թիւնը կը ծաղրէին:

Արեւը սակայն, իր լուսափայլ ճաճանչ -
ներով եկաւ ամէն ինչ հանդարտեցնել: ԱմԷնքս
ալ ուրախ Էինք երկնքի ու երկրի բնականոն
վիճակը դարձեալ վայելելով:

Յաճախ լսած Էի մեծերէն, որոնբ կըսէին.
«ճամբորդութիւնը փորձառութեան դպրոց մըն
Է:» Իրաւունք ունէին: Դպրոցի գրասեղան-
ներուն վրայ մեզի աւանդուած շատ մը
աշխարհագրական եւ բնագիտական դասեր, որոնք
մեզի այնբան անհասկնալի կը թուէին երբեմն,
ճամբորդութեան ընթացբին մեզի համար շատ
պարզ եւ բիչ մըն ալ աւելի յստակօրէն կը
սովրէինք` բնութիւնը միայն մեզի ուսուցիչ
ունենալով:

Հազիւ սկսած Էինք անվերջ խորհրդածու-
թիւններու մանուածապատ արահետներուն մէջէն
մեր մտքերուն ընթացք տալ` երբ յանկարծ
բնութիւնը դարձեալ խռովեցաւ: Ահռելի
փոթորիկն այս անգամ ալ աւելի հզօր թափով
մը սկսաւ ասպատակել ամէն կողմէ: Ովկիանոսը
բորբոբած բարկութեամբ սկսաւ փրփրիլ:
Երկինբը բարկացած կը գոռար վարի մահ-
կանացուներուս: Ահ ու դողով միայն կրնայինք
մեր շուրջը դիտել: Ովկիանոսի հսկայ ալիթ-
ները բարձրաբերձ լեռներ եւ գահավԷԺ
անդունդներ շինած էին մեր շուրջը եւ մեր
նաւը, աննշան խաղալիք մը` կը տարուբերուէր
ովկիանոսի քմահաճոյբին անձնատուր:

Դիւրութեամբ կրնաք երեւակայել

4

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

Թուրքին բարբարոս սուրէն եւ տառապանքի
ճիրաններէն ազատած որբերուս սարսափը
աւետեաց երկիրը չհասած ովկիանոսի ալիբ-
ներուն զոհ ըլլալու մտահոգութենէն:

Բայց, ամէն փոթորիկ իր զոհերը չունե-
նար եղեր. յաջորդ օրը ամէն ինչ իր բնա-
կանոն վիճակը գտած Էր արդէն:

Վերջապէս հասանք Գանատա: Մեր եղբայր-
ները մեզ դիմաւորել եկած Էին եւ անոնցմէ
ընդունուեցանբ փողերով եւ թմբուկներով:

Առաջնորդուեցանք դպրոցասրահ, ուր մեր
ուսուցիչը բարի գալուստ մաղթեց նորեկ-
ներուս եւ նոր ու հին տղայոց տարբեր տարբեր
ուղերձներ եւ հրահանգներ ըրաւ:

Երբ ան կը խօսէր, սրտիս մէջ նոր
յոյսերու եւ նոր ուխտերու աղբիւրներ կը
բացուէին: Այո, կ՞արժէ ապրիլ եւ կեանքի
պատեհութիւններէն օգտուիլ շրջահայեաց
խոհեմութեամբ մը. կ՞արժէ առիթները արթնօրէն
գնահատել եւ մանաւանդ կ՞արժէ ապրիլ ուրիշ-
ներու օգտակար եւ Հայութեան արժանաւոր
զաւակներ մեծնալու, Աստուած փառաւորելու եւ
մարդկութեան արժանիքը բարձրացնելու համար:

ԱնկԷ յետոյ մեր անկողինները գացինք
հանգիստ քուն մը քաշելու եւ յաջորդ առտուն,
Օգոստոս ծին, Գանատայի պայծառ եւ նորածագ
արեւը ողջունելու համար:

ՅԱԿՈԲ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
- Այնթապցի -

ԱՂՈՒԷՍԸ ԵՒ ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ՁԻՆ

Ագարակապան մը ձի մը ունէր, որ
հաւատարիմ եւ ընտիր ծառայ մը եղած Էր
ժամանակին: Ու հիմակ որ կենդանին շատ
ծերացած Էր եւ աշխատելու անկարող, այլեւս
sEn ուզեր զայն կերակրել ու ըսաւ.

- Այլեւս քեզի պէտք չունիմ, հեռացիր
այս ախոռէն եւ անգամ մըն ալ մի գար մինչեւ

[166]

որ առիւծԷ մը աւելի զօրաւոր չըլլաս:
Յետոյ դուռը բացաւ եւ վռնտեց զայն:

Խեղճ ձին, չափազանց տրտում, վեր վար
թափառեցաւ: անտառին մէջ` անձրեւԷն եւ
ցուրտէն ինբզինբը պատսպարելու տեղ մը
գտնելու համար: Յանկարծ աղուէս մը դէմն
ելաւ.

- Ի՞նչ Է պատճառը բարեկամս, ինչո՞ւ
այդպէս գլուխդ կախած ես եւ լքուած ու
տխուր կ՞երեւաս: Հարցուց անոր աղուէսը:

- Ո՛հ, ըսաւ ձին, տէրս երկար տարիներէ
ի վեր իրեն ընծայած բարիքներս մոռցած Է,
եւ որովհետեւ այլեւս չեմ կրնար աշխատիլ՝
ինծի կ՞ըսէ թէ մինչեւ որ առիւծէ մը աւելի
զօրաւոր չըլլամ զիս պիտի չընդունի:

Բայց մեր աղուէսը անոր առաջարկեց
երբեք չմտահոգուիլ, ու ըսաւ.

- Gu պիտի օգնեմ բեզի. հոս պառկէ եւ
ոտքերդ դուրս երկնցնելով ինբզինքջդ մեռած
ձեւացուր:

Ձին ինչ որ իրեն ըսուած En ըրաւ, ու
մեր աղուէսը ուղղակի մօտակայ առիւծին որջը
գնաց ու ըսաւ անոր.

- Քիչ մը անդին մեռած ձի մը կայ, ինծի
հետ եկուր որպէսզի փառաւոր ճաշ մը ընես
անոր դիակէն:

Առիւծը, չափազանց ուրախացած՝ անմիջա-
պէս ճամբայ ելաւ. ու երբ անոնք ձիուն բով
հասան` աղուԷսը ըսաւ.

- Դուն պիտի չկրնաս ճաշդ հանգիստ
կերպով վայելել հոս. եկուր բեզի կերպ մը
ըսեմ: Քեզ պիտի կապեմ ձիուն պոչին ու այն
ատեն զայն դէպի որջդ կը բաշես եւ ուզածիդ
պէս բարբառելով կը ճաշակես:

Այս խորհուրդը առիւծին շատ հաճելի
թուեցաւ եւ հանդարտօրէն գետնին վրայ
պառկեցաւ` որպէսզի աղուէսը շուտով զինքը
ձիուն կապէ: Բայց մեր աղուէսը կերպով մը
յաջողեցաւ անոր ոտքերն ալ իրար կապել այն-
բան զօրաւոր կերպով մը որ այլեւս անկարելի
էր իր բոլոր ուժովը զայն ջակել:

5

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

Աղուէսն երբ իր գործը լմնցուց` կամաց մը
ձիուն ուսին զարնելով ըսաւ.

- ՑատբԷ, Տօպին, ցատբէԷ:

Այն ատեն ձին անմիջապէս վեր ցատբեց
եւ սկսաւ սրնթաց արշաւել` առիւծն ալ ետեւէն
քաշելով: Գազանն սկսաւ մռնչալ ու պոռալ:
Անտառին բոլոր կենդանիներն ու թռչունները
սարսափած փախան, բայց ձին իր ճամբան
շարունակեց` մինչեւ որ իր տէրոջը հասաւ:

- Ահաւասիկ, տէր իմ, ըսաւ ձին,
առիւծին լաւագոյնը ձեռք ձգած եմ ես:

Ու երբ ագարակապանը իր հին ծառան
տեսաւ, սիրտը կակուղնալով ըսաւ.

- Դուն այլեւս ախոռիդ մէջ պիտի կենաս
եւ ես քեզ պիտի խնամեմ միշտ:

Թարգմանեց
Անգլ իերԷնԷ`
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ
- Կէյվէցի -

ԱՆՑԵԱԼՆ ՈՒ ՆԵՐԿԱՆ

Իրիկուն Է. աքսորի կարաւանը գիշերած
Է ընդարձակ դաշտի մը մէջ, հինաւուրց Եփրատի
եզերքին: Ամպերու շառագոյն ծուէններ,
սակաւօրէն տարտղնուած հոս ու հոն, դանդաղ-
օրէն տեղի կուտան վերահաս խաւարին եւ
աստղերը կըսկսին փալփլիլ երկնքի կապոյտ
պաստառին վրայ: Մերթ ընդ մերթ կը լսուին
լացի հեծկլտուբներ ու դարձեալ մեռելային
լռութիւնը կուգայ գիրկընդխառնուիլ տիրա-
պետող խաւարին:

Աբսորեալ ներու կարաւանն այլեւս
թաղուած Է խոր քունի մը մէջ. կէս գիշերին
հետ հիւսիսային ցուրտ հով մը սուլելով
կ՛անցնի ասղնտելով անպատսպար weunnwywu-
ները, որոնք աւելի ու աւելի կը կծկուին

[167]

իրարու vom” քիչ մը աւելի տաբցնելու համար
իրենց սառած գոյութիւնը:

Յանկարծ խղդուկ ճիչ մը կը յաջորդէ
հրացանի քանի մը խուլ պայթիւններուն եւ
բանի մը վայրկեան վերջ եղերական տեսարան մը
կը պարզուի աչքերնուս առջեւ. ամբողջ
ընտանիք մը սպաննուած Է եւ դեռատի հարս
մը առեւանգուած խումբ մը զինուած Քիւրտերու
եւ Թուրքերու կողմէ...:

Սեւ ու տխո՛ւր օրե՛ր, դուք որ ամբողջ
ազգի մը խաչելութեան, գողգոթան եղաք,
գացէբ, գացէ՛ք, ու ալ մի՛ վերադառնաք:

*
HK

Անցան այն օրերը, գացին, ու ալ պիտի
չվերադառնան անշուշտ:

Այսօր ազատութեան արշալոյսը ծագած Է
Արարատեան դաշտերուն վրայ, ուր ատենօք
մեր նախահայրերը, ստեղծագործ ու կենսունակ,
կ՞ապրէին ne կ՞իշխէին: Փոքրիկ հանրապետ-
ութիւն մը ծնունդ առած Է, Հայաստան մը
ունինք, որ այսօր շատ փոքր թէեւ, եւ սակայն
կորիզն Է վաղուան Մեծ Հայաստանին, որ պիտի
ըլլայ նուիրական երազը ամէն Հայորդիի, եւ
պիտի շահուի ամբողջ Հայ ազգին միացած
ջանքերով, անվերապահ զոհաբերութեամբ եւ
Հայորդիներու անարատ արիւնով:

Ու դուն, ով տարագիր Հայորդի, յուսա
եւ հաւատացիր, պատրաստուԷ վաղուան ճշմարիտ
Հայ քաղաքացին ըլլալու, երբ պիտի տեսնես
թէ Ցեղիդ միութիւնը, Աստուած եւ բազուկդ
հուժկու` նուիրական դաշնակցութիւնը պիտի
կազմեն մեր նախնիբներուն փառապանծ
Հայաստանը վերստեղծելու:

ԶԱՐԵՀ ՊՏՈՒԿԵԱՆ
- Սեբաստացի -

6

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՄԵՐ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՏԱՐԵԿԱՆ
ԴԱՇՏԱՀԱՆԴԷՍԸ ԵՒ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐԸ

Ագարակատան տարեկան դաշտահանդԷսը եւ
մրցումները տեղի ունեցան Օգոստոս 13ին՝
Հըթընվիլ Փարջին մէջ:

Առաւօտեան ժամը ութին, Պր.
Ալիքսանեանի նախապէս կարգադրութեամբ, ութը
ճորճթաունցի բարեկամներ իրենց ինքնաշարժ-
ներով Ագարակատուն ժամանեցին տղաքը
փոխադրելու համար հանդիսավայրը, որ ութը
մղոն հեռու Է:

Տղայոց ուրախութիւնը եւ խանդավառ
տրամադրութիւնները չափ չունէին:

Քանի մը խոշոր տղաբ թէեւ փափաբեցան
բալելով երթալ` եւ սակայն երկու մղոն
միայն թոյլատրուեցաւ, որմէ յետոյ իրենք
եւս ինքնաշարժով փոխադրուեցան:

Հըթընվիլ Փարբը գեղեցիկ զբօսատեղի
մընէ, ընդարձակ դաշտով մը եւ տարածուն
լոգարանով մը` արուեստականօրէն շինուած
բնական գեղեցկութիւններով օժտուած ձորի
մը մէջ:

Հոն հասնելէԷ անմիջապէս վերջ, ամէնքս
ալ սկսանք զանազան խաղերով զբաղուիլ: ժամը
մէկին ճաշերնիս վերջացուցինբք եւ բաւական
մը հանգիստ առնելէ վերջ երկուքուկէսին
բոլորս ալ կազմ ու պատրաստ Էինք մրցում-
ներուն, որոնք սկսան:

Տասներեք տարեկան եւ տարեց տղայոց
հարիւր եարտ վազքին մէջ առաջին հանդիսացաւ
Յակոբ ՏԷմիրճեան, երկրորդ` Միհրան
ճգնաւորեան, երրորդ` Նազարէթ ԹԷրզեան:

Տասնէն տասներկու տարեկաններու 75
եարտ վազքին մէջ առաջին ելաւ Գուրգէն
Սակարեան, երկրորդ` ժիրայր Գալայճեան եւ
երրորդ` Օննիկ Ատուրեան:

[168]

Տասը տարեկան եւ փոքր տղայոց յիսուն
եարտ վազքին մէջ Արշակ Լարեան շահեցաւ
առաջին, Գուրգէն Կարկաեան` երկրորդ եւ
Սարգիս Դաւիթեան երրորդ:

Կեցած ցատբելու մէջ մեծերէն Նազարէթ
Թէրզեան առաջին ելաւ, Մինաս Գոյումճեան
երկրորդ եւ Յակոբ Տէմիրճեան երրորդ:

Տասնէն տասներկու տարեկաններու մԷջ
կեցած ցատբելու մէջ առաջին` Արմենակ
Գոյումճեան, երկրորդ` Յովսէփ Ագլեան,
երրորդ` Ղազարոս Թաշճեան:

Փոքրիկներու մէջ առաջին` Վաղենակ
ՊԷզազեան, երկրորդ` Մամբրէ Ագողլանեան,
երրորդ` Արմենակ Գըրպաշեան:

Վազելով ցատբելու մէջ մեծ տղայոց մէջ
առաջին` Բիւզանդ Գըլըճեան, երկրորդ` Գրիգոր
Թագւորեան, երրորդ` Օննիկ Վարդերեսեան:

Միջին տարիք ունեցողներէն վազելով
ցատքելու մէջ առաջին` Հայկ Տէմիրճեան,
երկրորդ` Արմենակ Գոյումճեան, երրորդ`
Օննիկ Թոփալեան:

Փոքբրիկներէն վազելով ցատբելու մԷջ
առաջին` Արմենակ Գըրպաշեան, երկրորդ`
Գրիգոր Ազնաւորեան, երրորդ` Սարգիս
Դաւիթեան:

Երեբ հարիւր եարտ լողալու մէջ առաջին`
Միհրան ճգնաւորեան, երկրորդ` ՄամբրէԷ
Շիրինեան եւ երրորդ` Նազարէթ ԹԷրզեան:

Երկու հարիւր եարտ լողալու մէջ
առաջին` Աւետիս Ասատուրեան, երկրորդ`
Արմենակ Գըրպաշեան եւ երրորդ` Սարգիս
Գրիգորեան:

Լողալու մէջ առաջին հանդիսացողները
hen մրցանակ մէկ մէկ ոսկեզօծ ժամացոյց
ստացան:

7

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

Իսկ երկրորդ ելլողները եւ միւս մրցում-
ներուն մէջ առաջին եւ երկրորդ շահողները
գօտի մը կամ զմելի մը ստացան եւ բոլոր
մրցումներուն մէջ երրորդ եկողները մէկ
մէկ տանձ լափեցին:

Մրցումներէն յետոյ ամէնքս ալ լողալ
սկսանք. պէտք Է գիտնալ որ մենք Հայ տղաքս
բադերու պէս կրնանք լողալ:

Իրիկուան կողմ մէկ ժամի չափ ալ նաւակ-
ները նստելով թիավարեցինբ որմէ յետոյ մեր
ուսուցչին սուլիչը ճաշի հրաւԷրը մեզի
բերաւ:

Տիթրոյիթի Հայերէն Sp. Միհրան, որ իր
ընտանիքով ժամանակէ մը ի վեր օդափոխութիւն
կընէր Հըթընվիլ Փարջը, ամէնուս ալ պաղ-
պաղակներ ապսպրեց:

ժամը ութին դարձեալ միեւնոյն
ճորճթաունցի բարեկամները, այս անգամ Sp.
Միհրան ալ միասին, իրենց ինքնաշարժներով
մեզ փոխադրեցին մեր ագարակատունը` հաճոյալի
օրուան մը կազդուրիչ եռուզեռէն յետոյ:

ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ
- ՉԷնկիլէրցի -

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Թրոյէն Տէր Գաբրիէլ Քհ. Խաչատուրեան
Տէր եւ Տիկին Պապաեաններու ընկերակցութ-
եամբ Ագարակատուն այցելեցին: Տէր Հայրը
կարճ խրատական մը խօսելԷ յետոյ պահպանիչ
մը ըսաւ եւ մենք ալ իրեն ի պատիւ երգեցինք:

Յուլիս երեբքին Sp. Եւ Տիկին
ՏԷյիրմէԷնճեան, Տիթրոյիթէն, եւ On.
Փաշաեան, Նիւ Եորբէն, մեզի այցելեցին:
Տոբթորը եւ Օրիորդը տղայոց խօսեցան:
Տիկին ՏԷյիրմէԷնճեան եւ իր պարագաները

[169]

Յուլիսի եւ Օգոստոսի առաջին երկու
շաբաթները ամառուան օդափոխութեան համար

Հըթընվիլ Փարբը մնացին:

Տիկին Շահիստանեան եւ Պր. 3.
Մատթէոսեան, Տիթրոյիթէն, եւ Տէր եւ Տիկին
Ծատուրեան, Կուէլֆէն, Յուլիս 18 ին
Ագարակատուն այցելեցին: Տիկին Շահիստանեան
եւ Պր. Մատթէոսեան Արարատի Գրասենեակը
այցելեցին եւ տղայոց ձեռնարկէն գոհ
մնալով` հինգական տոլար նուիրեցին՝
Արարատի ալ աւելի բարելաւման գործածելու
համար: Անոնք մէկ մէկ տոլար ալ տուին
տղայոց համար, ին» որ այս վերջիններու
փափաքով մեր Սփօրթ Ֆընտին յատկացուեցաւ:

Օգոստոս 13ին Պր. Ս. Ալիքսանեան,
ՀԷմիլթընէԷն, հոս եկաւ քանի մը օր իր եղբօրը
հետ մնալու համար:

Օգոստոս 15ին Տէր եւ Տիկին Պոյաճեան,
Կուէլֆէն, Տիկին Շահիստանեան, Տիթրոյիթէն,
իր երկու աղջիկներով, եւ Պր. Նշան
Խաչիկեան, Կուէլֆէն, հոս եկան եւ քանի մը
ժամ մեզի հետ անցուցին: Մեր երեք այցելու-
ները հինգական տոլար նուիրեցին Արարատին:

Օգոստոս 15ին, Sp. ՏԷյիրմէնճեան,
ընկերակցութեամբ Տիկին Պտուկեանի, մեր
Ագարակատունն եկաւ: Տիկին Պտուկեան,
Սեբաստացի, մեզի հետ կը մնայ իբրեւ մայրիկ
մը, եւ մենբ ամէնքս ալ ուրախ ենք` որով-
հետեւ ան Հայ մայրիկ մըն Է եւ մեզ կը սիրէ
ու մեզի հետ շատ բաղցրութեամբ կը վարուի:

Գանատացի այցելուներու թիւը շատ
ըլլալով զանց կընեմ տեղեկագրել Արարատին
մէջ:

ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՄԵՐ ԼՈԳԱՐԱՆԸ

Մեր ագարակին մԷջէն գետակ մը կ՞ անցնի:
Անցեալ տարի ամբողջ չորս շաբաթ խումբերով
աշխատեցանք խոշոր աւազան մը շինելու համար
եւ ունեցանք 1500 բառակուսի ոտք տարածութ-
եամբ աւազան մը: Ամէնքս ալ լողացինք մէջը.
բանի մը հատ նաւակներ ալ շինեցինք, որոնբ
չորս հինգ տղաբջ կը վերցնէին: Այդ նաւակ-
ներէն մէկուն անունը Էմբրէս ավ Արմենիա
դրած Էինք:

Այս տարի աւազանը ալ աւելի ընդարձակել
ուզելով վեց շաբաթ շարունակ փորեցինք եւ
այսօր 6000 բառակուսի ոտք տարածութեամբ
աւազան մը ունինք` որուն ամէնէն խորունկ
տեղը վեց ոտք եւ ամէնէն բիչ խորունկ տեղը
չորս ոտք Է:

Տղայոց Սբորթ Ֆընտէն քառասուն տոլարի
մօտ ալ դրամ ծախսուեցաւ թրծաշաղախ թումբ
մը կանգնելու համար: Թումբը վեց ոտբ
լայնութեամբ դուռ մըն ալ ունի, զոր ուզած
ատեննիս կրնանք գոցել աւազանը լեցնելու
համար եւ նոյնպէս բանալ` պարպելու համար:

Վերջին փոթորիկը բաւական վնասեց մեր
աւազանին եւ սակայն շատ դիւրութեամբ պիտի
կրնանբ վերաշինել:

Sp. Տէմիրճեան, Տիթրոյիթէն, երբ
աւազանը փորելու մեր աշխատանքը տեսաւ,
խոստացաւ մեզի նաւակ մը գնելու համար
բաւարար գումար մը ղրկել: Երբ նաւակը
ստանանք` անունը Տիթրոյիթ պիտի դնենք:

ԴԱՒԻԹ ԺԱՄԿՈՉԵԱՆ
- Մուրատչացի -

Ծան. Խմբ. Վերի յօդուածը խմբագրու-
թեան կողմէ որոշ փոփոխութիւններու
ենթարկուելով բնագրէն phe մը տարբեր
կերպով հրատարակուեցաւ:

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Շիբակոյի ծանօթ ազգայիններէԷն Պր. եւ
Տիկին Նահիկեան իրենց երիտասարդ զաւկին
հետ` Պր. Պապաեանի ընկերակցութեամբ Յուլիս
17ին մեզի այցելեցին. Պր. Նահիկեան տղայոց
խօսելով թելադրեց լաւ եւ հաւատարիմ
Գանատացիներ եւ լաւագոյն Հայեր ապրիլ:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԵԿԵՆԱՍՆԵՐ

Վերջին շաբաթներու ընթացքին Արարատի
դրամական նուէրներ ըրած են` Պր. Ա. Նաբքաշ,
ՇԷրպրուքէն` հինգ տոլար: Պր. Քալիլ
Սէթլաբվի, Սուրիացի մը, Շէրպրուջէն, հինգ
տոլար: Տիկին Ա. Շահիստանեան, Տիթրոյիթէն,
տասը տոլար: Պր. Հ. Մատթէոսեան, Ֆորտսընէն,
հինգ տոլար: Տէր եւ Տիկին Պոյաճեան,
Կուէլֆէն, հինգ տոլար: Պր. Նշան Խաչիկեան,
Կուէլֆէն, հինգ տոլար:

ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆԵՐ

Միս Մըլըր, մեր Ագարակատան ՄԷ՛թրընը,
առողջական պատճառով հրաժարեցաւ: Միս
Ֆարմըր, մեր հիւանդապահուհին, առժամանակեայ
կերպով գործերը պիտի վարէ:

Un. ԼէԷյն, Ագարակատան տնօրէնը,
հրաժարեցաւ: Պր. Ալիքսանեան պիտի վարէ
գործերը, մինչեւ նորի մը ընտրուիլը:

Ա Ր Ա Տ

ԱՐ
ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆ

Մեր ընկերներէն Յարութիւն ճիզմէճեան
կողացաւի հիւանդութեամբ բանի մը շաբաթէ
ի վեր տառապելԷ յետոյ այժմ բոլորովին
ապաքինած Է:

Թերթիս աշխատակիցներէն Յակոբ Յակոբեան
երեք շաբաթ առաջ իր աջ ուսին վրայ խոշոր
պալար մը հանած ըլլալով` ստիպուեցաւ
անկողին պառկիլ: Ուրախ ենբ տեղեկագրելու
թէ յիշեալն եւս առողջացած Է եւ շուտով իր
առօրեայ գործերուն պիտի սկսի:

ՏՊԱԳՐԻՉ ՄԵՔԵՆԱՆ

Թօրօնթոյի ծանօթ առեւտրական Պր. Լեւոն
Պապաեան թերթիս տնօրէն խմբագրին յանձնած
Է 260 տոլարի չէք մը Արարատի համար նոր
տպագրիչ մեբենայ մը գնելու համար:

Գնուելիք մեքենան Արարատ Ամսաթերթին
Հայերէն հրատարակութեան սեփականութիւնը
պիտի ըլլայ որքան ատեն որ հրատարակուի.
իսկ այն պարագային որ թերթը դադրի
գոյութիւն ունենալէ` մեքենան պիտի պատկանի
Գանատահայ Միութեան:

Արարատի այս թուոյն երկրորդ Էջը
տպագրուած Է նոր գնուելիբ մեբենայով:

Պր. Պապաեան Արարատին Հայերէն
գրամեբենայ մըն ալ նուիրած Է ժամանակին:
Մեր խորհին շնորհակալութիւնը կը յայտնենք
յարգելի նուիրատուին:

ԴԷՊԻ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍ

Սեպտեմբերի առաջին երեք օրերը շատ
նշանակալից պիտի ըլլան Ագարակատան Հայորդի-
ներուն համսր:

Յիշեալ ամսոյն մէկին` մեր այն բոլոր
ընկերները, որոնբ ցրուած են տեղական
ագարակներու մէջ` պիտի վերադառնան մեզի՝`
յաջորդ օրը ամէնքս միասին Թօրօնթօ մեկնելու
եւ Գանատայի Ազգային Ցուցահանդէսին
այցելելու համար:

Այդ օրը բոլոր տղաքը եւ պաշտօնէու-
թիւնը հիւրը պիտի ըլլան Պր. Սոկրատ
Իւթիւճեանի, Թօրօնթոյաբնակ Հայ առեւտրական
մը եւ մէկը մեր Հայ բարեկամներէն:

Գանատայի Ազգային Ցուցահանդէսը մէկն
Է աշխարհի ամենամեծ ցոյցերէն, եւ պիտի
տեւէ Օգոստոս 26Էն մինչեւ Սեպտեմբեր 12:

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐ

Յուլիս եւ Օգոստոս ամիսներու ընթացքին
մեր Հայորդիներէն հետեւեալները մեկնեցան
տեղական ագարակներ, ուր անոնք առօրեայ
զանազան գործեր պիտի ընեն եւ տեղական դպրոց
ալ պիտի յաճախեն:

Հայկազ Մեսրոպեան, Էրզրումցի,
Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան, Րումտիկինցի, Սարգիս
Գափանճեան, Էսկիշէհէրցի, Արտաշէս
Մազմանեան, Բերեցի, Յակոբ ՄահտԷսեան,
ԷկպէԷզցի, Մինաս Գոյումճեան, Պզտիկ Նոր
Գիւղցի, Հայկ Մանուկեան, չի գիտեր, Նազարէթ
Թէրզեան, Էրզրումցի, Արմենակ Գոյումճեան,
ԷնգարէԷցի, Ներսէս Մանուկեան եւ Ալպէռ
Փափազեան, Այնթապցի:

[171]

10

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՃՇԴՈՒՄ ՄԸ

Արարատ, ըլլալով դպրոցական ամսաթերթ
մը, Օգոստոս ամսուան մէջ չհրատարակուեցաւ:
Շատ մը բաժանորդներ թիւրիմացութեան
ենթարկուած են: Արդէն մեր առաջին թուի
խմբագրականով ըսած Էինք թէ Արարատ տարեկան
տասը թիւ պիտի ունենայ:

Յաջորդ Փետրուարին եւս սոյն թերթը

պիտի չհրատարակուի:

ՈՒՐ ՈՐ ԱՆԿ Է

Ամերիկահայ շատ մը ազգակիցներու մեր
թերթին առաջին երեջ թիւերը ղրկած ենջ.
անոնցմԷ շատեր բաժանորդագրուեցան եւ ոմանք
ալ ոչ թերթերը ետ ղրկած են եւ ns ալ
բաժնեգինը. այս վերջիններէն պիտի խնդրէինջ
Արարատի ղրկուած թիւերը վերադարձնել` եթէ
չեն փափաքիր բաժանորդագրուիլ:

Թերթիս առաջին երեբ թիւերը սպառած
ըլլալով, պիտի խնդրէինբ մեր այն բաժանորդ-
ներէն, որոնբ հաւաքածոյ չեն պահեր, այդ
թիւերէն մեզի ղրկել` ինչ որ շնորհակալ
պիտի թողու մեզ:

ՔԷՄԲ ԳԱՑՈՂՆԵՐ

Ինչպէս անցեալ տարի, նոյնպէս ալ այս
տարի ամառ Ագարակատան Հայորդիներէն ոմանք
Երիտասարդ Քրիստոնէական Միութեան տղայոց
համար կազմակերպած բքէմբերը գացին: Այս
տղաքը զատուեցան անոնցմէ, որոնք ամբողջ
տարուան ընթացքին կարգապահ եւ անձնուէր
եղան: Այս տարուան գացողները հետեւեալ -
ներն են:

ՍամբրԷ Շիրինեան եւ Արմենակ
Աբրահամեան, որոնք Տնտէսի մօտ եղած բէմբ
մը գացին: Լողալու մրցման մէջ բէմբին
առաջինն ելաւ Մամբրէն եւ երկրորդ` Արմենակ,

P1721

ասով կրնաբ պարզօրէն հասկնալ թէ մեր տղաքը
լաւ լուղորդներ են:

Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան եւ Հայկ
ՏԷմիրճեան` Բայն Կրով Քէմբ, ուր առաջինը
երկրորդ եւ վերջինն ալ երրորդ եղան դարձեալ
լողալու մէջ:

Յակոբ Յակոբեան եւ Սարգիս Գրիգորեան`
Վուտսթաբ Քէմբ:

Անդրանիկ Գէորգեան եւ Յարութիւն
Պոտուրեան` Սիլվըր Պիչ Քէմբ:

Յակոբ ՄահտԷսեան եւ Գրիգոր Թագւորեան՝
Բայն Կրով Քէմբ:

Լեւոն Գրիգորեան եւ Յակոբ Աբրահամեան`
ՊրէԷնթֆորտ Քէմբ:

Բոլոր զոյգերը Գանատացի տարեկից տղոց
հետ երկ երկու շաբաթուան հաճելի ժամանց
մը ունենալԷ վերջ վերադարձան Ագարակատուն:

ՀԱՅԿ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
- Մեծ Նոր Գիւղցի -

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ

1925 - 26 դպրոցական տարեշրջանի
Հայերէն դասերու մէջ պատիւներ առին
հետեւեալները.

Հինգերրորդ դասարանէն Յակոբ Յակոբեան,
առաջին, Մամբրէ Շիրինեան, երկրորդ, Աղավարդ
Ասատուրեան, երրորդ: Ձախողեցան՝ Յակոբ
Աբրահամեան, Գրիգոր Ազնաւորեան, ԱրտաշԷս
ՄՍազմանեան եւ Վաղենակ ՊԷզազեան:

Չորրորդ դասարանէն առաջին` Երուանդ
Մաբինիստեան, երկրորդ` Ահարոն ՉԷրչեան եւ
երրորդ` Անդրանիկ Գէորգեան: Մկրտիչ
ԿէտէԷ լեան պատիւ շահեցաւ:

Երրորդ դասարանէն առաջին` Յարութիւն
ճիզմէճեան: Պատիւ առնող չկայ: Ձախողեցան՝
Սարգիս Գրիգորեան, Սարգիս Դաւիթեան, Մկրտիչ
Ադամեան, Ղուկաս Մկրեան, Պողոս Նորիկեան,
Խաչիկ Պագրճեան եւ ժիրայր Գալայճեան:

- Շարունակութիւնը յաջորդով -

11
Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՑԱՒԱԼԻ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՄԸ
- Շարունակութիւն երկրորդ Էջէն -

Իշխանութեանց եւ Հայութեան միջեւ խորունկ անդունդ մը բացուած Է այլեւս. զայն
անհետացնելու, Հայութեան աստղը այս երկրին մԷջ բարձրացնելու, Հայուն իրաւունքները
պաշտպանելու եւ զանոնք արժեցնելու համար ուրիշ բան չմնար ընելիբ` բայց միայն
հաւաբականօրԷն կազմակերպուիլ, աշխատանք, gwue եւ նիւթական զոհողութիւններ ընել:

Ուրախալի Է տեսնել վերազարթնումի մը սկիզբը Գանատահայ գաղութին մէջ, որը ընթացիկ
կերպով յառաջ կը տարուի Գանատահայ Միութեան ռահվիրաներու անխոնջ ջանբերով: Համա-
գաղութային կազմակերպութիւնն սկսած Է յանձին այս միութեան եւ մասնաճիւղերը կազմուած
են գրեթէ բոլոր Հայաշատ կեդրոններու մէջ: Պէտք Է համախմբուիլ սակայն, քաջալերել
թափուած աշխատանքը, մեծ մղումով մը թափ տալ գործին:

Եթէ կայ ուժ մը, որ պիտի կրնայ անցեալի սխալները դարմանել եւ ամէն ինչ իր նորմըլ
վիճակին բերել` միմիայն Գանատահայ Միութիւնն Է, որ ժամանակի ընթացքին ի հարկէ պիտի
ունենայ տեղական բոլոր օրէնքներուն տեղեակ, կարող ներկայացուցիչ մը, որուն միջոցաւ
եւ միութեան խողովակով միայն, յառաջ պիտի տարուին կառավարութեան հետ կատարուելիք
ամէն գործ` ուղղամիտ հողի մը վրայ եւ պատասխանատուութեան բոլոր սահմաններուն մէջ:

Մեր գաղութին մէջ այդ անձն ալ չպակսիր: Ուրեմն պէտբ Է ուժ տալ Գանատահայ
Միութեան` առանց բացառութեան անդամագրուելով անոր եւ դառցնելով զայն կառավարութեան
կողմէ ճանչցուած եւ ամէն ՀայԷ յարգուած միակ հեղինակաւոր կազմակերպութիւնը:

ՄԵՐ ՆՈՐԵԿ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐԸ

Օգոստոս 3ին Ագարակատունս ժամանեցին ութը նորեկ Հայորդիներ, որոնք բերուած են
ՊԷյրութի աւաններէն Շիմլանի մէջ հաստատուած Միս Ֆռիռսընի Որբանոցէն, ուր կը խնամուին
երեք հարիւրի չափ աղջիկներ եւ յիսունի մօտ տղաք, բոլորն ալ որբեր:

Նորեկներն առհասարակ բաղաբավար, ազնուահոգի եւ բարեհամբոյր են եւ իրապէս պատիւ
կը բերեն այն հաստատութեան, ուր նախապէս պատսպարուած եւ դաստիարակուած են: Անոնցմէ
հինգը տարէց ըլլալով միւսներէն` յաջորդաբար պիտի տեղաւորուին տեղական ագարակներու
մէջ:

Օտարական մը առանց դժուարութեան կրնայ անմիջապէս զատել մեր նորեկ Հայորդիները,
որովհետեւ անոնբ ընկճուած կ՞երեւին եւ իրենց մատաղ դէմբերուն վրայ տառապանքի
ուրուականը դեռ կը նշմարուի:

ՄԵԿՆՈՂ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐԸ

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան երեք անգամով այս երկիրը բերած որբերուն թիւը
այժմ 98h կը հասնի: Ասոնք նախապէս հաւաքուած Էին Յունաստանի եւ Սուրիոյ որբանոցներէն:

Քսանըվեց տարեց Հայորդիներ Ընկերութեան կողմէ տեղաւորուած են ընտրուած ագարակ-
ներու մէջ, ուր արդիական ուղղութեամբ գործնական երկրագործութեան կը վարժուին,
կանոնաւորապէս տեղական դպրոցներ կը յաճախեն, եւ Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան
հովանաւորութիւնը կը

[173]

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

վայելեն: Պաշտօնեաներէն ոմանբ որոշ ատեններ կ՞այցելեն այս տղայոց, եւ եթէ հաստատուի թէ
ոեւէ մէկը իր գտնուած շրջանակին մէջ երջանիկ չԷ, պատճառները ուսումնասիրութեան առարկայ
դարձնելԷ յետոյ, կը տեղափոխուի աւելի նպաստաւոր պայմաններու ներքեւ:

Մեկնող պատանիները դուրսի Հայաշխարհին եւ Ագարակատանս հետ կապող ազդակներէն մէկն Է
մեր Արարատ թերթիկը, որ Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան հովանաւորութեան ներքեւ գտնուող
ամբողջ Հայորդիներու սեփհականութիւնն Է: Մեկնողները, ինչպէս նաեւ անոնց ազգականները ամէն
ամիս կանոնաւորապէս Արարատը կըստանան: Շատեր յօդուածներ ալ կը գրեն թերթին համար:

ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ

Արարատի Անգլիերէն ամսաթերթին առաջին
երկու Գանատահայ բաժանորդներն եղած են
Պր. Լեւոն Պապաեան եւ Պր. Պողոս Գուրեան,
երկուքն ալ Թօրօնթոյէն:

Գանատացի առաջին երկու բաժանորդներն
եղած են Մր. Բիրս, Թօրօնթոյէն եւ Միս
Ֆարմըր ճորճթաունէն:

Ամերիկայէն Անգլիերէն Արարատի առաջին
բաժանորդներն եղած են Տիկին Նուարդ
Զայիմեան Պրուքշայրէն եւ Պր. Գրիգոր
եփրեմեան Սբէնէբթէտիէն:

Հայերէն Արարատին Գանատայի առաջին
բաժանորդները` Տիկին Լուսիա Պոյաճեան,
UnLEL SEU եւ Պր. Սուրէն Մարգարեան, Կոլթէն:

Ամերիկայէն` Պր. ԱլԷքսանտր Սողիկեան,
Լօրէնս, եւ Պր. Վ. Սանտրակոծեան, Գանգըրտ:

ՄԷԿ ՏԱՐՈՒԱՆ ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

UnEpuwunn Սողիկեան, Լօրէնսէն, Հայ
Պատանի Երիտասարդաց Ակումբին, Ուստըր:

Պր. Յարութիւն Քիւրքճեան, Տիթրոյիթէն,
Տիկին Եթեր Մակարեանի, Սիթիա, ԿրետԷ:

Պր. Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյէն,

1.- 3. Բ. Ը. Միութեան, Բարիզ:

2.- Վսեմ. Աղաթօն ՊԷյի, Բարիզ:

3.- Տէր Գաբրիէլ Քհ. Խաչատուրեանի,
Թրոյ:

Պր. Երուանդ Փաստրմաճեան, Թօրօնթոյէն,
Գանատահայ Միութեան Ակումբին, Թօրօնթօ:

Պր. Մ. ՊԷրպէրեան, Ուստրէն, Հայ
ժողովրդական Գրադարանին, Ուստըր:

Պր. Ա. Շիրազեան, Նիւ Եորքէն,

1.- Երուսաղէմի Արարատեան Որբանոցին:

2.- Շիմլանի Միս Ֆռիռսընի Որբանոցին,
Սուրիա:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԱԽՈՅԵԱՆՆԵՐԸ

Անցեալ ամսու ընթացքին Արարատի
առաւելագոյն թիւով բաժանորդներ արձանա-
գրող ախոյեաններն եղած են.

Պր. Յարութիւն Գանճեան,
Ֆիլատելֆիայէն, 30, գումար մինչեւ
Օգոստոս` 60:

Պր. Արսէն Հարօեան, Կրէնիթ ՍիթիԷն՝
15:

Պր. Ա. Երամեան, Ուստըրէն` 13:

Պր. Պ. Թաշճեան, Շիքակոյէն` 11:

Պր. Ա. Նաքաշեան, ՇԷրպրուջէն եւ Պր.
Ա. Երամեան, Ուստըրէն` 5ական:

Եւ ուրիշներ:

“ARARAT MONTHLY”
A Monthly Paper Published in English and in Armenian

by The Armenian Boys at Georgetown.

Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, 1st Sept. 1926.

Յարգելի Հայրենակից,

Դարձեալ քու հասցէիդ կը ղրկենք Արարատի Սեպտեմբերի թիւը` խնդրելով որ մեր ձեռնարկը բաջա-
լերելու համար բաժանորդագրուիս` եթէ դեռ բաժնեգինդ ղրկած չես:

Հայկական միջավայրԷէ բոլորովին մէկուսացած միջավայրի մը մէջ Է որ կը հրատարակենք մեր
թերթիկները, որոնբ կը հաւատանք, միութեան կապ մը պիտի ըլլան մեր Հայորդիներուն միջեւ եւ
մանաւանդ պիտի կապեն զիրենք դուրսի Հայաշխարհին: Մեր Ագարակատան Հայորդիներէն լէգէոն մը
երէց սաներ ցրուած են Գանատական ագարակներու մէջ. անոնք լաւ պայմաններու ներքեւ կ՞ապրին,
Գանատական դպրոցներ կը յաճախեն եւ երջանիկ. եւ սակայն Հայու կարօտը կը քաշեն: Անոնցմէ
ոմանք կը գրեն Արարատին, զոր կը ղրկենք իրենց ամէն ամիս: Արարատ Հայրենի կարօտը կը տանի
այդ տարագիր Հայորդիներուն եւ Հայրենի շունչով կը խօսին անոնց:

Թերեւս դուն բաժնեգինդ շատոնց ղրկած ես, բայց ձայն մը քու մէջ կ՞աղաղակէ.- «Պարտականու -
թիւնդ վերջացած »չԷ՛ հոդ, պէտք Է աշխատիս նոր բաժանորդներ ապահովել Հայորդիներու թերթիկին,
բարոյապէս թէ նիւթապէս պարտիս քաջալերել Հայութեան այդ թանկագին բեկորներուն օգտաշատ
ձեռնարկը: Դո՛ւն միայն կրնաս ընել ատիկա, ուրեմն մի՛ թերանար պարտականութեանդ մԷջ»:

Արարատ կը հրատարակուի նաեւ Անգլիերէնով՝` բոլորովին տարբեր բովանդակութեամբ: Մեր երկու
թերթիկներն ալ լաւագոյն նուէրները պիտի ըլլան պատանի բարեկամներուդ համար: Եթէ անոնց մԷջ
կան այնպիսիներ, որոնք Հայերէն չեն գիտեր, ԱնգլիերէԷն Արարատը ամենալաւ Հայկական յուշարարը
պիտի ըլլայ անոնց համար:

Հազար նոր բաժանորդներու պէտք ունինք մինչեւ Ծնունդ. դուն կրնաս օգնել մեզ: Որպէսզի մեր
այս Քէմբէյնը յաջողի ազգասէր բարեկամ մը մեր տրամադրութեան տակ դրած Է երեք թաւշահիւս
գորգեր` յառաջիկայ Ծնունդին ղրկելու համար մեր այն երեք բաժանորդներուն, որոնբ ամենաշատ
բաժանորդներ պիտի գտնեն Արարատին մինչեւ Դեկտեմբեր տասը: Թերեւս դուն ստանաս անոնցմէ մէկը
եւ կամ օգնես բարեկամիդ, որպէսզի ան կարենայ գորգ մը ապահովել:

Մի՛ մոռնար, երկու Արարատներու բաժնեգինները մէկ մէկ տոլար են միայն: ՔաջալերԷ՛ մեր
ձեռնարկը եւ լաւագոյն գործ մը ըրած պիտի ըլլաս:

Յարգանբներով`
Հայորդիներու Միութիւն.

[175]

ENTE

Bd

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ
ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն Խմբագիր.

Յակոբ Յակոբեան, Օննիկ Շանկաեան, ՄամբրԷ Շիրինեան,
Արմենակ Գոյումճեան, Հայկազ Մեսրոպեան, Խմբագիրներ:

ժիրայր Կարապետեան, Գծագրող Խմբագիր:
ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ:

Մեր յաջողութիւնը ընթերցողներու եւ բաժանորդներու
բարեացակամ գործակցութենէն կախում ունի: Հայերէն եւ
Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏները ծանօթացուցէք թէ պատանի եւ թէ
չափահաս ձեր բարեկամներուն: ճորճթաունի Հայորդիներս
շահարկութեան համար չենք հրատարակեր մեր ամսաթերթերը
եւ սակայն բաջալերուելու եւ սոյն գործը բոլորովին
ինբնապահ ընելու պէտքն ունինք:

Հաճեցէք դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով ընել,
այլապէս դրամատանց ուղղուած չէքերը զեղչով միայն կը
գանձուին Գանատայի մԷջ:

ՄԵՐ ՀԱՍՑԷՆ:-
“ARARAT MONTHLY”

ARMENIAN BOYS’? FARM HOME,

GEORGETOWN, CANADA.

[176]

ARARAT
MONTHLY
GEORGETOWN cx 1926 Ne %

[Blank]
(Դատարկ|

[178]

NING

GEORGETOWN. OCTOBER, 1926. No. 8.

EDITORIAL PAGE

We need one thousand new subscribers before Christmas. A friend in Toronto
has given us three beautiful rugs to be given away free to the first three friends
of our paper who find most subscribers for the “Ararat” between October the first
and December the 15th.

We hope to have some more prizes yet for this campaign, the success of which
is sure to please the staff of the boy editors of this paper, to cheer up every
boy in our Farm Home and satisfy the friends of “Ararat” who have always been
loyal from the very first.

You may think that the editors of this paper are far too ambitious. To get
one thousand new subscribers is not a very hard enterprise. Remember! During last
May, which was our record month, we received about five hundred subscriptions.
We have eleven weeks ahead of us to work and to win.

“Ararat” thanks Mr. Paul Courian of Toronto, Mr. Vahan Kurkjian of New York
and Mr. M. Hayrabedian of Troy for their extra contributions to the progress of
the paper.

We will be very glad to have the names of those friends who are going to the
field to help our “One Thousand” campaign.

[179]

ARARAT MONTHLY

All the boys were happy because we had got an Exhibition invitation from
an Armenian friend who lives in Toronto. Mr. Utujian is the name of that friend
who paid for our transportation also. Especially the boys were glad because
they were going to see again their old friends who had been away from them, on
local Canadian farms, about a year or two. Our hope was to see them, enough big
and bright strong boys, who would be developed in several knowledges, and have
improved in different participations.

The real facts, that they did in schools, and in farms rejoiced us when
they told us them one by one.

That day we were waiting impatiently for their arrival. But there was no
boy coming. At last, one of the big boys, who is 26 miles from us, started the
game. There we saw him coming, rode on a bicycle. Hundreds of hurras filled the
air for the boys were coming.

All the boys were present on Wednesday night. Farmer boys were allready
wearied by our boys’ many many questions.

Next morning we were all prepared for going to Exhibition. At 8 o’clock we
were in running train; this represented a very joyful sight. The boys began to
sing and shout. As for me, it was not the sweet singing, but just shouting and
laughing.

When we got to the Exhibition grounds, we were invited by Boy Scouts, in
their tent yard. They were really showing us a Boy Scout’s spirit. They were so
kind and so present in strangers’ service, that their sweet smile and kindness
was spreading over all. Each Boy Scout was an ideal lamp, for leading the people
into kindness and politeness.

At evening, after our dinner provided by Mr. and Mrs. Utujian, the Exhibition
games at the Grand Stand start to be held, and thousands of eager eyes were
watching them very carefully.

One by one the whole of a year’s labors were coming into exercise. Thousand
were enjoying together with us men’s mind’s fruits. Indeed that all games were
seeming us very unbelievable but we, well know that the continued exercise is
the best way of overcoming all impossibilities.

The Ontario Lake was very calm, as usual, as if it was

[180]

ARARAT MONTHLY

liking to listen the effective “God Save our gracious King” and many other lovely
songs.

Now, it was 12 o’clock and each boy’s sleep was calling to bed. After singing
and rejoicing, now everybody was in need in getting the train and return to sweet
home, where we get our real humor and rest.

HAGOP DEMIRJIAN

EDITOR’S NOTE;- The article above, is printed exactly as it was written by
the boy. Hagop is one of our new boys, who has been in Canada for five weeks.

FISHER’?S GLEN CAMP

One Thursday morning, when I had all my work done, and was walking around,
our superintendent came to me and told me you are going to a camp with another
boy.

Saturday, at 2 o’clock in the afternoon, our teacher took us to the station
with his car. He took our tickets and at 2.30 the train came and we started to go.

After waiting for a time we reached Woodstock and got out of the train. After
a while a man came and took us to the Y. M. C. A. building. At night we went to
the show and we had a good time. We went to the “Y” again and slept there.

Next morning, at 7 o’clock, the trucks came and took us to the camp which
took two and a half hour to get there. When we reached there, the camp director,
Capt. Pierce, divided us into the tents.

Every morning at eight o’clock when the bugle blew, we rose and went to the
lake to wash. At eight o’clock we went to breakfast. First we lined up outside
and the bugle blew we came to attention and sang the National anthem and after
we went in for our breakfast.

After breakfast we went to fix our tents, the one that was the best getting
the pies.

Every day every tent played games with each other or they went in the war
canoes and paddled on the lake. The swimming hours were 7, 11, and 4.

[181]

4
ARARAT MONTHLY

Every day we had camp fire on the beach, sing songs and put on stunts.
Sometimes we two Armenian boys [..?] for the other boys both in English and in
Armenian.

The boys in the camp were very polite and good except Son Gorce, who did not
bring me a letter.

On Sundays we had service under the trees and three of the senior boys talked
on the Y. M. C. A. purposes which are Mind, Body and Spirit. They had a collection
at the service, which amounted to the sum of $53.00.

Sunday afternoon many visitors came to the camp.

Every day passed with happiness. Wednesday came; the field day for the
athletics. We had many races.

Friday evening was the last camp fire, and they gave the shields to the lucky
winners. Saturday morning we rose very early and packed our things and pulled
down the tents. And at 8 o’clock we started for Woodstock. Joe Barton took us
to the station and at three o’clock we started for Georgetown.

I certainly enjoyed the camp life and friendly spirit of the Canadian boys
who were there.

A guest at the camp,
HAGOP HAGOPIAN

THE TWO BILLS

One day little Bedros saw a few bills on his mother’s desk; they all were
stamped “Paid”. He thought to himself that he also should write a bill for the
services he had done in the house and present it to his mother.

At noon, his mother found a bill in her plate on the table. It was an
astonishing bill;

Mother Owes to Bedros

For carrying coal six times.. $ 0.40
Carrying wood many times..... 0.50
Going on errands many times.. 0.40
For being always a good boy.. 0.20
TOTAL es a Need ET hee $ 1.50

She took the bill and did not say anything.

[ 182 ]

ARARAT MONTHLY

At the evening, when Bedros was sitting to his place at the supper table,
he found the bill with $1.50, the money he asked from his mother. He was very
happy and was going to put the money in his pocket when he saw another bill on
which it was written;

Bedros Owes to His Mother

For living a very happy life during ten years..... Nothing,
For being fed during ten years....iui uu ee Nothing,
For the care from his mother when Bedros was sick. Nothing,
For having a good mother since ten years.......... Nothing.
TOEAL td Ses SE SON SOLES Nothing.

When Bedros read this more astonishing bill, he got confused. Tears in his
eyes, he ran to his mother, embraced her and giving the money back to her, he
said. “Mother, dear mother, forgive me, mother does not owe anything to her son,
I understand now that I will never be able to make up for what you have done
for me. From now on I will obey all your wishes and will not expect any reward
for it.”

Translated
From Armenian

PUZANT KELEJIAN

THE STORY OF KING DERTAD

Dertad was the son of Hosrove the first, the king of Armenia. When his father
was killed, a faithful servant took him to Rome, that he would get rid of his
enemies.

He passed his childhood time there. He grew very strong and brave. All the
people of Rome were surprised at him for his daring braveness.

Once he caught a wild bull. He held the bull’s horns and took them off, and
after he turned the animal’s head round and killed him. Another time when he
was racing with a buggy, his opponent pushed him down from the buggy that he
might get first. Dertad, then prince, ran after his opponent and held the buggy.
The six horses

[183]

6
ARARAT MONTHLY

stopped; they couldn’t pull anymore because he held very hard.

Prince Dertad became a General in the Roman army. He won many great victories
in wars. He became very famous. The Emperor of Rome was surprised at him, so he
sent him for a duel with one of his enemy kings. Prince Dertad went and duelled
with the king and beat him.

After that the Emperor of Rome sent him to Armenia, to be king. At that time
St. Gregory, the Illuminator, was preaching Christianity to the Armenians. At that
time the Armenians were Worshipping idols. King Dertad was worshipping idols too,
so when he heard that Gregory, who was one of the noblemen in Armenia, was
preaching about Jesus, he got very angry and sent word to his servants to put
Gregory in a dungen. He lived there for several years. The dungen was a very
deep and dark cave in the earth and serpents and other poisonous insects like
scorpion were full in it. An old Armenian lady, who was Christian, was throwing
him a loaf of bread every day.

During those years Dertad tormented and killed many Christians, who would not
worship his idols. While he was doing those cruelties, he got crazy and left the
court and went to the mountains and lived there like wild animals.

His sister, Princess Hosrovitouht, dreamed one night that an angel came and
said to her, “The king will never be better until Saint Gregory is taken out of
the dungen.” This dream was repeated three times. Then the princess told her
dream to all the nobles of Armenia. They started to laugh at her and said that
Gregory would be dead by that time, and so they would not listen to her.

The next night she dreamed the same thing again. This time they went to the
dungen and called out. “Gregory, are you there?” Then they heard him say; “By
the will of God I am here alive yet.” Then they hung a rope down and pulled Saint
Gregory up. They took him to bathe and gave him new clothes. After that they
brought Dertad before him and asked him to pray for the king. Gregory prayed and
when he was over praying, Dertad got better. Then he became Christian and also
all the people of Armenia. Dertad built a great church at the foot of Mount
Ararat. The King himself was carrying stones and the Queen and the Princess were
bringing lime and cement to the men who were putting the foundation of the church
and building it. Dertad was the greatest worker indeed.

[ 184 ]

ARARAT MONTHLY

He was carrying great big stones that nobody could carry.
That church is the oldest church in Armenia and is still standing upright
since sixteen centuries. The head Archbishop of the Armenian Church stays there.
It was King Dertad the Third, who proclaimed the Christianity as the National
Faith of Armenia in 301 A. D. So Armenians became the first Christian nation in
the world.

KRIKOR JERAHIAN.

MY NEW HOME

I remember the day, March the fifth, when I left the Armenian Home at
Georgetown and came to my new home, at Mr. and Mrs. Gulberts’. We live on a
farm, about half a mile from the village of Ripley. I go to school every day in
the village. My teacher is Miss Welsh. I like going to school and playing with
the boys and the girls. I have many friends in school. They seem to like playing
with me. We play baseball and other games.

At the farm I help with the chores every morning and every evening. I milk
and feed the cows and the horses. I am also hunting the eggs from all over. I
am always helping Mr. Culbert all I can and learn defferent things on the farm.
I have a playmate at home, our dog Kelly. He stands up and speaks for his dinner.
Every Sunday I go to Sunday school and spend the afternoon with my brother, who
lives on a farm near Ripley. Then we speak Armenian to one another.

Now I can talk Eanglish better than I could before. One day I will try to
go to Georgetown and see all the boys.

I think the Armenian boys at Georgetown are doing well with Ararat. I like
to read it and always pass it round for the others to read it. I wrote this little
article for Ararat. It is the first time that I am writing for a paper.

I am very happy here and Mr. and Mrs. Gulbert are very good to me.

Haigaser Melkonian

[185]

ARARAT MONTHLY
FAREWELL TO MR. LANE

On 15th of September, in the evening at 7 o’clock, we had a meeting in our
school room in dormitory and the boys decided to give a farewell gathering to
our former Superintendent Rev. Andrew Lane, who resigned from his work at our
Farm Home and is leaving for Scotland.

Moved by Mampre Shirinian and seconded by Hachig Ajemian that the boys should
collect some money among themselves to pay for the refreshments. The motion was
carried. There was $3.16 collected.

Two boys were sent to Georgetown to bring some ice cream and cakes.

At eight o’clock we all gathered in the dining room and invited Mr. Lane and
the members of the staff to our gathering. Mampre Shirinian, the Mayor of our
Farm Home, was the Chairman of the evening. After some songs the Chairman gave
a little speech and expressed that the boys were very sorry that Mr. Lane left
them. But he said that he was sure that Mr. Lane’s heart was with the boys and
the boys heart was with Mr. Lane who was a real father to them while on his duty.

Mr. Lane made a speech and thanked the boys, after which five of the table
boys served the refreshments.

Then the toasts were proposed;

To the King by Mr. M. D. Worden. After Mr. Worden’s speech everybody rose and
sang “God save our King.”

To the Dominion of Canada by Mr. J. Ballantyne. After the speech we all rose
and sang “O Canada.”

To Mr. Lane by Mr. A. Alexanian. After the speech we sang “O, O, Helo,” and
gave three cheers for Mr. Lane.

To Rt. Hon. Arther Meighen by Mrs. Sellby, our cook, who is a very strong
Tory politician and is trying to make the kitchen boys Conservatives.

To Rt. Hon. W. MacKenzie King by Rev. A. Lane.

To the boys by Miss Farmer. After her speech the staff gave three cheers for
the boys.

The evening was closed by singing “Abide with me.”

Mr. A. L. Alexanian is succeeder of Mr. Lane as Acting Superintendent of
the Home.

Aghavart Avedisian.

[186]

ARARAT MONTHLY

We had two friends who came from Toronto to help for our sick boys and for
other things. They were very kind to us and we liked them very much. One of
them, named Miss MacKenzie, helped us to prepare the things for our picnic at
Huttonville Park, thaught a group of our boys in a drill, and every evening had
a battalion of boys round her waiting their sore toes and heels to be looked
after. Some sores! Our boys know something about it every summer when they go
round the farm on their bare feet. But there is the truth that none of our boys
liked to carry the burden of a pair of shoes and they rather like to have the
sore feet. Miss MacKenzie had very great times when nursing them.

The other friend is Mrs. Tipple. She was very good to us; always a motherly
smile on her face every time she used to speak to us. All of our boys liked both
Miss MacKenzie and Miss Tipple.

When they were going from us they told us that they would come to help us
in any case that we needed them. We were very pleased with their work in our Home,
so we sang for them and gave great loud cheers.

We all hope that they are not going to forget us and are going to write us
too, and so when we need them they are going to come.

We are very thankful for their work.

HAIG DEMIRJIAN

THE ARGUMENT OF THE ANIMALS

The cow, the horse and the dog were arguing among themselves that which of
them was much liked by their Master.

“Surely, my Master loves me more than both of you,” said the horse, “I plough
the land and I draw the cart for him when he likes to go anywhere, sometimes he
rides on my back and go for walk.”

“No, our master loves me more than the two of you,” said the cow, “the things
which you do for him, do not amount much. Most of the things which you do for him,
my brother Ox can do. I give my master the best

[187]

10
ARARAT MONTHLY

food he likes; my milk is favored by all the members of his family.”
“You both are wrong,” barked the dog, “it is I, that keeps my Master’s
house and life safe from any danger, he loves me more than any one of you.”
Their master heard this endless arguement and coming to the barn, said,
“Do not argue, every one of you are useful to me at its own place.” And the
three animals stopped argueing.

Translated
from Armenian.

Yervant Makinisdian
-Age 10-

KING ARDASHES THE FIRST

King Ardashes the First was one of the bravest and warlike kings of Armenia.
He was very ambitious and proud. He wanted to be the first among the kings who
ruled the neighboring nations. And indeed he successful. The king of Pursia who
was higher in rank than Ardashes, was forced to acknowledge that the King of
Armenia was the King of the Kings and he himself was second to him.

But King Ardashes was not satisfied yet. He wanted to conquer new countries.
So from East and from North he gathered a great army and invaded the West and
the South.

Wherever he went through, and wherever his soldiers camped at night, he
ordered to his soldiers to pile up a stone each, and by those stones great big
hills were formed. When his soldiers drank from any river, the waters got very
low. At war, when his soldiers left their arrows go, they would cover the sun
and the day would into dark. So his soldiers were so very many that nobody could
count them.

At the head of such a great army, King Ardashes went to west and conquered
many nations. As the people of Armenia were yet worshipping idols, the King of
Armenia always gathered the idols of all the conquered nation, and sent them to
Armenia. All the nations of the Near East were afraid of Armenia during his days.

Wherever he went he conquered, but the time came, when his soldiers grew
tired of the wars and rebelled

[188]

11
ARARAT MONTHLY

against their king, who fled to Armenia. On the way he was caught and killed.
King Ardashes when dying said; “Alas for my passing glory.”

Extracted from
the original History.

AHARON CHERCHIAN.

REORGANIZATION OF OUR JUNIOR RED CROSS CLUB

The work of our Red Cross Club was carried on very well during last two
years. As the school year starts in September, and all the Junior Clubs reorganize
during that month, our school also held a meeting and elected the new officers
for this school year.

Moved by Mampre Shirinian and seconded by Kasbar Garabedian that Haroutun
Bodourian be the President of the Club. The motion was carried.

Moved by Krikor Aznavorian and seconded by Jirair Kalayjian that Hagop
Aprahamian be the secretary. The motion was carried.

Moved by Boghos Boghosian and seconded by Sarkis Jeylezian that Sarkis
Krikorian be the treasurer. The motion was carried.

It was requested to ask Hagop Hagopian to type the names of our boys to
send it to the Junior Red Cross headquarter in Toronto.

All of our boys are very proud of their Club and are doing their best to
help it in every way. Our boys who are placed on Canadian farms are as buzy in
helping this work as the boys here at Georgetown Home. Jirair Garabedian sent
to the Club 25 cents, Ardashes Mazmanian, 50 cents and Onnig Melkonian one dollar.

HAGOP APRAHAMIAN

OUR NEW TEACHER
Mr. Lane, our former Superintendent, who left our Home to go to Scotland was

teaching one of our class rooms. Mr. M. D. Worden is our teacher now. He is a very
good teacher and we all like him very much.

[189]

12

ARARAT MONTHLY

ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA

Chairman;- J. G. Kent, Hon. Treas. Harry T. Stark;
Managing Director of John Stark & Co.
the Canadian National
Exhibition.

The friends of our work will be interested to know that artists are busy
on a picture of our farm showing the hills and the trees and the boys at work
in the fields. Out of this picture will be produced a beautiful Art Calendar in
colors, of which we hope to sell several thousand between now and Christmas.
This is a picture we have often been asked for, and we expect to be flooded
with orders when the right time comes.

The calendar has been made possible through the gift of a friend of our work.

How about the visit of our General Secretary to your community this fall?
Have you made your plans? Don’t be responsible for the failure of this work we
are striving to do for those who need us more than any other Race in the world.

Address all your communications to
Rev. Ira W. Pierce,

Armenian Relief Association,

99 Dundas Street East,

TORONTO.

[190]

[Blank]
(Դատարկ|

[191]

ARARAT MONTHLY
Edited by the Armenian Boys at Georgetown

Farm Home.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Hagop Hagopian, Aghavart Avedisian, Hagop
Demirjian, Hagop Aprahamian, Editors.

Krikor Aznavorian, Art Editor.

Subscription $1.00 a Year.

Ten copies yearly.

We hope that you are interested in the
success of “Ararat” and even with its fail-
ures, are going to make it your own paper.
We trust that you will enlist many new sub-
scribers for us.

ADDRESS: -
“ARARAT MONTHLY”,
Armenian Boys’ Farm Home,

GEORGETOWN,
CANADA.

[192]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 194]

PUES

Ա. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ, 1926 ԹԻՒ 5.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ՄԵՐ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՆ ՈՒ ԻՐԵՆՑ ՊԱՐԱԳԱՆԵՐԸ

Մեր տղայոց Ամերիկա կամ այլուր բնակող ազգականներ յաճախ իրենց նամակներով դիմած
են թերթիս Տնօրէն Խմբագրին զանազան տեղեկութիւններ ստանալու համար, որոնցմէ մին Է
թէ` ճորճթաունի Ագարակատան մէջ խնամուող ոեւԷ Հայորդի եթէ իր ազգականներու կողմէ
ուզուի Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութիւնը թոյլ կուտա՞յ տղուն մեկնելու:

Այո: Տղայոց մօտիկ ազգականներու խնդիրը միայն նկատողութեան կ՞առնուի` երբ Ընկեր-
ութիւնը վստահ ըլլայ թէ տղան պիտի փոխադրուի ընտանեկան այնպիսի միջավայրի մը մէջ,
ուր նիւթական պայմաններ բաւարար պիտի ըլլան զայն ապրեցնելու եւ պէտբ եղած պատեհու-
թիւնները տալու:

Ազգականներ ի հարկէ նկատի պէտք Է ունենան թէ իրենք ուր որ ալ գտնուին, պարտին
իրենց վրայ վերցնել տղուն ճանապարհի եւ այլ ծախքերը եւ երբէք ակնկալութիւն չունենան
թէ Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութիւնը պիտի մատակարարէ ամէն բան` ինչ որ բոլորովին
արտառոց պիտի ըլլար:

Միացեալ Նահանգներ գտնուող ազգականներն իրենք են որ իրենց ազգականին Ամերիկա
մտնելու արտօնութիւնը պիտի առնեն, որովհետեւ Գանատայի մԷջ գտնուող ոեւէ կազմակերպ-
ութիւն երբէք ազդեցութիւն չի կրնար ունենալ Միացեալ Նահանգներու գաղթային գործերու
մէջ: Բնական Է որ երբ մեր Հայորդիներէն ոեւէ մէկուն ազգականը երբ անոր մուտքի արտօն-
ութիւնը ստանայ` անցագիր ձեռք բերելու համար ոեւէ օժանդակութիւն հոս չի խնայուիր:

Միեւնոյն հարցը պայմանադրական Է ամէն երկրի համար:

ՄԷԿ ՀԱԶԱՐԻ ՄԵՐ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

ԱՐԱՐԱՏԸ սունկի մը պէս բուսնող եւ անհետացող թերթ մը ըլլալու բոլոր հաւանական-
ութիւններէն վեր դիրքի մը մէջ կը գտնուի: Զայն շրջապատող պայմանները որքան ալ աննպաստ
ըլլան` ան պիտի շարունակէ հրատարակուիլ:

ԱՐԱՐԱՏ առաբքելութիւններ ունի կատարելիք, որոնք են. Հայագիտութիւնը մշակել Հայ
Աշխարհէն բոլորովին օտար միջավայրի մը մԷջ խնամուող բայց Հայութեան թանկագին բեկոր-
ներն եղող մեր

[195]

2
Ա Ր Ա Ր Ա Տ

հարիւր տղայոց մէջ, անոնց մէջ ընդունակ եղողները վաղուան Հայ գրականութեան մշակներն ըլլալու

պատրաստել, եւ մանաւանդ ամէնէն կենսականն ու կարեւորը` զանոնք մէկզմէկու եւ Հայ Աշխարհին

կապել: - Պէտբ Է նկատի ունենալ անոնցմէ տարեցներուն տեղական ագարակներու մէջ ցրուիլը նաեւ
եւ այն ատեն Արարատի օրհնեալ դերը շատ պարզ կերպով կը հասկցուի:

Մեր թերթը մասնաւոր դրամագլուխով մը սկսած չԷ. ոչ Ագարակատունը եւ ոչ ալ Հայանպաստ
Ընկերութիւնը ոեւէ օժանդակութիւն ըրած են եւ պիտի ընեն եւ գործին ձեռներէցութիւնը լոկ
Հայկական եղած Է: Ու անոր հրատարակութենէն ետբը բանի մը վեհանձն Ազգայիններ բարոյական եւ
նիւթական օժանդակութիւննին բերած են մեր գործին ի սպաս: Բայց մենբ պէտբ ունինք մեր թերթիկը
բոլորովին ինբնապահ ընել, եւ ատիկա կարենալու համար ՀԱԶԱՐ ՆՈՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒ պէտք ունինք:

Ու մեր այս Քէմբէյնը բիչ մը ոգեւորելու համար Թօրօնթոյաբնակ Հայ բարեկամ մը դարձեալ իր
սովորական վեհանձնութեամբ առաջապահի դիրքը բռնած Է Արարատի տալով երեք գեղեցիկ եւ թաւշահիւս
գորգեր, որոնք ձրիօրէն պիտի տանբ այն երեք անձերուն, որոնք մինչեւ Դեկտեմբեր 15 ամենաշատ
բաժանորդները կ՞արձանագրեն Արարատի համար: Շատ մը ուրիշ մրցանակներ եւս պիտի տրուին այս

առթիւ:
եթէ չուզես իսկ մրցանակ մը ստանալ` լոկ մեր թերթին բարելաւման համար ՔԱՋԱԼԵՐԷ մեզ:
ՀԱԶԱՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴ կարելի Է դիւրութեամբ ձեռք բերել` եթէ ԴՈՒՆ ալ [.. .. .. a)

ԱՐԱՐԱՏԸ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ շատ լաւ գտաւ: Միակ յուզիչ պարագան

Յովհանէսի սա նախադասութիւնն եղած Է.

Գանատայի բոլոր Հայաբնակ կեդրոններուն
մէջ Արարատ տարածուած Է: Կուէլֆի, Կոլթի,
ՊրէԷնթֆորտի, Թօրօնթոյի GL Սէնթ Քէթրինզի
մէջ առհասարակ ամէն տուն կը մտնէ մեր
թերթը: Շատ տեղեր, ուր մէկէ աւելի
երիտասարդներ կը գտնուին, Արարատ երկուքով,
երեքով եւ չորսով բաժանորդներ ունի: Միայն
ՀԷմիլթընի Հայութիւնը իր թուական համե-
մատութեամբ սրտբաց ողջոյն մը չԷ ղրկած
Արարատին:

ՄԵՐ ՀԻՒԱՆԴԸ

Մեր Հայորդիներէն Յովհանէս Տէրտէրեան
Ուեսթընի Քուին ՄԷրի Հիւանդանոցին մէջ
թոքախտով կը տառապի ժամանակէ մը ի վեր:
Վերջերս երբ մեր ուսուցիչը իրեն այցելեց,

- Պարոն, շատ ուրախ եմ որ եկաք զիս
տեսնել: Մէկն ալ չի գար եւ զիս հարցնել,
ու երբ կը տեսնեմ թէ հիւանդանոցի բոլոր
միւս տղաքն ու աղջիկները ամէն օր շատ մը
այցելուներ կունենան` երբեմն կը յուզուիմ:

ՀՐԱԺԵՇՏԻ ԺՈՂՈՎ ՄԸ

Սեպտ. 15 ին Հայորդիներս ժողով մը
ունեցանք ի պատիւ մեր նախորդ Տնօրէն Վեր.
ԼԷյնի, որ նախորդ ամսու 22ին Սկովտիա մեկ-
նեցաւ: Տղաբը իրենց միջոցներով պաղպաղակ
եւ բաղցրեղէններ մատակարարեցին:

երգեր եւ բաժակաճառեր խօսուեցան, սրա-
բանութիւններ եղան:

Պր. Ա. Ալիքսանեան Un. ԼԷէյնի կը
յաջորդէ իբրեւ ժամանակաւոր Տնօրէն Ագարակա-
տան:

3

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՄԵՐ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ ԴԷՊԻ
ԳԱՆԱՏԱԿԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ
ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍԸ

Գանատայի ազգային ցուցահանդէսը, որ
ամէն տարի կը սարքուի, այս երկրին իրական
փառքերէն մէկն Է:

Սեպտեմբեր երկուքին բոլոր Հայորդիներս
հանրակառք նստելով Թօրօնթօ գացինք Ցուցա-
հանդէսը տեսնելու: Բոլորս ալ ուրախ Էինք
այդ օրը, որովհետեւ ոչ միայն ցուցահանդէս
պիտի երթայինք, այլ նաեւ Գանատական ագարակ-
ներ գացող մեր եղբայրներէն 25ը Ագարակա-
տուն եկած Էին մեզի հետ երթալու համար:
Անոնք բոլորն ալ ուրախ էին մեզ տեսնելով:

Հանրակառքը արագօրէն կը սուրար: ժամ
մը վերջ հասանք Թօրօնթօ: Մր. Բիրս, Պր.
Պապաեան եւ Տէր եւ Տիկին Իւթիւճեան մեզ
դիմաւորելու եկած էին: Բոլորս մէկ Պօյ
Սբքաութներու խմբատեղին գացինք: Անկէց ալ
Պօյ Սբաութներու առաջնորդութեամբ եւ իրենց
նուագարաններով ցուցահանդէսի բոլոր պողոտա-
ներուն վրայ տողանցբ մը ըրինք եւ վերա-
դարձանք Արիներու բանակատեղին:

ԿԷսօրուան ճաշերնիս ընելէ յետոյ Պր.
Ալիքսանեան մեզ խումբերու բաժնելով բարե-
կամներու յանձնեց, որոնք շատ ազնուօրէն
մինչեւ իրիկուն մեզ պտըտցուցին:

Մեզ պտըտցնող բարեկամներուն մէջ կային
Պր. Պապաեան, Տիկին Իւթիւճեան, Վեր.
Շմաւոնեան Ամերիկայէն, Օրիորդք Շմաւոնեան-
ներ, Պր. Մատթէոսեան, Ամերիկայէն, Պր. Պ.
Սըվաճեան եւ Գանատացիներ:

Այդ օրը շատ մը հրաշալի բաներ տեսանք,
որոնց կարգէն էին զանազան ծաղիկներ,
բանջարեղէններ, ամէն տեսակ ինքնաշարժներ,
վայրենի կենդանիներ, ձուկեր` բազմաթիւ

[197]

տեսակներով, ազնուազարմ ձիեր եւ ուրիշ
ընտանի անասուններ: Գանատայի ճարտար-
արուեստը, երկրագործութիւնը եւ մէկ
խօսբով երկրին հրաշալի յառաջդիմութիւնը
իր բոլոր մանրամասնութիւններով
ներկայացուած Էր հոն:

ժամը հինգուկէսին դարձեալ մեր հաւաբա-
տեղին վերադառցանբ եւ ընթրիջէն վերջ
դարձեալ տողանցք մը կատարելէԷ յետոյ գացինք
ԿրէԷնտ Սթէնտ, ուր բոլոր աթոռները գրաւուած
էին` բացի մեզի համար վերապահուածներէն:

Կրէնտ Սթէնտի մեզ հիւրասիրողն Էր Մր.
ճան ճ. Քէնթ, որ Գանատայի Հայանպաստ Ընկեր-
ութեան նախագահն Է եւ Ընդհանուր Տնօրէնը
Գանատայի Ազգային Ցուցահանդէսին:

Կրէնտ Սթէնտի ամէն տեսակ խաղերը
տեսանք. զորօրինակ` մարդ մը կեցած տեղը
իր բերնէն շիշ մը ջուր հանեց: Ուրիշ մը
գետին պառկած ահագին տակառ մը ամէն կողմ
կրնար դառցնել առանց զայն ձգելու. շատ մը
ուրիշ լարախաղացութիւններ ըրին եւ յետոյ
ներկայացուցին Արեւելքը եւ Արաբիան, որ
գլխաւոր առանցքը կազմեց երեկոյեան ներկայա-
ցումներուն:

Քսան հազարնոց հսկայ բազմութիւն մը
շատ գեղեցիկ վայելբ մը ունեցաւ այդ
իրիկուն:

ժողովուրդին երգեցողութիւններէն եւ
շատ մը խանդավառիչ եւ հրաշալի հրախաղացու-
թիւններէ վերջ բոլոր հանդիսականները
ցրուեցան ու մենք ալ մեր ուսուցչին սուլիչի
ազդարարութեամբ անմիջապէս հաւաքուելով
բալեցինբ դէպի կայարանը, ուր մեզի համար
մասնաւորաբար յատկացուած հանրակառքը
նստելով վերադառցանք մեր Ագարակատունը՝
երբ արդէն առաւօտեան

4

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ժամը մէկն եղած En:

Այդ օրը շատ հաճոյալի անցաւ: Բոլոր
տղայոց փոխադրութեան ծախբը Թօրօնթոյի մեր
Հայ բարեկամներէն Պր. Իւթիւճեանի կողմէ
մատակարարուեցաւ: Իրիկուան ընթրիքնիս ալ
յիշեալ բարեկամնիս եւ իր տիկինը հոգացին
այնքան վեհանձնօրէն հիւրասիրելով բոլորս:

ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ՐՕՊԻՆ ՀՈՒՏԻ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ

ժամանակին, Անգլիոյ Ռիչըրտ թագաւորին
օրով, ՇԷրուուտ անտառին մԷջ խումբ մը
աւազակներ կ՞ապրէին: Անոնք իրենց խիզախ
բաջութիւններով եւ անվախութեամբ նշանաւոր
էին: Հարիւր հատի չափ կային: Իրենց
աւազակապետին անունը Րօպին Հուտ En:

Օր մը Րօպին Հուտ անտառին մէջ կայնած
էր, երբ իր մօտէն կարմիր զգեստներ հագած
գեղեցիկ երիտասարդի մը անցնիլը տեսաւ:

Երիտասարդը թեթեւօրէն կը քալէր, իր
դէմբին վրայ ուրախութիւն կը խայտար եւ իր
բայլերը չափուած Էին իր անուշ երգերով:
Աճապարանք մը կար իր շարժումներուն մէջ:

- Gu զայն պիտի չկեցնեմ, ըսաւ Րօպին
Հուտ ինքնիրեն, կարծեմ ան իր հարսնիքը
ընելու համար կ՞երթայ, որովհետեւ այնքան
երջանիկ Է:

Յաջորդ օրը, երբ Րօպին Հուտ անտառին
հսկայ կաղնիներուն տակ կը պտրտէր, տեսաւ
միեւնոյն երիտասարդը, որ յամրաբայլ կը
յառաջանար: Այս անգամ ան չէր երգեր, ամէն
բայ լափոխին կ՞ողբար ու կ՞աւաղէր, եւ
ինքնիրեն կըսէր. «Աւա՞ղ, եւ եղո՞ւկ ինծի:»

[198]

Այս անգամ Րօպին Հուտ առաջ անցաւ եւ
երիտասարդին բսակը պահանջեց:

- ես ոչինչ ունիմ, ըսաւ երիտասարդը,
բացի հինգ շիլինկ եւ մատանի մը: Այս
մատանին եօթը երկար տարիներ պահած էի
հարսնիքիս համար, իմ անունս Ալան -Է-
SEZ, Է. երէկ ես պիտի ամուսնանայի գեղեցիկ
աղջկան մը հետ, բայց անիկա այլեւս ինձմէ
առնուած Է: Իր հայրը զայն խօստացած Է
հարուստ բայց ծեր ասպետի մը եւ իմ սիրտս
այլեւս կոտրուած Է:

- Ի՞նչ պիտի տաս ինծի` եթէ ես քեզի
օգնեմ որպէսզի դուն նշանածդ ետ ունենաս,
հարցուց Րօպին Հուտ:

- Ես ոսկի չունիմ, Տէր, ըսաւ Ալան,
բայց եթէ ինծի օգնես որպէսզի ես ամուսնանամ
իմ սիրուհիիս հետ, մինչեւ կեանքիս վերջը
բեզի պիտի ծառայեմ:

- Աղջկան տեղը բանի՞ մղոն հեռու Է:

- Մի միայն հինգ կարճ մղոն, բայց ինչ
կրնայ ելլել ատկԷ` երբ UE այսօր իսկ ամուս-
նանալու վրայ Է ծեր ասպետին հետ, ըսաւ Ալան
տրտընջալով:

Այն ատեն Րօպին Հուտ աճապարանքով մը
տաւղահարի մը պէս հագնուեցաւ եւ մէկ ժամ
վերջ անիկա արդէն եկեղեցիին դռանն առջեւ
կայնած Էր:

- Ո՞վ ես դուն, եւ ի՞նչ կ՞ընես հոս,
հարցուց եպիսկոպոսը ներսէն:

- Ես հանդուգն տաւղահար մըն եմ,
Հիւսիսի ամէնէն նշանաւորը, պատասխանեց
Րօպին Հուտ:

- Ուրեմն բարի եկած Էբ, ըսաւ եպիսկո-
պոսը, տաւիղին եղանակը շատ կը սիրեմ ես,
անշուշտ

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

այսօր մեզի համար պիտի նուագես:

- Դուք իմ նուագս պիտի չլսէք` մինչեւ
որ ես հարսն ու փեսան տեսնեմ, ըսաւ Րօպին
Հուտ:

ճիշտ այն ատեն փեսան ներս մտաւ`
փառաւոր կերպով հագուած` բայց տկար եւ
ալեւոր եւ տարիներու ծանրութեան տակ կքած:
Անոր ետեւէն ներս մտաւ գեղեցիկ հարսնցուն՝
ծանրօրէն իր հօրը բազուկին կռթնած. երես-
ները դեղնած Էին, եւ իր արցունքոտ աչքերը
դէպի գետին կը նայէին:

Երբ ծերունի ասպետը եւ դեռատի կոյսը
խորանին մօտեցան եւ եպիսկոպոսը աւետարանը
բացաւ զանոնք պսակելու համար, Րօպին Հուտ
առաջ նետուեցաւ եւ ըսաւ.

- Կեցէբ, ասիկա յարմար ամուսնութիւն
մը չԷ, թողէք որ հարսը իր ուզածը ընտրԷ:

Այն ատեն Րօպին Հուտ իրեն հագած տաւ-
ղահարի զգեստը մէկ կողմ նետեց, փողը բերնին
տարաւ եւ զայն երեք անգամ փչեց:

Այն ատեն քսանըչորս մարդիկ, կանանչ
հագուած եւ նետերով ու նիզակներով զինուած՝
վազելով եկեղեցի մտան եւ մէկ կարգի վրայ
շարուեցան. անոնց առաջնորդը Ալան -Է-
ՏԷյլն En:

- Հիմայ ո՞վ կ՞ընտրես քեզի հետ ամուս-
նանալու համար, հարցուց Րօպին Հուտ աղջկան:

Ալան -Է- ՏԷյլ աղջկան մօտեցաւ եւ նէ
վախկոտ ու ամչնալով իր ձեռքը անորինին
մէջ դրաւ:

Այսպէս, գեղեցիկ աղջիկը եւ Ալան -Է-
ՏԷյլ ամուսնացան հոն եւ այն ատեն: Ալան
եւ իր երիտասարդ կինը վերադառցան Շըրվուտ
անտառը, ուր ապրեցան շատ երջանիկ կեանբ
մը: Ամբողջ Անգլիոյ մէջ ամէնէն երջանիկը
անոնք էին:

Թարգմ. Անգլ.
ԱՂԱՎԱՐԴ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ
- Վանեցի -

[199]

ԵՐԿՈՒ ՈՐԲԵՐԸ

Պետրոս եւ Զապէլ, քոյր եւ եղբայր,
իրենց ծնողքը կորսնցուցած Էին: Ձմեռ օր
մը անոնբ դէպի բաղաբ կը ճամբորդէին
որպէսզի հոն իրենց համար ապրուստ մը
ճարեն:

Երկու որբերը, արցունքոտ աչքերով եւ
միեւնոյն ատեն աղօթելով դանդաղօրէն կը
բալէին` երբ Պետրոս յանկարծ հեռուէն լոյս
մը տեսաւ, որ արեւի պէս կը փայլէր, եւ
բրոջը ըսաւ.

- Քոյրիկ, եթէ քաղաք երթանք թերեւս
հոն բան մը չկրնանբք գտնել, որովհետեւ
բաղաբքի մարդիկը այնքան չար են հիմա եւ
մեզի ոչ պիտի ուզեն օգնել ոչ ալ ոեւէ
գործ մը տալ, եկուր սա դիմացի լոյսը վառած
տեղը երթանբ թերեւս հոն մեզի օգնող մէկը
գտնենբ. բայց մեր բայլերը հոն ուղղելէ
առաջ եկուր ծունկի գանբ, ինբզինքնիս
Աստուծոյ նախախնամութեան յանձնենբ եւ մեր
ճամբան շարունակենք:

- Շատ լաւ, եղբայր, պատասխանեց բոյրը,
որ աւելի փոբր Էր: Արցունքները անոնց
մատաղատի այտերէն կը հոսէին` երբ երկուքն
ալ ձիւնապատ ճամբուն վրայ ծունկի եկան:

Աղօթքնին լրանալԷ վերջ սկսան իրենց
ճամբան շարունակել: Երթալով լոյսը կը
մօտենար եւ ալ աւելի կը փայլէր: Երբ
բաւական մօտեցան` յանկարծ Զապէլ հսկայ մը
տեսաւ որ իրեն կը մօտենար կարծես թէ զինքը
կուլ տալու համար: Սաստիկ վախնալով` ետ
բաշուեցաւ եւ եղբօրը ետին պահուրըտեցաւ:

- Ի՞նչ կայ, Քբոյրիկ, ի՞նչ ունիս,
հարցուց Պետրոս:

Զապէլ վախէն պատասխան չտուաւ: Եղբայրը
դարձեալ հարցուց իր Քրոջ վախնալուն
պատճառը:

6

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

Վերջապէս Զապէլ վախկոտ ձայնով մը եւ չափա-
զանց ցած` ըսաւ.

- Եղբայր, չե՞ս տեսներ սա մօտի հսկան,
որ զիս կլլելու համար կը մօտենայ:

Պետրոս բան մը չէր տեսներ եւ քրոջը
ըսաւ.

- Մի վախնար, անուշ բոյրս, ես քեզ
պիտի պաշտպանեմ եւ թոյլ պիտի չտամ որ մէկն
ալ բեզի վնասէԷ: Մի մոռնար որ Աստուած մեր
վրայ կը հսկէ: Ան պիտի չթողու որ մենք
վնասուինքբ:

Այս խօսքջերէն յետոյ բոյր եւ եղբայր
սիրտ առած կը բալէին: Ու ահա հսկան կամաց
կամաց կը մօտենար երկու մանուկներուն:
ՄԷկէն Զապէլ տարակուսանք մը ցոյց տալով
կեցաւ եւ եղբօրը ըսաւ.

- Կեցիր, եղբայր, հսկան կը մօտենայ:

Պետրոս դեռ չէր տեսած զայն ու ուր
ըլլալը կը հարցնէր:

Վերջապէս, հսկան, որ նախապէս սեւեր
հագած Էր, ճերմակ հագուստներու փոխա-
կերպելով իր սեւերը` մօտեցաւ անոնց:

- Բարեւ ձեզ, զաւակներս, անօթի՞ Ep,
հարցուց երկու փոբրիկներուն:

Պետրոս բարեւն առաւ, որմէ վերջ ան-
ծանօթը անոնց ըսաւ.

- Ուրեմն գացէք սա մօտի ապարանքը եւ
հոն ուզածնիդ առէք ու կերէք առանց ոեւէ
մէկուն բան մը հարցնելու:

- Շնորհակալ ենք, բեզմԷ ուրիշ բան
չենք ուզեր, միայն թէ ազատ թող մեզի,
պատասխանեց Զապէլ դողդոջուն ձայնով մը:

- Ի՞նչ, հարցուց մարդը:

- Ազատ թող մեզ, շեշտեց Պետրոս:

Սարդը երբ լսեց տղուն խօսքը այդքան
հաստատական շեշտով մը` սկսաւ գոռալ եւ

[200]

մռնչել եւ իր հսկայի սեւ հագուստներուն
մէջ մտաւ զանոնք ահաբեկելու համար:

Երկու մանուկներն ալ ծունկի եկան
աղօթելու համար, եւ երբ ոտքի ելան` հսկան,
որ սատանան ինքն Էր, անհետացած գտան:

Քիչ մըն ալ քբալելԷ յետոյ գացին այն
տունը, ուր լոյսը կը փայլէր: Հոն տեսան
Մանուկ մը, Յիսուս, որ արեւի պէս կը փայլէր
եւ զանոնք գրկելով ըսաւ.

- Ամէն վտանգներէ անցաբ բայց զիս
չմոռցաբ, ուրեմն հոս վայելեցէք ամէն ինչ
եւ իմ յաւիտենական գրկիս մէջ հանգչեցէք:

Յաջորդ օրը, երբ ճամբորդներ դէպի
punue կը փութային` ճամբուն վրան տեսան
ձիւնակոյտ մը, բացին զայն եւ գտան քոյր
եւ եղբօր մարմինները, սառած` եւ մԷկզմէկ
ուժգնօրէն գրկած:

ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՄՃԵԱՆ
- Այնթապցի -

ԷՇԸ ԱՌԻՒԾԻՆ ՄՈՐԹԻՆ ՄԷՋ

ժամանակին Էշ մը կար, որ առիւծի մորթ
մը գտաւ, որ որսորդները փռած Էին չորնալու
համար: Էշը այդ մորթը իր վրան առաւ եւ դէպի
բաղաբ ուղղուեցաւ:

Մարդիկ եւ գազաններ զայն տեսնելով
սարսափած ասդին անդին փախան: Էշը այս
տեսնելով չափազանց հպարտ կըզգար ինջզինբ:
Ու դիտելով որ մի միայն իր երեւոյթը այնքան
սարսափ կ՞ազդէր ոչ միայն կենդանիներուն՝
այլ նաեւ մարդոց՝` չափազանց գոհ եղաւ եւ իր
ձայնը բարձրացնելով սկսաւ զոալ:

7

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

Այն ատեն ամէն մարդ հասկցաւ իրեն Էշ
մը ըլլալը: Իր տէրը եկաւ եւ փառաւոր ծեծ
մը քաշեց անոր իր խաղցած խաղին համար:

- Գոնէ բիչ մը կուտ ունենար գլխուն
մէջ եւ ձայն չհանէր, ըսաւ մեր աղուէսը,
որ ահաբեկող կենդանիներէն մէկն En, այսքան
ծիծաղելի չէր ըլլար:

Լաւ հագուստներ կրնան ծածկել` բայց
անմիտ խօսքերը երեւան կը հանեն յիմարը:

Թարգմ. Անգլ.
ԳՈՒՐԳԷՆ ՄԱԿԱՐԵԱՆ

- Էնկիւրիցի -

ԻՆՉՊԷՍ ԾՂՐԻԹՆԵՐԸ ԲԱԽՏԸ ԲԵՐԻՆ

Ֆրանսացի մը երբ փողոցէն կ՞անցնէր`
հացագործի մը ցուցափեղկին մէջ գեղեցիկ
բլիթ մը տեսաւ: Ուզեց զայն գնել իր
փոքրիկին համար, որ շատ դժուարահաճ Էր եւ
ամէն բան չԷր ուտեր:

Ներս մտաւ, բլիթը գնեց եւ երբ իր
վճարած դրամին վրադիրբը առնելու համար
կըսպասէր, փոբրիկ տղեկ մը` վեց կամ եօթը
տարեկան, աղբատ՝` բայց շատ կոկիկ հագուած՝
ներս մտաւ:

- Տիկին, ըսաւ ան հացագործին կնկանը,
մայրիկս ղրկեց զիս հացի մը համար:

Կինը դարանէ մը երկու քբիլօնոց հաց մը
առաւ եւ տղուն գիրկը տալով`

- Դրամ բերա՞ծ ես, հարցուց:

Փոքրիկ տղան տխրեցաւ:

- Ոչ, Տիկին, ըսաւ ան, հացը ալ աւելի
սեղմելով կուրծբին վրայ, բայց մայրիկս
ըսաւ թէ վաղը ինբը պիտի գայ եւ բեզի խօսի:

[ 201 ]

- Շատ լաւ, ըսաւ կինը, վազէ եւ հացը
տուն տար:

- Շնորհակալ եմ, Տիկին, ըսաւ տղան:

Երիտասարդը իր դրամը առաւ եւ դուրս
պիտի երթար` երբ տեսաւ որ տղան իր մեծ
հացովը ետեւը կայնած Է:

- Ի՞նչ կ՞ընես հոդ, հարցուց հացա-
գործին կինը, որ կը կարծէր թէ փոբրիկն
արդէն կէս ճամբան կտրած Էր, չե՞ս հաւնիր
հացին:

- Ոհ, այո, Տիկին, ըսաւ տղան:

- Ուրեմն զայն մայրիկիդ տար, փոջրիկ
բարեկամս, եթէ ալ աւելի ուշանաս ան պիտի
կարծԷ թէ ճամբուն վրայ խաղցած Gu եւ բեզ
պիտի յանդիմանԷ:

Փոբրիկը կարծես բան մը չէր լսեր,
ուրիշ բան մը իր ուշադրութիւնը գրաւած En:
Հացագործին կինը անոր մօտեցաւ եւ մեղմօրէն
զարկաւ տղուն ուսին.

- Ի՞նչ բանի մասին կը մտածես, հարցուց
փոքրիկին:

- Տիկին, ի՞նչ E այն որ կ՞երգէ:

- Հոս երգող չկայ:

- Այո, ըսաւ փոքրիկը,
գուիք, գուիք:

Երիտասարդը եւ կինը, երկուքն ալ ականջ
դրին, բայց բան մըն ալ չլսեցին բացի ծղրիթ-
ներու երգէն, որոնք հացագործի խանութներուն
մէջ սովորական հիւրեր են:

- Փոբրիկ թռչուն մըն Է, ըսաւ անուշիկ
տղեկը, կամ հացն Է որ եփած ատենը կ՞երգէ`
ինչպէս որ խնձորը YUE երբ եփի:

- Ոչ, փոքրիկ գառնուկս, ըսաւ հացա-
գործին կինը, ատոնբ ծղրիթներ են, անոնք
հացագործներու

լսէ, գուիջ,

8

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

խանութը գալ կը սիրեն եւ կախորժին փուռը
վառած ատեն բոցերը տեսնել:

- Ծղրիթներ, գոչեց տղան, իրա՞ւ անոնք
ծղրիթներ են:

- Այո, անուշս, ըսաւ հացագործին կինը
բարի արտայայտութեամբ մը:

Տղան ոգեւորուեցաւ:

- Տիկին, ըսաւ ան կարմրելով իր
խնդրանբէն, շատ ուրախ պիտի ըլլամ` եթէ
ծղրիթ մը տաս ինծի:

- Ծղրիթ մը, ըսաւ կինը, ի՞նչ պիտի
ընես ծղրիթը, իմ փոջրիկ բարեկամս: Իրաւ
որ շատ ուրախ պիտի ըլլայի՞ եթէ կրնայի
ամբողջ հոս եղածները բեզի տալ, ազատուելու
համար անոնցմԷ:

- Ոհ, Տիկին, հատ մը, միայն մԷկ հատ
տուր ինծի, ըսաւ տղան ձեռբջերն իրար
զարնելով խոշոր հացին տակէն: Կ՛ըսեն թէ
ծղրիթները լաւ բախտ կը բերեն տունէն ներս,
եւ եթէ մէկ հատ մեր տանը մէջ ունենայինք`
թերեւս մայրիկս այլեւս չի լար:

Երիտասարդը հացագործին կնոջը նայեցաւ:
Անոնց աչքերը արցունքով լեցուած էին:

- Ինչո՞ւ մայրիկդ կուլայ, ըսաւ երիտա-
սարդը, որ չէր կրնար այլեւս խօսակցութեան
չխառնուիլ:

- Պարտաթուղթերուն համար, պարոն, ըսաւ
փոքրիկը, հայրիկս մեռած Է եւ մայրիկս շատ
կ՞աշխատի որպէսզի զանոնք վճարէ, բայց չի
կրնար:

Երիտասարդը տղեկը թեւերուն մէջ առաւ
եւ համբուրեց: Միեւնոյն ատեն կինը, որ
երբէք չէր համարձակեր ձեռբը ծղրիթի մը
դպցնել, ամուսինը կանչեց եւ չորս հատ բռնել
տալով տուփի մը մէջ դնել տուաւ: Տուփին
վրան ծակեր բացին, որպէսզի մէջը օդ մտնէ
եւ տղուն տուին, որ զայն առնելով գնաց`
կատարելապէս երջանիկ:

[ 202 ]

երբ փոքրիկն այլեւս անյետացած En,
հացագործին կինը եւ երիտասարդը իրարու
ձեռք սեղմեցին:

- Խեղճ փոջրիկ, ըսին երկուքն սլ:

Յետոյ, կինը վար առաւ հաշուատետրը եւ
տղուն մօրը հաշիւը ներկայացնող Էջը
բանալով` վրան խոշոր գիծ մը բաշեց եւ տակն
ալ ՎՃԱՐՈՒԱԾ գրեց:

Միեւնոյն ատեն երիտասարդը առանց ժամա-
նակ կորսնցնելու իր գրպաններուն մէջ
գտնուած բոլոր դրամը, ինչ որ բարեբախտաբար
այդ օրը կոկիկ գումարի մը կը հասնէր,
թուղթի մը մէջ փաթթեց եւ խնդրեց հացագործին
կնոջմէն որպէսզի զայն անմիջապէս իր ստացա-
գրին հետ փոբրիկ տղուն մօրը ղրկէ փոջրիկ
երկտողով մը, որով ան կը գրէր թէ ան տղեկ
մը ունէր, որ օր մը իր երջանկութիւնը եւ
պարծանքը պիտի ըլլար:

Անոնք զայն հացագործին աշկերտին
տուին, պատուիրելով որ աճապարԷ: Տղան, իր
խոշոր հացովը, իր չորս ծղրիթներով եւ կարճ
ոտբերովը չԷր կրնար շատ արագ վազել, որով
երբ անիկա տուն հասաւ` երկար շաբաթներէԷ
ի վեր առաջին անգամն ըլլալով իր մայրը
տեսաւ, որ կը ժպտէր եւ անոր դէմքին վրան
երջանկութիւն եւ խաղաղութիւն կը տեսնուէր:

Տղան կարծեց թէ իր չորս փոթբրիկ սեւ
բաներուն ժամանումն En որ պատճառ եղաւ
այդ հրաշքին: Ու ես չեմ կարծեր թէ անիկա
սխալած Էր. առանց ծղրիթներուն եւ իր փոքրիկ
բարի սրտին, կը խորհի՞բ թէ այս երջանիկ
փոփոխութիւնը տեղի պիտի ունենար իր մօրը
համար:

Թարգմ. Անգլ.
ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
- Կէյվէցի -

9

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ՅՈՎՀԱՆԷՍԸ

Ծեր թագաւոր մը, որ իր մահը կը
դիմաւորէր, կանչեց իր ամենասիրելի ծառան,
որուն անձնուիրութեան համար Հաւատարիմ
Յովհանէս անունը տուած Էր եւ ըսաւ.

- Հաւատարիմ Յովհանէս, ահա պիտի
մեռնիմ, զաւակս քեզի կը յանձնեմ, կը
փափաքիմ որ ան ամէն բան բեզմէԷ սովրի ինչ
որ իրեն պէտբ Է եւ անոր ճշմարիտ հայր մը
եղիր:

- Անոր հաւատարմութեամբ պիտի ծառայեմ
եւ նոյնիսկ իմ կեանքս պիտի զոհեմ իրեն
համար` եթէ պէտբ ըլլայ, պատասխանեց ծառան:

- Ցուցուր անոր այս ամբողջ պալատը,
բոլոր սենեակները մէջի գանձերով, բայց
զգուշացիր ցուցնելէ այն սենեակը, ուր
կախուած Է ՈսկիէԷ Տանիբով Թագաւորին աղջկան
պատկերը, որովհետեւ եթէ զայն տեսնելու
ըլլայ, պիտի սիրահարուի անոր, ինչ որ շատ
վտանգաւոր պիտի ըլլայ տղուս համար:

Ծերունի թագաւորին մահէն յետոյ
հաւատարիմ Յովհանէս իր փոքրիկ տիրոջն ըսաւ.

- եկուր որպէսզի պալատը քեզի ցուցնեմ:

Ու ցցուց անոր բոլոր սենեակները բոլոր
գանձերով` բացի անկԷ` ուր կախուած Էր
պատկերը: Ու երբ փոբրիկ թագաւորը տեսաւ
թէ Հաւատարիմ Յովհանէս միշտ զանց կընէր
այդ սենեակը ցուցնել` ըսաւ.

- Ինչո՞ւ համար չես բանար այդ դուռը:

- Եթէ զայն բանամ պիտի սարսափիս,
պատասխանեց ծառան:

- Բաց, կ՛ուզեմ գիտնալ թէ ինչ կայ
մէջը, պնդեց դեռատի թագաւորը, եւ իր բոլոր
ուժովը փորձեց բանալ:

Յովհանէս արգիլեց զայն ըսելով.

- Ես խոստացած եմ հօրդ այդ սենեակը
բեզի չցուցնել, որպէսզի անոր մէջի գտնուածը
բեզ եւ զիս միատեղ վտանգի մէջ չձգԷ:

- Իմ մեծագոյն նեղութիւնս պիտի ըլլայ
այդ սենեակը չմտնել, ըսաւ թագաւորը, ասկԷ
պիտի չերթամ` մինչեւ որ զայն չբանաս:

[203]

Վերջապէս, Հաւատարիմ Յովհանէս երբ
տեսաւ թէ մերժելը օգուտ մը չունի` զայն
բացաւ:

Իշխանուհիին պատկերը պատէն կախուած
էր եւ թագաւորը լռին ու զարմացկոտ կեցաւ
անոր առջեւ եւ զայն լաւ մը դիտելէ յետոյ
դառնալով իր ծառային հարցուց.

- Որո՞ւնն Է այս գեղեցիկ պատկերը:

- Ատիկա NuyhE Տանիբով Թագաւորին
աղջկան պատկերն Է:

- Այս աղջկան յանդէպ ունեցած սէրս
այնբան մեծ Է որ եթէ մեր պարտէզին ծառերուն
բոլոր տերեւները մԷկմէկ լեզու ունենային՝
պիտի չկրնային զայն սրտէս հանել: Նոյնիսկ
մահը աչքս պիտի առնեմ զայն ինծի շահելու
համար:

Հաւատարիմ Յովհանէս երկար ատեն
խորհելէԷ յետոյ ըսաւ.

- Այդ իշխանուհիին բոլոր ունեցածները,
սեղաններ, աթոռներ, գաւաթներ եւ ամաններ,
բոլորն ալ ոսկիէ են եւ դեռ ոսկիէ գանձեր
կը փնտռէ, եկուր ոսկերիչներուն ապսպրենքբ
որպէսզի բու բոլոր ոսկիներդ գեղեցիկ
ամաններու, թռչուններու եւ զարմանալի
անասուններու վերածեն եւ դուն իբր կեղծ
վաճառական ծպտելով զայն բռնելու երթանք:

Ու անոնք նաւ մը մտնելով ճամբայ ելան
դէպի Ոսկիէ Տանիբով Թագաւորին երկիրը:
Երբ հոն հասան, Հաւատարիմ Յովհանէս
առաջարկեց իր տիրոջ որ նաւուն մէջ սպասէ
եւ զինքը ղրկէ բանի մը ոսկիԷ ամաններով:
Երիտասարդ թագաւորը հաւանեցաւ եւ Յովհանէս
ճամբայ ինկաւ դէպի պալատ:

-Շարունակելի-

Թարգմ. Անգլ.
ՅԱԿՈԲ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
- Այնթապցի -

10

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ
ԳԵՒՈՅԻ ԵՂՋԵՐՈՒՆ

Գիւղին ամէնէն բաջ եւ խիզախ որսորդն
էր Պետօն: Ան երբեմն օրերով կը բացակայէր
տունէն, կերթար լեռները, կը մտնէր խիտ
անտառներուն մէջ եւ երեկոյեան վերջալոյսին
գիւղ կը վերադառնար՝ շալակին վրայ ունե-
նալով կամ այծեամ մը, կամ եղնիկ մը եւ կամ
ուրիշ կենդանի մը:

Գիւղի յարգուած անձնաւորութիւններէն
մին Էր ան, ունէր կին մը եւ 7-8 տարեկան
փոբրիկ երեխայ մը, Գեւօն:

Անգամ մը յաջողած En ողջ ողջ ձեռք
ձգել եղջերուի մը ձագը ու զայն յանձնած Էր
իր փոքրիկ Գեւոյին: Անոր եկած օրէն, Գեւօն
նոր կեանք մը սկսած Էր. այլեւս չԷր խաղար
փողոցի իր չարաճճի ընկերներուն հետ եւ օրն
ի բուն կը զուարճանար իր սիրական կենդանիին
հետ, կը կերակրէր զայն, ջուր կուտար եւ
ամէն իրիկուն կը համբուրէր անոր ճակտի
ճերմակ մորթը եւ յետոյ կերթար անկողին:

Զատկին շաբաթն Էր. Պետօն եւ իր կինը
որոշած Էին մատաղ ընել Գեւոյի սիրական
կենդանին: Իսկ Գեւօն բանէ մը տեղեկութիւն
չունենալով` ուրախ զուարթ կը խաղար իր
անասունին հետ` երբ հայրը մէջքը դանակ մը
խրած մօտեցաւ.

- Հայրիկ, ի՞նչ պիտի ընես այդ
դանակով, հարցուց Գեւօն:

- Եղջերուն պիտի մորթեմ, սիրելիս,
պատասխանեց հայրը:

- Ի՞նչ, պիտի մորթե՞ս:

- Այո, փոքրիկս, ըսաւ հայրը դանակը
մէջբէն հանելով: Այս Զատկին զայն մատաղ
պիտի ընենք որ Աստուած մեզի յաջողութիւն
տայ: Այս ըսելով կը պատրաստուէր մորթելու,
իսկ Գեւօն ոտբերը գետին զարնելով կըսէր.

[ 204 ]

- Ոչ, պիտի չմորթես, անիկա իմս է,
իմս:

Սակայն հայրը չԷր լսեր, եւ Գեւօն
տեսաւ թէ ինչպէս իր հայրը եղջերուին վզին
մօտեցնելով սկսաւ կտրել. արիւնը վտակի մը
պէս կը վազէր իսկ Գեւօն աւելի ու աւելի
կը բազմապատկԷէր իր լացն ու պոռչտուքը:

Այդ իրիկուն չճաշեց եւ իր անկողնին
մէջ պառկած կուլար: Երկար ատեն չկրցաւ
բնանալ ու կը մտածԷէր իր սիրելի եղջերուին
վրայ` երբ կամաց կամաց իր աչքին առջեւէն
անհետացան աղօտ լոյսերը եւ թաղուեցաւ խոր
բունի մը մէջ:

Ան կրկին կը տեսնէր թէ ինչպէս եղջե-
րուն պարտէզի մէջ Է, եւ ինք կը խաղայ
անոր հետ` շոյելով անոր գեղեցիկ վիզը եւ
կերակրելով զայն՝` երբ յանկարծ ձեռջի մը
հպումը զգաց իր այտին վրայ, արթնցաւ.
երազ En: Արեւը ինկած En իր անկողնին
վրայ եւ իր եղջերուն չկար ու չկար:

ԶԱՐԵՀ ՊՏՈՒԿԵԱՆ
- Սեբաստացի -

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒ ՆԱՄԱԿՆԵՐԷՆ: -

see Կը յուսամ թէ պիտի չմոռնաբ ձեր
այն եղբայրները, որոնք Գանատացիներու
ագարակներ ցրուած են:

Անցեալ շաբթու մարդ մը ուզած Էր որ
երեք օր իրեն օգնեմ: Արձակուրդ ըլլալուն
օգնեցի: Երեք տոլար առի եւ զանազան
ծախքերուս գործածելէ վերջ տոլար մը աւել -
ցուցի եւ զայն կը ղրկեմ ձեզի` մեր Կարմիր
Խաչի Ակումբին գանձանակը ձգելու փոքրիկ
Յարութիւն Յարութիւնեանը Երուսաղէմի մէջ
պահելու համար:

11

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

Բարեւներս բոլոր տղոց եւ մանաւանդ
նորեկներուն եւ փոբրիկներուն, պաշտոնեա-
ներուն եւ բոլոր զիս հարցնողներուն:

Ձեր եղբայրը,
ՕՆՆԻԿ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ

- Պարտիզակցի -

Ուրախութեամբ ստացայ ձեր ղրկած
երկու գեղեցիկ թերթիկները եւ կարդալով
չափազանց ագահութեամբ կարդացի, որովհետեւ
Արարատներով իմ սիրելի եղբայրներս ինծի
հետ կը խօսէին: Եւ ասիկա մեծ մխիթարութիւն
մընէ ինծի համար` քանի որ ձեզմԷ զատուած
եմ եւ Հայերէ բոլորովին հեռու կը գտնուիմ:
Տեղս շատ հանգիստ Է եւ ինծի հետ լաւ կը
վերաբերին:

Այս նամակով տոլար մը կը ղրկեմ կէսը
Կարմիր Խաչի Ակումբին համար եւ կէսն ալ
Ոսկեղէն Կիրակիին համար, որը երբ ըլլալը
չեմ գիտեր եւ իմ բաժինս հիմակուընէ կը
ղրկեմ` որովհետեւ վերջը թերեւս ձեռբս դրամ
չանցնի:

Ռաբվուտի միւս Հայորդիներն ալ կը
բարեւեն:

Ձեր եղբայրը,
ՆԱԶԱՐԷԹ ԹԷՐԶԵԱՆ

- Էրզրումցի -

Նամակներ ստացած ենք նաեւ Արմենակ
Գոյումճեանէ, Օննիկ Շանկաեանէ, Գէորգ
Գէորգեանէ, Հայկազ ՄեսրոպեանԷ, ԱրտաշԷս
ՄազմանեանԷ, որ կէս տոլար ղրկած Էր Կարմիր
Խաչի Ակումբին, ժիրայր Կարապետեանէ, որ
երկու անգամով կէս տոլար ղրկած Էր
Ակումբին: Հայկ Գոյումճեանէ, Գեղամ
ՊապիկեանԷ, Համբարձում ՄանուկեանԷ, Յովակիմ
Կիւմիւշեանէ, Ալպերթ Փափազեանէ, Մինաս
Գոյումճեանէ, Յովհանէս ՏԷրտէրեանէ, Կարապետ
Մկրտիչեանէ, Գեղամ ՄուրատեանԷ եւ Յակոբ
ՄահտԷսեանԷ:

[ 205]

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒ ԱՅՑ

Պր. Ալիքսանեան, Ագարակատան ժԺամա-
նակաւոր Տնօրէնը, Սեպտեմբեր 17 ին այցելեց
Գանատական ագարակներ տեղաւորուած քսանի
մօտ Հայորդիներու եւ առհասարակ բոլորն ալ
գոհացուցիչ պայմաններով շրջապատուած գտած
Է` բացի Հայկ Մանուկեանէ, որ պիտի տեղա-
փոխուի: Մեկնողներէ ոմանբ դպրոցական եւ
այլ ամավերջի մրցումներու մէջ յաղթանակներ
տարած եւ յաջողութիւններ ունեցած են.
Արարատի յաջորդ թիւով կը յուսանք ի ձեռին
ունենալ մանրամասնութիւններ` մեր ընթերցող-
ներուն փոխանցելու համար:

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒՆ ԿԱՐԵՒՈՐ

Գանատական ագարակներու մԷջ տեղա-
ւորուած մեր բոլոր Հայորդիներէն կը խնդրուի
իրենց բոլոր ուսուցիչներուն հասցէները
տեղեկագրել Ագարակատան Տնօրէնին որպէսզի
այդ ուսուցիչները ալ աւելի հետաքրքրելու
համար անոնց Անգլ իերէն թերթիկնիս ղրկենք
եւ նա մանաւանդ ամսէ ամիս տեղեկագիր
ստանանք տղայոց մասին:

Այս հասցէները կարեւոր են ունենալ
նաեւ շատ մը պաշտօնական ձեւակերպութեանց
համար:

ՆՈՐ ՄԵԿՆՈՂՆԵՐ

Սեպտեմբերի ընթացքին տեղական ագարակ-
ներ մեկնեցան Յովսէփ Խելացեան, Մարաշցի,
Սանուէլ Մումճեան, Այնթապցի, Գրիգոր
ճէրահեան, Ատաբազարցի, Անուշաւան Փիլիպեան,
Պարտիզակցի, Բիւզանդ Գըլըճեան, Այնթապցի,
Հայկ Տէմիրճեան, Պզտիկ Նոր Գիւղցի եւ
UwlupnE Շիրինեան, ԿԷյվէցի:

12

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՓՈՔՐԻԿՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ

Արարատի սոյն թիւէն սկսեալ պիտի
հրատարակենքբ նաեւ մեր Ագարակատան փոբջրիկ
սաներու գրութիւնները` ՓՈՔՐԻԿՆԵՐՈՒ ԲԱԺՆԻՆ
մէջ: Արարատ դեռ շահի աղբիւր մը ըլլալու
վիճակը ստացած չԷ եւ սակայն հրատարակման
բուն շարժառիթը Հայագիտութիւնը քաջալերել
եղած Է` մեր Հայորդիներուն մէջ, ինչ որ
անշուշտ բաղձանքն Է նաեւ մեր բոլոր Հայ
ընթերցողներուն:

ԽՄԲԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

ՉՈՐՍ ԴԵՂՁԵՐԸ

ժամանակին չորս եղբայրներ իրարու հետ
կ՞ապրէին եւ շատ հարուստ ու երջանիկ էին:
Օր մը սոսկալի փոթորիկ մը պատահեցաւ իրենց
գտնուած երկրին մէջ եւ աւերեց ամէն ինչ:
Չորս եղբայրներուն տունը, ախոռները, եւ
բոլոր շէնքերը փլան, կենդանիները մեռան
եւ բոլոր ինչբքերը փճացան: Այնպէս որ անոնք
չափազանց աղքատացան:

Իրենց երկրին մէջ չափազանց ծեր բայց
իմաստուն մարդ մը կ՞ապրէր. ով որ նեղութեան
մէջ ըլլար անոր կ՞երթար եւ անկէ խորհուրդ
կը հարցնէր: Այս եղբայրներն ալ գացին եւ
պատմեցին իրենց սեւ բախտը: Ծերունին
մեղքցաւ անոնց վրայ եւ մԷկմէկ դեղձ տալով
անոնց` ըսաւ.

- Իւրաբանչիւրդ ձեր դեղձերը ձեր
գլխուն վրայ դրէք եւ ճամբանիդ շարունա-
կեցէբք, ուր որ ձեր դեղձը իյնայ` հոն
փորեցէք եւ ձեր բահը ինչ որ հանէ զայն
առէք եւ գոհացէք:

եղբայրները ճամբայ ելան: Երբ մղոնի
մը չափ թալեցին, դեղձերէն մէկը գետին
ինկաւ. տէրը ինկած տեղը փորեց եւ պղինձի
հանք մը գտաւ ու եղբայրներուն ըսաւ.

[ 206]

- Լաւ բախտ, եկէք իմ բովս կեցէքջ եւ
իմ բախտէս դուք ալ բաժին ունեցէք:

Միւս եղբայրները խորհելով որ աւելի
լաւ բաներ պիտի գտնեն, հեռացան: Քիչ վերջ
երկրորդին դեղձը ինկաւ եւ փորելով արծաթ
գտաւ:

- Աւելի լաւ, ըսաւ ան, եղբայրներ,
ինծի հետ կեցէբք եւ իմ հարստութենէս դուք
ալ բաժին առէք:

Բայց անոնք խորհելով թէ աւելի լաւը
պիտի գտնեն, հեռացան: Քիչ վերջ երրորդ
եղբօր դեղձը ինկաւ, գետինը փորեց եւ ոսկի
գտաւ:

- Ալ աւելի լաւ, բացագանչեց ան,
եղբայր հոս կեցիր, հարստութեանս կէսը առ
եւ դուն ալ ինծի հետ երջանիկ եղիր:

Բայց չորրորդ եղբայրը խորհելով թէ ինք
կրնայ ադամանդ գտնել, ճամբան շարունակեց:
երկար բալելէ յետոյ վերջապէս իր դեղձն ալ
ինկաւ եւ շատ խորունկ փորելԷ յետոյ երկաթ
գտաւ: Ան շատ տխուր Էր: ՉԷր գիտեր թէ որը
ամենէն աւելի օգտակար եւ պիտանի Էր,
Ադամա՞նդը թէ Երկաթը:

Դուք գիտէ՞ք:

Թարգմ. Անգլ.
ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

Վարդը փուշեր ունենալով ծաղիկներուն
թագուհին ըլլալէ չի դադրիր:

Կեանքը տառապանքներ ունի, բայց չի
դադրիր անուշ եւ ցանկալի ըլլալէ:

ԱՐԱՐԱՏԸ ՔԱՋԱԼԵՐԷ: «ՄԷկ Հազարնոց» մեր
բէմբէյնը պիտի յաջողի` եթէ մեզի օգնես նոր
բաժանորդներ գտնելով:

13

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Սեպտեմբեր 3ին մեր Ագարակատունն
այցելեց Վեր. Արսեն Շմաւոնեան,
Քազենովայէն, Ն. Ե. Մր. Բիրսի եւ Պր.
Ալիքսանեանի առաջնորդութեամբ շԷէնբերը
պտըտեցաւ եւ դպրոցասրահին մէջ տղայոց
խօսեցաւ եւ յորդորեց զանոնք Հայութեան
արժանաւոր զաւակները պատրաստուելու`
ներկայի պատեհութիւններէն օգտուելով:

Սեպտեմբեր 11ին եւ 12ին մեզի այցե-
լեցին Պր. Մանիսաճեան եւ Պր. Տօնիկեան
Տիթրոյիթէն:

Պր. Մանիսաճեան տղայոց խօսեցաւ շատ
պերճախօս կերպով եւ ոգեւորեց զանոնք իր
շինիչ եւ պարզ` բայց ազգասէրի ոճով: Ան
լսելով որ մենբ շաբաթը անգամ մը շարժա-
պատկեր կունենանք, Պր. Ալիքսանեանի առաջ-
արկեց տղայոց պատեհութիւն տալ երկու
իրիկուն շարժապատկեր ունենալու` խօստանալով
ծախքերը անձամբ վճարել:

Ագարակատունը շարժապատկերի մեջենայ
մը ունի, նուիրուած Թօրօնթօ բնակող
Գանատացի տիկնոջ մը կողմԷ:

Պր. Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյէն եւ
Պր. Արմենակ Ամիրխանեան, Գանատայի միակ
Հայ փաստաբանը, Պրէնթֆօրտէն, Սեպտեմբեր
19ին Ագարակատուն այցելեցին: Մեր երկու
Հայ բարեկամներն ալ խօսեցան տղայոց եւ
շատ գոհ մեկնեցան:

ՄԵՐ ՆՈՐ ՏՊԱԳՐԻՉ ՄԵՔԵՆԱՆ

Շնորհիւ Պր. Պապաեանի առատաձեռնու -
թեան, Սեպտեմբեր 17ին մեր նոր մեբենան
գնեցինք, որ կը յուսանբ թէ ալ աւելի գոհա-
ցուցիչ գործ պիտի արտադրէ:

[207]

ՈՂՋՈՅՆ ԱՐԱՐԱՏԻՆ

Սեպտեմբերի ընթացքին Արարատի դրամական
նուէրներ ըրած են` Պր. Հայրապետեան,
Թրոյէն` երեք տոլար, Հայ Բարեգործական
Ընդհ. Միութեան Բարիզի կեդրոնէն` հինգ
տոլար, Պր. Վահան Քիւրքճեան, Նիւ Եորքէն՝
հինգ տոլար եւ Պր. Պ. Գուրեան, մեր
Թօրօնթոյաբնակ բարեկամը` տասը տոլար:

Թերթիս վարչութիւնը իր խորին շնորհա-
կալութիւնը կը յայտնէ վերոյիշեալ նուիրա-
տուներուն:

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄԷՆ ՏԵՂ

եԵրկրագունդի 27 երկիրներու մէջ
Անգլիերէն եւ Հայերէն Արարատները կը
կարդացուին: Թերեւս շատ բիչ թերթեր այս
պատիւին արժանացած են:

ՈՒՐ ՈՐ ԱՆԿ Է

Նախորդ ամիսներու ընթացքին շատ մը
ազգայիններու Արարատ ղրկած ենբ եւ ուրախ
ենք յայտարարելու թէ դեռ ոեւէ մէկուն կողմէ
մեր թերթիկը մերժուած չԷ: Շատերուն բաժնե-
գինները շնորհակալութեամբ ստացած ենք: Կը
խնդրենբ որ մինչեւ ցարդ յապաւողներ իրենց
հաշիւը փակեն: Եթէ ժամանակ չունիք Մընի
Օրտըր մը հանելու` ձեր բաժնեգինը ներ-
փակեցէբ պահարանի մը մէջ եւ ձեր հասցէով
միասին Արարատի ղրկեցէք: Թերթը կանոնաւոր
կերպով պիտի ստանաք այն ատեն:

Բարեկամներու Արարատ նուիրողներ թող
հաճին յիշել իրենց նամակին մէջ: Ցանկը պիտի
երեւի յաջորդ թիւով:

“ ARARAT MONTHLY ”
Published in Inglish and in Armenian

by The Armenian Boys at Georgetown.

Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, 1st October, 1926.

Յարգելի Հայրենակից: -

Օտարներ կը հետաբքրբրուին մեր Հայորդիներով, կը գուրգուրան անոնց վրայ եւ կը
բաջալերեն անոնց ձեռնարկները: Մեր Անգլիերէն Արարատի արագօրէն ծաւալումը Գանատացի-
ներու մէջ, պերճախօս ապացոյց մըն Է ինքնին: Եւ սակայն ամէն Հայ ալ աւելի կը գուր-
գուրայ Ազգին որբ զաւակներուն վրայ` որովհետեւ անոնց անձին մէջ կը տեսնէ Վաղուան
Հայութիւնը եւ Վաղուան Հայաստանը:

Դուն ալ հարազատ Հայ մըն ես անկասկած:

Բարոյական օժանդակութիւն մը, նիւթական զոհողութիւն մը ըրա՞ծ ես քաջալերելու
Հայ որբը, որպէսզի ապրի ան, եւ մանաւանդ Հայ ապրի: Դուն թոյլ պիտի տա՞ս որ օտարներ
բեզմէԷ աւելի փութկոտ եւ քեզմէ աւելի գուրգուրացող երեւնան պանդուխտ հորիզոնի ներքեւ
ապրող ու պատսպարուող մեր Հայորդիներուն, որոնց մեծագոյն հպարտութիւնը իրենց երկու
թերթիկներուն տարածումն ու յառաջդիմութիւննէ: Անշուշտ ոչ: Ուրեմն նախ բաժնեգինդ
ղրկէ եթէ դեռ չես ղրկած եւ վստահ եղիր թէ բարեկամներդ եւ ծանօթներդ լսած են մեր
Արարատներու մասին եւ կըստանան անոնցմէ մին: Անշուշտ անոնք բեզ պիտի չմերժեն մէկ
տոլարի բաժնեգին մը մեզ ղրկելու առթիւ:

Արարատ իրապէս իր գինը կ՞արժէ` պայմանները նկատի ունենալով: Նախանձախնդիր
եղիր որ ան իր Հայացի առաքելութիւնը լիովին կարենայ կատարել մեր հարիւր Հայորդի-
ներու մէջ:

Հոկտեմբերի այս թիւը առածիդ պէս եւ այս նամակը կարդալէ յետոյ` Get ժամանակ
չունիս նամակատուն երթալու եւ մընի օրտըր մը հանելու` այն ատեն պահարան մը wn, քու եւ
եթէ կարելի Է բարեկամիդ բաժնեգինը մէջը դիր եւ վարը գտնուած կտրոնին հետ մեզի ղրկէ:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԽՄԲԱԳՐՈՒԹԻՒՆ
Խմբագրութիւն Արարատի,

Ներփակ պիտի գտնէք տոլարի գումար մը հաճեցէբք ձեր թերթը ղրկել սա
հասցէին: -

[ 208 ]

[Blank]
(Դատարկ|

[209]

ENTE

Bd

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ
ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն Խմբագիր.

Յակոբ Յակոբեան, Օննիկ Շանկաեան, ՄամբրԷ Շիրինեան,
Արմենակ Գոյումճեան, Հայկազ Մեսրոպեան, Խմբագիրներ:

ժիրայր Կարապետեան, Գծագրող Խմբագիր:
ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ:

Մեր յաջողութիւնը ընթերցողներու եւ բաժանորդներու
բարեացակամ գործակցութենէն կախում ունի: Հայերէն եւ
Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏները ծանօթացուցէք թէ պատանի եւ թէ
չափահաս ձեր բարեկամներուն: ճորճթաունի Հայորդիներս
շահարկութեան համար չենք հրատարակեր մեր ամսաթերթերը
եւ սակայն բաջալերուելու եւ սոյն գործը բոլորովին
ինբնապահ ընելու պէտքն ունինք:

Հաճեցէք դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով ընել,
այլապէս դրամատանց ուղղուած չէքերը զեղչով միայն կը
գանձուին Գանատայի մԷջ:

ՄԵՐ ՀԱՍՑԷՆ:-
“ARARAT MONTHLY”

ARMENIAN BOYS’? FARM HOME,

GEORGETOWN, CANADA.

[210]

f
Z
%
YN mx
Y

ON TALY

EDITED BY THE ARMENIAN BOYS AT GEORGETOWN.

[211]

[Blank]
(Դատարկ|

[212]

SHIGA NI

GEORGETOWN, NOVEMBER, 1926. No. 9

EDITORIAL PAGE

OUR CAMPAIGN

Our “ONE THOUSAND NEW SUBSCRIBERS” campaign is at its full speed. There
are many friends on the field fighting very hard to capture one of the three
great championships and win a beautiful rug on 15th of December 1926, absolutely
free. There will be a number of prizes to be given away on that date.

Kiwanis Club of Galt, Mr. Alexander Soghigian of Lawrence, Mass. Miss M. A.
Stewart of Toronto, Miss Armina Mager of Kitchener, Mr. H. Martin of Worcester,
Mr. S. Ardouny of New York, Miss Edna Claris of London, Mr. T. Ohanian of
Hamilton, and many others, whose names will be given in our next essue, are the
candidates for our campaign. We need many more.

Who are going to be the lucky ones in this campaign is a secret yet. Won’t
you help us to reveal it on 15th of December with a glorious success?

“ARARAT” AS CHRISTMAS GIFT

Christmas is coming. Did you ever think of sending “ARARAT” as a Christmas
Gift to your friends, old and young? It is sure that they will be pleased of it.

AN ADDRESSING MACHINE WANTED

Mr. O. Donelian of New York, an Armenian friend of Ararat, sent us a good
cheque through Mr. Babayan of Toronto to buy an Addressing Machine to address
the wrappers of our paper. Anybody having a new or second hand machine to sell,
will please write us. Ararat thanks Mr. Donelian for his generous gift.

THE THREE RUGS

The three beautiful rugs to be given away on 15th of December, are donated

to Ararat by Mr. Levon Babayan of Toronto, always the friend of our boys. We thank
him heartily for his gift.

[213]

ARARAT MONTHLY
EARTHQUAKE IN ARMENIA

Second largest City in Republic of Armenia and
its Twelve Large Towns Are Wiped Out by Sudden
Catastrophe.

Victims Numbered Up to Date, 600 dead and 1000 to Hear From.
Destruction amounts $60,000,000.
100,000 People Are Homeless.

Leninakan, Armenia, Oct. 24.- Successive earthquakes lasting from Friday night until
early today destroyed the greater part of this city of 60,000 inhabitants and 12 thriving
towns in the neighborhood, killing upwards of 400 persons (now 600) mortally injuring
hundreds of others, and rendering 100,000 homeless. The whole of Armenia has been
terrified, and the destruction amounts to millions of dollars. (According the reports
received later, it amounts $60,000,000.)

Leninakan is the second largest city of Armenia and is named after Nikolai Lenin,
the idol of Soviet Russia. This city is the seat of the largest Armenian orphanage and
the largest of its kind in the world, cared by the Near East Relief Association. The
whole city is like a vast sepulchre of ashes. From time immemorial Leninakan, formerly
Alexandropol, has been a gigantic volcanic amphitheatre, due to the activity of Mount
Ararat and Mount Arakaz in the tertiary period, but the city never before experienced
such a violent and disastrous upheaval as that which levelled nearly all human habita-
tions on the great Leninakan Plain Friday night, October the 22nd.

The second shock, which was five fold stronger than the first, tore open giant
fissures in the great volcanic Mountain of Arakaz, which is 14,000 feet high, and gleams
with perpetual snow.

The terror of the populace was increased by the fact that the earthquake occurred
in total darkness, the first shock having dislocated all the electric and gas mains,
and further subterranean convulsions recurring through the night caused the untutored
peasantry to fear the end of the world had come.

The buildings occupied by the American Near East Relief were among the few that
escaped destruction. Although there were more than fifty doctors, nurses, clerks and
relief workers in the structures at the time, all miraculously escaped harm. Not a single
one of the 9,000 Armenian orphans in the building perished.

THE GLOBE.

[214]

ARARAT

ARMENIA AND HER PEOPLE

Armenia is situated at the north
east of Asia-Minor and is surrounded by
Azerbaijan at the east, Georgia at the
north and Turkey and Persia at the south.

There was a time when Armenia was a
very big country. During the days of the
Armenian kings that country had over
thirty million people. During the time
of King Dikran the Great all Asia Minor,
part of Persia and three other countries
at the north were ruled by Armenians.

Armenia was progressing under many
wise kings, Armenian kings, who loved
their country and their people, until the
terror of the East, the Mongolian Turks
came and put an end of the flourishing
beauties of Armenia and Near East.

Armenia is very small now, because
three nations have divided it between
themselves. They are Turkey, Persia and
Russia. But the Russian Armenia is in
the hands of Armenians under condition
that she must remain as a member of the
Federation of the Soviet Republics.

Present Armenia is surrounded by
many Mountain ranches, such as Mount
Ararat and Caucasus mountains. Mount
Ararat is the highest mountain in Armenia
and one of the highest mountains in the
world. The River Ephratus finds its
source on Mount Ararat. I think that is
one of the largest rivers of Great Asia.

Armenia has different climate in
various parts; lemons and oranges grow
in the south, but generally Armenia is

[215]

MONTHLY

cold. It snows very heavy in the Winter.
The mountain tops are covered with snow
all round the year. Perhaps it is just
the same as the climate of Canada.

There are three million Armenians
left from a prosperous and great Armenian
nation to-day and they are scattered all
over the world, so a very small nation
indeed.

It is the hope of all the Armenians
that their race will grow to be strong
again in the future and will carry the
great mission of bringing Christianity
and civilization in the dark corners of
the Near East, as she did during her past
days of glory.

Armenians are mostly farmers as I
am a farmer now. The climate and the soil
are good to build up a good system of
agriculture to bring back the ancient
times, when the springs were flowing with
milk and honey.

They raise cotton, corn, vine trees,
figs, chestnuts, and all the fruits and
agricultural products of Canada and
United States.

Armenian people are the most
civilized and superior people of the
Near East, but they are not strong on
account of the situation of their
country. They always have troubled with
wars. During the last great war the
unspeakable Turks killed hundreds and
thousands of Armenians. They did not
make any choice between men, women,
boys and girls and even babies. Every
plain and every hill

ARARAT

were covered by the innocent blood of
Armenians. If you ask any Armenian how
he was left alive or what he has seen
during the past, he would have stories,
terrible, painful stories to tell that
the largest volumes would be too small
to have all.

The memory of those dark days is
the greatest shame to the civilization
of the present age. The Christian nations
of Europe, even they were victorious,
did nothing to heal the wounds of
martyred Armenia.

But hark! She is living yet. Many
nations sunk and lost in the neighborhood
of Armenia. Only their names are written
in the history. How about Armenia. Her
enemies tried to wipe her name out even
from the reaches of man’s mind. But
there is an Armenia, very small though.
How about Armenian? The petted wolves
of Christian Europe, the unspeakable
Turks, tried to exterminate the finest,
peaceful and Christian sons of Armenia.
Ask every rock and every plane of
Armenia, every bird that makes its nest
in the trees of Armenia and they will
tell you that the history of the human
race never witnessed such a crime.
Hundreds and thousands of Armenians
died nobly, devoted to their fait and
loyal to their homes.

But this noble race endured all the
wickedness of the age. She has faith in
the future. Let us give great loud cheers
for this nation. Is she not worthy of it?

4

[ 216 ]

MONTHLY

Armenia has her own government now,
her own army and her own laws. She did
not have those before the war. Every
Armenian soldier is as brave as a lion
could be. He is waiting on guard to keep
the sacred rights of Armenia and not to
let the Turks to trouble any more. It
will come the day, when the three colors
of Armenia will wave again over all the
hills and mountain side of the whole
Armenian territory, rulled by the kings
of Armenia, the wisest, noblest, bravest
kings ever rulled in Asia Minor.

It will come a day, when some of our
Georgetown boys, including myself in,
will answer the call of Mother Armenia
and will go to salute the beautiful
flag of three colours, Red, Blue and
Orange, as now, I and my companions at
Georgetown Salute the Union Jack, the
flag of three colours, the Red, White
and Blue, the most beautiful and the
most great flag all over the earth.

And when I come back to Canada
again to look after my farm, remember,
I am going to own a farm then here in
the neighbourhood of Dunnville, will
bring with me the salute of the Armenian
flag to her older sister to Union Jack
and have different stories to tell my
noble friends of Canada, then the stories
that they were used to hear about
Armenia. It will be the story of freedom
and progress of Armenia and her people.

They say that Switzerland is the
most beautiful country in Europe. They
also say that

ARARAT

Armenia is the Switzerland of Asia,
because it is the most beautiful and
most pleasant country of Asia.
God save Armenia and her people.
God save our King.

Dunnville, Ont.

ALBERT M. PAPAZIAN

THE BRAVE KID

In all the capital cities of the
civilized countries, there are large
gardens, where all kinds of plants,
flowers and wild animals are taken care
of.

The city of Paris has one of the
most beautiful zoological gardens of the
world. In this garden there was a boa.
The caretakers of the wild animals used
to give him an alive kid every morning
as food; the boa would not eat flesh but
alive animals.

Usually, the poor kid would stand
in a corner very scared, until the boa
would come and eat him. No fight would
take place.

One day, they took him a black kid
again. But this time the kid did not
stay still as the other kids used to
do. He attacked the boa with his horns
and feet. The blows were always aimed
to the head of the giant animal.

You might think that this was a
foolish thing for the kid to do, because,
sooner or later the boa would eat him

[217]

MONTHLY

up, for the boa was too big for the
little kid. But the kid fought so
fiercely, that the care taker said.

- “This kid is crazy. He will [..?]
the eyes of our boa. Let us take him
and bringing him back tomorrow when he
is to himself.

So they took him out from the cage
and brought another kid which was eaten
by the boa.

The next day they brought the little
black kid back to the cage. He was again
fierce and was giving hard blows to the
head of the boa with his horns and his
feet.

At that moment the manager of the
Zoo was passing by. He asked about it
and was very much moved by the braveness
of the kid, and to reward him for his
braveness he ordered him to be taken out
of the cage.

So the little kid saved his life by
his braveness in spite of his size. He
won the battle against the terrible boa.

Translated
from Armenian

HAROUTUN BODOURIAN

HOW ABOUT YOU?

Don’t forget that our “One Thousand
Campaigne” for new subscribers is going
to end at 15th day of December, 1926.
Work and win!

ARARAT

A TRIP TO ST. CATHARINS

Fifteen boys were to go to St.
Catharins to give a concert to the
Armenians there. We took the train and
it was four o’clock when we reached
there. Then they took us to homes.
Everybody was there to get a boy. There
were not enough boys for everybody. I
went to the home of Mr. & Mrs. Krikor
Melkonian. They were very, very kind to
me. After we had our supper I played
games with the boys.

The next morning, after we ate our
breakfast, Mr. Krikor took me to the
market and we went into a children’s
store. He said. “What do you want?” I
was shy, so I did not ask for anything,
but he asked again and I said. “Whatever
you like.” He bought me a nice fountain
pen, a ball, a mouth organ and candies.

That was a happy day for me. I
enjoyed it very much. The other boys had
also a very happy day.

At night we gave our concert. The
place was very full. Every Armenian in
St. Catharins were there to see our
concert. We sang in English and in
Armenian and had plays and drills.

When the concert was over, everybody
told me that the concert was very good
and they enjoyed it. At the end of the
concert we sold many calendars. We got
some subscribers for Ararat also. Every
Armenian in St. Catharins are subscribed
to our paper.

Afterwards we came to Hamilton.

ANTRANIK KEVORKIAN

6

[218]

MONTHLY

A RED CROSS MEETING

On 21st of October, our Junior Red
Cross Club held a meeting which took
place at the school room in the evening.

We heard from our secretary that we
had fifty one dollars and sixty seven
cents in the bank. It was decided that
fifty dollars should be sent to the
Junior Red Cross Head Office in Toronto
to send it to the Armenian Benevolent
General Union for the keeping of our
little brother Haroutun in an orphanage
in Jerusalem.

Moved by Jirair Dayan and seconded
by Jirair Kalajian that two dollars and
seventeen cents should be sent to Mr.
S. B. McBready, Ontario Junior Red Cross
director, for the Crippled Children’s
Fund. The motion was carried.

Moved by Toros Levonian and seconded
by Sarkis Jeylezian that our Club should
send fifty cents for the subscription
of the Junior Red Cross Paper. The motion
was carried.

The meeting closed with sing songs.

The Golden Rulling Sunday is
nearing; it is on the first Sunday of
December. We don’t eat that day.

The motto for our Junior Red Cross
this year is;-

“LIFT SELF AND LIFT OTHERS UP.”

HAGOP APRAHAMIAN
Secretary.

ARARAT

ARMENIANS IN UNITED STATES

It is over a hundred years since the
Armenians started to migrate to United
States. The pioneers did not live any
record telling us the exact date.

Their generations have almost
forgotten or have only a little idea
about the language and the history of
the nation their fore fathers belonged
to and are now Americans. But most of
them still have love in their hearts to
Armenian nation and are very often
interested in the afairs of Armenia.

It is since forty years that the
Armenians came to United States in great
numbers. And to-day there are about one
hundred and thirty thousand Armenians
in United States. Most of them in
California, where they have progressed
very fast and own many of the most
beautiful and productive farms in that
province. The Armenians are the fathers
of vine and orange plantation in
California and have made an art of
growing all the fruits that they used
to grow in their native land. It is a
truth that the State of California owes
much of her progress in the art of agri-
culture to the Armenians.

The rest of the Armenians are mostly
in big cities, such as Detroit, New
York, Chicago, Boston, Philadelphia and
many other cities. Most of these
Armenians belong to working class, but
there are also many successful

[219]

MONTHLY

business men, and artists. There are
always three or four professors or
teachers in all the colleges and
universities of United States. Many
hundreds of Armenian ministers are
preaching in American churches. Famous
doctors and lawyers are practicing
almost in every city in United States.
There are manufacturers, bankers and
merchants of Armenian origin.

During the Great War over thirty
thousand Armenian young men from that
country to fight for the allies, because
they knew that it was for freedom and
justice they were going to sacrifice
their lives.

During the year of 1916 the
Armenians in United States raised over
three million dollars to help the
hundreds and thousands of Armenians who
took their refuge in present Armenia on
account of the Turkish terror. They
have organized many benevolent societies
to help those of their kinsmen who are
in need. And indeed there were many,
old and young, boys and girls looking
for help from their compatriots in
United States who were lucky, happy and
prosperous.

There were about 270,000 orphans
and about one million homeless refugees
scattered all over the Near East
countries, who had fixed their hope to
America, the Land of New Canan.

And the Armenians in United States
gave freely,

ARARAT

heartily and willingly.

Without their help hundreds and
thousands would perish in poverty. It was
the plan of our Heavenly Father that some
Armenians should go to United States
before the war to have some prosperity
to be able to help those in the mother-
land, who were homeless, persecuted and
orphans. You must know that American Near
East Relief, Lord Mayor’s Fund of London
England, Friends Armenia Society of
Switzerland and Armenian Relief
Association also helped the Armenians.

But you must know that the rich
Armenians are not the only ones who help;
the working Armenians are as generous as
the formers.

There is a great movement among the
Armenians in United States organizing
societies and raising funds to build up
new towns and cities in Armenia and
gather the refugees of their respective
district into those cities, which are
called as New Sivas, New Harpert, New
Arapger, New Eghin and so on.

One other time I am going to write
about the Armenians in Canada. I am sure
that the readers of Ararat would like
to know about them also. The Armenians
in Canada are not very many and in a
short article I will be able to give
all the informations.

MAMPRE SHIRINIAN

MONTHLY

GOOD FRIENDS

There are three sisters in George-
town. Brown sisters. They say the angels
have very good hearts. Then three Brown
sisters, who live on Charles Street in
Georgetown are three angels, because
they have very good hearts. They are
from our best friends. They love the
boys and all the boys love them. When
we want any help in our Farm Home, they
are always ready to come and help.

Almost every Sunday afternoon they
come and have Sunday school with us. They
always bring Sunday School boys’ paper
with them and give one to each boy.

In summer they bring flowers to put
them on our table to make them look good.

Many times they have come and help
the work in our Home three or four days.

They all have a nice smile when they
meet one of us. They like to talk to us.
They write letters to the boys who have
gone to Canadian farms to stay there.

Three Brown sisters are three angels
indeed.

One of them was sick last year and
went to a hospital in Toronto. We were
all sad then. But when we heard that
she was well and had come back we were
all happy and joyful.

SARKIS KRIKORIAN

WHY YOU SHOULD NOT WIN ONE OF OUR “ONE THOUSAND CAMPAIGN” PRIZES?

[ 220 ]

ARARAT
RURAL SCHOOL FAIR

I attend S. S. No. 2 school at Four
Corners in Eramosa township, Wellington
County.

The subject that I am going to tell
you is about our School Fair. We had a
very nice teacher last year whose name
was Miss Fear. She was one of the best
teachers that I have ever had in my
life. I came to my new place on May the
22nd, so was too late to get any seeds
from the school, which are given to the
pupils each year. But my teacher did
her best for me that I would have a
part in the Fair too. Two months before
the Fair, our teacher told us to draw
the map of England, and I drew it as
well as I could. I drew it about five
times until I felt satisfied.

In about a month’s time I found out
that I had won the Township and County
Prizes.

Our School Fair was held at S. S.
#10, Eramosa, on Sept. 27th, and I took
four quarts of milk, one quart of each
of the following - pasteurized sanitary,
sterilized and carelessly produced milk.

I got first prize on this exhibition
also I showed I pure bred Oxford Down
lamb, on which I got fourth prize. I
entered the racing contest and came
second. I also received fifth prize for
the “Wood Naming” contest.

I had never been at a school fair
before and did not know what it would
be like, but I know it now quite well.
Next year I shall be able to do more
things.

MONTHLY

[221]

Altogether I received $2.10 in prize
money. What do you think I did with it?
Perhaps you would think that from that
day I would have pockets full of peanuts
and candies. I sent it to my brother at
Georgetown to have it put in the bank
and one tenth of it given to the
Armenian Boys’ Junior Red Cross Club.

My teacher, Miss Fear, is not here
anymore. She had been teaching here for
four years and is teaching now in
Toronto. She writes to me sometimes.

Our new teacher’s name is Miss
Gordon. We hope she will be a nice
teacher too.

ARSHAVIR BEZAZIAN

A MOTHER IN OUR HOME

We have an Armenian lady in our
Home. She came to Canada about two months
ago. She came from Bulgarea. She is a
very kind and gentle lady. She loves
the boys, and the boys love her. We
call her “Mayrik”, which means “Mother”
in English, and she is like a real mother
to us. She is a nice Christian mother.
Mr. Alexanian lets her to tell us stories
at night and we all like to hear her.
When she tells the story, no boy speaks
or moves.

She told us her story, and said how
God was good to her and how He kept her
in her troubles and hardships. She says
that God takes care and keeps everybody,
who pray Him and obey him, and

ARARAT

even if bad people do wicked things or
kill ones who are good, as the Turks
did to the Armenians, God gives them a
reward in heaven that no man can take
from them.

Our Mayrik is very good to us when
we work. If there is anything that we
don’t know how to do, like scrubing or
washing the dishes or the tables, she
helps us and shows how to do our work
well. We always do what she tells us to
do.

During the day she is always busy
mending our clothes.

Our Mayrik’s name is Mrs. Serpouhy
Bedoukian.

KRIKOR AZNAVORIAN

ANOTHER GOOD MOTHER

There are a few ladies who are
helping us in our work.

During last spring when the boys’
tonsils were taken out, Mrs. Tipple
came from Toronto and helped the boys
in bed. She left us and went to her
home. But one morning we were very glad
to see her back again.

There was lots of fruit and
vegetables to be preserved for winter
use. She came to do them. She does very
nice fruit preserves and pickles. When
she finished with those, she helped
with the other works.

Mrs. Tipple is going to stay with
us for a while yet. She is a very nice

10

[222]

MONTHLY

lady and all the boys like her. She
always smiles when she talks to us, and
her smile is a real mother’s smile. She
never gets angry or makes us to be
punished, always gentle and motherly.
Two months ago, when Hagop Hagopian was
sick in bed, she waited beside his bed
and helped him to get well. She would
be there morning and night, and all
time. Miss Farmer was on her holidays
then.

When she goes back, we all will
miss her. But I am glad that we are not
going to lose her forever. She says
that she will come and help us any time
when we need help.

AGHAVART AVEDISIAN

A CONCERT AT BRAMPTON

On 14th of October, I and fourteen
other boys went to Brampton to give a
concert to the people of Brampton. The
Boy Scouts of Brampton entertained us
for tea.

We were to give our concert in
Capitol Theater. A crowd of Brampton
people were there.

The moving pictures were over and
we went to the platform and gave our
concert. It was very fine too. After
the concert we sold some calendars.
Later in the night we came Home.

HAROUTUN BODOURIAN

ARARAT

THE COOPER

In one of the cities of Upper
Armenia, there lived a cooper, fierce,
wicked and niggard.

The grand mothers who brought this
tradition down to me, did not tell me
his name. But they say that he was a
very wicked man and nobody cared to
learn his name.

He was very stern and his wife and
the children were suffering from his
anger. No one would dare to go in to
his house.

One winter day, when he was
repairing a barrel, he saw a poor old
woman, shivering, and her back bended.
She asked for a piece of bread.

The wicked man refused her severely,
but because the poor woman would not
go, the cooper shouted out with anger.
“Get out of her, old witch, get out of
here and go to...”

The poor old woman looked at her
sadly, and moved slowly, but the cooper
thought she was not moving fast enough,
so he pushed her on the road.

Then the old beggar stood up before
him threateningly and with a strong voice
she said.

“As a punishment for your hardened
heart, O wicked man, I declare that you
will not have any sleep or any rest,
until your barrel is full.”

And then she disappeared.

When the cooper had finished the
repairing of his barrel, moved by an
irresistible force, he went to the spring
taking the barrel with him. But what a
surprise! The water was running out and
the barrel was empty.

11

[ 223 ]

MONTHLY

The cooper, anxious, took his barrel
to the river Ephratus and dipped it in
its waters. Again, in spite of his
efforts, the barrel was empty.

Everybody would see him bent under
his heavy load going from one shore to
the other. He dipped his barrel in the
waters of Lake Van, but it was empty
again. He went to the shores of the
Mediterranean and his barrel was empty
again.

He went and deeped it in the waters
of the immense Atlantic, while the waves
were turbulant. But the barrel was always
empty.

In this way he went from the creeks
to the rivers, from the rivers to the
lakes, from the lakes to the sea, from
the sea to the oceans, wandring, tired
and hopless. The barrel was always on
his back, and could not stop anywhere
to rest, or to sleep.

At last he started to think about
his past life. He was a great sinner.

He remembered how he had troubled
everybody who came to him, his neighbors,
his wife and his children.

While remembering these, the
repentance came to his heart and his
eyes got wet with tears. Then, a drop
of tear fell through his cheeks.

But lo! What a surprise! What a
miracle! With a single drop of tear of
repentance the barrel was full.

Translated
From Armenian

ONNIG SHANGAYAN

12

ARARAT MONTHLY

ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA

CHAIRMAN;- J. G. Kent, HON. TREAS. H. L. STARK.
Managing Director of John Stark & Co.
the Canadian National
Exhibition.

Will you help us in our campaign to sell

Five Thousand Calendars?

Artists have set us up a beautiful picture in four colors - the boys at
work in the cabbage patch - the old elem and the orchard beyond. This makes
a most attractive calendar, colorful and impressive, put in an envelope and
ready to mail. Through the generosity of a friend we can sell it for 25 cents.

One Toronto Young Men’s Bible Class has offered to sell four hundred.

Won’t you join us to-day in this effort to make our work known and raise
much needed funds for our boys.

Address either
Armenian Boys’ Farm,
Georgetown, Ont.

Or I. W. Pierce,

99 Dundas Street East,
Toronto, Ont.

[ 224 ]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 225 ]

ARARAT MONTHLY
A School Paper Edited by the Armenian

Boys at Georgetown Farm Home.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

A large group of boys on the Staff of
Editors and responsible in various activities
when publishing the paper.

& SUBSCRIPTION, $1.00 A YEAR. WO)

We hope that you are interested in the
success of “ARARAT” and even with its
failures, are going to make it your own
paper. We trust that you will enlist many
new subscribers for us.

Let us make this the record month.

ADDRESS:-

“THE ARARAT MONTHLY”,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME,
GEORGETOWN, ONT.

CANADA.

[226]

SY ee a NX

|

[Blank]
(Դատարկ|

[ 228 ]

APU PUG

U. SUPP, AN ARUNFL, ՆՈՅԵՄԲԵՐ, 1926. ԹԻՒ 6.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆԸ

Մեր բաղաբական կուսակցութիւնները, իրենց բոլոր սայթաբումներով եւ հակամարտ
սկզբունքներով, բարերար դեր մը կատարած են Հայ կեանքին մէջ: Անոնք ռահվիրաներ եղած
են Հայութիւնը միջնադարեան խաւարէն դէպի արդիացում առաջնորդելու: Եւ սակայն այս
բացայայտ իրողութիւնները ընդունելով մէկտեղ մենք բոլորս չենք կրնար ուրանար սա
պարագան rt մեր կուսակցութիւնները չեն մնացած իրենց արդարացի գործունէութեան առանցքին
մէջ եւ մեր ղեկավարները չեն սովրեցուցած մեզ իրապէս կուսակցական բայց լայնախոհ
ըմբռնումներ. անոնք իրենց հետ քաշած տարած են մեզ այնպիսի տեղեր, ուր իբր կուսակցական
ոեւէ անելիք չունինք եւ իբր Հայ շատ մը պարտականութիւններ ունինք կատարելիք: ԱմԷն
տեղ, եւ ամէն գործունէութեան մէջ անոնցմէ սովրած ենք մենբ փնտռել մեր ներկայացուցած
կուսակցութեան շահերը եւ անոնցմով առաջնորդուիլ միայն:

Հայրենակցական միութիւններ, ուսումնասիրացներ, Կարմիր Խաչ, Բարեգործական, որբա-
սիրացներ, գրենական միութիւններ, ակումբներ, համագաղութային շարժումներ, եկեղեցի-
ներ եւ նոյնիսկ դպրոցներ անդամալուծուած են կուսակցական նեղմտութեան ազդեցութեամբ,
զորս շատ իրաւամբ կարելի Է կոչել Կուսակցական Հիւանդութիւն:

Հայ ազգը, մանաւանդ Հայ գաղութները, պէտք ունին մեր բաղաբական կուսակցութիւն-
ներուն. ասիկա կենաց եւ մահու հարցն ունի ինքն իր մէջ: Առանց անոնց Հայութեան մեծա-
գոյն եւ բարգաւաճ հատուածը ի սպառ պիտի օտարանար եւ պիտի կորսուէր Մայր Հայրենիբին
համար: Եւ սակայն զանոնբ ազգին շփացած զաւակները նկատելու չենք: Զանոնբ պահելու ենք
իրենց տեղն ու իրենց բարձրութեան մէջ:

Հայը բնութեամբ ազգասէր Է, զոհաբերել գիտէ, ձեռներէց Է: Ամերիկահայ եւ Գանատահայ
գաղութներու մէջ մենբ շատ անգամներ կը հանդիպինբ երիտասարդ ուժերու, որոնբ իրենց
առաւելութիւնները շարժման մէջ դնելու համար ասպարէզներ կըստեղծեն: Ու ահա երեւան
կը բերեն ուսումնասիրացներ, երիտասարդաց միութիւններ, Հայ դպրոցներ: Եռանդով եւ
բարձր տրամադրութիւններով գործի կը լծուին անոնք: Բայց, ո՞րքան ատեն, մինչեւ որ
կուսակցական հիւանդութիւնը գայ եւ իր աւերները գործէ ամէն տեղ: Շատ անգամներ, երբ
Գանատահայ հայրենակիցներուս հարցուցած եմ yt իրենց զաւակները Հայ դպրոց կը յաճախե՞ն,
սա կամ նման պատասխան մը ստացած եմ.

- Ինչո՞ւ զաւակս Հայ դպրոց պիտի ղրկեմ, վարժապետը Դաշնակցական Է, վարժապետը
Հնչակեան Է, Ռամկավար Է, Բանուորական Է, եւ չհարցնե՞ս դպրոցասրահի մասին, ան
հովանաւորուած Է այսինչ կուսակցութեամբ կամ այն ին»: Զաւկէս հեռու թող ըլլայ այդ
դպրոցը, անիկա արդէն Հայերէն սովրելու պէտք չունի:

Ի՞նչն Է պատճառը, - կուսակցական հիւանդութիւնը: Որո՞նք են այս հիւանդութեան
մանրէները դիեցնողները, - մեր կուսակցական ղեկավարները:

Հայ ազգը ասկԷ տարբեր կըսպասէ իր ղեկավարներէն:

[ 229 ]

2
Ա Ր Ա Ր Ա Տ
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ

Գանատայի Հայ գաղութը ազգային անորոշ եւ տարտամ վիճակԷ մը դէպի ինքնորոշման
եւ դէպի կազմակերպուելու մխիթարիչ փոխանցման շրջանի մը մէջ կ՞ապրի: Այս գաղութի
հին պատմութիւնը ոեւէ շարժում մը չԷ արձանագրած, ոեւէ փորձառութիւն մը չԷ դրոշմած
թէ այս օտար երկիրն հաստատուող Հայութիւնը, որքան ալ փոքր իր թիւով, շարժում մը
ըրած Է անցեալին մէջ ազգին բոլոր խաւերը, առանց կուսակցական կամ դաւանական խտրութեան,
մէկզմէկու մօտ բերելու, կազմակերպելու եւ հաւաբականութեան իրաւունքը պաշտպանելու
թէ ներբին եւ թէ արտաքին ոտնձգութիւններու դէմ:

Այսօր երեւոյթները տարբեր են սակայն: Պատմական նշանակալից փոփոխութիւնը տեղի
ունեցած Է Գանատայի Հայ կեանբին մէջ Գանատահայ Միութեան մարմին առնելովը, որ sh
պատկանիր այս կամ այն կուսակցութեան, հովանաւորուած չԷ այս կամ այն խմբաւորումներով
այլ ամբողջ Գանատահայունն Է: Այս միութեան մասնաճիւղերը բացուած են երկրին գրեթէ
բոլոր Հայաբնակ բաղաքներուն մէջ եւ ուրախալի Է տեսնել որ ամէն Հայ կը գուրգուրայ
անոր վրայ: Կան սակայն անտարբերներ, կուսակցական հիւանդներ, ինբնահաւան բաղաբագէտները
եւ սկեպտիկներ, որոնք այս կամ այն մասնակի մտայնութիւններով կ՞աշխատին սկսուած
գնահատելի շարժումը իր խանձարուրքին մէջ խեղդել: Մեր ազգը կամաւոր կոյրեր շատ ունի
եւ ասոնք այս դասակարգին կը պատկանին ի բնէ: Գովելի շարժումին սատարել չեն ուզեր,
եւ սակայն հոս չի վերջանար ամէն բան, պէտք Է քանդել ինչ որ օգտակար Է: Ահա վէրքը,
որուն դէմ պիտի մաբառի Գանատահայ գաղութը` մինչեւ որ ամէն Հայ առանց խտրութեան խմբուի
Գանատահայ Միութեան շուրջ:

ՄԷԿ ՀԱԶԱՐԻ ՄԵՐ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

«ԱմԷն Հայ սիրտ կը բաբախէ մեր որբերուն համար,» կըսէ բարեկամ մը մեզի գրած իր
նամակով: Տարակոյս կա՞յ այս առթիւ: Մինչեւ Դեկտեմբեր 15 հազար նոր բաժանորդներ
ունենալու մեր բէմբէյնը պիտի յաջողի, երեւոյթները պերճախօս ապացոյց են առ այս: Ամէն
կողմԷ մեր բարեկամները գործնական բաջալերութիւնը ամփոփած նոր գումարներու երեւոյթին
տակ` կը ղրկեն մեզի: Ո՞վ պիտի շահի գորգերը, ասիկա գաղտնիք մընէ: Այս քէմբէյնը ամէն
երկրի համար Է: Արարատ ամէն տեղ մէկ տոլար:

Դուն ի՞նչ ըրիր քաջալերելու համար մեր Հայորդիները:

ԱՆՆԱԽՆԹԱՑ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Ամերիկայի Հայոց առաջնորդը, Գերաշնորհ Տիրայր Արքեպիսկոպոս, Գանատահայ իր հօտին
տուած այցելութեան առթիւ Ագարակատուն այցելեց իր փոբրիկ զաւակները տեսնելու, որոնց
համար Սրբազանին ներկայութիւնը երջանկութեան մթնոլորտ մը եղաւ: Յաջորդ թիւով մեր
տղաքը իրենց տպաւորութիւնը պիտի գրեն եւ պիտի անդրադառնան այն շինիչ խրատներուն՝
զորս լսեցին պատկառելի հիւրէն:

[230]

3

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ՅՈՎՀԱՆԷՍ
- Շար. նախորդ թիւէն -

Երբ իշխանուհին տեսաւ ապրանքներ, շատ
ուրախացաւ եւ ըսաւ.

- Այսքան գեղեցիկ ըլլալուն համար
բոլորն ալ պիտի գնեմ: Բայց Հաւատարիմ
Յովհանէս ըսաւ.

- Ես պարզապէս հարուստ վաճառականի մը
ծառան եմ, որ զիս ղրկած Է: Իմ տէրս հոն
նաւուն մէջ շատ մը թանկագին առարկաներ
ունի` բոլորն ալ զուտ ոսկեղէն:

- Քու տէրդ թող զանոնբ բոլորն ալ հոս
բերէ, կը փափաբիմ զանոնբ տեսնել:

- Անոնք այնքան շատ են որ, շատ օրեր
պիտի տեւէր ամէնը հոս բերել եւ քեզի
ցուցնել:

- Ուրեմն զիս նաւը առաջնորդէ, ըսաւ
իշխանուհին:

Այսպէս Հաւատարիմ Յովհանէս զայն
յաղթականօրԷն նաւ առաջնորդեց: Ու երբ
թագաւորը զայն տեսաւ, կարծեց թէ սիրտը
ուրախութենէն դուրս պիտի ցատբէր իր
կուրծքէն:

- Վարի գանձասենեակն եկուր եւ տես
բոլոր հարստութիւններս, ըսաւ wu:

Բայց Հաւատարիմ Յովհանէս վերը կեցաւ
եւ հրամայեց.

- Առագաստը տարածեցէք անմիջապէս եւ
թող նաւը ալիքներուն վրայէն սուրայ եւ
թռչունի մը պէս թռչի օդին մէջէն:

Միեւնոյն ատեն թագաւորը իշխանուհիին
կը ցուցնէր բոլոր ամանները, գաւաթները,
ոսկիէ թռչունները եւ հրաշալի արձանները:
Ու երբ վեր երկան` եւ իշխանուհին տեսաւ
թէ նաւը իր հօրը տունէն շատ հեռու Է
բարձրաձայն աղաղակեց.

- Աւա՞ղ, թափառաշրջիկ վաճառականԷ մը
գողցուած եմ, պիտի նախընտրէի մեռնիլ:

- Ես վաճառական մը չեմ, ըսաւ թագաւորը
իշխանուհիին ձեռքը բռնելով, ես թագաւոր

[231]

մըն եմ, ծնունդով այնքան ազնուական, որքան
դուն ես: Գողութեամբ բեզ կը տանիմ, որով-
հետեւ չափազանց կը սիրեմ բեզ: Ու թագաւորը
աղջկան պատմեց ամէն ինչ եւ անոր սէրը
գրաւեց:

Արդ, երբ անոնբ կը ճամբորդէին,
Հաւատարիմ Յովհանէս երեք ագռաւներ տեսաւ,
որոնք նաւուն կայմին վրայ թառած Էին եւ
խօսէին: Ուշադրութեամբ մտիկ ըրաւ,
որովհետեւ կը հասկնար անոնց լեզուն:

- Ահա կ՞երթայ ան իշխանուհին հետը
առած, ըսաւ մէկը:

- Թագաւորը դեռ անոր տիրացած չԷ, ըսաւ
միւսը, որովհետեւ երբ ան ցամաբ ելլԷ`
կարմիր ձի մը անոր առջեւը պիտի ելլէ եւ
երբ անոր վրան հեծնԷ` ձին զինքը օդին մէջ
հանելով պիտի անհետանայ եւ իշխանուհին
անգամ մըն ալ զայն պիտի չտեսնԷէ:

- ճշմարիտ ես, ըսաւ երրորդը, բայց
եթէ մէկը անմիջապէս ձին սպանէ` թագաւորը
պիտի ազատի, բայց եթէ սպանողը պատճառը
ըսէ` ոտբէն մինչեւ ծունկը բար պիտի դառնայ:

- Իրաւ, ըսաւ երկրորդը, բայց թագաւորը
դարձեալ իր հարսնցուն պիտի կորսնցնէ, որով-
հետեւ հարսնութեան ոսկեճամուկ զգեստը, որ
պալատի բազմոցին վրան դրուած Է իրապէս
ծծմբային բաղադրութեամբ մը շինուած Է եւ
երբ հարսը զայն հագնի` անմիջապէս պիտի
այրի:

- Ափսո՞ս, ափսո՛ս, ասոր դարմանը
չկա՞յ, հարցուց առաջին ագռաւը:

- ԱմԷն ինչ կարգին պիտի մտնէ` եթէ
մէկը այդ զգեստն անմիջապէս կրակը նետէ,
բայց եթէ ան պատճառը յայտնէ` այն ատեն
ծունկերէն մինչեւ սիրտը բար պիտի դառնայ,
պատասխանեց երրորդը:

- Բայց աւելին գիտեմ, աւելցուց առաջին
ագռաւը, հարսը դեռատի թագաւորին հետ
պարելէն յետոյ պիտի դեղնի, գետին իյնայ
եւ հաւանաբար

4

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

պիտի մեռնի` եթէ մէկը զայն ոտքի չհանէ եւ
անոր մարմնէն երեք կաթիլ արիւն swnuc:
Բայց եթէ պատճառը խօսի` իր ամբողջ մարմինը`
ոտբերէն մինչեւ գլուխը բար պիտի կտրի:

Եւ երեք ագռաւները թռան` Հաւատարիմ
Յովհանէսը չափազանց տխուր թողելով:

Երբ նաւը երկիր հասաւ, այն ամէն
բաները, որոնբ ագռաւներուն կողմէ խօսուած
Էին` կատարուեցան եւ Հաւատարիմ Յովհանէս
իր տէրը երեք անգամ ազատեց: Բայց երիտասարդ
թագաւորը չկրնալով իր ծառային այս արարջ-
ներէն բան մը հասկնալ` զայն մահուան դատա-
պարտեց: Այն ատեն Հաւատարիմ Յովհանէս
գոչեց.

- Ես անարդարօրէն դատուած եմ, որով-
հետեւ միշտ հաւատարիմ եղած եմ: Եւ ան
պատմեց այն բոլորը որ լսած Էր ագռաւներէն:

- Ոհ, իմ ամենահաւատարիմ Յովհանէսս,
գոչեց թագաւորը, ներէ, ներէ ինծի, ազատ
արձակեցԷբ զայն:

Բայց Յովհանէս բարէ արձան մը դարձած
էր: Թագաւորը դառնօրէն ափսոսաց եւ հրամայեց
որ բարէ դիմագիծը իր սենեակը փոխադրեն:

Քանի մը տարի վերջը երբ իր երկու
փոբրիկները կը խաղային, թագաւորը արձանին
նայեցաւ եւ ափսոսալով ըսաւ.

- Ոհ, երանի թէ դարձեալ բեզ կարենայի
կեանքի բերել իմ Հաւատարիմ Յովհանէսս: ԵԼ
մեծ զարմացում թագաւորին` արձանը պատաս-
խանեց.

- Դուն կրնաս, ով թագաւոր, եթէ քու
զաւակներէդ անցնիս:

Թագաւորը սարսափեցաւ, բայց մտաբերելով
թէ ինչպէս Յովհանէս իրեն համար մեռած Էր,
մտադրեց սիրով իր զաւակները անմիջապէս
զոհել:

Արձանն անմիջապէս կեանքի գալով ըսաւ.

[ 232 ]

- ՊահԷ զաւակներդ, բու ուղիղ սիրտդ
վարձատրուած Է:

երբ թագաւորը տեսաւ թէ թագուհին ներս
կուգայ` Յովհանէսը եւ զաւակները դարակին
մէջ պահեց եւ զայն միեւնոյն կերպով փորձեց:
Թագուհին համաձայնեցաւ Յովհանէսը կեանքի
բերել` եթէ նոյնիսկ պէտբ ըլլար զաւակները
զոհել:

Այն ատեն թագաւորը չափազանց ուրախա-
նալով որ իր կինն ալ իրեն պէս կը մտածէր`
դարակը բացաւ եւ գոչեց.

- Ահաւասիկ, Հաւատարիմ Յովհանէսը
դարձեալ մերն Է, եւ մեր զաւակներն ալ ապա-
հով են: Թագաւորը իր կնոջը պատմեց բոլոր
պատմութիւնը եւ ամէնը միասին դարձեալ երջա-
նիկ ապրեցան:

Թարգմ. Անգլ.
ՅԱԿՈԲ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
- Այնթապցի -

ԴՈՒՆ Ի՞ՆՉ ԸՐԻՐ
ԱՐԱՐԱՏԻՆ ՀԱՄԱՐ

Մենք որոշած ենբ շարունակել Արարատի
հրատարակութիւնը ինչ պարագաներու ներքեւ
որ գտնուինք: Մեր նպատակը պարզ Է. Հայա-
գիտութիւնը մշակել մեր Հայորդիներու մէջ
եւ զանոնք կապել մԷկզմէկու` ուր որ
գտնուին:

ԱՐԱՐԱՏ մեծ առաքելութիւն մը ունի
կատարելիք: Պատրաստել մեր Հայորդիները
վաղուան Հայութեան եւ վաղուան Հայաստանի
արժանաւոր զաւակներն ըլլալու:

Դուն ի՞նչ ըրած ես օգնելու համար
մեզի` որպէսզի մեր ջանբերը յաջողութեամբ
պսակուին:

ՏարածԷ ԱՐԱՐԱՏԸ եւ օգնած կըլլաս մեզի:

5

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՍՈՒԼԻՉԸ

Երբ ես եօթը տարեկան փոքրիկ տղայ մըն
էի, տօնի օր մը բարեկամներս գրպանս մանրուբ
դրամով լեցուցին:

Ես շիփ շիտակ վազեցի խանութ մը, ուր
տղայոց համար խաղալիքներ կը ծախէին եւ
սուլիչի մը ձայնէն հմայուելով վազեցի զայն
սուլող տղուն եւ ամբողջ դրամս վճարելով
զայն գնեցի: Յետոյ տուն վերադարձայ եւ
սկսայ ամէն կողմ պտրըտելով սուլել` ինչ որ
ինծի մեծ հաճոյբ պատճառեց, բայց տնեցի-
ներուն անդորրութիւնը խանգարեց:

Եղբայրներս, բոյրերս եւ հօրեղբօր-
որդիներս հասկնալով թէ որբան վճարած Էի
անոր համար` ինծի ըսին թէ չորս անգամ
աւելի դրամ վճարած En ին» որ սուլի»չը
իրապէս կ՞արժէր եւ միեւնոյն ատեն ինծի
հասկցուցին թէ շատ մը տարբեր բաներ կրնայի
գնել մնացած դրամովը եւ ծաղրեցին զիս
անխելք մը ըլլալուս համար ինչ որ պատճառ
դարձաւ որ լայի:

Ըրածիս վրայ սկսայ մտածել եւ որքան
մտածեցի այնքան տխրեցայ, նոյնիսկ սուլելով
զգացած հաճոյքէս ալ աւելի:

Ասիկա լաւ դաս մը եղաւ ինծի եւ ես
միշտ կը յանդիմանէի ինջզինբս, մինչեւ որ
այս միջադէպին իմ վրաս թողած տպաւորու-
թիւնը խորունկ կերպով ազդեց Umphu վրայ,
եւ երբ շատ անգամներ անպէտ բան մը գնելու
փորձութիւնը կունենայի` ինբքնիրենս կըսէի.

- Սուլիչին համար շատ դրամ մի տար:

Եւ այսպէսով դրամս խնայեցի:

Քանի մեծցայ, աշխարհ ճանչցայ, եւ
մարդոց գործառնութիւնները դիտեցի, խորհեցայ
թէ հանդիպեցայ շատերուն, շատ շատերուն,
որոնբ շատ դրամ կը վճարէին իրենց սուլիչ-
ներուն համար:

[ 233 ]

Երբ տեսայ անհատներ, որոնբ սիրահար
ըլլալով հանրածանօթ ըլլալու իրենց բոլոր
ժամանակը քաղաքականութեամբ զբաղելով
կ՞անցնէին իրենց անհատական շահը եւ
զբաղումը մէկդի թողելով` ինբնիրենս ըսի.

- Արդարեւ սուլիչին համար շատ դրամ
կը վճարէ:

- Երբ տեսայ մէկը որ չափազանց մոլի
էր գեղեցիկ զգեստներու, թանկագին կարասի-
ներու եւ արժէբաւոր ձիերու` բան թէ
նախանձախնդիր իր անհատական դիրբը բարե-
լաւելու եւ ապագան աչքի առջեւ ունենալու
ու իր դիզած պարտբերը վճարելու՝՞ ինբնիրենս
ըսի.

- Աւաղ, սուլիչին համար շատ դրամ կը
վճարԷ:

Քիչ ժամանակի մէջ ես համոզուեցայ թէ
մարդկային ընկերութեան տառապանքներուն եւ
թշուառութեանց մեծագոյն մէկ տոկոսը պատճառն
Է այս կամ այն բաներուն բուն արժէքը մարդոց
կողմէ սխալ գնահատուելուն եւ իրենց
սուլիչին համար չափազանց շատ վճարելնուն:

Թարգմ. Անգլ.
ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ
- Ագշէհէրցի -

ՏԱՐԱԾԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ

Դուք գիտէ՞բ թէ ամԷն ամիս վեց հարիւր
օրինակ Արարատ ձրի կը ղրկուի զանազան
որբանոցներու, վարժարաններու, ակումբներու,
գաղթակայաններու եւ զանազան Ազգային
հաստատութեանց:

Պիտի չուզէի՞ք օգնել մեզ այս բացը
գոցելու` նոր բաժանորդներ գտնելով
Արարատին:

Ա Ր Ա Տ

ԱՐ

ԷՋ ՄԸ ԿԵԱՆՔԷՍ

Երբ ես չափազանց պզտիկ մանուկ մըն էի,
հազիւ վեց տարեկան, Մարզուանի մէջ կը
բնակէինք: Օր մը հազար ձիաւոր տաճիկ
չԷթէներ եկան: ԱմԷն մարդ կը կարծէր թէ
տօնակատարութեան եւ կամ ուրիշ ոեւէ
ուրախութեան մը համար եկան անոնք: Միւս
օրը նորէն ուրիշ հազար չԷթէներ եկան,
երրորդ օրը դարձեալ հազար:

Վերջապէս եկող չԷթէներուն տեղ
չբաւելուն համար ուզեցին զանոնք Հայերուն
եւ Յոյներուն տուները ցրուել: Երկար չանցաւ
երբ ահա ջարդի սկսան եւ բոլոր Հայերն ու
Յոյները կոտորեցին` բացի փոբրիկ տղաքը,
աղջիկները եւ կիները:

Մենք Տաճիկ բարեկամ մը ունէինք. այդ
բարեկամնիս երիտասարդ տղայ մը ունէր, որ
մեզի համար անցագիր հանեց եւ ես, եղբայրս,
մայրս եւ Շնորհիկ քոյրիկս ճամբայ ելանք
Սամսոն երթալու: Երբ Սամսոն հասանք, այդ
երիտասարդը մեզի գեղեցիկ տան մը մԷջ տարաւ.
հոն բանի մը ամիս կենալԷ յետոյ մեզ Պոլիս
բերաւ եւ հոն թողուց: Գատը գիւղ մօրաքոյր
մը ունէինք եւ ամէնքս անոր տունը գացինք
եւ հոն մնացինք: Քանի մը ամիս յետոյ զիս
եւ եղբայրս որբանոց դրին: Քէմալականները
երբ Պոլիս պիտի գային` մեր որբանոցը Գորֆու
փոխադրեցին, ուր երկու տարի կենալէԷ յետոյ
քառասուն ուրիշ եղբայրներու հետ Գանատա
եկանք: Գեղեցիկ երկիր մըն Է ասիկա եւ շատ
երջանիկ ենք այս ազատ տեղը գտնուելնուս
համար:

ՀՐԱՆԴ ՏԻՆԿԻԼԵԱՆ
- Մարզուանցի -

ԵՐԳԱՀԱՆԴԷՍՆԵՐ

Մեր Ագարակատան Հայորդիներէն տասնը-
հինգ հոգի երգահանդէս մը տուին Պրէմբթընի
Քէփիթըլ Թատրոնին մէջ: Խուռն բազմութիւն
մը լեցուցած Էր հսկայ շէնքը լսելու համար
մեր տղաբը: Երգահանդէսը չափազանց յաջող
անցաւ եւ տեղական թերթերը գովեստով խօսեցան
այդ առթիւ: Հանդէսը Հոկտեմբեր 14ին տեղի
ունեցաւ:

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶԻ ՄԷՋ

Հոկտեմբեր 16ին, դարձեալ 15 տղաք
երգահանդէս մը տուին ՍԷնթ Քէթրինզի Հայ
գաղութին, որ մեծ բազմութեամբ փութացած
En հանդիսավայրը որոշեալ ժամանակէն շատ
առաջ եւ սրահը լեցուցած:

Մեր Հայորդիները արդարեւ շատ հպարտ
զգացին ինբզինբնին տեսնելով իրենց յանդէպ
ցոյց տրուած այնքան հոգածութիւն եւ գուր-
գուրանբ: Երգահանդէսը շատ յաջող անցաւ եւ
նիւթական շատ գոհացուցիչ արդիւնք մը տուաւ
հակառակ անոր որ ՍԷնթ Քէթրինզի Հայութիւնը
առհասարակ գործաւորներԷ կը բաղկանայ, որոնք
իրենց նիւթական աննախանձելի վիճակին չի
նայելով` գիտեն զոհաբերել բարենպատակ
ձեռնարկներու:

Երգահանդէսը տեղի ունեցաւ Գանատահայ
Միութեան տեղական մասնաճիւղին ակումբին
մէջ:

Կարգադիր յանձնախումբը արդարեւ շնոր-
հաւորելի En եղած կանոնաւոր կարգադրութ-
եանց համար:

Յաջորդ օրը մեր Հայորդիները իրենց
մեկնելէն առաջ այցելութիւն մը տուին
տեղւոյն Հ. Յ. Դաշնակցութեան ակումբը:

ԵրգահանդէԷսին մասնակցող բոլոր
Հայորդիները իրենց շնորհակալութիւնը կը
յայտնեն բոլոր անոնց, որոնցմէ հիւրա-
սիրուեցան:

[ 234 ]

7

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՀԷՄԻԼԹԸՆԻ ՄԷՋ

Հոկտեմբեր 17ին միեւնոյն 15 Հայորդի-
ները ՀԷմիլթընի մէջ երգահանդէս մը եւս
սարքեցին տեղւոյն Հայ գաղութին համար Փոլիշ
Հոլին մէջ:

Կոկիկ բազմութիւն մը հոս եւս փութացած
En հաւաբատեղին: Հանդէսը որոշեալ ժամանակէն
բաւական ուշ սկսուեցաւ:

Այս տեղ ալ ամէն ինչ յաջող անցաւ եւ
բաւական կոկիկ հասոյթ մը եղաւ: Հանդէսին
ընդհանրապէս անոնք եկած Էին` որոնք սովոր-
աբար կը մասնակցին ազգային ամէն ձեռնարկ-
ներու եւ գիտեն զոհաբերել առատաձեռնօրէն:

Հայորդիներս մեր շնորհակալութիւնը կը
յայտնենք ՀԷմիլթընի մեր այն բոլոր հայրենա-
կիցներուն, որոնբ ազնուօրէն հիւրասիրեցին
մեզ:

Նիակարաֆոլսի Հայերէն ոմանք, որոնց
կարգին Տիկին Ա. Մուրատեան իր պարագաներով
եւ Տէր եւ Տիկին Շաղոյեան եկած էին մեր
երգահանդէսը տեսնելու:

ՈՒՐ ՈՐ ԱՆԿ Է

Արարատի վարչութիւնը փափաքելով մեր
թերթիկը ղրկել ազգային բոլոր հաստատու -
թիւններուն, որբանոցներուն, դպրոցներուն,
ակումբներուն եւ գաղթակայաններուն, սիրով
նկատի պիտի առնԷ այս առթիւ ղրկուած բոլոր
հասցէները:

Յաջորդ թիւէն սկսեալ մասնաւոր ֆընտ
մը պիտի բանանք այս առթիւ եղած բացերը

[ 235]

գոցելու համար, սիրով պիտի ընդունէինք ոեւէ
նուիրատուութիւն` Արարատներ ղրկելու
փափաքուած ցուցմունքներու համաձայն:

Անունդ յաջորդ թիւի առաջին ցանկին մԷջ
ունեցիր:

ՎԷՍԷՔՍԻ ԱՄԵՆԱԳԵՂԵՑԻԿ
ԱՂՋԻԿԸ

ժամանակին ՎԷսէբսի մէջ թագաւոր մը
կիշխէր անունն Էր Ինա: Անիկա բարձրահասակ,
pug եւ գեղեցիկ Էր եւ սակայն մԷկ հատ
պակասութիւն մը ունէր, շատ փոբրիկ բանով
մը ան կը բարկանար երբեմն եւ չափազանց
զարհուրելի կը դառնար: Անիկա իր այս
պակասութիւնը գիտնալով` մտադրած Էր ամուս-
նանալ իր երկրին ամենաիմաստուն կոյսերէն
մէկուն հետ, որ կարենար իր բարկութիւնը
զսպել եւ մէկ խօսբով զինքը կառավարել:

Օր մը, անիկա ձիավարեց դէպի Մեծ
Անտառը որսալու համար: Մինակն Էր եւ բաւա-
կան մը յետոյ չափազանց ծարաւ զգաց եւ
փայտահատի մը տնակին առջեւ կեցաւ քիչ մը
կաթ խմելու համար:

Փայտահատին գեղեցիկ աղջիկը, Էտիթ,
ներս գնաց եւ գաւաթ մը կաթ բերաւ անոր:
Երբ թագաւորը գաւաթը վերադարձուց` ըսաւ
աղջկան.

- Gu Վէսէբսի թագաւորն եմ, աշխարհի
բոլոր ծովերը այս գաւաթով պարպէ եւ քեզ
թագուհիս պիտի ընեմ:

Eunhye տնակը գնաց եւ դգալ

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

մը բերելով ըսաւ.

- Այս դգալով բոլոր գետերը կայնեցուր
եւ ես փափաբքդ պիտի կատարեմ:

- Դուն ճիշդ իմ փնտռած աղջիկն ես
եղեր, ըսաւ Ինա թագաւորը, եւ զայն իր ձիուն
վրան առնելով իր պալատը տարաւ: Բայց ամուս-
նանալԷ բիչ մը առաջ Էտիթ ըսաւ թագաւորին.

- Դուն գիտես որ չափազանց գէշ բարկու-
թիւն մը ունիս, ուստի խօստացիր ինծի որ
երբ բարկանաս եւ զիս պալատէն վռնտես ես
պիտի արտօնուիմ հետս հրաժեշտի նուէր մը
տանիլ, ինչ որ ես նախնտրեմ:

Թագաւորը հաւանեցաւ:

Իրիկուն մը երբ անոնք ճաշի նստած էին,
Ինա ինբջզինքը նախատուած զգաց իր կնոջ մէկ
բարի խրատէն եւ բարկանալով պոռաց.

- Դուն չափազանց շատ կը միջամտես իմ
գործերուս, վաղը հօրդ հետ անտառի ձեր տնակը
պիտի երթաս եւ այլեւս հոն մնաս:

Երբ թագաւորը կռնակը դարձուցած En,
էտիթ դեղ մը դրաւ իր ամուսնոյն գաւաթին
մէջ ճիշտ խմելէն առաջ եւ պատճառ դարձաւ
որ Թագաւորը խորունկ քունի մէջ մտնԷ:

Այն ատեն Էտիթ չափազանց զգուշութեամբ
եւ հանգստօրէն զայն փոխադրել տուաւ անտառի
իրենց տնակը:

Յաջորդ առաւօտ երբ թագաւորը արթնցած`
զարհուրած պոռաց.

- Ո՞վ զիս հոս բերաւ:

- ես բերի իմ ամենասիրելիս, ըսաւ Էտիթ
թագուհին, դուն իմ հրաժեշտի նուէրս ես:

- Ոհ, ըսաւ թագաւորը, համբուրելով
զայն, ես լաւ բան մը ըրած եմ ՎԷսէԷբքսի
ամենագեղեցիկ եւ ամենախելացի աղջկան հետ
ամուսնանալով:

Թարգմ. Անլգ.
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊՈՏՈՒՐԵԱՆ
- Պանտրմացի -

[ 236]

ՀԱՅ ԲԱՐԵԿԱՄՍ

Մեր Ագարակատան Հայորդիներս օտար
երկրի մը եւ Հայերէ բոլորովին հեռու
գտնուելնուս համար շատ քիչ անգամ մեր
ազգակիցները կը տեսնենք եւ երբ մեզմէ մէկը
Հայ բարեկամ մը ունենայ, ինբզինքը շատ
երջանիկ կը կարծէ:

Այս երկրին մէջ շատ Գանատացի բարե-
կամներ ունինք. անոնք բարեսիրտ են եւ
կ՞աշխատին որ ամէն կերպով մենք երջանիկ
ըլլանք. բայց Հայ բարեկամներու կարօտը կը
բաշենք:

Հոկտեմբեր 15ին, ուրբաթ օր, երգա-
հանդէս մը տալու համար երբ ՍԷնթ Քէթրինզ
գացինք, բոլոր ընկերներս մէկ մէկ Հայկական
տուն ցրուեցան: Զիս հիւրասիրողներն Էին
Տէր եւ Տիկին Գրիգոր Մելբոնեանները, որոնք
շատ ազնիւ էին եւ չափազանց կը սիրէին զիս:

Յաջորդ օրը, նախաճաշնիս ընելէ յետոյ
Պր. Մելքոնեան զիս շուկան տարաւ եւ շատ
մը նուէրներ գնեց: Առաջին անգամն Էր այդքան
լաւ բաներ ունեցայ:

Իրիկունը երգահանդէսնիս տուինք եւ
ամէն մարդ հաւնեցաւ: Լմննալէ յետոյ մեզի
այդպէս ըսին: Հանդէսի վերջաւորութեան
օրացոյցներ ծախեցինք եւ Արարատի համար
բաժանորդներ գրեցինք: ՍԷնթ Քէթրինզի բոլոր
Հայերը մեր թերթին բաժանորդ գրուած են:

Յաջորդ օրը երբ դէպի Հէմիլթըն կը
մեկնէինբ, ճամբան իրարու կը պատմէինբ մեզ
հիւրասիրող բարեկամներու մասին: ԱմԷնքս
ալ գոհ Ehup եւ ուրախ:

ՍԷնթ Քէթրինզի Հայերը շատ լաւ են:
Պր. Մելբոնեան եւ իր տիկինը իմ Հայ բարե-
կամներս եղան:

ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԳԷՈՐԳԵԱՆ
- Էկպէզցի -

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՓՈՔՐԻԿՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ՀՆԴԻԿԸ

Անգամ մը ծեր Հնդիկ մը ճերմակ մարդէ
մը ապրանբ գնեց: Երբ տուն գնաց եւ ծրարը
բացաւ, մէջը բաւական շատ դրամ գտաւ եւ
ուրախանալով ըսաւ.

- Աղուոր բախտ, այս դրամը պիտի պահեմ
եւ անով շատ մը բաներ պիտի գնեմ, ճերմակ
մարդը բնաւ պիտի չգիտնայ:

Այսպէսով անկողին մտաւ, բայց չի կրցաւ
բնանալ: Իրեն մէջ կարծես երկու մարդ կար,

որոնցմէ մէկը իրեն Y’ puEn.

- Այդ դրամը ճերմակ մարդուն տար անիկա
քուկդ gE:

Միւսը կ՞րըսէր.

- Մի տար, ճերմակ մարդը բան մըն ալ
պիտի չգիտնայ:

- Ոչ, այդ դրամը բուկդ չէ, իրաւունք
չունիս զայն պահելու, կըսէր առաջինը:

- Պահէ, պահէ, կ՞ըսէր երկրորդը, այդ
դրամով շատ բան կրնաս գնել:

Այսպէս երկու անձերը մինչեւ առաւօտ
իրարու հետ վիճեցան եւ Հնդիկը չի կրցաւ
քնանալ:

Յաջորդ առաւօտ, շատ կանուխ, Հնդիկը
ճերմակ մարդուն խանութը եկաւ եւ ըսաւ.

- Առ այս գումարը, ծրարիս մէջէն ելաւ:

- Ինչո՞ւ զայն չպահեցիր, հարցուց
ճերմակ մարդը:

- Իմ մէջս երկու մարդ կայ, պատասխանեց
Հնդիկը, մէկը միշտ կըսէր. այդ դրամը բուկդ
չԷ, տար տիրոջը տուր: Միւսը կըսէր. մի
տանիր, պահէ զայն: Այսպէս անոնք մինչեւ
առտու իրարու հետ վիճեցան եւ չի թողուցին
որ բքնանամ: Դրամդ ետ առ. երկու մարդիկը

ալ չեն վիճաբանիր եւ այս գիշեր կը քնանամ
լաւ մը:

Թարգմ. Անգլ.
ԹՈՐՈՍ ԼԵՒՈՆԵԱՆ

[237]

ՄԵԾՆ ԱՂԵՔՍԱՆԴՐԻ ԱՌԱՋԻՆ
ՅԱՂԹԱՆԱԿԸ

Օր մը օտարական մը ձի մը բերաւ
ՄՍակեդոնիոյ Ֆիլիբ Թագաւորին եւ ուզեց զայն
ծախել տասներեք տաղանդի: Ձիուն անունը
Պիւսէֆալոս Էր: Թագաւորին մարդիկը ձին
դաշտը տարին փորձելու համար եւ զայն ան-
մերձենալի գտան եւ թագաւորին առաջարկեցին
ետ ղրկել զայն, որովհետեւ ոչ ոք կրնար անոր
վրան հեծնել:

Պատանի Աղեքսանդր, որ կը դիտէր ձին,
ըսաւ իր հօրը.

- Ինչ ընտիր ձի մը կը կորսնցնենբ լաւ
վարժեցնող մը չի գտնուելուն համար:

- ՔեզմԷ աւելի տարէց եւ խելացի մարդոց
վրայ սխա՞լ կը գտնես, դուն աւելի կարողու-
թիւն ունի՞ս անոնցմէ լաւ կառավարել ձիերը,
ըսաւ թագաւորը:

- Թոյլ տուր որ զայն փորձեմ, ըսաւ
Աղեքսանդր, ես կրնամ զայն միւսներէն լաւ
կառավարել:

- Բայց եթէ չկրնաս, ի՞նչ տուգանք պիտի
վճարես կոշտ գտնուելուդ համար, հարցուց
Ֆիլիբ:

- Ձիուն գինը պիտի վճարեմ:

ԱմԷն մարդ խնդաց ասոր վրայ: Բայց երբ
համաձայնութիւն գոյացաւ` Աղեքսանդր ձիուն
բով գնաց եւ սանձը բռնելով զայն արեւին
կողմը դարձուց: Ան հասկցաւ թէ կենդանին կը
վախնար իր շուքին շարժումներէն: Ան զարկաւ
ձիուն կամ շոյեց զայն ժամանակ մը եւ թեթեւ
շարժումով մը վրան ցատքեց:

Քիչ բիչ անիկա սանձը քաշեց եւ ձին
բշեց առանց պոռալու կամ զարնելու, եւ վերջն
ալ թող տուաւ որ ձին արշաւէԷ:

Ֆիլիբ նախապէս մտահոգ En, բայց երբ
տեսաւ թէ իր զաւակը կրցաւ շատ դիւրութ-
եամբ եւ վարպետօրէն կառավարել ձին՝
ուրախութենէն լացաւ եւ տղան երբ ձիէն վար
իջաւ` զայն համբուրելով

10

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ըսաւ.

- Ով իմ զաւակս, քեզի համար արժանի
թագաւորութիւն մը գտիր, որովհետեւ իմ
թագաւորութեան սահմանները շատ պզտիկ են
բեզի համար:

Թարգմ. Անգլ.
ԱՀԱՐՈՆ ՉԷՐՉԵԱՆ

ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ

Արարատի բաժանորդագրութիւնը կը
նորոգեմ ներփակ տասը տոլարնոց չԷբով մը:
Սիրոյ բարեւներս բոլոր Հայորդիներուն:
Արարատները շատ կը սիրեմ, պատիւ կը բերեն
ձեր տղայոց: Ուրախ եմ որ իրենց վարքով եւ
իրենց ժրաջանութեամբ ամէնուն սիրելի դարձած
են եւ ամէն տեղ կը խօսուին:

Կը մաղթեմ որ բարձր նկարագրով կրթուին
եւ Աստուծոյ շնորհօքը ապագային պատիւ բերեն
թէ իրենց եւ թէ Հայ ազգին:

Թօրօնթօ,
Յարգանօբ Ձերդ
Պ. ԳՈՒՐԵԱՆ

Յարգելի Խմբագիր Արարատի: -

Հայ. Պատ. Երիտ. Միութեան ղրկած ձեր
Արարատները ստացած ենբ եւ մեծ ուրախութ-
եամբ կարդացած: Ձեր աշխատակիցները, բաղդատ-
մամբ իրենց տարիջին եւ միջավայրին՝
կ՞արտայայտեն այնպիսի հայրենասիրական եւ
ազգասիրական զգացումներ, որոնբ վեհութեամբ
օծուն են: Իրենց այդ բարի օրինակովն ու
զգացումներովը առաբելական գործ պիտի
կատարեն մեր որբերը` Ամերիկահայ այլա-
սերող նոր սերունդին մէջ` ամէն տեղ
արթնցնելով ազգային ոգին:

[238]

Թերթը կարդալէ վերջ ընկերներուս ալ
տուի, որոնք նոյնպէս ուրախութեամբ կարդացին
եւ ամէնքն ալ բաժանորդագրուեցան՝` բաջա-
լերելու համար ձեր գեղեցիկ ձեռնարկը: Դեռ
պիտի ջանանբ նոր բաժանորդներ գտնել:

Երբէբ մի տարակուսիք, ամէն Հայու սիրտ
ձեր Հայորդիներուն կապուած Է. ով որ
Արարատը տեսնէ սիրով պիտի բաժանորդագրուի
անոր: Արարատ իր արժէքէն աւելին կ՞արժէ:

Ուստր,
Ս. ՉՆԿՐԵԱՆ
Ատենապետ Հայ Պատ.
Երիտ. Միութեան Կեդ. Վարչ.

Յարգելի Խմբագիր: -

Իրապէս շնորհաւորելի Էք ձեր թերթին
պարունակած իրական եւ Հայացի զգացումներով:
Շատերս կը կասկածէինք թԷ Գանատա բերուած
որբերը ազգին համար ի սպաս պիտի կորսուին:
Ուրախալի Է տեսնել որ մեր կասկածները
բոլորովին անհիմնական են եղած: Հիմա
կրնամ ըսել նաեւ թէ հոս գտնուած Հայ
մատաղ սերունդը շատ աւելի վտանգի տակ Է
բան Գանատայի որբերը: Ձեզի կը ղրկեմ չորս
նոր բաժանորդներ եւս:

Ուստր,
Գ. ՏԷՐ ՂԱԶԱՐԵԱՆ

Խմբագրութիւնս ստացած Է բազմաթիւ
գնահատական նամակներ, որոնց բոլորը պիտի
չկրնանբ հրատարակել: Մեր բարեկամները
յուսացուածԷն աւելին կընեն միշտ մեզ
բաջալերելու համար: Բոլոր Հայորդիներս
շնորհակալ ենք բոլորէն ալ առաջադրելով
մեծնալ այնպիսի Հայեր, ինչ որ մեր ազգը
կը պահանջէ:

11

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐՈՒՆ ՍԻՒՆԱԿԸ

ԶՈՅԳ ՄԸ ՆՈՐ ԿՕՇԻԿՆԵՐԸ

Ֆրանսացի զինուոր մը, որ իր խումբին
հետ կը ծառայէր Ալճերիայի մէջ, իր հօրը
գրեց որ զոյգ մը նոր կօշիկներ ղրկէ:

Հայրը գիւղին կօշկակարին գնաց եւ
զոյգ մը դիմացկուն կօշիկ գնեց եւ իր
բարեկամներԷն մէկուն հարցուց թէ ի՞նչպէս
ղրկէ:

- Հեռագրով, ըսաւ բարեկամը:

- Բայց շատ dup կ՞ըլլայ:

- Ոհ, ոչ, ըսաւ միւսը, միակ բանը որ
կը մնայ ջբեզի ընել, երթալ եւ կօշիկները
հեռագրի թելերուն վրայ կախել Է:

Ծերուկը հաւանեցաւ եւ կօշիկները հեռա-
գրաթելին վրան կախեց, բայց երբ ան բիչ մը
հեռացաւ, մուրացկան մը, որ տեսած Էր
կօշիկները, կամաց մը գնաց, զանոնք առաւ,
եւ իր հին կօշիկները տեղը դրաւ:

ՄԷկ երկու ժամ վերջ ծերունի հայրը
հետաբրբրուեցաւ թէ արդեօք կօշիկները
գնացա՞ծ են թէ ոչ եւ եկաւ նայելու: Հին
կօշիկները տեսնելով ըսաւ.

- Այս հեռագիրը ի՞նչ հրաշալի բան Է,
ես առանց դրամ վճարելու կրցայ զոյգ մը
կօշիկ մինչեւ Ալճերիա ղրկել, եւ իմ տղաս
կրցաւ իր հին կօշիկները ետ ղրկել այսբան
կարճ ժամանակի մը մԷջ:

Թարգմ. Անգլ.

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
- ԿԷյվէցի -

ԵՐԿՈՒ ՓՈՔՐԻԿ ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐ

Փոքրիկ Յարութիւնը, ամէն առտու կանուխ
կելլէր, կը լուացուէր իրենց բակի մշտահոս

[239]

աղբիւրին ջուրով, բանի մը պատառ բան կը
դնէր բերանը ու պայուսակը թեւին տակ`
կ՞երթար վարժարան:

Թէեւ դպրոցի ամէնէն փոբրիկներԷն էր,
սակայն ըմբոստ ոգի մը կը կրէր. այդ
պատճառաւ ` շատ անգամ չի հնազանդելուն
համար իրմէ մեծ տղայոց բմահաճոյքին` ծեծ
կուտէր եւ արցունքը աչքերուն, կերթար
բողոքել ուսուցչին:

Խելացի տղայ մըն Էր ան, կապոյտ
աչբերով, լեցուն թշերով ու առողջ կազ-
մուածբով. կռուի մէջ ճարտար Էր եւ ոչ միայն
կը յաղթէր իր հասակակիցներուն` այլ նաեւ
իրմէ բիչ մը տարէցներուն ալ:

Օր մը, զբօսանքի պահուն, ոչինչ պատ-
ճառով մը կռուի բռնուեցաւ իրենց դրացի
Կարոյին հետ: Շուտով դպրոցի տղաքը
հաւաքուեցան իրենց շուրջ եւ սկսան գրգռել
երկու հակառակորդները:

Յարութիւն խրախուսուած` աւելի ուժով
կը բաշէր իր հակառակորդին մազերը եւ
բռունցքի հարուածներ կը տեղացնէր անոր
գլխուն:

- Հա, Արթօ, բեզ տեսնեմ, զարկ, զարկ,
կըսէին տղաբը, երբ ուսուցիչը վրայ հասնելով
երկուքն ալ տեսչարան առաջնորդեց: Հաս-
տատուեցաւ որ յանցաւորը Յարութիւնն En,
եւ իրիկուան արձակուրդէն առաջ տեսուչը
զինք ամբողջ աշակերտներու ներկայութեան
խայտառակեց. վեց ուժգին գաւազանի հարուած-
ներ զարնելով ձեռքերուն: Արցունքը կը
հոսէր աչբերէն, բայց իր հպարտ ոգին չէր
հանդուրժէր բարձրաձայն լալ:

Այդ օրէն յետոյ միշտ թշնամաբար կը
վարուէր Կարոյին հետ, շատ անգամ նախատելով
զայն:

Շաբաթ մը անցաւ: Այդ առտուն Յարութիւն
բիչ մը աւելի մեծ բայլեր կ՞առնէր շուտ
հասնելու

Ա Ր Ա Ր Ա Տ

համար դպրոց: Գրպանին մէջ ունէր բսակ մը,
որուն մէջ դրուած En իր դպրոցի ամսականը:
Ի՞նչ մեծութիւն, այդ առտուն առաջին անգամ
ըլլալով ինք պիտի տանէր ու յանձնէր զայն
տնօրէնին: Ատով ինբզինք քիչ մը աւելի
մեծցած կըզգար:

Խանութի մը առջեւէն անցած պահուն
տեսաւ որ արդէն դպրոցի ժամը մօտեցեր Է:
Անմիջապէս սկսաւ վազել` քիչ մը աւելի
շուտ հասնելու համար: Հասաւ դպրոց.
տեսչարանի սանդուխներէն վեր կը բարձրանար`
երբ ձեռբը գրպանը խոթեց. բսակը չկար:
նայեցաւ միւս գրպանները սակայն անօգուտ:
Այտերը կարմրեցան: Ի՞նչ պիտի պատասխանէր
հօրը, շատ դժուարութեամբ յաջողած Էր զայն
հօրը ձեռքէն առնել, ինջզինբին մեծ հովեր
տալով: Իսկ հիմա, ի՞նչ պիտի ընէր, տրտում
տխուր սանդուխներէն վար իջաւ եւ մտաւ
դասարան: Այդ օրը չի խաղաց, ոչ ալ
կռուեցաւ: Քաշուեցաւ պարտէզին մէկ անկիւնը
եւ սկսաւ տրտում տխուր մտածել:

Իրիկուան արձակուրդէն յետոյ սկսաւ
տուն երթալ, ի՞նչպէս յայտնէր, կը խորհէր
նախ մօրը ըսել եւ ապա հօրը: Քայլերը կը
դանդաղեցնէր որ քիչ մը աւելի ուշ հասնի:

Յանկարծ ետեւէն ոտնաձայն մը լսեց եւ
դեռ այն կողմը չդարձած ձայն մը հնչեց
ականջին.

- Առ դրամդ:

Կարօն Էր, որ իր բսակը կ՞երկնցնէր:
Յիշեց անցեալը. ամչցաւ, այտերը կաս կարմիր
կտրեցան: Իր զգացած վիշտը աւելի մեծ Էր
հիմայ բան այն որ զգացած առտուն` քսակը
կորսնցնելէն յետոյ:

Յանկարծ անոր վզին փաթթուեցաւ, համ-
բոյր մը դրոշմեց անոր այտին եւ գոչեց.

- Ներէ ինձ, Կարօ...

Երկու նախկին հակառակորդները այդ օրէն
երդուեցան իրարու բարեկամներ ըլլալ եւ միշտ
մէկզմէկու օգնել: Եւ այնպէս ալ եղան:

Ոչ ոք կրցաւ իմանալ թէ այդ երկու
ոսոխները ինչո՞ւ այդքան շուտ հաշտուեցան
եւ իրարու մտերիմ բարեկամներ եղան:

ԶԱՐԵՀ ՊՏՈՒԿԵԱՆ
- Սեբաստացի -

ՎԵՐԱԴԱՐՁՈՂՆԵՐ

Անցեալ ամսու ընթացքին մեր Ագարակատան
Հայորդիներէն Գանատական ագարակներ
տեղաւորուածներէն Մամբրէ Շիրինեան, Օննիկ
Շանկաեան եւ Մարգար Շանկաեան ճորճթաուն
վերադարձան եւ այժմ մեզի հետ են: Անոնք
ժամանակ մը հոս մնալԷ յետոյ պիտի մեկնին
տարբեր ագարակներ:

ՆԱՄԱԿՆԵՐ

Նամակներ ստացած ենբ Մանուէլ
ՄոմճեանէԷ, Ալպերթ Փափազեանէ, Յակոբ
ՄՍահտէսեանԷ, Գէորգ Գէորգեանէ, ժիրայր
ԿարապետեանԷ, Օննիկ Մելբոնեանէ, Անուշաւան
ՓիլիպեանԷէ, Հայկ Տէմիրճեանէ, Պողոս
ՆորիկեանԷէ, Յովսէփ ԽելացեանԷ եւայլն:
Մեկնողներէն ոմանք այստեղի իրենց եղբայր-
ներուն գրելու մէջ pshy մը զանցառու են.
յաջորդ ամսու կը յուսանք ամէնէն ալ լսել:
Ոմանք դեռ իրենց ուսուցիչներուն հասցէն
Պր. Ալիքսանեանի տեղեկացուցած չեն: Այս
վերջին պարագան կարեւոր Է:

ԿԱՐԴԱ ԵՒ ՏԱՐԱԾԷ ԱՐԱՐԱՏԸ

[Blank]
(Դատարկ|

[241]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ

ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն խմբագիր.

Հայորդիներու ստուար խումբ մը` պատասխանատու խմբա-
գրական զանազան ճիւղերու մէջ եւ անդամ Գործադիրներու
Հաւաքոյթին:

Գրիգոր Ազնաւորեան, Գծագրող Խմբագիր:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ.

Մեր յաջողութիւնը ընթերցող բարեկամներու գործակ-
ցութենէն կախեալ Է: Դուն այդ բարեկամներէն մէկն ես.
Հայերէն եւ Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏՆԵՐԸ ծանօթացուր թէ
պատանի եւ թէ չափահաս ծանօթներուդ եւ թելադրէ անոնց
որ բաժանորդագրուին:

Արարատ պանդուխտ հորիզոնի ներքեւ ապրող հարիւր
Հայորդիներս մԷկզմէկու կապող եւ մեր Հայագիտութիւնը
մշակող ազդակն Է, դուն ալ գործակցէ, որպէսզի Ան իր
առաքելութիւնը գոհացուցիչ պայմաններու ներբեւ կատարԷ:

Դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով: Մեր բարեկամ-
ներուն միջոցը եթէ չի ներեր նամակատուն երթալու` այն
ատեն կրնան իրենց ղրկելիբ գումարը պահարանի մը մԷջ
ամփոփել եւ մեր հասցէին ղրկել որ Է`

“ARARAT MONTHLY”
Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont.
CANADA.

[242]

Y <M
Uv ?
0 A
ZAM
j | »
4

LONTELY

EDITED BY THE ARMENIAN BOYS AT GEORGETOWN.

[ 243 ]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 244]

QA

GEORGETOWN, DECEMBER, 1926. No. 10.

EDITORIAL PAGE
GERMANY IN THE “LEAGUE”; -

Just another milestone on the road of progress.

Two great events took place in the political world during the year. Perhaps
the two greatest after the Armistice. One was the Pact of Locarno and the other
the entry of Germany in the League of Nations. But the greatest of all events in
the “Ararat World” was the entry of Germany into the “League of Ararat”. So, our
paper goes to twenty eight countries of the Globe. Perhaps “Ararat” is the only
junior magazine in Canada that has such a widespread international reputation.

Think of it! Just eleven months ago we had no-one on the list as reader for
our paper, but ourselves! We have accomplished a prosperous year indeed, and it is
all due to the loyal support of our friends both in Canada and in United States.

OUR CAMPAIGN; -

On 15th of December, 1926, at 12 o’clock p.m. “The Ararat Broadcasting
Station” will cast out the last results of our “One Thousand New Subscribers”
campaign. The names of three champions who win the three beautiful rugs will be
announced. Be sure that yours is one of the three names. Send a long list of
new subscribers. Get your friends to choose Ararat as Christmas gift. Don’t
wait until the time is over. WIN ONE OF THE RUGS.

THE BIRTHDAY OF ARARAT; -

The boys are going to celebrate the Second Birthday of Ararat on 10th of
January, 1927 in the evening. There will be readings, speeches and songs by the
boys. The Staff of the Editors are arranging the program.

RENEW YOUR SUBSCRIPTION; -

The “Ararat Year” ends with this issue. We will be very glad if our friends
renew their subscriptions. A great number have already done so. Thanks.

[ 245 ]

ARARAT

A RED CROSS MEETING

On November the
Red Cross Club held
school room to talk about the last
terrible earthquake in Armenia which
destroyed the second largest city in
Armenia, took the lives of over 1500
people and left 100,000 people
homeless.

Master Onnig Shangayan was the
chairman of the evening.

Our chairman opened the meeting at
7.30 o’clock and in a short speech told
us why we were gathered. He thanked the
boys for their good hearts and hoped
that our Red Cross Club would always
stand for its name.

He also announced that as soon as
the boys read the bad news about Armenia,
they organized a collection and now they
have already $9.78.

Then he asked Mr. Alexanian to
speak. We were very pleased to hear him.

He said that he was very proud and
happy that we were such a group of fine,
good hearted and self sacrificing boys.

Our second speaker was little Jirair
Dayan who said that our Club will always
keep on doing good. Before he closed his
speech he said.

“Boys, we are not rich, most of us
have no money. Only a few go out to
concerts and get money from some good
friends and they do not spend what they
get, but give it to the Red Cross. I
would ask you if you all would miss your
meals one day, say next Sunday and

22nd, our Junior
a meeting in our

[ 246 ]

MONTHLY

whatever we save from our table send to
Armenia.”

All the boys responded him by rising
up.

After Jirair took his chair, two
other boys, Aram Boyajian and Jirair
Kalaijian recited.

Before the closing of the meeting,
Mr. Alexanian again spoke and said that
it was a good spirit to deny three meals
a day. A very hard thing which would
not be very good to the health of the
boys. He said he had no intention to
force us to change our plans, but would
ask if we would do some alteration in
our decision.

Moved by Misak Toumajian and
seconded by Hachig Ajemian that we should
miss one meal a day; The motion was
carried.

Armenia always suffered; She always
had two enemies; One human enemy and the
other nature.

The members of the staff also
contributed and total of the money was
$22.28.

Moved by Aram Boyajian and seconded
by Sarkis Jeylezian that the money should
be sent to Mr. S. B. McCready, Director
of Junior Red Cross of Ontario to be
passed to Mr. S. Utujian, Hon. Treas.
of the Armenian Union of Canada, which
is already working for relief of Armenia.
Motion carried.

HAGOP APRAHAMIAN

ARARAT

ARMENIANS IN SYRIA

I came from Syria just a few months
ago and I know well about that country
and its Armenians. I am sure that you
would like to know about that country
and also about the Armenians living
there. Everybody likes to know about
strange countries.

Syria is situated at the south of
Asia Minor or present Turkey, at the
north of Palestine, at the west of Arabia
and at the east of the Great Sea or
Mediterranean. It is about one sixth of
the province of Ontario, but the
population is more than that of Ontario.

Syria is a very mountainous country.
The highest of them are Mount Hermon,
9150 feet, and Mount Sunnin 8554 feet
high. I saw both of these mountains.
They are covered with snow all the year
round. These mountains are known in the
Bible also.

Summers are long, hot and dry,
winters being the rainy season.

They grow tobacco, cotton, olives,
grapes, figs, oranges and lemons. But
most of the Syrians are herdsmen raising
sheep, goat and in the deserts camel.

There are three large cities; Beirut
is the capital of Great Lebanon and the
largest seaport of Syria. Aleppo is one
of the chief cities. Damascus is the
capital city of Syria and perhaps it is
the oldest city in the world.

There are more than 150,000
Armenians in Syria. Most of them are
poor; they were driven out from Turkey

MONTHLY

[ 247 ]

during the Great War and after. They
have no houses and not money to buy
anything. But still they are much better
than the Syrians, because if the
Armenians find or see any work to do
they will do it to make their living.
The Armenians work. They work with
heart and soul. Their work rewards them
and they earn money. The native Syrians
are lazy. They don’t like to work. But
in the same time they do not like to
see the Armenians prosper. They don’t
like to see the strangers come and make
better living than the natives.

Most of the Armenians live out of
the cities. They have their places which
they call Camp. There are many Armenian
camps in Syria. Some of these are as
large as a good sized city. Their houses
are made of everything that they can
use for making of a house, but still it
is a good shelter for them.

They have churches, schools, shops
and market places in those camps. You
can find there everything that there is
in Syria. Sometimes there are things,
which you cannot find or buy in big
cities. But if you go to camp shops you
can find it and buy very cheaply. They
sell everything very cheap.

In the schools and in the univer-
sities the Armenian boys and girls are
always the first in Knowledges, in games
and in all activities. They can learn
any language very easily than the others.

There is always war between France
and Syria. Every day murders take place.
As

ARARAT

the Syrians are not very well educated
people, the Turkish propaganda is always
carried very successfully to raise the
hate of the ignorant Mohamedan Syrians
against Armenians and other Christians.
During the late Syrian war many
Armenians were killed, boys and girls
included. I know a little girl who came
to our orphanage and told us that they
killed her father with axe.

Turks know that if the Armenians
stay in a neighboring country, some day
they will go back again and take hold
of all the properties that they left
behind. And for this reason they are
working hard among the Syrians spending
thousands of dollars to make everything
bad or unpleasant for the Armenians and
naturally this causes the Armenians to
leave that country and go to France or
other countries.

There are many Armenian orphanages
kept up by English, American and
Armenian organizations. I was in Miss
Frearsons’s Orphanage before I came to
Canada. She is an English lady, a friend
of Armenians. She has worked among the
Armenians and for the Armenians for
over thirty years. She is old now,
about sixty, but her heart is young
when it comes to work for the Armenians.
Thank God there are many other friends
of Armenians who have always stood for
carrying a blessed work among Armenians,
who have suffered because they were not
Mohamedans and would not change their
Bible with the Coran.

4

MONTHLY

[ 248 |]

Wherever the Armenians settle, they
make good progress in every line of
life. They are industrious and they are
active. But there will be a war or some
other reasons to make the comfort and
safety of Armenians insecured.

But, these difficulties will not
affect a bit to the Armenians. They have
faith in the future of their nation and
believe that one [..?] the sun will shine
brighter over Armenia and sacred three
colors will open her wings on the
mountains and on the plains of their
homeland, which God chose to make the
Garden of Eden in the early days of
this earth.

The undying spirit of Armenia will
outlive all the hardships of the world
until the day which will crown the
dreams of this wonderful nation and
bring her a new and glorious dawn.

ALBERT PAPAZIAN

HELP OUR CAMPAIGN

Are you helping our campaign? We
want One Thousand new subscribers for
“ARARAT” before the 15th of December.
Many are on the field doing their best
to make our campaign a real success.

“Ararat” is the only one paper of
its kind in Canada. The only paper
published by Armenian boys. Give it a
chance to grow.

ARARAT

ARMISTICE AT OUR HOME

November 11th is a great day and we
know what does it mean for an Armenian
boy.

Eight years ago on that day, the
World War came to an end. This put an
end also to the persecution of the
Armenians by the Turks for a little while
until the latter was given chance again,
after a terrible defeat, to stand on
his feet and carry on his mission of
barbarism and death.

But Armistice Day is a historical
day and commemorates the greatest event
in the world.

On that day we had a meeting in our
school room and talked about the
Armistice Day.

Mr. Worden, our teacher, spoke first
and told what the word armistice means.
He said that armistice is made up by
two Latin words. He asked the names of
the nations which fought during the
Great War and the boys answered.

Rev. T. Shaver, our new Super-
intendent, told us that war was not a
good thing because it takes the lives
of strong, healthy and clever young men
of the nations. He said that we should
pray God to give peace to every nation
of the earth.

At last, came our Armenian teacher,
Mr. Alexanian and asked us what the
Armistice Day means for an Armenian boy.
He said that there is no any other nation
in the world who suffered more than the
Armenian nation during the Great War.
In proportion no any other nation lost

[ 249 ]

MONTHLY

as many lives as the Armenian nation.
Many hundred thousands were put to death,
many hundred thousands were driven out
from their homes and they were denied
to have shelters. Many hundred thousands
of children were orphaned and you are a
group of them. But the Armistice Day
came and gave the Armenian nation a
second birth. So it is more significant
day for an Armenian boy than any other
boy in the world. It is more sacred for
me and you the Armistice Day than anybody
else.

“Remember,” he said, Armistice Day
means a day of victory, victory of
Freedom and Justice.

A nation was trying to grab the
freedom of all the other nations of the
world. And another nation was trying to
grab the faith, the sacred Christian
faith of the others to give them a false
faith instead; the Mohamedan faith.

But almighty God is always with
those who stand for rightiousness. The
nations who fought for freedom and
rightiousness won the victory.

“You often ask me,” he said, “that
why God does not punish the Turks for
their barbarism. But wait, sooner or
later justice will overrule above every-
thing and not only the Armenians, but
all the other nations of Near East will
have better conditions to live under.

Millions fought and died for
justice. Armenians also fought for it.
And to-day is the anniversary of their
victory. Let us pray to God to last
this victory everlastingly.

ARARAT

Our heavenly father, who has given
a Christian love in the hearts of the
noble people of Canada, in order that
they think for you, bring you here to
this beautiful country and care for
you, will always answer the prayers of
those who are clean in heart.

Let us keep our hearts clean, an
Armenian boy must have a clean hearth.
Let us from this young age of ours learn
what is true and just, let us live clean
and noble in thought and in action, trust
in God, and be worthy sons of our fathers
and mothers who died for justice, worthy
of the love and care of our Canadian
friends and every day we will have an
Armistice Day, Armistice after winning
a real victory.”

AGHAVART AVEDISIAN

ARMISTICE DAY AT GEORGETOWN

On 11th of November, we were invited
to go to Georgetown and celebrate the
8th anniversary of the Armistice with
the people of Georgetown.

After an Armistice Meeting in our
school room, we started out to Georgetown
at 10 o’clock. Rev. T. Shaver, Mr.
Alexanian and Mr. Worden were with us.

Our battalion arrived at the foot
of the Dead Soldiers’ Monument in a
good time. The people of Georgetown

6

[250]

MONTHLY

started to gather there and in a few
minutes there was a great crowd gathered.
Georgetown Public School and Georgetown
High School were also there in body.

At 10.50 the town bell started to
ring and it kept ringing until 11
o’clock. Then, everybody, old and young,
bowed their heads and kept silence for
two minutes.

After this all the people sang
suitable songs and the ministers of the
town made speeches.

The celebration of the Armistice Day
was very impressive indeed.

At 11.45 everything was over and the
people scattered to their homes and our
battalion returned to the Farm to take
over the day’s activities.

HAROUTUN BODOURIAN

A FRIEND WHO LEFT US

After Mr. Lane, our former Super-
intendent left us, we needed a teacher.

Mr. M. D. Worden of Toronto came to
our Farm Home to teach the boys for a
while, until Mr. Shaver, our new Super-
intendent came.

Mr. Worden left us on 12th of Novem-
ber and Mr. Shaver started to teach on
15th of November.

Mr. Worden is a very good teacher
and all the boys liked and loved them.

ARARAT

Before Mr. Worden left us, he asked
Aghavart, our star singer to give a few
solo for him. He was very much pleased
to hear some beautiful Armenian songs.
He asked Mr. Alexanian to give the
English words of one or two and the
latter promised to have one printed in
Ararat for Mr. Worden and all the other
readers of Ararat.

Kourken played on harmonica and a
number of other boys sang.

All the boys were very sorry when
he left us. He was a good hearted man.
We hope that he will not forget us.

Now, we have a new Superintendent
and teacher, Rev. T. Shaver, who teaches
the boys now.

Mr. Shaver is a good teacher and
all of us hope he will be a good Super-
intendent and will make good rules for
our school.

HAGOP APRAHAMIAN

A VISIT

On Thanksgiving Day, Nov. the 8th,
the Smilers’ Club of the All People’s
Mission paid a visit to our farm.

There were about eighteen boys and
two ladies, Canadian boys, Ukranian
boys, Russian boys, and also two
Armenian boys.

MONTHLY

[251]

Our visitors arrived from Hamilton
at eleven o’clock. They came on a truck.

Soon after their arrival, visitors
and all the boys of our Home started to
play games.

When the Bugle Call invited us to
dinner, our visitors also lined up at
our Parade Grounds and marched with us
to the dining room. They had their own
lunches brought with them, so they took
their places at the [..?] like we do
every day and after singing the grace
we ate our dinner.

While in dining room, Mr. Alexanian
spoke to the crowd and expressed that
we were very glad to have our visitors
at our Farm and when he told that there
were Ukranian, Russian, and Polish boys
who were going to sing and play violin
after dinner, there came a thunder of
cheering and clapping from the tables
where the Armenian boys were.

After the hungry crowd were filled
and marched out from the dining room,
Mr. Alexanian took the visitors around
and showed the barn and the buildings.

We played games again with our
visiters and at two o’clock gathered in
the school room.

Our boys sang Armenian and English
songs for the visiters and after it two
of the Ukranian boys gave us a great
pleasure of hearing them play on their
violins. They were very

ARARAT

clever indeed.

The Ukranian and Russian boys sang
also a few pieces of their national
songs, which were very nice.

After a speech from Mr. Alexanian
to the visitors, Mr. Redstone, the leader
of our visitors, addressed us and
expressed the pleasure of the Smilers’?
Club of Hamilton All People’s Mission
to be with the Armenian boys at
Georgetown.

He said that before he came to
Georgetown, he knew two of our boys,
Mampre and Armen, whom he met at the
camp last summer. He said that everybody
thought that those two Armenian boys were
the most behaved ones among the campers.

He told us that at the Y. M. C. A.
in Hamilton they were making arrangements
for next summer to invite more Armenian
boys from Georgetown.

We all rose, sang the National
anthem and marched out to start our games
again.

Our team played football against
the team of our visitors and both sides
came out undefeated.

After a pleasant day’s activities,
our visitors said goodbye to us
expressing that they were going to visit
us again in a larger group next summer
and left for Hamilton at four o’clock.

AHARON CHERCHIAN

“ARARAT” as Christmas present for
your friends.

[ 252 ]

MONTHLY

“REPETEZ”

An Armenian peasant, who was tired
of always eating beans, found himself a
little richer and made his mind to go
to the town and have a glorious feast
in one of the up to date dining halls.

He goes to Constantinople and enters
in one of the first class restaurants
in Pera, a section, where high class
people live. He takes a chair at a table,
matches his cigarette and waits.

In a few minutes a waiter comes with
menu, which was written in French.

Our man, who can’t even read his own
language, puts his cigarette in his mouth
and pretending that he won?t take it
down, and without talking at all, takes
the “menu” and looking over it points
out with his finger to one of the dishes,
and to his luck it was the immortal
beans.

The waiter makes a bow and going
in, returns with a beautiful tray in
which had placed the famous dish of
BEANS and puts it before the man who
was tired of it and had run away from
the village not to eat it anymore.
Brother Parnapas, this was his name,
real mad, but knowing that he himself
was the cause of the mistake, did not
say anything and started to eat it in
great difficult.

There was a stranger at his right
who was eating a fine piece of roast
turkey.

was

ARARAT

Our Brother Parnapas is swallowing
his spettle while watching his neighbor
enjoying his dinner. Poor man! Even with
his money he can’t eat what he likes. He
wonders what the French word was for “I
WANT ROAST TURKEY”.

While thinking, he notices that the
stranger finished the piece of the turkey
and with his fork tapped on the plate.

- “Qu’est-ce que vous desirez, Mon-
sieur?” asked the waiter to the stranger.
It means. “What is your desire, Sir?”

“REPETEZ,” (repeat it) said the
stranger.

And lo, a nice piece of roast turkey
was brought again and put before the
stranger.

“Oho, I know the French of the roast
turkey now, why? It is arra pate, a very
easy word,” says Parnapas to himself.
“Now I will have a glorious dinner.”

And with a great hurry, he tapped
on the plate.

When the waiter came, without
letting him to ask any question he says.

“RA PA TA!”

And after a minute, again in a fine
tray, the famous and immortal beans came
in a dish.

This time our Parnapas had no more
patience left in him. He stands up,
pushed the plate with the beans away,
and pulling the waiter by the arm, takes
him near the stranger and pointing to
the roast turkey, he shouts in mixed
Armenian, Greek and Turkish.

[253]

MONTHLY

“That’s it, itz zat I vant, my bay,
I vantz rast, I wantz zat rast tarkez!
Rast tarkez I vantz!”

Translated
from Armenian

HAROUTUN BODOURIAN

OUR POULTRY

I was poultry boy in last six weeks.
I don’t think I would be wrong if I tell
that I know a little bit about poultry
now.

I, and Armenag, both were the two
poultry boys during those six weeks. We
were very nice to one another and enjoyed
to work together.

We used to rise up at 6 o’clock in
the mornings, eat our breakfast and
report at the barn to get the food. It
was our duty to feed the ducks, hens,
chickens and the geese.

We raised 1100 chickens last spring.
50% of them were roosters and we sold
them. We also found good market for our
pullets and sold most of them.

We had also raised 32 ducklings. 19
of these were drakes, and we sold them
too.

Now, we have 125 pullets, 35 hens,
3 geese, one gander, 17 ducks and about
a dozen pigeons.

During the last five or six months I
was in charge of looking after the ducks,
I am very much interested in ducks and
like them better than the chickens or the
geese.

ARARAT

Now, our chickens are not laying as
many eggs as they used to. There were
some days when we gathered as many eggs
as 120, 100, 80, 75, 60 and so on.

Our pullets are changing their
feathers now and I think that is the
matter why they are not laying much
eggs. But you must understand that we
get enough eggs for our kitchen use.

The improvement of our poultry
department this year was a real credit
to our Farm Manager Mr. W. Williamson.

It was a great pleasure for me to
be poultry boy. I think the next time,
when the turn comes to our group to
work on the chores, Mr. Alexanian will
put me on that job again.

AGHAVART AVEDISIAN

A LETTER

The Armenian Boys? Junior Red Cross
Club received a letter from Canadian Red
Cross Society. We are publishing it in
“Ararat” knowing that it is interesting
for our friends.

CANADIAN RED CROSS SOCIETY
Ontario Division

Nov. 13th, 1926
Dear Mr. Alexanian;-

I was delighted to receive yours of
the 12th inst. with the enclosure of

10

[ 254 ]

MONTHLY

cheque for $52.67, $50.00 of which is
to be used for the relief of your little
friend in Jerusalem and $2.17 for our
Crippled Children’s Fund and 50 cents
for the Junior magazine.

This is great work! Please con-
gratulate your boys on this fine bit of
good citizenship. We are very happy to
think that they are part of our little
army of 50,000 in Ontario working for
Health and Humanity.

I congratulate you also on the
splendid magazine you issue. In every
one of our twenty-two Travelling
Portfolios, I have inserted a copy
suggesting to schools that they might
subscribe to the magazine. I trust you
may have received some subscriptions
from them. Even if they do not subscribe,
the magazine suggests a good line of work
for themselves.

We will send you one of our
Travelling Portfolios sometime (they are
all out just now) to let you see what
we include in them. We would be greatly
pleased to have a number of little
booklets illustrative of your school
and its work for use in the Portfolios.

Enclosed find $1.00 renewal of our
subscription for the magazine.

Wishing you continued success,
Yours very truly,

S. B. McCready,
Director,
Ontario Junior Red Cross.

ARARAT

OUR NEW MATRON

On 2nd day of November, our new
Matron, Miss M. H. Campbell, arrived
from Jamaica.

For many years, Miss Campbell has
been in Armenia. Before she went to Near
East, she was graduated in one of New
York hospitals as nurse.

While in Armenia, she engaged
herself in training the Armenian girls
to become nurses. During the Great War
she shared the sufferings and diffi-
culties of the Armenian nation which
she loved.

She can write, read and speak
Armenian very fluently.

All the boys at our Home are very
glad that Miss Campbell is our Matron.
She is very nice, kind to the little
boys, gentle to the old boys and loving
to everybody.

She never been in Canada before, so
the boys asked her if she likes Canada.
She says that Canada is a beautiful
country. She is true!

Every boy in our Farm Home loves
Miss Campbell. She is one of the best
matrons that we ever had with us. We
hope that she will stay with us until
every one of us go out from this Home
to work and care for himself.

KRIKOR AZNAVORIAN

A DISTINGUISHED VISITOR

11

[ 255]

MONTHLY

On 23rd of October, the Armenian
Archbishop of Boston, accompanied with
Rev. Ira W. Pierce, and Mr. Levon Babayan
of Toronto, visited our Home.

Mr. Alexanian took the visitors
through the buildings and after it
gathered all the boys in the school room
to see and hear our distinguished
visitor.

He told us that we were his children
and before going to visit the other
Armenian colonies in Canada he came to
Georgetown to see us first.

“My boys”, he said, “you are busy
bees now, you have two hives to take
care of and fill them with honey. One
is your heads and the other your hearts.
You are living in a free country now
and have every chance to be good Armenian
boys. And when you are good Armenian
boys, you will be good Canadian boys of
course. Live a good and honest life so
your Canadian friends and your Armenian
friends will be proud of you and say.
“This is one of the Armenian boys who
came to Georgetown, and was given chance
to grow in manhood and he is a real man,
good man, good Armenian, a good Canadian
citizen.”

After his speech we sang Canadian
and Armenian songs for him. He was very
pleased. Then he asked us many questions
from our books in English and in
Armenian. Some boys answered and some
boys could not.

The Archbishop left our home in the
afternoon. The boys were all glad to see
him.

ONNIG SHANGAYAN

CHAIRMAN; -

ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA

J. G. KENT HON. TREAS.

Managing Director of
Canadian National Exhibition.

Rev. Ira W. Pierce; -
General Secretary.

YOUR LAST CHANCE TO BUY
OUR BEAUTIFUL CALENDAR IN COLORS
OF THE BOYS AT WORK
ON THE FARM.

Price;- 25 cents in Canada, 35 cents in U. S. A.

No Xmas calendar to a friend could be more to the

H. L. STARK.
John Stark & Co.

point or more acceptable. Incidentally you help us in our

work.

Send for a dozen to-day.
Each in an envelope ready to mail.

DON?T DELAY! CHRISTMAS IS NEAR.

Address;- Armenian Boys? Farm Home,
Georgetown, Ont.

or

99 Dundas Street, East,
Toronto, Ont.

[ 256]

NY

NON ~
PNET
TOR RE a Ti
7027 ay NT

OLD SANTA. “I am on this field now with the forces of the Friends of Ararat
to help them to make “One Thousand” New Subscribers’ Campaign a real success. I
am the one who will hand over the beautiful prizes to the ones who win on 15th
of December.”

[257]

ARARAT

A VISIT BY T. EATON
GIRLS’ CLUB.

On Sunday afternoon, November the
7th, in four motor cars, the members of
T. Eaton Girls’ Club visited our Farm.

They joined us in our Sunday School
service after which our Superintendent,
Mr. Shaver, put the visitors in care of
Mampre Shirinian and Onnig Shangayan to
be taken through the buildings and the
farm.

The Club had sent ice cream, cakes
and other things night before and all
our visitors took their tea with us.

All the boys were glad to have our
Toronto friends with us, because they
knew that they were always good to us.

After a delightful afternoon, our
visitors motored to Toronto later in the
evening.

ONNIG SHANGAYAN.

OTHER VISITORS

In the afternoon of Nov. the 23rd,
Rev. & Mrs. PIERCE accompanied with Mr.
& Mrs. Utujian and Mr. & Mrs. Courian of
Toronto and also Mrs. Hovagimian, paid a
visit to our Farm.

They went through the buildings at
first and later on all the boys were
gathered in the school room, where they
sang a few songs for the visiters.

14

[ 258]

MONTHLY

After the singing Mr. Pierce told
us that we had many friends in Canada
and Mr. Courian and Mr. Utujian were
amongst them. He said that they have
always helped our Farm Home.

Mr. Utujian spoke to the boys and
said that our friends, Armenian or
Canadian, love us because we were boys.
But they all like the Armenian boys if
they are good boys. And a good boy always
loves every thing which is good and
never does a thing that would give pain
to his friends, teacher and companions.

“You are living in a good and
beautiful country,” he said, “you have
a very good place and kind friends
around you who work from morning till
night to help you, to teach you and to
make you good men in the future. Obey
them, love them and help them as much
as you can.”

Mr. Courian also spoke to the boys
and said he was glad that we were doing
well in our studies. He also told us to
be good boys.

LEVON KRIKORIAN

TRASHING THE GRAIN

On 22nd and 23rd of Nov. a big
trashing machine and a group of men were
busy trashing our grains. A group of us
helped. We have all our harvest in now.

[Blank]
[Դատարկ]

[ 259]

ARARAT MONTHLY
A School Paper Edited by the Armenian

Boys at Georgetown Farm Home.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

A large group of boys on the Staff of
Editors and responsible in various activities
when publishing the paper.

ծ SUBSCRIPTION, $1.00 A YEAR. WO)

We hope that you are interested in the
success of “ARARAT” and even with its
failures, are going to make it your own
paper. We trust that you will enlist many
new subscribers for us.

Let us make this the record month.

ADDRESS:-

“THE ARARAT MONTHLY”,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME,
GEORGETOWN, ONT.

CANADA.

[260]

SP a NN

:

[Blank]
(Դատարկ|

[ 262 ]

OOS

Ա. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ 1926 ԹԻՒ 7

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՀԱՊԱ ԲԱՐԵԳՈՐԾԱԿԱՆԸ

Լենինականի վերջին աղէտը եկաւ անգամ մըն ալ Հայ ազգին սիրտը խոցոտել եւ անոր վերածնունդի
ստեղծագործ ջանքերը փեռեկտել: Այս անգամ թշնամին բնութիւնն En: Ոչ մէկ առաջնորդ, ոչ մէկ
կազմակերպութիւն իր սխալ բայլերով պատասխանատու:

Մեր փոբրիկ Հանրապետութեան Հայ Ազգի քաղաքական վերակենդանութիւնը կերտող ութ տարիներու
հոգեբուռն մաբառումի պատմութեան մէջ ասիկա ամէնէն վհատիչ եւ ամէնէն յուսակտուր ազդակն եղաւ:
Հայաստանի բարգաւաճ, շէն, ինբնաբաւ եւ բազմամարդ նահանգը, Լէնինական, այսօր աւերակներու
մռայլ պատկերը ցուցադրած Է Արագածի ստորոտը: Բնութեան զոհերը, աներդիբ բիւրերու հսկայ
բանակ, անզգեստ որբերու քաղցած լէգէոններ, կը տուայտին ցուրտին եւ բուքին, սովի եւ համա-
ճարակներու անողոք ճիրաններուն մէջ: Համազգային սուգ մը եկաւ անգամ մըն ալ եզերելու Հայուն
կանանչ յոյսերը, վարդագոյն երազները եւ կապոյտ իտեալները:

Ու ահա, աղէտին առջեւ, ամէն Հայ սիրտ, - Փա՛ռք այդ սրտի մեծութեան, - հայրենի jt օտար
երկնքի տակ, կը սարսի, զօրաւոր պրկումով մը շարժման կը դնէ զոհաբերութեան իր բոլոր միջոց-
ները, եւ անդիմադրելի թափով մը ոտբի կը կանգնի Եղբայրական Պարտականութիւն մը կատարելու:
Կազմակերպութիւններ, թերթեր, միութիւններ, որբեր ու որբուհիներ սրտակսկիծ մորմոբով մը կուտան
ինչ որ կրնան: Վա՛յ անոր, որուն խիղճը կը քնանայ:

Եւ սակայն այսօր Մամուլը եւ զանազան մարմիններ շուարած` խողովակ մը կը փնտռեն օգնու-
թիւնը Հայաստան հասցնելու համար: Ոմանք Հայաստանի Կառավարութիւնը չեն ճանչնար, ոմանք Կարմիր
Խաչը կանտեսեն, եւ ոմանբ ալ կը նախընտրեն որ օտար մարմին մը գայ եւ Հայուն օգնութիւնը Հայուն
տանի...

Նիյր Pupp Հայութեան հրեշտակն եղած Է, երախտապարտ ենք, եւ սակայն, պիտի գա՞յ ժամանակը
երբ Հայը իր դայեակը պիտի ըլլայ` վստահելով իր ուժերուն եւ իր կազմակերպութիւններուն վրայ:

Հապա Բարեգործակա՞նը, համազգային վստահութիւն չի՞ վայելեր ան, պէտք չԷ՞ ասպարէզ կարդալ
անոր մեր բոլոր բարենպատակ ձեռնարկները առաջնորդելու եւ հովանաւորելու արտասահմանի մէջ: Ան
չի՞ կրնար արդեօք Հայուն օգնութիւնը Հայուն հասցնել:

Պատմութիւնը դատապարտած Է այն ազգը, որ իր ուժերը կարհամարհէ, կասկածոտ Է անոնց յանդէպ
եւ իր միջոցների գործածելու ղէկը օտարներուն յանձնել գիտէ միայն:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՏԱՐԻՆ
Մեր երկու թերթիկներուն առաջին տարին սոյն թուով կը լրանայ: Հայորդիներուս Միութիւնը

իր սրտաբուղխ շնորհակալութիւնը կը յայտնէ մեր բոլոր բարեկամներուն, որոնք մեր թիկունբջին
կեցան, բաջալերեցին մեզ եւ ԱՐԱՐԱՏԻ յաջողութիւնը իրականութիւն մը

[263]

ԱՐԱՐԱՏ

ըլլալուն սատարեցին: Ապրին անոնք բոլորն ալ Հայ կամ Գանատացի:

Մինչ անցեալ տարի Հայ աշխարհէն մէկուսացած եւ Հայութեան մոռցուած ու խորթ զաւակները
կը կարծէինք ինբզինբքնիս` այս օտար միջավայրին մէջ` այսօր ընդհակառակը լեզու մը գտած ենք
Հայութեան մեծ ընտանիքին մօտենալու եւ անոր խառնուելու համար: ԱՐԱՐԱՏ լեզու եւ կապ եղաւ
եւ ասիկա մեր բարեկամներուն կը պարտինք միայն: Անոնք եղան այս յաջողութեան հերոսները:

Վստահ ենբ թէ մեր բոլոր հին բաժանորդները իրենց բաժնեգինը պիտի նորոգեն Նոր Տարւոյ
առթիւ եւ պիտի ջանան մեր թերթիկները տարածել ուր որ կարելի Է:

ԲԱՑԱՌԻԿ ԹԻՒ

ԱՐԱՐԱՏ Յունվարին բացառիկ թուով մը պիտի լոյս տեսնէ` ստուար ծաւալով: Նուիրուած պիտի
ըլլայ գլխաւորաբար Գանատահայ կեանքի ուսումնասիրութեանց: Գաղութիս ծանօթ ազգայիններէն շատեր
շահեկան յօդուածներ պիտի ունենան: Թելադրէ բարեկամներուդ կարդալ զայն:

Դեկտ. 15ին ՀԱԶԱՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒ մեր Քէմբէյնը կը լրանայ: Չանա որ շահողը դուն կամ
բարեկամդ ըլլայ:

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ ՄԸ նոյեմբերի մէջ այցելութիւնը վայելե-
ցինք նաեւ ՏԷր եւ Տիկին Պապաեաններու:
Նոյ. 23ին մեր Ագարակատունը այցելու- Յարգելի հիւրերը դպրոցասրահին մէջ մեզի
թիւնը վայելեց Տէր եւ Տկ. Ս. Իւթիւճեանի, խօսեցան` յորդորելով մեզ ըլլալ բարի,
Տէր եւ Տկ. Պ. Գուրեանի եւ Տկ. հաճելի, յարգալից մեր պաշտօնեաներուն
Յովակիմեանի, բոլորն ալ Թօրօնթոյէն: յանդէպ եւ Ագարակատան օրէնքները յարգող:
Յարգելի հիւրերը շէնբերը տեսնելէԷ Մեզի համար մխիթարական պարագայ մընէ
վերջ` դպրոցասրահ եկան: Բոլոր տղաք Հայ այցելուներ ունենալ:
խանդավառ Էինք անոնց այցելութեան առթիւ: ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ
Կը ճանչնայինբ զիրենք. մեր հաստատութեան
նիւթապէս օժանդակներ եղած են միշտ: Տէր ԿԸ ՓՆՏՌՈՒԻ
եւ Տիկին Գուրեան մեզ յիշած են ամէն
Ծնունդի եւ Պր. Իւթիւճեան դեռ բանի մը Պրուսայի Սոլօզ գիւղացի Մելքօն Օննիկ
շաբաթ առաջ ամԷնբս հիւրասիրեց Գանատայի Ֆանթազեան կամ Պոյաճեան, 12 տարեկան, սեւ
Ցուցահանդէսին հրաւիրելով: մազերով, սեւ աչքերով: Հաճեցէբ տեղեկացնել
Պր. Իւթիւճեան խօսեցաւ տղայոց եւ ըսաւ սա հասցէին: -
թէ ամէն Հայ մեզ կը սիրէ, բայց ամէնէն լաւ Mr. Zadik Fantazian
Հայերն անոնք են, որոնք ձեզ շփացնելԷ աւելի 210 Broadway,
բարի խրատներ կուտան եւ կը թելադրեն ձեզի So. Boston, Mass.
ըլլալ կարգապահ, ազնիւ, բաղաբավար եւ U. S.A.

իմաստուն Հայեր: Դուք Հայ ազգին ներկայա-
ցուցիչներն Էք, ըսաւ ան, եւ պարտիքջ Հայ
առաքինութեան եւ Հայ պատուի դրօշակիրներն

ըլլալ: Անցեալ ամսու ընթացքին բազմաթիւ բարե-
Խօսեցաւ նաեւ Պր. Պ. Գուրեան, կամներ Արարատ նուիրեցին որբանոցներու,

գոհունակութիւն յայտնեց թէ օտարներ միշտ հաստատութիւններու եւ բարեկամներու: Անոնց

բարձր կը խօսին մեր որբերու վրայ եւ կը ցանկը պիտի երեւայ մեր բացառիկ թիւով:

հիանան անոնց յառաջդիմութեան առթիւ:

Թելադրեց մեզ պատեհութիւններէն օգտուիլ: Խմբագրութիւն

Երկու բանախօսներն ալ ծափահարուեցան:

[ 264 ]

ԱՐԱՐԱՏ

Ս. ԱՌԱՋՆՈՐԴԻՆ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ

Ամերիկահայոց Առաջնորդը, Գերաշնորհ
Տիրայր Արքեպիսկոպոսը տեսնելու եւ լսելու
երջանիկ պատեհութիւնը ունեցանք:

Հոկտ. 23ին, Շաբաթ օր, կէս օրէն վերջ
Տէր եւ Տիկին Պապաեաններու եւ Մր. Բիրսի
ընկերակցութեամբ Նորին Սրբազնութիւնը մեր
Ագարակատունը այցելեց:

Բոլոր Հայորդիներս Պր. Ալիքսանեանի
ազդարարութեամբ մեր դպրոցասրահին մէջ
հաւաբուեցանբ եւ մեր պատկառելի հիւրին
իբրեւ բարի գալուստ բանի մը երգեր երգելէ
Jետոյ լսեցինք qhup:

- Գիտէ՞ք փոքրիկ զաւակներս, ըսաւ ան,
Գանատա գալէս անմիջապէս յետոյ առաջին
այցելութիւնս ձեզի Է որ տուի` որովհետեւ
Նոր Աշխարհի ամէնէն կարեւոր Հայ գաղութը
դուք կը ներկայացնէթ: Տարիքով փոբր եւ
սակայն արժէբով շատ բարձր Ep դուք ոչ
միայն ինձ համար` այլ նաեւ ամբողջ Հայ
ազգին: Հայութիւնը եւ Հայ Աշխարհը ապագայ
բոլոր յոյսը ձեր վրայ կեդրոնացուցած Է:
Ապրեցէբ, եւ սակայն ձեր գերագոյնը ըրէք
լաւ Հայեր ապրելու համար: Լաւ Հայը միայն
կրնայ ապագայ լաւ Գանատական բաղաբացին
ըլլալ: Անշուշտ շատ արդարացիօրէն ձեր
բարերարները կը յուսան եւ կըսպասեն որ
դութ այս երկրին ապագայ քաղաքացիները
ըլլաք: Այո, պէտբ Է ըլլաք, որպէսզի ձեր
շուրջը գտնուողները օր մը ըսեն. «Կը
տեսնե՞ս այդ անձը, Հայ մըն Է, եւ սակայն
լաւ Հայ մըն Է, ամէն կերպով ճԷնթլմէն մը:
ժամանակին ճորճթաուն բերուած Հայ որբերէն
մէկն Է ան, ապրելու ճշմարիտ իրաւունքը
ունէր wu:

- Դուք գործունեայ մեղուներ Էք այժմ,
երկու փեթակներ ունիջ լեցնելիբ, մէկը ձեր
ուղեղը եւ միւսն ալ ձեր սրտերը. զանոնք

[ 265]

մեղրով լեցուցէք: Հիմակ Է ժամանակը: Ապա-
գային թէ Գանատան եւ թէ Հայաստանը այդ ձեր
մեղրերուն պէտք պիտի ունենան:

Տղայոց որոտնդոստ ծափերուն մէջ Սրբա-
զանը իր խօսքերը վերջացուց եւ յետոյ թէ
Անգլիերէն եւ թէ Հայերէն շատ մը հարցում-
ներ տղայոց ուղղեց:

Պր. Ալիքսանեան մեր հիւրը Ագարակատան
ամէն շէնբերը պտըտցուց եւ ծանօթութիւններ
տուաւ բոլոր հարցերու շուրջ եւ իրիկուան
ուշ ատեն մեր յարգելի հիւրերը մեկնեցան
Թօրօնթօ:

ՕՆՆԻԿ ՇԱՆԿԱԵԱՆ
-Աֆիօն Գարահիսարցի-

ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻ ՄԸ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ

Գանատայի մէջ երկու հազարի մօտ Հայու-
թիւն կ՛ապրի եւ կեդրոնացած Է իրարու շատ
մօտիկ բանի մը քաղաքներու մէջ:

Առանց բացառութեան կարելի Է ըսել թէ
ամէն Հայ, այս օտար միջավայրին մէջ իսկ,
եւ նիւթական շատ բարեկեցիկ դրութեան մը
մէջ չըլլալով մէկտեղ, ազգասէր Է եւ զոհա-
բերող ամէն հաւաքական ձեռնարկներու ատեն:

Եւ սակայն անմխիթար երեւոյթ մը կը
տիրէ, ցաւալի երեւոյթ մը արդարեւ, զոր ամէն
Հայ, մեծ թէ փոքր, խորհրդածութեան առարկայ
դարձնելու շատ արդարացի իրաւունք մը ունի:

Գանատահայ գաղութի կրօնական վիճակն Է
ատիկա:

Հայ կրօնական հաստատութիւն մը,
եկեղեցի մը sh կայ ուր ամէն Հայ կարենար
կրօնական պաշտամունք ունենալ:

Ուր որ ալ երթաբ, Յունաստան, Սուրիա,
եգիպտոս, Պուլկարիա կամ Ֆրանսա, պիտի

ԱՐԱՐԱՏ

գտնէք Հայութիւն մը, եւ հոգ չԷ թէ որքան
փոբր ան, իր եկեղեցիով, ժողովարանով եւ
կամ կրօնական սա կամ նա հաստատութիւնով:

Ինձ պէս պատանիներ չեն գիտեր եւ չեն
յիշեր անցեալը եւ սակայն կը կարդան, կը
լսեն: Հայաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ, ամԷնա-
փոքր Հայ գիւղն անգամ, թերեւս երկոտասան
տուներով, իր եկեղեցին, հովիւը, դպրոցը
ունէր:

Գանատայի Հայութիւնը Հայ եկեղեցիի մը
պէտք ունի: Ու Հայ դպրոցը Հայ եկեղեցիին
բով կը ծաղկի միայն:

Հայութիւնը անցեալ դարերու մէջ պահող,
դաստիարակող եւ ապրեցնողը Քրիստոսի
լուսաւոր կրօնքը եղած Է: Առանց այդ
կրօնքին, Հայ անունը շատոնց ջնջուած պիտի
ըլլար աշխարհի երեսէն:

Մեր ազգը շատ բան զոհած Է իր կրօնքին
համար: Հարստութիւն, հայրենիք եւ միլիոն-
աւոր կեանբեր: Մինչդեռ հոս, այս ազատ
երկրին մէջ ոչ հալածանք կայ եւ ոչ չար-
չարանք եւ Գանատայի Հայ գաղութը թէեւ
նիւթական բարգաւաճ դիրքի մը տէրը չԷ եւ
սակայն զոհաբերութեան վարժ ըլլալուն
համար կրնայ նաեւ եկեղեցի մը կանգնեցնելու
եւ հովիւ մը պահելու զոհաբերութեան տոկալ:

Այո, ազգասէր եւ հայրենասէր Հայերն
անոնք են միայն` որոնբ իրենց զաւակներուն
կրօնասիրութիւն եւ բարեպաշտութիւն
կուսուցանեն եւ անոնց կուտան ազգային
բոլոր առաքինութիւնները, որոնց մէջ Է
Հայացի դաստիարակութիւնը եւ Հայուն պայծառ
հաւատքը:

Այսօրուան բոլոր յառաջադէմ եւ
բարգաւաճ ազգերը իրենց կրօնբով կը պարծին,
կրօնբով բարձրացած են: Մենք Հայերս առաջին
ազգն եղած ենբ Քրիստոնէութեամբ պարծելու.
չա՞րժեր այդ պարծանքը գործնականացնել:

ԱՂԱՎԱՐԴ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

[ 266]

ԴԷՊԻ ՏԻԹՐՈՅԻԹ

Նոյ. 5 ին մեր Ագարակատունէն 10
Հայորդիներ Տիթրոյիթ մեկնեցանբ:

Երբ վայրաշարժներու այդ քաղաքը
հասանք` երկու Հայ պարոններ մեզ դիմա-
ւորեցին եւ ինբնաշարժով մեզ տարին Պր.
Ազնաւորեանի բնակարանը, ուր ճաշելէ յետոյ
երկ երկու հատ ուրիշ Հայերու տուն բաժնուե-
ցանք:

ԱմԷնբս ալ շատ երջանիկ ժամանց մը
ունեցանք մեզ հիւրասիրողներուն բով:

Կիրարկի օրը, կէսօրէն յետոյ, Հայ
ժողովականներու Եկեղեցին գացինք ի նպաստ
Հայ Առաքելական Եկեղեցի մը գնելու ֆընտին
երգահանդէս մը տալու:

Ցաւալի Էր որ ձեռնարկը ձախողեցաւ,
որովհետեւ հազիւ թէ երկոտասան մը Հայեր
ներկայ էին: Քանի մը երգեր միայն երգելով
մեկնեցանքբ:

նոյեմբեր 11 ին վերադարձանք ճորճ-
թաունի մեր Ագարակատունը:

ԴԱՒԻԹ ԺԱՄԿՈՉԵԱՆ

ՈՐՍՈՐԴԸ

Որսորդ մը կար. գիւղին մէջ անուն
հանած իբրեւ վարպետ: Ամէն առտու տոպրակը
հացով լեցնելԷ եւ խորովուած երէի միս ալ
առնելէ յետոյ անտառները կերթար իր գործին:
Գիւղին բոլոր երիտասարդները կը հիանային
իր վրայ:

Քանի մը օրերէ ի վեր պարապ դարձած Էր:
Ու այս առտու ալ տրտում տխուր ճամբայ ելաւ:

Շատ ճամբորդելԷ վերջ մտաւ

ԱՐԱՐԱՏ

անտառին խորերը: ԱմԷն կողմ ամայութիւն կը
տիրէր եւ մթնոլորտի մռայլ կերպարանքը
կարծես մահուան սարսափը կը թողէր մեր
որսորդին վրայ:

Շատ անգամներ եկած Էր այդ անտառը,
շատ մը որսեր գտած Էր, բայց այսօրուան
տպաւորութիւնը տարբեր կը գտնէր:

Յանկարծ ստուեր մը արագօրէն անցաւ
բիչ մը հեռուէն: Հետապնդեց զայն եւ տեսաւ
որ այծ մըն Էր: Ուրախացաւ, հրացանը ուղղեց
եւ կրակեց: Գնդակը այծին ոտքը վիրաւորեց
եւ կենդանին սարսափահար փախիլ սկսաւ եւ
մարդն ալ ետեւէն` արեան հետքը բռնելով:

Հալածանքը շատ երկար տեւեց, որսորդը
ամայի եւ անծանօթ տեղերԷ կանցնէր. ոչ np
այն կողմերը երբէք եկած էր: Այծը դեռ կը
փախէր սարսափահար:

Վերջապէս, մօտեցաւ կենդանին եւ գնդակի
երկրորդ հարուածով մը գետին տապալեց զայն:
Մօտեցաւ, վերցուց եւ պատրաստուեցաւ որ տուն
տանի իր որսը: Բայց ճամբան չԷր գիտեր.
վերահաս խաւարը անկարելի ըրած Էր արիւնի
հետբով վերադառնալ:

Որսորդը շուարեցաւ: Իր կեանքին մէջ
առաջին անգամն Էր որ կը սարսափէր ամայու-
թենէն: Եւ տակաւօրէն աստղերը սկսան փայլիլ
եւ լուսնկան բարձրանալ երկնակամարին վրայ:

Անտառի վայրի բնակիչներն սկսած էին
իրենց գիշերային արշաւանքներուն եւ ամէն
կողմԷ աղմուկներ եւ թաւուտբներու խշրտուբ-
ներ կը լսուէին: Որսորդը, ոտքէն մինչեւ
գլուխը, սկսաւ սարսռալ: Միտքը բերաւ կինն
ու զաւակները, որոնք այժմ գիւղի հիւղակին
առջեւ խմբուած իրեն կըսպասէին: Թերեւս
զանոնք պիտի չտեսնէր այլեւս: Բայց ինչո՞ւ
այս մտածումը չԷ՞ որ շատ անգամներ որսի
ելած եւ գիշերը ուշ վերադառցած Էր:

Լուսնի աղօտ լոյսով սկսաւ չորս կողմը
դիտել եւ վերջապէս նեղ ճամբայ մը գտաւ. դեռ

[267]

կարծես նոր խոտերը մէկ կողմ պառկած:
Բաւական մը բալելէԷ յետոյ յանկարծ կանգ
առաւ. ահաբեկիչ սարսուռ մը պատեց զինք:
Ահագին օձ մը սիւնի մը նման կանգնած Էր
իր դիմաց: Արագ շարժումով մը հրացանը
ձեռբ առաւ եւ սակայն մտածեց որ գնդակի
հարուածով մը պիտի չկրնար տապալել զայն:
Փորձեց փախիլ: Ետին դառցաւ եւ ահա ինչ
տեսնէ, երկրորդ օձ մըն ալ ետեւը կանգնած
էր: Այլեւս հրացանը ուղղեց եւ անոնցմէ
մէկը գետին տապալեց: Միւսը սակայն,
որսորդին փաթթուեցաւ եւ անոր ոսկորները
ճզմելով կտոր կտոր ըրաւ` հակառակ որ
վերջինը մէջբի դանակով ժամանակ ունեցաւ
մահացու վէրբեր բանալ իր ոսոխին վրայ:

Երկու օրէ ի վեր որսորդը չէր եկած
գիւղ: Դրացիներն եւ իր վրայ հիացող
երիտասարդներ ասդին անդին ինկան եւ երկար
փնտոտուքներէ յետոյ վերջապէս հասան մահուան
հանդիսավայրը: Տեսան դիակը եւ մօտենալով
երբ հսկայ օձերն ալ տեսան` սարսափեցան,
մինչեւ որ իրենցմէ մէկը հասկնալով որ
օձերն ալ անկենդան էին առաջ անցաւ. իր
հետ նաեւ միւսները:

Որսորդին դիակը եւ օձերունն ալ միասին
գիւղ բերին:

Գիւղն ամբողջ սուգի մէջ En: Գիւղապետը
ի սուգ գիւղին pug որսորդին` երկու օր
ծոմապահութիւն հրամայեց:

Եթէ պատահի որ այդ գիւղէն անցնիք`
պիտի տեսնէբ նաեւ արձանը որսորդին` երկու
օձեր ալ ոտբերուն փատթուած: Սգաւոր գիւղ-
ացիները կանգնած են զայն:

ՎԱՀՐԱՄ ԳԱՄՊԷՐԵԱՆ

6

ԱՐԱՐԱՏ

ՊԱՐՈՂ ԻՇԽԱՆՈՒ ՀԻՆԵՐԸ

Թագաւոր մը տասներկու աղջիկներ ունէր,
որոնք մէկ սենեակի մէջ կը պառկէին եւ
գիշերը երբ բնանային` դուռն իրենց վրայ
կը կղպուէր: ԱմԷն առտու սակայն, իրենց
կօշիկները մաշած կըլլային եւ ոչ ne կրնար
գիտնալ jc պատճառը ի՞նչ En: Սա պարզ En
որ իշխանուհիները ամէն գիշեր մինչեւ առտու
կը պարէին եւ մէկն ալ չԷր գիտեր թէ ուր:

Հայրերնին, թագաւորը, ամբողջ երկրին
մէջ հրովարտակ հանեց թէ ով որ գաղտնիքը
գիտնայ իր աղջիկներէԷն հաւնածին հետ պիտի
ամուսնանայ եւ իր մեռնելԷն վերջն ալ գահը
պիտի ժառանգէ: Բայց ով որ փորձէ եւ չի
յաջողի երեբ օրուան մէջ` կեանբը վրայ պիտի
տայ:

Շատ չանցած թագաւորի մը տղան եկաւ.
լաւ հիւրասիրեցին ghuen եւ իրիկունը
իշխանուհիներուն բովի սրահը առաջնորդե-
ցին, ուր արթուն պիտի սպասէր եւ դիտեր թէ
աղջիկները ո՞ւր կերթային պարելու համար
գիշերը: Եւ որպէսզի բոլոր անցուդարձին
տեղեակ ըլլայ՝ իր սրահին դուռը բաց
թողուեցաւ: Բայց այս թագաւորին տղան
անմիջապէս քնացաւ ու երբ առտուանց արթնցաւ՝
գտաւ որ աղջիկները դարձեալ բոլոր գիշերը
պարած Էին: Միեւնոյն բանը պատահեցաւ երկ-
րորդ եւ երրորդ գիշերն ալ եւ թագաւորը
հրաման ըրաւ որ զայն գլխատեն: ԱնկԷ յետոյ
ուրիշ շատեր եկան, բայց ամէնքն ալ միեւնոյն
բախտին արժանացան եւ կեանբերնին կորսնցու-
ցին:

Ծերունի զինուոր մը, որ շատ մը պատե-
րազմներ ըրած եւ մէկուն մէջ վիրաւորուած
էր, եւ այլեւս չԷր կրնար կռուիլ, պատահեցաւ
որ այդ թագաւորին իշխած երկրէն անցնի: Ու
երբ անտառին մէջէն կը ճամբորդէր` ծեր կնոջ

[ 268]

մը հանդիպեցաւ որ հարցուց իրեն թէ ո՞ւր
կ՞ երթար:

- Կերթամ իշխանուհիներուն պարած տեղը
գտնելու որպէսզի ապագային թագաւորեմ:

- Լաւ, ըսաւ ծերուկը, ատիկա դժուար
չէ, միայն թէ զգոյշ եղիր որ իշխանուհիներէն
ոեւէ մէկը եթէ գինի բերէ` չխմես. եւ ան-
միջապէս որ ան թողու քեզ` այնպէս ձեւացուր
թէ խոր բունի մէջ մտած Gu: Եւ յետոյ ծեր-
ուկը անոր վերարկու մը տալով ըսաւ.

- Երբ այդ վերարկուն վրադ առնես`
անտեսանելի պիտի ըլլաս եւ պիտի կրնաս
իշխանուհիներուն հետեւիլ ուր որ երթան:

Այս լաւ պատուէրներն առնելէ յետոյ
զինուորը թագաւորին գնաց, որն իր կարգին
հրամայեց թագաւորական զգեստներ հագցնել
անոր եւ երբ իրիկուն եղաւ` զայն առաջնոր-
դեցին գաւիթը: ճիշտ այն ատեն երբ պիտի
պառկեր` աղջիկներէն մէկը եկաւ գաւաթ մը
գինով. բայց զինուորը գաղտնի կերպով զայն
նետեց մէկ կողմ: Յետոյ պառկեցաւ եւ անմիջա-
պէս սկսաւ խռկալ: Երբ իշխանուհիները ասիկա
լսեցին` քրքչալով խնդացին: Անոնք անմիջա-
պէս իրենց սնտուկները բացին, ամենագեղեցիկ
զգեստներնին հագան եւ աճապարեցին մեկնիլ:
Բայց կրտսերագոյնը ըսաւ.

- Շատ անհանգիստ կըզգամ, վստահ եմ թէ
գէշ բան մը պիտի պատահի:

- Միամիտ, ըսաւ երիցագոյնը, մոռցա՞ր
բանի թագաւորի տղաբ ապարդիւն կերպով պահ-
պանութիւն ըրին, գալով այս զինուորին, ես
անոր գործը կարգի դրի մեր աղուորիկ դեղովը:

Երբ բոլորն ալ պատրաստուեցան` բնացող
զինուորը տեսնելու գացին, բայց ան կը խռկար
եւ անշարժ En: Ինբզինքնին ապահով զգալով`
մեծը գնաց իր անկողնին մօտ եւ ձեռքերը
իրարու

ԱՐԱՐԱՏ

զարկաւ: Այն ատեն անկողինը իր տեղը
թաղուեցաւ եւ գաղտնի դուռ մը բացուեցաւ:
Զինուորը տեսաւ որ անոնբ իրարու ետեւէ
այդ դուռէն վար իջան: Ան շուտ մը վեր
ցատքբեց, վերարկուն հագաւ եւ հետեւեցաւ
անոնց: Բայց սանդուխներէն իջած ատեն
կրտսերագոյն աղջկան բղանցբին վրայ կոխեց.
աղջիկն ալ իր քոյրերուն պոռաց.

- Մէկը բղանցբէս բռնեց:

- Յիմար արարած, ըսաւ մեծ քոյրը,
ատիկա բան մը չԷ` բայց միայն պատին մԷջ
գամ մը:

Այսպէս ամէնքն ալ վար իջան եւ
ինբզինջնին գտան գեղեցիկ ծառուղիի մը
մէջ. տերեւները արծաթ էին եւ հրաշալիօրէն
կը փայլէին: Զինուորը, փափաջելով իբր
Զիշատակ բան մը առնել` փոբրիկ ճիւղ մը
փրցուց:

Անոնք մտան ուրիշ ծառուղիի մը մէջ,
բոլոր տերեւները ոսկի եւ յետոյ ուրիշ մը
ուր ադամանդէ տերեւներ կը փալփլէին:
Զինուորը իւրաբանչիւրէն ճիւղ մը փրցուց:
Վերջապէս խոշոր լիճի մը եզերջը եկան,
որուն եզերքը տասներկու նաւակներ կային`
մէջն ալ տասներկու գեղեցիկ իշխաններ,
որոնք աղջիկներուն կըսպասէին:

Իւրաքանչիւր աղջիկ նաւակներէն մէկին
մէջ մտաւ. զինուորն ալ պզտիկ աղջկան հետ:
Երբ անոնք լճին վրայ կը թիավարէին, tinen
աղջկան նաւակը վարող իշխանը ըսաւ.

- Չեմ գիտեր ի՞նչն Է պատճառը որ
հակառակ բոլոր ուժովս վարելուս` մենք պէտք
եղածին չափ արագ չենք երթար. կարծես թէ
նաւակը շատ ծանր Է այսօր:

- Շատ տաբ կընէ անոր համար Է. ըսաւ
իշխանուհին:

Լճին միւս կողմը պալատ մը կար, որմէ
նուագի զուարթ ձայներ փող ու թմբուկ կը
լսուէին: Բոլորն ալ հոն ցամաբ ելան եւ
պալատ մտան: Իւրաքանչիւր իշխան իշխանուհիի

[269]

մը հետ պարեց: Զինուորն ալ, միշտ անտեսա-
նելի, պարեց անոնցն հետ: Ու երբ իշխանուհի-
ներէն մէկուն քովը գաւաթով գինի կը բերէին
խմելու համար, զինուորը կը խմէր եւ աղջիկ-
ները գաւաթը բերաննին տարած ատեն պարապ

կը գտնէին զայն: Փոբր աղջիկը չափազանց

վախցաւ այս բանէն, բայց մեծը լռեցուց զայն:

Մինչեւ առտուան ժամը երեքը պարեցին եւ
իրենց կօշիկները մաշած ըլլալով ստիպուեցան
վերադառնալ: Իշխանները զանոնք բերին միւս
եզերքը, բայց այս անգամ զինուորը մեծ
աղջկան նաւակը մտաւ եւ երբ ամէնքը միւս
եզերքը հասան` իրարմէ զատուեցան խոստանալով
միւս գիշերը գալ:

Երբ սանդուխներուն մօտեցան, զինուորը
անոնցմէ առաջ անցաւ եւ պառկեցաւ: Ու երբ
աղջիկները վեր ելան եւ անոր խռկալը լսեցին՝

- ԱմԷն ինչ ապահով Է, ըսին իրարու:

Այն ատեն հանուեցան, գեղեցիկ զգեստ-
ներնին պահեցին, մաշած կօշիկներնին ալ
բաշեցին եւ քնացան: Միւս առտուն զինուորը
բան մը չըսաւ եւ միտքը դրաւ որ աւելին
տեսնէ ու երկրորդ եւ երրորդ գիշերն ալ
գնաց. բայց վերջին գիշերը ոսկէ գաւաթներէն
մէկը հետը բերաւ իբր յիշատակ:

Երրորդ օրը թագաւորը կանչել տուաւ
զայն: Զինուորը երեք ճիւղերը եւ գաւաթը
հետը տարաւ: Աղջիկները դռանն ետեւէն մտիկ
կընէին թէ ինչ պիտի խօսուէր:

- Ո՞ւր կը պարեն աղջիկներս:

- Ստորերկեայ պալատի մը մԷջ,
տասներկու իշխաններու հետ, պատասխանեց
զինուորը եւ ցոյց տուաւ ճիւղերն ու գաւաթը:

Թագաւորը աղջիկները կանչեց որոնբ ամէն
ինչ խոստովանեցան` երբ տեսան որ ամէն ինչ
երեւան ելած Էր: Թագաւորը զինուորին
հարցուց թէ ո՞ր աղջիկը կուզէր իրեն կին
առնել:

- Ես շատ երիտասարդ չեմ, պատասխանեց
զինուորը, ուստի մեծ աղջիկդ կառնեմ:

ԱՐԱՐԱՏ

Այսպէս, զինուորը այդ օրն իսկ
թագաւորին մեծ աղջկան հետ ամուսնացաւ եւ
գահաժառանգ հռչակուեցաւ:

Թարգմ. Անգլ.

ՀՐԱՆԴ ՏԻՆԿԻԼԵԱՆ

ՀԱՅԵՐԷՆԸ ՄԵՐ ՄԷՋ

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութիւնը 98
Հայորդիներ բերած Է այս երկիրը. ասոնց
յիսունը եկած են 1923 Յունիս եռեսունին,
բառասունը 1924 Հոկտ. 2ին եւ Ցն ալ անցեալ
ամառ:

Առաջին յիսուն տղաքս երբ հոս եկանք,
տեղական լեզուն երբէք չէինք գիտեր որով
պատեհութիւն չտրուեցաւ մեզի մեր մայրենի
լեզուն ուսանելու:

Ութն ամիս վերջը միայն արտօնութիւն
տրուեցաւ դպրոցի սովորական ժամերէն դուրս
օրական մէկ ժամ Հայերէն ուսանիլ` ինչ որ
անօրինակ խանդավառութիւն մը ստեղծեց մեր
մէջ: Պր. Ալիքսանեան, Ագարակատան Օգնական
Տնօրէնը, անմիջապէս սկսաւ դասաւանդութեան:
Մեր ուսուցիչը շատ դժուարութիւններ ունեցաւ
մեզի Հայերէն դասագրքեր հայթայթելու համար:
Շատ մը ազգայիններ, որոնք ազգասէրի հովեր
առած միշտ մեզի կը հարցնէին թէ ի՞նչու
ձեզի Հայերէն չեն աւանդեր դուբ պէտք Է
Հայերէն սովրիք` բաշուեցան ասպարէզէն,
երբ իրենց դիմուեցաւ կամ իրենց խորհուրդը
հարցուեցաւ Հայերէն դասագրբերու համար:

Վերջապէս, ազգասէր Հայ մը, Պր. Յակոբ
Սարաֆ, Հայ Կրթական Հիմնարկութեան միջոցաւ,
մեր Հայերէն դասագրքերը ղրկեց:

Յիշեալ ազգայինը, որ Նիւ Եորջ կը
գտնուի եւ Պր. Պապաեանի բարեկամներէն
մէկն Է, երեք տարիներէ ի վեր շարունակաբար

[270]

մեզի կը ղրկէ ոչ միայն Հայերէն դասագրջեր-
նիս այլ նաեւ մեր գրադարանին կը ղրկէ այն
բոլոր նոր երկերը, որոնբ մեր լաւագոյն
հեղինակներուն արտադրութիւններն են:

1924-25 շրջանին դասաւանդութիւնները
շարունակուեցան յիշեալ ձեւով, բայց Պր.
Ալիքսանեան դպրոցէ զատ ուրիշ գործերով ալ
բեռնաւորուած ըլլալով` 1925-26 դպրոցական
տարեշրջանին Հայերէնի դասերը, դարձեալ
օրական մէկ ժամ, աւանդուեցան դպրոցի
սովորական ժամերուն մէջ: Որովհետեւ մեր
ուսուցիչը տարբեր կարողութիւն եւ տարբեր
տարիք եւ տարբեր դասարաններու պատկանող
իննիսուն տղոց մէկ ժամուան մէջ չէր կրնար
հաւասարապէս դասախօսել` Տկ. Ալիբքսանեան
եւս Հայերէն դասախօսել սկսաւ. ասկէ զատ
այն դասարանը, ուր ուսուցիչ չկար Բարձրա-
գոյն դասարանի տղոցմէն մէկը օգնական
ուսուցչի դերը կատարեց:

Այս տարուան Սեպտեմբերէն սկսեալ, Պր.
Ալիքսանեան դպրոցի առաջին պահը, մԷկ ժամ,
յատկացուցած Է բարձր դասարանի տղոց եւ
վերջին ժամը, դարձեալ մէկ ժամ, կրտսեր
տղայոց Հայերէն կը դասախօսէ: Ասով երկու
ժամ Հայերէն եւ երեք ժամ Անգլիերէն դասա-
խօսած կըլլայ:

Կը լսենք թէ շատ մը Հայեր հոս ու հոն
կը տարաձայնեն թէ մենք Հայերէն չենք
ուսանիր, մեզի Հայերէն խօսելու արտօնութիւն
չեն տար եւ մեզ Հայութենէ կ՞օտարացնեն:
Ասոր հակառակը, ոչ միայն մեր մայրենի
լեզուն արգիլուած չԷ` այլ նաեւ Հայերէն
թերթ մըն ալ կը հրատարակենք: Ու երբ մենք
կամ մեր ազնիւ բարեկամներէն մէկը երթայ
այդ Հայերուն ըսէ թէ տարեկան մէկ տոլար
վճարԷ եւ բաժանորդագրուէԷ Արարատին` ճորճ-
թաունի մեր եղբայրները քաջալերելու համար`
մեր այդ շատախօս ազգայինճիները մինչեւ
Չինաստան կը փախին:

Քիչ են այդ Հայերը, բայց երբեմն կը
հանդիպինք անոնց: Մեզմէ

ԱՐԱՐԱՏ

փոքրիկներ կամ միամիտներ երբեմն կը խօսին
անոնց հետ: Կասկած չկայ թէ անոնբ կը սիրեն
մեզ, եւ սակայն երբ անխոհեմ ազգասԷրներու
պէս մեզ կը թելադրեն միմիայն գանգատիլ
մեր դպրոցի կարգապահութեան մասին եւ
անուղղակի կերպով կը բաջալերեն դժգոհ
գտնուիլ մեր միջավայրէն` այն ատեն մեզ
անգիտակից կերպով կը թշնամանեն: Բարե-
բախտաբար ունինք բազմաթիւ Հայ բարեկամ-
ներ, խելացի, հեռատես, լուրջ եւ իմաստուն,
որոնբ կը բաջալերեն մեզ, կը խրատեն մեզ,
կը պատուիրեն եւ կը թելադրեն մեզի կարգա-
պահ, պատուաւոր եւ ճշմարիտ Հայեր մեծնալու
եւ միեւնոյն ատեն պատուելու եւ յարգելու
մեր պաշտօնեաները եւ երախտագէտ ըլլալու
մեր բարերարներու հանդէպ: Կեցցեն այդ
Հայերը, մեր բարեկամներն են անոնք:

Մենք պիտի սիրենք մեր լեզուն պիտի
սովրինբ զայն, եւ սակայն պիտի սովրինբ
նաեւ ամէն ինչ որ օգտակար Է մեզի:
Անգլիերէնն ալ այս երկրին մէջ Հայերէնի
չափ կարեւոր Է մեզի համար:

ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

ՕԳՆԵՆՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՂԷՏԵԱԼՆԵՐՈՒՆ

Անմիջապէս որ մեր Ագարակատան Հայորդի-
ները Լենինականի աղէտը լսեցին, իրենց մԷջ
հանգանակութեան մը ձեռնարկեցին:

ԱմԷնուս ալ սրտերը յուզուած էին եւ
շատեր ինչ դրամ որ ունէին անմիջապէս տրա-
մադրեցին այս նպատակին: Օննիկ Շանկաեան
ընտրուած Էր յանգանակութիւնը առաջ տանելու:

նոյեմբեր 22ին ժողով մը ունեցանք մեր
դպրոցասրահին մէջ եւ Օննիկ Շանկաեան նախա-
quhtg:

[271]

Այս ժողովին խօսեցաւ մեր յարգելի
ուսուցիչը, Պր. Ալիքսանեան եւ իր գոհու-
թիւնը յայտնեց տղայոց ճշմարիտ Հայու սիրտ
կրելնուն համար, եւ ըսաւ թէ երբ մարդիկ
եւ բնութիւնը Հայ ազգին թշնամին են, ամէն
Հայու պարտականութիւնն Է միշտ բարեկամ
մնալ իր ազգին եւ իր հայրենիքին:

Օննիկ Շանկաեան խօսելով յայտարարեց
թէ յանգանակութեան արդիւնքը տղայոց եւ
պաշտօնեաներու միջեւ բաւական կոկիկ գումար
մը եղած Է եւ Պր. Ալիքսանեանի կարծիքը
շոշափուեցաւ զայն ղրկելու միջոցը թելա-
դրելու համար:

Մեր ուսուցիչը ըսաւ թէ զանազան կազմա-
կերպութիւններ արդէն հանգանակութեան
ձեռնարկած են բայց որովհետեւ մենք Գանատայի
մէջ կապրինք եւ Գանատահայ Միութիւնը
ձեռնարկած Է հանգանակութեան` ուստի տրամա-
բանական Էր որ մեր դրամը այդ մարմնին
ղրկէինք: Բոլորս ալ միաձայնութեամբ
ընդունուեցանք:

Հանգանակութեան արդիւնքը 23.65 տոլար
եղաւ:

Խօսեցաւ նաեւ փոքրիկն ժիրայր Տայեան
եւ առաջարկեց որ տղաք օր մը չի ճաշեն եւ
սեղանէն խնայուածը ղրկեն Հայաստան: Այս
առաջարկն եւս միաձայնութեամբ ընդունուեցաւ,
բայց Պր. Ալիքսանեան տղայոց անձնուիրու-
թիւնը գովելով մէկտեղ առաջարկեց կերպով
մը այս վերջին առաջարկը փոխել: Այն ատեն
ամէնքս ալ հաւանեցանք երեբ օր մէկ մէկ
ճաշ միայն կորսնցնել փոխանակ tote մէկ
օրուան մէջ:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԻ ԲԱԺՆԵԳԻՆԸ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ Է ՄԻԱՅՆ.
ԱՅՍՕՐ ԻՍԿ ՂՐԿԷ ՔՈՒ ՀԱՍՑԷԴ:

— oe.

ԱՐԱՐԱՏԻ v
L ԴԵ
Իր Առաբել ութիւնը Wo \yw'

ՍՈՒՐԲ ՆԻՔՈԼԱՆ:- Հայաստանի սառնամանիքները տեսայ. Արարատի դեսպանութիւնն ստանձնեցի:
ԱմԷն Հայու մէկ տարեկան Արարատ տանելու ելած եմ, տոպրակիս մէջ երեք հատ գորգեր ալ
ունիմ անոնց` որոնք Արարատի ՀԱԶԱՐ ՆՈՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒ Քէմբէյնին ամէնէն շատ բաժանորդ-
ները կը գտնեն մինչեւ Դեկտեմբեր 15:

[ 272 ]

11

ԱՐԱՐԱՏ

ՕԳՆԵՆՔ ԱՂԷՏԵԱԼՆԵՐՈՒՆ

Մեր Ագարակատան Հայորդիներու եւ
պաշտօնեաներու մէջ կատարուած հանգանակութ-
եան արդիւնքը ցանկով միասին: -

Անդրանիկ Գէորգեան 0.15
Սարգիս Գրիգորեան 0.15
ՄՍամբրէ Ագողլանեան 0.50
Մարգար Շանկաեան «25
Օննիկ Շանկաեան 25
Մամբրէ Շիրինեան «05
Յարութիւն Պոտուրեան 10
Սարգիս Դաւիթեան .12
Վաղենակ ՊԷզազեան .11
Հրանդ Տինկիլեան 05
Իմաստուն Ապահունի «05
Հայկ Մովսէսեան .10
Դաւիթ ժամկոչեան «35
Աւետիս Ասատուրեան .77
Գուրգէն Կարկաեան .11
Արշակ Լարեան «05
Լեւոն Գրիգորեան «35
Արմենակ Գրպաշեան «05
Սարգիս ճԷյլԷզեան 50
Յարութիւն Սարաֆեան .04
Յակոբ Աբրահամեան «03
Երուանդ Մաքինիստեան .20
Աղավարդ Աւետիսեան «25
Խաչիկ Պագրճեան .05
Յուսիկ Վարդանեան 50
Պողոս Պողոսեան 50
Օննիկ Թոփալեան .10
Արամ Պոյաճեան 1.85
Միսաք Թումաճեան 1.50
Գրիգոր ճէրահեան «25
Գրիգոր Բարղամեան «05
Վահրամ Գամպէրեան .25
Գրիգոր Ազնաւորեան 50

ՊաշտօնեաներԷ
Տկ. Սրբուհի Պտուկեան 1.00
Վեր. Թ. ՇԷյվըր «50
Միս Ֆարմըր 1.00
Տկ. Մառի Ալիքսանեան 5.00
Պր. Ա. Ալիքսանեան 5.00
ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ 10.00

ԳՈՒՄԱՐ 32.63

[273]

Ինչպէս վերի ցուցակին վրայ կերեւայ՝
ԱՐԱՐԱՏի խմբագրութիւնը տղայոց հաւանութ-
եամբ տասը տոլար տրամադրեց այս հանգա-
նակութեան` ԱՐԱՐԱՏԻ ՖԸՆՏԷՆ, որ տղայոց
Միութեան կը պատկանի: Անշուշտ աւելին պիտի
տրուէր` եթէ մեր թերթը բաւական պատրաստ
դրամ ունենար:

ՓՈՔՐԻԿՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ
ՏՂԱՔԸ ԵՒ ԳՈՐՏԵՐԸ

Քանի մը տղաջբ լճակի մը եզերբը կը
խաղային: Ջուրին մէջ գորտեր տեսնելով սկսան
բարկոծել զանոնք:

Գորտերէն մէկը գլուխը ջուրէն վեր բար-
ձրացնելով ըսաւ.

- Տղաբ, դադրեցէբ մեզ բարելէ, ինչ որ
ձեզի համար հաճոյբ Է մեզի համար հաճոյք
չԷ: Աստուած մեզի ալ կեանք տուած Է զայն
վայելելու համար. ինչո՞ւ համար կը չարչարէք
մեզ: Այս խօսբերը ըսելով ջուրին տակը մտաւ
եւ տղաբը ալ անգամ մըն ալ գորտերը sp չար-
չարեցին:

Թարգմ. Անգլ.
ԺԻՐԱՅՐ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ

SOOO

ԹOՐOLRO

Գանատահայ Միութիւնը կազմակերպեալ
աշխատանք կը թափէ բոլոր Հայաբնակ կեդրոն-
ներու մէջ հանգանակութիւն ընելու: ՍԷնթ
Քէթրինզի եւ Թօրօնթոյի մէջ հրապարակային
ժողովներ եղած են այս առթիւ եւ բաւական
համեստ արդիւնքներ ձեռք բերուած: Շարժումը
առաջ կը տարուի միւս բոլոր կեդրոններուն
մէջ: Հանգանակութեանց արդիւնքը եւ նուիրա-
տուներու ցանկը պիտի ղրկուի ԱՐԱՐԱՏին`
Jugnnnpe :

ԱՐԱԳԱԾ

ԱՐԱՐԱՏԸ Գանատահայ միակ թերթն Է,
բաջալերէ զայն:

12

ԱՐԱՐԱՏ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ

Քաղաքիս Ազգային Գրադարանը եւ Հայ
դպրոցը իր ամենափայլուն շրջանը կը բոլորէ:

Նորահաս պատանի երիտասարդներու
գործունեայ խումբ մը եռանդուն կերպով
աշխատանքի լծուած Է տեսչութեան ներքեւ Sp.
Ա. Մ. Մուրատեանի, որ լրջախոհ, ազգասէր
եւ կարող անձնաւորութիւն մընէ եւ յարգանքը,
համակրանքն ու վստահութիւնը կը գրաւէ թէ
նորահաս սերունդին եւ թէ առհասարակ քաղաքիս
բոլոր Հայերուն:

Հայերէն դասաւանդութիւնները ձեռնհաս-
օրէն առաջ կը տարուին: Գրադարանի վարչու-
թիւնը, թարմ ուժերու հաւաքածոյ մը, մեղուի
ժրաջանութեամբ հաւաբոյթներ, հացկերոյթներ
եւ ներկայացումներ կը սարբէ Հայ դպրոցի
ընթացիկ ծախքերը գոցելու համար: Աշակերտաց
ԱՐԾԻՒ խումբը Դեկ. Shu պիտի բեմադրԷ կատակ-
երգութիւն մը, ԽԵՆԹ ԿԻԿՕՆ, որ աննախնթաց
պիտի ըլլայ գաղութիս պատմութեան մէջ:

Ինչպէս Գանատահայ միւս գաղութներուն,
նմանապէս հոս շարժում մը սկսած Է Հայութեան
ապագայ եկեղեցական եւ կրօնական հարցերը
լուծելու:

նոյ. 14ին հրապարակային ժողով մը
սարբուեցաւ Ազգ. Գրադարանին մէջ եւ ատենա-
պետութեամբ Պր. 3. Մուրատեանի, խորհրդա-
ծութեան դրուեցան Քահանային յետնեալ
պարտքերու հարցը. ժողովը միաձայնութեամբ
որոշեց վճարել զայն: Երկրորդ հարցն էր թէ
պէ՞տք Էր 1927ին հոգեւոր պաշտոնեայ մը
ունենալ: Թեր ու դէմ վիճաբանութիւններէ
վերջ որոշուեցաւ արձանագրել անոնք, որոնք
պիտի ուզէին շաբաթավճար տասը սէնթ խոս-
տանալ:

ներկաներու հոծ բազմութեան մէջ միայն
եռեսուն անձեր գտնուեցան տրամադիր Հայ
եկեղեցին ապրեցնելու: Նշանակելի Էր ներկայ
յոյն բարեկամի մը վեհանձն ժէստը` արձանա-
գրուելով իբր Հայ եկեղեցւոյ զոհաբերող
անդամ:

Համագաղութային պատգամաւորական ժողով
մը նոյ. 28ին պիտի վճռէ թէ Գանատան Հայ
հովիւ եւ Հայ Եկեղեցի պիտի ունենա՞յ
ապագային:

[ 274]

Նշանակելի Էր որ գաղութիս բոլոր
սրճարանները եւ ճաշարանը գոցուած Էին
օրուան ժողովին առթիւ: Գովելի քայլ մը
արդարեւ:

ԻՐԱԶԵԿ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ

Ամերիկայի Հայոց Առաջնորդ Գեր. Տիրայր
Սրբազանը Գանատայի իր հօտին տուած
այցելութեան առթիւ տեղւոյս Ս. Բարնաբաս
Անգլ. Եկեղեցւոյ մէջ պատարագեց: ՈրմԷ
վերջ Սրբազանին ի պատիւ pwnwehu ՎԷլընտ
Օթէլին մէջ հացկերոյթ մը տրուեցաւ: Ներկայ
էին Տէր եւ Տիկին Պապաեանբք, տեղական
թերթերու թղթակիցներ եւ Ս. Պարնըսի
Անգլիացի քահանան:

նոյն երեկոյին, Գանատահայ Միութեան
Ակումբին մէջ հրապարակային ժողով մը տեղի
ունեցաւ, կատենապետէր Պր. 3. Թորոսեան,
որ ժողովը բանալԷ յետոյ յաջորդաբար
հրաւիրեց խօսելու Պր. Ս. ՉիչԷբեան, Պր.

Պ. Սըվաճեան, Պր. Լեւոն Պապաեան եւ Սրբազան
Արքեպիսկոպոսը, որ հանգանակութիւն մը
բացաւ ի նպաստ Հայաստանի ԱղԷտեալներուն:
Յանձնախումբ մը եւս ընտրուեցաւ հանգա-
նակութիւնը դուրսը շարունակելու համար:

Սրբազանը Նոյ. 2ին Կոլթ մեկնեցաւ:

ԱՄՈՒՍՆՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Հոկտ. 24ին տեղի ունեցաւ ամուսնու-
թիւնը Պր. Մարտիկ Գրիգորեանի ընդ On.
Պայծառ Գրիգորեանի: Հոծ բազմութիւն մը
ներկայ En: Ս. Պսակը կատարեց Տ. Մ. Քհ.
Ստեփանեան` կնբահայրութեամբ Պր. Թորոս
Սահակեանի: Կատենապետէր Պր. Յակոբ
Մելքոնեան: Մեներգներ, եւ պարեր տեղի
ունեցան:

նոյ. 7ին Հ. 3. Դաշնակցութեան Օրը
տեղի ունեցաւ: Ատենախօսութիւններ եւ երգեր
եղան:

ԽՈՐԷՆ ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

[Blank]
(Դատարկ|

[275]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ

ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն խմբագիր.

Հայորդիներու ստուար խումբ մը` պատասխանատու խմբա-
գրական զանազան ճիւղերու մէջ եւ անդամ Գործադիրներու
Հաւաքոյթին:

Գրիգոր Ազնաւորեան, Գծագրող Խմբագիր:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ.

Մեր յաջողութիւնը ընթերցող բարեկամներու գործակ-
ցութենէն կախեալ Է: Դուն այդ բարեկամներէն մէկն ես.
Հայերէն եւ Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏՆԵՐԸ ծանօթացուր թէ
պատանի եւ թէ չափահաս ծանօթներուդ եւ թելադրէ անոնց
որ բաժանորդագրուին:

Արարատ պանդուխտ հորիզոնի ներքեւ ապրող հարիւր
Հայորդիներս մԷկզմէկու կապող եւ մեր Հայագիտութիւնը
մշակող ազդակն Է, դուն ալ գործակցէ, որպէսզի Ան իր
առաքելութիւնը գոհացուցիչ պայմաններու ներբեւ կատարԷ:

Դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով: Մեր բարեկամ-
ներուն միջոցը եթէ չի ներեր նամակատուն երթալու` այն
ատեն կրնան իրենց ղրկելիբ գումարը պահարանի մը մԷջ
ամփոփել եւ մեր հասցէին ղրկել որ Է`

“ARARAT MONTHLY”
Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont.
CANADA.

[276]

[2771

[Blank]
(Դատարկ|

[278]

M
ELIEF ASSOCIATION OF CANADA.

A JUNIOR MAGAZINE EDITED AND OWNED BY THE 98 ARMENIAN BOYS,
UNDER THE CARE OF THE ARMENIAN R
ME II.

Wishes You \
am
/V\ERRY CHRISTMAS Ww

[2791

ARARAT MONTHLY

EDITORIAL PAGE
AS WE GREET THE SECOND “ARARAT YEAR”

“Ararat” has accomplished a prosperous year.

We greet the New Year with a better hope than that of last year’s and know
that 1927 downs on us with greater progress and a capital success in store.

It is a real pleasure for the Staff of this paper to state that all the
achievements we have had during the infancy of “Ararat” we owe to our friends.
Thanks to their loving hearts! They were very loyal to us, they encouraged us,
helped us by getting new subscribers and stood by us to the end.

We have had many mistakes; our friends saw them but did not take them
seriously. Many failures; they noticed them but did not condemn us. They knew that
we were just boys, boys from a different country with a different language
altogether, and it was very difficult for us to express our thoughts in better and
proper English. And in spite of all they praised us more than that we deserved.
We could not dream of better and more encouragement than what we received.

The birth of “Ararat” last year, was based on a very strong confidence in the
work we were undertaking and in our friends. That confidence did not fail us!
It is stronger in us than ever.

And now, while we are sending out the first number of the Second Volume of
“Ararat”, we wish to thank every individual of the great army of our friends
for his co-operation and kind heart. In the mean time we wish you the Season’s
Greetings!

RENEW YOUR SUBSCRIPTION

The great majority of the subscribers of “Ararat” have already renewed their
subscriptions. We are sending the paper to those who have not sent theirs and
will continue to do so unless they advise us otherwise. We hope there will not
be a single friend to dream about deserting us. “Ararat” must carry on its mission
of teaching the beautiful English language to our hundred boys.

WHO WON THE THREE PRETTY RUGS?
On account of the weather, broadcasting stations couldn’t give out the news
and we refused to report it in other paper than Ararat. The winners were; Mr.

H. Zadourian of Detroit first, with 82, Mr. Alex. Soghigian of Lawrence, Mass.
second with 7[..?] subscribers and Kiwanis Club of Galt third.

[280]

ARARAT

SPECIAL DONATIONS
TO ARARAT DURING 1926.

Rev. Ira W. Pierce of Toronto, $7.00
and years subscription.

Mr. Epremian of Schenectady, N. Y.
$1.00 and subscription.

Mr. P. Courian of Toronto, $15.00,
subscription included.

Mr. Frank Cray of Toronto, $5.00,
subscription included.

Miss Hollett of Halifax, $2.00,
subscription included.

Miss Blanche Hutt of Toronto $5.00
and subscription included.

Mrs. M. E. Kent, of Toronto, $3.00,
subscription included.

Mr. David Moyle of Toronto, $6.00,
subscription included.

Mr. A. G. Nakash of Sherbrooke,
$5.00, Subscription.

Mrs. S. Nargizian of New York, $2.00
subscription inc.

Mr. Calil Setlakwe of Sherbrook,
$5.00 subscription incl.

Mr. S. Utujian of Toronto $7.00
subscription incl.

Mrs. Wm. R. Yendall, of London,
$2.00 subscription incl.

Mr. Vahan Kurkjian of New York,
$5.00 subscription incl.

[281]

MONTHLY

Mr. H. D. Madteosian of Fordson,
$5.00 Subsc. Incl.

Mrs. Shahistanian of Detroit,
$10.00, 3 subscriptions included.

Miss E. Coleman of Hamilton, $2.00
for the Boys’ Junior Red Cross Club.

Miss Bale of Guelph, $0.50.

Armenian General Benevolent union
of Paris, France, $5.00 Subs. Inc.

Miss Bowman of Hallville, $2.00

Subs. Inc.

Mrs. L. Boyajian of Guelph, $5.00
Subs. Inc.

Mr. N. Hachigian of Guelph, $5.00
Subs. Inc.

Mr. L. Babayan of Toronto,

1.- $160.00 for an Underwood
Armenian Typewriter.

2.- $277.50 for a new Gestetner
Duplicating Machine.

3.- Three pretty rugs to be given
away free to our three friends who
found largest number of subscribers for
Ararat during “One Thousand New
Subscribers” Campaign.

Mr. O. Donelian of New York $166.00
through Mr. L. Babayan of Toronto to buy
an addressing machine.

“Ararat” thanks these generous
friends for their gifts. During the
infancy of our magazine above friends
played great part indeed to make our
paper a lasting one.

ARARAT

THE OAK TREE

Once upon a time there lived a
rightful judge.

One day there came two young men,
Manoug and Armen. Manoug said;

- “Sir, last year I was going to
travel to a far off city, this young
man, being a friend of mine, accompanied
me for a distance. When we were going
to depart from one another, I remembered
that I had a diamond ring with me which
was a gift from my mother, and it was
not safe for me to carry it on me in my
travel. And because I had a great
confidence in my friend, I gave it to
him to keep it until I returned. And
now I have done so. But when I asked my
friend to return me the ring he answered
me telling that he did not get anything
from me.

And Armen said;

- “Sir, he is trying to deceive you.
He did not give me any ring.

Then the judge asked to Manoug;

- “Have you a witness?”

- “No Sir,” answered Manoug, “there
was nothing else but an oak tree.”

- “Is that so?” asked the judge to
Armen.

- “No Sir, he did not give me any
ring, nor I have seen any oak tree,”
answered Armen.

After thinking for a while, the
judge told to Manoug;

- “Go and get me a little twig of
that oak tree you are speaking of, and
you Armen,” turning to the other, “wait
here until he comes back.”

An hour later Manoug did not return,
and the judge, while waiting for him,

4

[ 282 ]

MONTHLY

was looking around and pretending to be
worried about the delay, he turned to the
other and asked.

- “Armen, why is your friend so late
in returning back, look out of the window
and see if he is coming.”

- “Sir,” said Armen, “it is
impossible for him to come back so soon.
The place, where the oak tree is, is
far away.”

- “Now, I got you,” said the judge,
“just a while ago you told me that you
did not see any oak tree and now you
confess that the tree is far away. You
have the ring. Return it to its owner,
and also you are going to jail, because
you are a thief.

Translated
from Armenian

HAGOP APRAHAMIAN

THE REWARD

Once upon a time a rich prince went
out to the woods to hunt. He was
accompanied with a large group of nobles
and servants.

While passing by a farm, he saw that
a very old man was planting young walnut
trees. He was very much surprised and
said to his men.

- “Why that old man is working so
hard planting the young trees? Do you
think that he will reap any fruit from
them?”

All of them expressed their surprise
over the oddity

ARARAT

of the old man’s action.

Then the prince went to the old man
and asked. “How old are you?”

“Praised be the Lord, I am eighty
years of age,” answered the old man.

“How many years more do you expect
to live yet that you are planting these
young trees?” asked the Prince, “and do
you expect to reap fruit from them?”

“My lord,” said the old farmer, “my
grand father and my father worked and
planted this farm and year by year I
harvested it for me and for my family.
And your grandfather and also your father
have worked to leave you a great estate.
You see, we are enjoying the fruit of
the labor of our fathers, why then my
children and their next generations
should not reap the fruit of my labor.”
There is an old saying; “Father sows
and the son reaps.”

The prince was very much pleased of
this answer and have a handful of gold
to the old man, who turned to the prince
and the crowd and said.

“Who can tell me that I did not reap
the fruit of my labor even now?”

Translated
From Armenian

ARMENAG APRAHAMIAN

Many of our old friends have already
sent “Ararat” a dollar as renewal of
their subscription.

Help us to make our magazine better
than ever.

[ 283 ]

MONTHLY

OFFICIALS OF OUR HOME

There are many officials in our Farm
Home. Every one of them are very good
to us, they love us and care for us. All
the boys love them in return and obey
them. Of course, sometimes the boys find
themselves in wrong, which breaks the
heart of the official who is in charge.
But this does not mean that we have bad
boys amongst us; not at all. The boys do
the mistakes without realising it, and
afterwards they find it out.

These are the names of our
officials; -

Rev. T. Shaver, Superintendent. Mr.
Shaver is looking over and managing the
Home and the Farm. He is also teaching
the Senior School Room. He is a very nice
man and loves the boys. He is married
and has a daughter, about eleven years
old, who goes to Georgetown school. Her
name is Hilda. She is a very nice girl.
Mrs. Shaver and Hilda live on our farm
with Mr. Shaver. When Mr. Shaver is
away, Mrs. Shaver teaches the boys. A
little boy, named Jack, lives with Mr.
and Mrs. Shaver. His father is a
conductor on a train.

Mr. A. L. Alexanian, Assist. Super-
intendent.

Mr. Alexanian is a young Armenian.
He is with us since we came to Canada.
He is a very kind old brother to us and
all the boys love him. He teaches the
Junior School Room and also supervises
the Farm Home

ARARAT

in turn with Mr. Shaver. He has come to
Canada six years ago. When he first came,
he could not speak any English, but he
went school in Hamilton, and after to
highschool and learned English. Before
he came to Canada, he was in France,
where he attended a university.

Mr. Alexanian is married since last
year. Mrs. Alexanian is a nice lady. The
boys like her.

Mr. Alexanian is also the Directing
Editor of Ararat. He works very hard
for it. While he looks over our articles
and corrects them, Mrs. Alexanian helps
him [..?] with the typing most of the
work for Ararat, beside doing other
things. They both work long hours for
our little magazine.

Mr. Alexanian’s mother and little
sister live in Hamilton. He has a brother
also who attends a college in Winnipeg.

Miss M. Campbell is our Matron. She
is from Jamaica. She has been a
Missionary in Armenia before and during
the great war. She loves the Armenians.
She can speak Armenian to us. Miss
Campbell supervises the kitchen and the
dining room and nurses the boys when
they are sick. She is dressing cuts and
wounds of a battalion of boys every day.
We all are very fond of her. She is very
gentle and kind hearted. We all are very
glad that Miss Campbell is our matron.

Mrs. Selby is our cook. She is a
nice lady too. She makes good dishes
for us and she is very kind and motherly.
The boys all like to be Kitchen boys to

6

[ 284 ]

MONTHLY

help her. She is from Toronto, the city
where good men and women grow.

We have also a kind mother, very
gentle and kind hearted. She is an
Armenian. Her name is Mrs. S. Bedoukian.
She mends our clothes supervises the
cleaning of the dining room and the
dormitory. If any of the boys do not
know how to do a work, she is only too
glad to show them by doing it herself.
The boys keep the places cleaner and
scrub the floors better than they were
doing before. It is because she shows
us how to do it.

We are very glad that we have very
good officials in our Farm Home.

AHARON CHERCHIAN

LITTLE FACTS
ABOUT OUR RED CROSS CLUB

Our Junior Red Cross Club is going
on to its work better than ever. It was
organized in January 1926. We are very
proud of our Club. We call it The
Armenian Boys’ Junior Red Cross Club.
Our Motto is; “Lift Yourself and Lift
the Others Up.” We work this amongst
ourselves and know what does it mean.

We study the health games and also
do some missionary work. Our Club has
adopted a little boy in one of Armenian
orphanages (8)

ARARAT MONTHLY

ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA

CHAIRMAN;- J. G. KENT HON. TREAS;-H. L. STARK.
Managing Director of John Stark & Co.
Canadian National Exhibition.

BY REV. IRA W. PIERCE;- Gen. Secretary.

A whole year has gone by since the inception of the “Ararat”. We look back
over that time and consider the progress of all our work. Its progress may be
noted in many directions.

First of all we think of the very gratifying fact that forty-seven of our
boys have been placed on Canadian Farms where they have applied themselves with
industry and intelligence and in general have won the approval and good will of
our Canadian Farm homes. This has involved some miner problems but these problems
have always been met and the boys on the whole have been credit to their Race
and to our Institution.

Then we have had the joy of bringing a new contingent of boys who arrived
last August. Some of these boys are still with us at the farm where they are
getting their English but some have already gone out to Canadian farm homes
where they also are making good.

But over and above this the Armenian Relief Association have brought to
Canada a number of Armenian girls and young women who have entered domestic
service. We wait to see the result of this experiment but we expect the girls
to do well even as our boys are doing. One thing we know, which joy and gladness
have been brought to their lives because they have come to this side of the world
where perilous possibilities have been removed from their future and where they
will be near those who love them.

Then one more feature of progress should be mentioned and is the increasing
good-will and support of the public. We have more friends helping with their
gifts than we had a year ago. And that is as we would like it and indeed as we
must have it as the work goes on and develops. Our expenses are great.

Are you in your community going to do more this year? Get your Sunday School
Class or your Young Peoples’? Society to help us or any other organization with
which you are connected. Those who know what the Armenian people have come through
and what our boys and girls have had to endure will not withhold their help.

We thank you.

[ 285]

ARARAT

(Continued from page 6)

in Jerusalem. He is 9 years of age and
a very bright boy. His teacher writes
us so. Our Junior Red Cross Club has to
send $60.00 a year to keep this little
brother. And this money comes from our
mite box. If any of our boys get money
from their friends or by selling stamps
or cucumbers and other things from
their own plots in the summer, a great
part of it goes to the mite box instead
of candies and other eats. Of course,
the rest goes to their bank books.

Our Club was much busier during
1926. We also had a campaign to raise
money to send to Armenia as a little
help from us to the ones who lost their
homes during the last terrible earth-
quake. Amongst the boys and the staff
and also by giving up three meals, we
raised over fourty dollars.

In addition to this we observed the
First Sunday in December as Golden
Rulling Sunday. As usual, we gave up
three meals for that also but not all
in one day as we did formerly.

We love our Club and are proud to
know that our Club is a member of the
Ontario Junior Red Cross, which counts
a great army of over fifty thousand young
boys and girls.

Mr. A. L. Alexanian is our teacher
and also Director of our Red Cross Club.

Haroutun Bodourian is our President,
Hagop Aprahamian is our Secretary, and
Sarkis Krikorian is our treasurer.

We hope that Mr. McCready, the
Director of the Junior Red Cross of
Ontario will visit us someday.

HAGOP APRAHAMIAN

[ 286]

MONTHLY

HOW THE ARARAT STARTED

It was two years ago, Mr. Alexanian
told us that some day we were going to
publish a little school paper and call
it “Ararat.” When we heard this at first,
did not really understand what did he
mean of it. We were very young then and
could not think of anything else but
play. So Mr. Alexanian would not start
it until we were prepared for it. But
we noticed that he was planning some-
things.

At last, one day in December 1925,
he gathered us all in the school room
and said he had everything ready to start
the paper. He said that in order to do
it we should give up some of our work
hours and work. We were going to charge
a $1.00 a year for the paper and use
the money to pay the expenses. He said
that the paper was going to be our own
and if we made more money than the
expenses it was going to be our own and
we would use it to improve the paper
and make it a lasting publication. He
said that we were going to have many
hundred subscribers. Of course we did
not think very seriously about it and
thought that he was dreaming.

We published the first issue in
January 1926. Only fifty copies. As
soon as it went out we learnt that we
had to publish over 300 hundred more
copies of it to meet the demand.

Ararat grew faster and faster. It
was not very long when Mr. Alexanian
told us

ARARAT

that our paper was going to 17 countries
in the world. A few weeks later over
twenty, and now, twenty nine countries
are getting it. This shows how our paper
is progressing very fast.

The publication of our magazine is
causing a great deal of extra work for
Mr. & Mrs. Alexanian. They put long hours
in managing it. But they are doing it
because they love us.

As all the big boys have gone out
to the Canadian farms, it is not very
easy for Mr. Alexanian to get the
articles from the boys in time and in
good shape. Of course, the younger boys
are learning to write and also some of
the boys on Canadian farms are sending
their articles.

Ararat will grow yet, all of us
believe so. Someday it will have several
thousand subscribers all over the world.

HAIGAZ MESROBIAN

SANTA TO VISIT US

The Superintendent of our Farm Home
has received a radio message from Santa
Claus. We were not there at the time,
but we learnt about it very soon.

The message says; “I am ready to my
Christmas trip. My reindeers are
harnessed. They are going to prance over
the icelands and mountains south from
the North Pole, where I am now. After
visiting many places, I’11 be at the
Armenian Boys Farm Home on December the
24th. Yes, we will come! Faster than
the North wind, quicker than the flesh.
Be ready I want a good reception there.”

MONTHLY

[287]

And all the Armenian boys and
including the writer, are going to give
an emperial reception to Santa Claus.

We are already aware of with what
kind of a load is Santa coming and have
smiling faces and happy hearts while
waiting for him.

SARKIS KRIKORIAN

PERSONAL

Rev. A. Lane, our former super-
intendent is taking a course in one of
the theological colleges in New York.
On account of sickness in the family
circle he has postponed going to
Scotland.

Miss E. F. Brown, a kind friend of
ours in Georgetown, is sick since many
days. We were very sorry to hear about
it. Hagop Aprahamian wrote a letter from
all of the boys expressing our sympathy
and love.

Rev. & Mrs. Shaver and Hilda are
going to spend the first part of
Christmas holidays at Mr. Shaver’s
mother’s at Cornwall, Ont.

Mr. & Mrs. Alexanian are going to
spend the last part of the Christmas
holidays and the New Year’s Day at his
Mother’s in Hamilton.

Many boys are coming from their
Canadian homes to have the Christmas

with us.

HAROUTUN BODOURIAN

ARARAT

IMPRESSIONS
By Miss M. Campbell.

My beautiful worm little Island home
seems very far away, as I look outside
and see the snow.

A wonderful white fleecy mantle has
been flung down upon the Earth around,
covering all its ugly spots.

In each country, Nature has a way
of hiding unsightly things, for a time
at least. Here in your great and generous
Canada, Winter brings its covering of
snow. In far off tropic Jamaica creepers
and vines with vivid blossoms cover our
ugly spots.

In comparison with Jamaica, who
appears a dainty, bright, affectionate,
mischievous sprite, Canada looms up as a
beautiful mother broad-minded, tender-
hearted, tolerent. With outstretched arms
she welcomes the stranger to her home.

On the other hand, Canada is a land
of stalwart, eager, ambitious bright-
eyed young people. With heads up, eyes
clear, hearts singing, they challenge
the future and shout defiance at failure.

Can’t you see them as they stand
crowded together, waiting and ready for
the doors of opportunity to open to them!

It is an inspiration to live in
such a Country and amongst such people.

We, my little charges and I have
come from a far Country, God grant that
here in Canada we may find new life, new
hope, new courage to go on to a full and
complete life of service to God and man.

Our Armenian boys are full of
spirits and mischief, but respond

10

[ 288]

MONTHLY

gradually to kind words, but do not like
being laughed at. Every little hurt or
cut presented at clinic, must be treated
and considered very seriously!

What fun they shall have at Christ-
mas with now skates and sleighs. I hope
to join in the fun too when my snow-
shoes arrive!

A HAPPY CHRISTMAS TO ALL AT THE
ARMENIAN FARM!

AN ARMENIAN MOTHER IN CANADA

Do you know who is the happiest boy
in our Home? He is Armenag Aprahamian.
His mother came to Canada just two
weeks ago. She is a very young woman.
She was in France before she came.

Everybody was glad to see mother and
son meet. All the other boys were glad.
Some day perhaps they will hear from
their dear ones.

Mrs. Aprahamian stayed with us for
three days and went to Toronto, where she
will work at Mr. Babayan’s home, and make
her living.

The boys heard from Mr. Pierce that
a group of young Armenian girls are on
their way from one of the American
orphanages to Canada. They will be here
just before Christmas. We were very glad
to hear it. Who knows that perhaps one
of our boys will not find his lost sister
amongst them?

ANTRANIK KEVORKIAN

11

ARARAT MONTHLY

IMPRESSIONS
BY REV. THOS. SHAVER

When asked by the Editor of the “Ararat” if I would write a short article
on my impressions of the work at the Armenian Boys’ Farm Home I said “Yes.” When
begining to write, I realize I have a hearty answer.

Ten weeks ought to enable one to speak of impressions. But “impressions” must
give place to “impression.”

There is but one outstanding impression - the seriousness of the work under-
taken - in other words the challenge it continually presents. It is no small task
to supervise a farm of two hundred acres with its dairy, its poultry, its orchard
of about forty acres as well as its hay and its grain. One must ever be on the
alert to see that the Farm pays a dividend. But a more serious problem than that
of the farm, confronts a superintendent here. That problem is the one confronting
the man or the woman who deals with human life.

To-day, probably as never before, parents have no hesitancy in acknowledging
they find it a serious responsibility to creditably train their boys for life’s
noblest achievements. Yet these same parents have the school, the church, the
community as their assistants. We have fifty boys who are not bone of our bone
and flesh of our flesh. They are not even relatives. They are not even of the
same nationality. In the majority of cases they are either fatherless or mother-
less or both. Fatherless motherless not because of the ordinary forces that war
upon life, but because of fiends in human form; who hesitated not but rather
gloried in the butchering of the father, the crucifying of the mother before
the boy’s eyes. These boys have seen the loss of all things held dear to them,
and in a new land, among strange customs, strange people, strange languages,
must begin anew their lives’ career. Fortunate the individual who can be of any
assistance to them! Yes, but that fortune can be gained only through a constant
devotion, tireless energy, a never failing love. The boy’s early years must
never be forgotten.

Thus it is that a superintendent of such an institution as this, must always
feel the challenge to all that is best in him as he daily lives among, plays
with, and attempts to direct the boys that like the Boy of Galilee, they shall
increase in wisdom and in stature, and in favor with God and man.

[289]

ARARAT

DV

LOA =

ee OO

GF
6
=

YEAR?S ARARAT DONATED

From Miss Olive Burr, Richmond Hill, to
1.- Clifford Burr, Gormley, Ont.
2.- Donald Tennyson, Richmond Hill, Ont.

From Mr. H. Bozigian, Detroit, to
Armenian Orphanage, Beiruth, Syria.

From Mr. Gaizak, Detroit, to Armenian
Orphanage, Beiruth.

From Mrs. A. Soghigian, Lawrence, to
Mr. K. Antreasian, France.

From Miss J. L. Edgar, Hamilton, to
Master W. Edgar, Windsor, Ont.

From Mr. H. Messiayan, Bronx, to Mr. K.
Tashjian, Trenton, N. J.

12

MONTHLY

[290]

From Mrs. Z. Soghigian, Lawrence, Mass.
to

1.- Mr. Stepan Ajemian, Syracuse, Mass.
2.- Mr. P. Ajemian, France.

From Mr. H. Dokajian, Lawrence, to Mrs.
Mariam Nighoghosian, Lawrence, Mass.

From Mr. K. Soukoian, Lawrence, to Mrs.
A. Soukoian, Bulgaria.

From Miss M. Campbell, Georgetown, to

1.- Miss T. P. Powell, Jamaica, W. I.
2.- Miss Galbraith, Jamaica, W. I.

3.- Miss Nellie Johns, Jamaica, W. I.
4.- Miss Geoghegan,

5.- Miss Dorrit Corrigan, Bronx, N. Y.

From Mr. H. Canjian, Philadelphia, to
Master G. Canjian, Greece.

Mrs. L. Boyajian, Guelph, to Mrs.
S. Zadourian, Detroit.

Mr. A. Antreasian, Lawrence, to

1.- Mr. M. Atamian,

2.- Mr. N. Kurkjian, both of Lawrence.
3.- Mr. A. Antreasian, France.

Mr. A. Yeramian, Worcester, to

1.- Mrs. Boyajian, San Francisco,

2.- Mrs. T. Parnagian, Durham, N. C.

(To be continued)

[Blank]
(Դատարկ|

[ 291 ]

ARARAT MONTHLY
A School Paper Edited by the Armenian

Boys at Georgetown Farm Home.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

A large group of boys on the Staff of
Editors and responsible in various activities
when publishing the paper.

ծ SUBSCRIPTION, $1.00 A YEAR. WO)

We hope that you are interested in the
success of “ARARAT” and even with its
failures, are going to make it your own
paper. We trust that you will enlist many
new subscribers for us.

Let us make this the record month.

ADDRESS:-

“THE ARARAT MONTHLY”,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME,
GEORGETOWN, ONT.

CANADA.

[ 292 ]

Ե
Ր
§
ae
ne
h
Ul) 8
i
Ո
$
Ս)
1

[
293 |

[Blank]
(Դատարկ|

[ 294 ]

DOGS

Բ. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՅՈՒՆՎԱՐ, 1927. ԹԻՒ 1.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐՈՒՈՅ ՍԵՄԷՆ ՆԵՐՍ

Արարատ իր Երկրորդ Տարին կը թեւակոխէ զօրաւոր ինքնավստահութեամբ, հաստատ
բայլերով եւ խորունկ հաւատբով up:

Այս նշանակալից առթիւ մեզի համար արդարացի պիտի ըլլար անշուշտ յետահայեաց
ակնարկով մը տեսնել ու չափել իրական արժէքը այն յաջող նուաճումներուն, որոնք մեզի
վիճակեցան անցեալ տարուոյ ընթացքին: Ճշմարիտ հաճոյք մըն Է արդարեւ այս տողերով
արձանագրել այն սրտբաց բաջալերանքը, զոր գտանք մեր Ամերիկահայ տարեկից ու երէց
հայրենակիցներու եւ Գանատացի բարեկամներու մօտ:

Անոնք հիացուցիչ հաւատարմութեամբ մը մեր կողքին կեցան, տարածեցին մեր թերթիկ-
ները, նիւթապէս սատարեցին մեզ եւ հակառակ մեր բազմաթիւ սայթաբումներուն՝ գովեցին
ու փառաբանեցին մեզ մեր արժանիբէն ալ աւելի: Աւելի քաջալերանք կարելի չէր սպասել
արդարեւ:

Գանատական 17 թերթեր, անոնցմԷ շատեր պատկառելի, եւ Ամերիկահայ երկու, Հայրենիք
եւ Պայքար, յառաջապահ օրկաններ Հայ ազգին երկու խոշոր կազմակերպութիւններուն,
համակրանքով ողջունեցին Արարատը, յօդուածներ արտատպեցին, վերլուծեցին զանոնք, մեր
Հայորդիներուն գովքը ըրին եւ զօրաւոր ազդակներ եղան բաժանորդներու ստուար թիւ մը
մեզ ղրկելու:

Անցեալ տարի զօրաւոր հաւատքով մենք սկսանք հրատարակել Արարատը թէ ԱնգլիերԷն
եւ թէ Հայերէն: Այդ հաւատքը չխաբեց մեզ, ան մեր մէջ ալ աւելի զօրաւոր Է այսօր քան
երբէք: Մեր գործունէութիւնը կասկածելի չԷ, եւ Արարատի ՀԱՅԱՑԻ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹԻՒՆԸ մեր
Հայորդիներու մէջ ամէն տարակուսանքէ վեր Է այլեւս: Հիմ մը դրած ենբ, անսայթաք տարի
մը բոլորած ունինք ու այսօր հսկայ եռանդով մը սպառազինուած` կը պատրաստուինբ մեր
թերթիկներու երկրորդ տարին բոլորել:

Անցեալ տարի Հայութեան խորթ զաւակները կը կարծէինք ինբզինքնիս այս հեռահայ
միջավայրին մէջ. այս տարի մօտեցած ենբ մեր ազգին, մեր աւանդութիւններուն ու մեր
հայրենիքին: Այս մերձեցումը պիտի յաւերժանայ անշուշտ ու մենք պիտի ապրինք զաւակ-
ները մնալ այն ազգին, որ շարունակ Գողգոթայի ճամբուն վրայէն բալեց եւ սակայն եղաւ
բարձր ու վսեմ:

Կեցցեն Արարատի բարեկամները, Հայ թէ Գանատացի, առաջինները Լեգէոն մը կը կազմեն,
վերջինները բանակ մը: Առաջինները ազգային զգացումներով զինուած են եւ վերջինները
բարեկամական համակրանքով զրահաւորուած: Անոնք պիտի մնան մեր կողքին, պիտի չլքեն մեզ
եւ պիտի քբաջալերեն մեզ աւելի քան երբէք:

[ 295]

ԱՐԱՐԱՏ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ ՍԱՆԵՐԸ
Գրեց Լեւոն Պապաեան

1923 տարուոյ Յուլիս 1ին էր երբ
Գանատայի Հայանպաստի նախաձեռնութեամբ
Քորֆուի Լորտ ՄԷյըրզ Ֆընտի որբանոցէն 50
որբերու առաջին խումբը հասաւ Թօրօնթօ, եւ
տեղաւորուեցաւ նախապէս պատրաստած ճորճ-
թաունի Ագարակը: Տղաթը ճարպիկ, աշխոյժ եւ
խելացի Էին եւ բիչ յետոյ տեղացի բարեկամ-
ներով համակրելի շրջանակ մը ստեղծուեցաւ
իրենց շուրջ: Մանաւանդ մենբ, Հայերս,
խանդավառուած Էինք մեր տղոցմով, որովհետեւ
պատերազմի օրերէն ի վեր միշտ լսած եւ
հետաքրքրուած Էինք մեր ազգին 100,000
որբերով եւ այսօր անոնցմէ փոբրիկ խումբ
մը գոնէ մեր աչքին տակ ունեցանբ եւ զանոնք
ուրախ եւ երջանիկ զգացնել մեր խղճի պարտքը
կըզգայինջբ:

Անոնցմէ շատերուն սիրուն երեսները եւ
սեւ, Հայկական աչուկները իրենց անմեղ
նայուածքներով յաճախ արցունքներ կը խլէին
UGUE: Կը մտածէինք թէ անոնցմԷ շատեր մեծ
եւ բարեկեցիկ գերդաստաններու զաւակներն
էին եւ հօր մը ու մօր մը աչքին լոյսը,
որոնք նահատակուեցան յանուն Հայ ազգին եւ
Քրիստոնէութեան:

Նոյնպէս խանդավառիչ En լսել անոնց
ազգասիրական արտայայտութիւնները.

- «Մենք Հայ ազգին զաւակներն ենբ եւ
միշտ Հայ պիտի մնանք:»

Անբացատրելի En անոնց ուրախութիւնը՝`
երբ մանաւանդ Հայ այցելուներ ունենային
ագարակին մԷջ:

Մեր սաներուն երկրորդ 40 հոգինոց
խումբը հասաւ 1924ի աշնան եւ երրորդ խումբը
անցեալ ամառ` 8 տղոցմԷ բաղկացած: Այսօր
ընդամէնը 98 Հայորդիներ ունինք Գանատայի
Հայանպաստին խնամակալութեան ներքեւ:

Մեր տղաբը կըստանան նախնական կրթու-
թիւն Անգլիերէնի, եւ սակայն զանց չԷ առ-
նուած նաեւ անոնց ազգային դաստիարակու -
թիւնը: Ամէն տղայ օրական ժամ մը Հայերէն
դաս կ՞առնէ եւ բոլորն ալ այժմ Հայերէն
կարդալ եւ գրել գիտեն:

Մեր չափահաս սաներէն, եւ մանաւանդ
անոնք որ ըստ բաւականի Հայերէն կարդալ եւ
գրել գիտեն, 40ի չափ անցեալ գարունէն ի
վեր ղրկուած են Գանատական շրջակայ ագարակ-
ները, ուր կը խնամուին իբր զաւակ ագարակա-
տիրոջ պայման ունենալով միեւնոյն ատեն
իրենց ուսումը շարունակել եւ Հայանպաստի
հսկողութեան ներբեւ մնալ: Այս տղոցմէն
միշտ նամակներ կըստանանք: Քիչ բացառութ-
եամբ անոնք իրենց գոհունակութիւնը կը
յայտնեն իրենց միջավայրէն:

Կը հաւատանք եւ կը յուսանք որ մեր
այս Հայորդիներէն շատեր ապագային լաւ եւ
բարեկեցիկ ագարակապաններ պիտի ըլլան եւ
օգտակար թէ իրենց միջավայրին եւ թէ այն
ազգին, որուն զաւակներն են:

Մեզ, Հայերուս, նուիրական պարտական-
ութիւնն Է ամէԷն տեսակ օժանդակութիւն sh
խնայել այս տղոց, որպէսզի անոնց իւրաքան-
չիւրը իրենց համար լաւ դիրջեր շինեն եւ
ըլլան Գանատայի հաւատարիմ բաղաբացիներ եւ
միանգամայն արժանաւոր զաւակները Հայ ազգին
եւ Գանատահայ գաղութին լաւագոյն անդամները:

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ԴԻՄԷ

ԱմԷն տեսակ տպագրական գործեր, յայտա-
գիրներ, ծանուցումներ, տոմսակներ,
հրաւիրագիրներ, եւայլն, Արարատի տպարանը
կըստանձնԷ: Մաքուր գործ եւ մատչելի գիներ:

ԱՐԱՐԱՏ

ԹՕՐՕՆԹՈՅԻ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹԸ
Գրեց Պ. Սըվաճեան

Թօրօնթօն բաղդատելով Գանատայի միւս
Հայաբնակ քաղաքներուն հետ, ամենաքիչ
Հայութիւնը ունեցող գաղութն Է որոնց
թիւը, մեծ ու պզտիկ, հազիւ հարիւրի կը
հասնի: Այս փոջրիկ գաղութը իր մէջ կը
համրէ գորգի կարեւոր վաճառականներ, գորգ
լուալու ու նորոգելու գործարանատԷրեր,
կօշկակարներ, դերձակներ, ճաշարանապետներ,
խանութպաններ, պաշտօնեաներ եւ գործաւոր-
ներ, որոնց բոլորն ալ իրենց աշխատանքի
շնորհիւ ապահոված են համեստ ապրելակերպ մը:

Այս գաղութին պատմութիւնը հազիւ
երեսուն տարուայ անցեալ մը ունի, սակայն
մինչեւ երկու տարիներ առաջ ազգային
հաւաքական որեւԷ կեանք չԷ ունեցած wu:
Խոշոր քբաղաբի մը մէջ ցրուած, իրարմէ
անտեղեակ, ամԷն մէկը իր գործով կլանուած.
- այս Էր գրեթէ պատկերը:

Սակայն երեք տարիներէ ասդին, գաղութիս
վրայ աւելցած Է երիտասարդ եւ մտաւորական
նոր ուժեր, որոնբ կարծես շիճուկը եղան
գաղութին ու գոյացաւ ազգային մթնոլորտ
մը, որ յանգեցաւ գեղեցիկ եւ եզական գործի
մը - Գանատահայ Միութեան կազմութեան:

ՀետզհետԷ Գանատահայ Միութիւնը ունեցաւ
մասնաճիւղեր Գանատայի գրեթէ բոլոր Հայաբնակ
քաղաքներու մէջ եւ կազմուեցաւ Գանատահայու-
թիւնը ներկայացնող զօրաւոր մարմին մը:

Գանատահայ Միութիւնը առանց խտրութեան
բոլոր Հայերու միութիւնն Է եւ զանոնք
իրարու կապող եւ մէկ ճակատ ներկայացնող
օղակը:

Արդէն ուրախալի Է տեսնել թէ իւրաբան-
չիւր Հայ ըմբռնելով նման ձեռնարկի մը
օգտակարութիւնը եւ կատարելիք դերը,

հաւաքուած Է անոր շուրջը, բերելով իր
նիւթական եւ բարոյական օժանդակութիւնը:

Մօտաւորապէս մէկուկէս տարիներ առաջ,
Թօրօնթոյի մէջ կազմուեցաւ նաեւ Հայ Բարե-
գործական Ընդհանուր Միութեան մասնաճիւղ
մը` 17 անդամներով եւ ամԷն տարի կեդրոն
կը ղրկէ բանի մը հարիւր տոլարի կոկիկ
գումար մը:

Նաեւ մօտաւորապէս ինը ամիսներ առաջ
կազմուեցաւ Հայ Յեղ. Դաշնակցութեան տեղական
մասնաճիւղը` որը նաեւ իր կարգին նպաստեց
ազգային կեանքի փայլին:

Արդարեւ շատ ուրախալի Է տեսնել այս
բոլոր կազմակերպութիւններու մէջ տիրող
համերաշխութիւնը եւ ներդաշնակութիւնը,
բոլորն ալ առանց բացառութեան Գանատահայ
Միութեան անդամ են:

Ջանքեր կը թափուին նաեւ պատանիներու
եւ տիկնանց անջատ միութիւններ կազմելու:

Թօրօնթոյի Հայ գաղութը միշտ առատա-
ձեռնօրէն մասնակցած Է ամէն առթիւ որ
ազգային որեւԷ հանգանակութիւն կամ ձեռնարկ-
ներ տեղի ունեցած են:

Այս գաղութը իր կազմակերպութիւններով
ու գիտակից ու համերաշխ ոգիովը, ներկայա-
նալի եւ տիպար գաղութ մը ըլլալու ճամբու
վրայ Է:

ԲԱԺՆԵԳԻՆԴ ՂՐԿԷ

ԱՐԱՐԱՏ իր երկրորդ տարին թեւակոխած
Է: Պիտի չուզէի՞ր բաժնեգինդ այժմէն ղրկել:
Մեզի համար շատ մեծ նշանակութիւն ունի այս
պարագան:

ՏՈԼԱՐԴ ղրկէ եւ եթէ կարելի Է բարեկամԷ
մըն ալ ՈՒՐԻՇ բաժնեգին մը ապահովԷ:

ԱՐԱՐԱՏ

ԿՈՒԷԼՖԻ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹԸ

Այս քաղաքը Անթէրիօ Նահանգի ամենա-
գեղեցիկ մէկ կեդրոնն Է` 25,000 բնակ-
չութեամբ: Նահանգի Երկրագործական Գոլէճը
հոս կը գտնուի:

Գանատայի Հայակեդրոն բաղաքներու
ամԷնէն փոբրիկ գաղութն ունի Կուէլֆը` քսան
ընտանիքներով եւ մեծ ու փոբր ութսուն
անդամներով:

Թիւով շատ փոքր այս համայնքը որակով
շատ բարձր դիրջ մը կը գրաւէ սակայն իր բոյր
գաղութներուն մէջ: Շատ մը միջավայրներու
համար տեսակ մը Հայկական առաբինութիւն
դարձած վէճեր, անհամաձայնութիւններ եւ
ըսի ըսաւներու անհատնում երեւոյթներ
գոյութիւն առած չեն հոս: Մէկը Ամէնուն
Համար եւ Ամէնը ՄԷկուն Համար ոսկեղէն
կանոնը իր բովանդակ իմաստով հասկցուած Է:
ԹԷ տղամարդիկ եւ թէ Հայուհիներ` կարծես
տարբեր Հայեր եղած են հոս. ժամանակի
արժէքը ըմբռնուած եւ Հայացի պարտականու -
թիւններու միշտ բաժնեկից ըլլալու ինքնա-
բուռն զգացումը բնազդական դրօշմը դրած Է
ամէնուն էութեան խորը: Զոհաբերական ամԷն
ձեռնարկ, ժամանակին հետ հրամայական դար-
ձող Ազգային ամէն շարժում իր պատուաւոր
արդիւնքը հնձած Է հոս:

Կուէլֆը արդիւնաբերական քաղաբ մըն Է,
եւ այս իսկ պատճառով Հայութեան մԷկ խոշոր
մեծամասնութիւնը երկաթի եւ այլ գործարան-
ներու մէջ կաշխատի: Հայերը հարուստներ
չեն հոս. Հայկազեան բառարանի իմաստով
կարելի Է բարեկեցիկ նկատել: Համեստ
գործաւորներ համեստ օրավարձով աւելին
չԷին կրնար ունենալ: Մեծ մամիկս թերեւս
պիտի ըսէր.

- Իրենց իւղովը ինջզինբնին կրնան
տապկել:

Բայց այդ պարզուկ իւղը, այնքան
անարատ, առիթն ունեցած Է շատ անգամներ

ուրիշ շատ աւելի անբախտներու ապուրը
համեմելու եւ բանջարը տապկելու:

Հայ առեւտրականներ չկան հոս: Երկու
ճաշարաններ, նպարավաճառ մը եւ կօշկակար
մը կը համրուի գաղութիս մէջ: Ինչպէս նաեւ
երկաթի գործարանի մէջ երկու վերակացուներ:

Հայ դպրոց չկայ որովհետեւ դպրոցական
տարիք ունեցող փոքրիկներ չունինք: Քանի
մը տարիէԷն այս հարցը գաղութին առաքինու -
թիւնը եղող ներդաշնակ համերաշխութեան
շնորհիւ իր յաջող լուծումը պիտի գտնէ` երբ
մեր փոքրիկ Հայկակները մեծնան:

Հ. 3. Դաշնակցութիւնը մրցակից կազմա-
կերպութեան մը առջեւ sh գտնուիր եւ որոշ
դեր մը ունի գաղութի կեանքին մէջ:

Տարիէ մը աւելի Է որ Գանատահայ Միու-
թիւնը իր մասնաճիւղը եւ Ակումբն ունի հոս:
ԱմԷն Հայ կըմբռնէ այս կազմակերպութեան
արժէքը եւ որոշ յոյսեր ունի անոր վրայ`
տեսականօրէն:

Ահա համառօտ մԷկ պատկերը Կուէլֆի Հայ
Գաղութին, որ կարելի Է շատ արդարացիօրէն
կոչել նաեւ փոքրիկ բայց ՏԻՊԱՐ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹ
ՄԸ:

ՊԱՀԼԱՒՈՒՆԻ

ԱՐԱՐԱՏԻ ԱՇԽԱՏԱԿԻՑՆԵՐԸ

Արարատ Հայ պարբերաթերթերու մէջ
զարտուղի մԷկ անդամ մըն Է. անոր սիւնսակ-
ները բաց են միայն խմբագրութեանս կողմէ
հրաւիրուածներու: Այլապէս այս թերթին
հրատարակութիւնը Գանատայի Հայորդիներու
մէջ Հայագիտութիւնը մշակելու համար Է
միայն եւ անհրաւէր յօդուածներ »հրատա-
րակուելու առթիւ գրասէրներու ներողու-
թիւնը կը խնդրենջ:

ԱՐԱՐԱՏ

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՀԷՄԻԼԹԸՆԻ ՀԱՅՈՑ
Գրեց ՏՔ. Ա. ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ

ՀԷմիլթըն` 10 բառ. մղոն տարածութեան
վրայ, LEJp Անթըրիոյի հարաւային-արեւմտեան
երկարաձիգ հովտին մէջ զետեղուած, 114,000
բնակիչ ունեցող ճարտարարուեստական քաղաք
մըն Է:

Բնակչութեան աւելի բան երկու երրորդը
բաղկացած Է ՍկովտիացիներԷէ, գաղթածին թէ
բնիկ, իսկ մնացեալը զանազան Անկլօ-Սաքսոն
ցեղերու պատկանող ժողովուրդներէ եւ ուրիշ
Եւրոպացի տարրերԷ:

Տեղւոյն Հայութիւնը ներկայիս կը համրէ
239 անձ, որոնցմէ 82ը չափահաս այրեր, 70ը
ամուսնացած կիներ, եւ 87ը մանուկներ եւ
պատանիներ երկու սեռին ալ պատկանող:
Ընտանիքի բաժանման տեսակէտով կը հաշուուի
62 տնուոր, որոնց մեծամասնութիւնը բնակուած
են քաղաքիս միջին հիւսիսային-արեւելեան
բաժնին մէջ, Փրինսէս, Կիպսըն եւ Ըրլ փողոց-
ներուն մԷջ պարփակուած գլխաւորաբար:

Արանց բացարձակ մեծամասնութիւնը
կաշխատի զանազան երկաթի աշխատանոցներու
մէջ, իսկ կիներէն բիչեր միայն, ծխախոտի,
բամպակի եւ այլն գործատեղիներ:

Հայ գաղութն իր մէջ կը հաշուԷ երկու
Հայ բժիշկներ, մէկ ճըսթիս ավ Փիս, մէկ
նպարավաճառ, երկու ճաշարանատԷրեր, երեք
սափրիչի խանութներ, մէկ պանդոկ, երկու
սրճարան եւ երկու գրագիր պաշտօնեաներ:

Հիմնուած Է Ազգ. Գրադարան մը, ուր
նաեւ Հայերէն կը դասաւանդուի նորահաս
սերունդին:

Տեղւոյս բնակչութեան մէջէն 7 հոգիներ
ամուսնացած են օտարազգի կիներու հետ, եւ
աւելի ճիշտը փոխանակ իրենք օտարանալու`
բարեբախտաբար` իրենց կիները գէշ թէ աղէկ
Հայացուցած են:

[299]

Հարուստներ բնաւ չըկան, բացարձակ
աղքատներ ալ շատ phe, այնպէս որ կարելի է
ըսել թէ առանց բացառութեան, տեղւոյս
գաղութը ընդհանուր առմամբ բարեկեցիկ Է:

Ինչպէս ուրիշ Գանատահայ քաղաքներու
մէջ, հոս ալ Հայ Եկեղեցի չունինք եւ
գաղութը ոեւէ եկեղեցի չի յաճախեր, ի բաց
առեալ մի բանի անհատներու:

ԿՈԼԹԻ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹԸ

Գեղեցիկ բաղաբ մըն Է Կոլթը՝ իր քսան
հազարի մօտ բնակչութեամբ:

Հայ գաղութը, համեմատաբար աւելի փոքր
Է հոս: Իր մէջ կը հաշուէ քսաներեք տնուոր-
ներ եւ հարիւր հինգ Հայեր` մեծ ու փոքր:

Կոլթ ճարտարարուեստական բաղաքբ մըն Է:
Հայերը առանց բացառութեան, երկաթի ձուլ-
արաններու եւ կամ ուրիշ գործատեղիներու
մէջ կաշխատին: Առեւտրականներ կամ արհեստ-
աւորներ չունինք:

Հայ դպրոց չկայ:

Երկու Կարմիր Խաչի կազմակերպութիւններ
իրենց գոյութիւնը կըզգացնեն շատ անգամ:

Տեղւոյս բաղաբական կազմակերպութիւն-
ներն են Հնչակեաններ եւ Դաշնակցական
կոմիտէներ: Առաջինը գրադարան մըն ալ ունի,
որ երջանիկ խառնուրդ մըն Է սրճարանի եւ
հաւաքավայր ամուրի այրերու:

Տեղւոյս Հայ գաղութը շատ անգամ բախտը
կունենայ կուսակցական վէճեր ունենալու եւ
երբեմն զանոնբ մինչեւ հիւսիսային բեւեռ
հասցնելու:

Ազգային ձեռնարկներու առթիւ առհասարակ
պարտականութեան գիտակցութիւն կը տիրԷ:

Հայ եկեղեցի չունինք:

ՊԱՆԴՈՒԽՏ

ԱՐԱՐԱՏ

ՊՐԷՆԹՖՈՐՏԻ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆԸ
Գրեց Մ. ՓՈՍԻԿԵԱՆ

ՊրէԷնթֆորտ իր մէջ ունի Գանատայի մեծա-
գոյն Հայ Գաղութը` իր աւելի բան երեք
հարիւր մեծ ու փոբր անդամներով:

Տնուորներու թիւն Է 75: Մեծ թիւով
ամուրիներ կան:

Տղամարդոց մեծ մասը հասարակ գործա-
ւորութեամբ կամ ձուլագործութեամբ կը պարապի
երկաթի կամ այլ գործարաններու մէջ: Ունինք
երեք խանութպան սափրիչներ, երեք նպարա-
վաճառներ եւ բանի մը սրճարանապետներ:

Հայ Դպրոցը իր օգտաշատ գործունեէու -
թիւնը ունի նորահասներուն մայրենի լեզուն
ուսուցանելու մէջ:

Հ. Բ. Ը. Միութիւնը եւ Հայ Կարմիր
Խաչը իրենց մասնաճիւղերը հիմնած են: Երկու
տարիէ ի վեր գոյութիւն առած Է Գանատահայ
Միութիւնը: Տեղւոյս Հայերը առհասարակ
տնտեսապէս միջակ բարեկեցիկ դասակարգին կը
պատկանի:

Ինչպէս միւս բաղաբներու, նմանապէս
այս բաղաբին մէջ եւս Հայեր իրենց եկեղեցին
կամ կրօնական պաշտամունքի վայր մը չունին:

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶԻ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹԸ

Գրեց ԽՈՐԷՆ ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

ՍԷնթ Քէթրինզ կը կոչուի նաեւ պարտէզ-
ներու քաղաքը: 35,000 բնակչութիւն ունի
եւ թէ արդիւնաբերական եւ թէ ճարտարարուեստ-
ական punwe մըն Է:

Հայութեան թիւն Է 310` այսպէս
բաժնուած. 79 զոյգ ամուսնացեալներ, 52
ամուրիներ, 3 որբեւայրիներ եւ 97 երկսեռ
փոքրիկներ եւ պատանիներ:

Միակ բաղաբական կազմակերպութիւնն Է
Հ. 3. Դաշնակցութիւնը եւ բանի մը
Հնչակեաններ: Առաջինը իր գրադարանը ունի,

որ ժամանցի վայրն Է նաեւ թէ ամուրիներու
եւ թէ ամուսնացեալ տղամարդոց:

Կայ նաեւ Գանատահայ Միութիւնը` իբր
Ազգային կազմակերպութիւն: Հայ Դպրոցը այս
վերջնոյն հովանաւորութեան ներքեւ կը
գտնուի: Ուսուցիչն Է Պր. Սենեքերիմ
Չիչէբեան, որ գովելի ջանբերով Հայացի
պատուական գործ մը կը կատարէ նորահաս
սերունդին համար:

Ազգային ամէն ձեռնարկներու առթիւ ՍԷնթ
Քէթրինզի Հայ գաղութը իր գործօն մասնակցու-
թիւնը բերած Է` զոհողութիւններէ չխուսա-
փելով:

Տղամարդիկ առհասարակ Մըքինըն երկաթի
գործարանին մէջ կաշխատին: Կան բանի մը
նպարավաճառներ եւ սրճարանատԷրեր:

ԻՄ ՊԱՐՏԷԶՍ

Ահա իմ պարտէզս: Քառակուսի հողամասիկ
մընէ ան` թելերով շրջապատուած:

Գարուն էր, երբ անոր սիրտը բացի,
սպաննեցի որդերը, որոնբ անոր երակները կը
ցամբացնէին ու անոր մէջ սերմեր նետեցի,
աստղեր նետեցի:

Առտու մը, մեր ննջարանի պատուհանէն,
ինչպէս միշտ, նորէն անզուսպ հետաբրքրութ-
եամբ մը, վարը` պարտէզս դիտեցի: Եւ ահա
պզտիկ կանանչ ծիլեր` աչուկներնին բացած
կը ձգտէին կենդանարար արեւին:

Ու անկէ վերջ իմ պարտէզս աճեցաւ
հետզհետէ ու բաժակներ ու գահեր պատրաստեց
իմ սրտիս համար` իմ մենութեանս պահերուն
եւ բարի բարի միջատներուն համտր:

Ու իմ սիրական ծաղիկներս կապոյտ ու
պայծառ երկնքի մը տակ` անիմանալի երգեր կը
Jօրինէին:

Ու արեւը՝ խոշոր ոսկի թիթեռնիկի մը
պէս կը յածէր իմ սիրական պարտէզիս վրայ:

O, իմ պարտէզս, թելերով ցանկապատուած
իմ ոսկեղէն վանդակս...:

ԱՐԱՐԱՏ

Բայց օր մը եւս ստիպուեցայ հեռանալ
իմ պարտէզէս: Փաթթուած սպիտակ թուղթ մը
ձեռքս եւ գոյքերուս հետ ես օր մը մեկնեցայ
իմ սիրական ծաղիկներուս բովէն, իմ սնուցիչ
ու խանդակաթ այս միջավայրԷէն. հեռացայ՝
առանց գիտնալու թէ իմ մանկութեանս պարտԷզԷն
ալ կը հեռանայի:

ճակատագրիս մէկ բարի ալիջը զիս կրկին
բերեր Է այս մտերիմ միջավայրին:

Ու ամիսներ վերջ, իմ պարտէզս ահա,
որուն կը մօտենամ անձկագին եւ կը նայիմ
կարեկցութեամբ:

Ան, իմ ոսկեղէն վանդակս, թելերն են
ջախջախուեր, ծաղիկներն են կոխկռտուեր եւ
անոնց երգն Է յաւիտեան մեռեր:

Իմ պարտէզս, կարծես wu ինբնզինքն Է
սպաններ բաժանումիս չդիմանալով:

Փուշեր սողացեր են, անպէտ եւ տգեղ
խոտեր սպրդեր են իմ ծաղիկներուս մէջ ու
կատաղի նախանձով մը խեղդեր են զանոնք:

Ու հիմա իմ պարտէզս կը դողայ աշնան
հովին տակ, որ գութ չի ճանչնար եւ որ վաղը
ճերմակ պատրանք մը պիտի բերէ անոր:

ՎԱՐԴԻԹԵՐ

ԾՆՈՒՆԴԸ ՄԵՐ ՄԷՋ

Ծնունդը եկաւ իր բոլոր երջանկառիթ
առատութեամբ: Արդարեւ մանուկներու եւ
պատանիներու տօնն Է wu: ԱմէԷնքս ալ կըսպա-
սէինբ իրեն: Տարին մէկ անգամ ան զարդարուն
ծառ մը կը բերէ մեզի:

Վերջապէս Սանթա Քլօզը եկաւ` բերելով
զանազան խաղալիքներ, եւ պէս պէս անուշ-
եղէններ:

Թօրօնթոյի մեր Հայ բարեկամներէն երի-
տասարդ Գուրեան եղբարբ յիսուն տոլար ղրկած
էին Պր. Ալիքսանեանի` մէկ մէկ հատ յիսունիս
բաժնելու: Նոյնպէս Միսիս Ուիլսըն յիսուն
տոլար ղրկած Էր միեւնոյն նպատակով:

[301]

Տղաք Ծնունդի այդ խրախճանբներուն մէջ
չի մոռցան մեր նուազ բախտաւոր քբոյրերն ու
եղբայրները եւ Պատանեկան Կարմիր Խաչի
յատկացուցին իրենց վայելբներուն մէկ որոշ
մասը:

Ծնունդը մեզի հետ անցնել եկած Էին
մեր մեկնող եղբայրներէն Քերովբէ եւ Զարեհ
Պտուկեաններ, Բիւզանդ Գըլըճեան, Արշաւիր
ՊԷզազեան, Պողոս Նորիկեան, Յովհանէս
Սեդրակեան:

Թօրօնթոյէն Ծնունդը մեզի հետ անցնել
եկած Էին Sy. Լուսիա ՏԷյիրմէնճեան, On.
Արաքսի ՏԷյիրմէնճեան, Օր. Ազնիւ Աւագեան,
Օրիորդբ Մարիցա, Արաքսի, Վարդուհի եւ
Արմինէ Գավուգճեան քոյրեր:

ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

ԸՆԿՈՅԶԻ ԽԱՂԸ

Ծնունդը շատ մը բաներու հետ ընկոյզ
ալ բերաւ մեզի: Տղաբը խաղ մը յօրինեցին.
ընկոյզները իրարու զարնել սկսան եւ որունը
որ կոտրէր՝ կը կորսնցնէր:

Պր. Ալիքսանեան մեր այդ խաղը տեսնելով
ինքն ալ գնաց բանի մը ընկոյզ բերաւ եւ մեզի
հետ սկսաւ խաղալ: Առաջ մէկ երկու հատ
կորսնցուց եւ յետոյ մէկիկ մԷկիկ տղայոց
ընկոյզները հաւաքելով գրպանները լեցուց:
Իր ընկոյզը շատ ուժով En: Չարաճճի տղաք ալ
մէկ կողմէն մուկերու պէս գաղտուկ գաղտուկ
գրպանի ընկոյզներուն [...°] երթանք ստամոքսը
կը կարդային: Վերջապէս Սարգիս ճԷյլէզեանի
ընկոյզը եկաւ վերջ դնելու այդ ինջնակալ
ընկոյզին` բայց մեր բովն ալ բան չի մնաց:
ԱմԷնբս ալ վախցանք թէ Պր. Ալիքսանեան
ընկոյզները ուտելէն վերջ ստամոբսի ցաւ
պիտի ունենայ, բայց ոչ, իրիկունը quunup
դարձեալ մեզի բաժնեց:

ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ

ԿԱՂԱՆԴԻ ԳԻՇԵՐԸ

Կաղանդի իրիկունն էր: Գիւղի ցածլիկ
խրճիթները կը ննջէին ձիւնի սպիտակ սաւանին
տակ: Բոլորն ալ հաւաքուած վառարանին շուրջ`
կըսպասէին եկեղեցիի ժամը հասնելուն: Մութն
ու ցուրտը միախառնուելով սարսափ կազդէին
գիւղի բնակիչներուն վրայ:

Պատուհաններէն դուրս ցոլացող լամբի
աղօտ լոյսերը միայն մութին մէջէն կենդան-
ութիւն կը յայտնէին: Ոչ ոք կը համարձակէր
դուրս ելլել, մանաւանդ որ ձմրան ցուրտ
բամին երբեմն ձիւնէ սիւներ կը պտըտցնէր
հոս ու հոն:

Ահա այդ մութ ամայութեան մէջ երկու
ստուերներ կը յառաջանան, իրենց ետին
թողելով մեծ ու սեւ հետբջեր: Մէկը տԷրտէրն
En իսկ միւսը` ժամկոչը: Քիչ մըն ալ յառաջա-
նալԷ յետոյ արդէն կը հասնին եկեղեցիին
դրանն առջեւ. ժամկոչը գրպանէն երկաթեայ
մեծ բանալի մը հանելով կը դարձնէ կղպանքը,
ներս կը մտնեն, հոն ալ սարսափելի մութը
կը տիրէ: ժամկոչը կըսկսի լուսավատռել
խորանը, որուն կեդրոնը կը տեսնուի Յիսուս
Մանկան պատկերը` Աստուածածնայ գիրկը:

Յետոյ կը pw2E զանգակին չուանը եւ
ահա ծանր ու խուլ ղօղանչիւն մը կերթայ
զարնուիլ շինականի խրճիթին լուսամուտ-
ներուն եւ դրան` զայն եկեղեցի հրաւիրելու:

Քիչ յետոյ ստուերները կըսկսին
երեւնալ` բոլորն ալ յառաջանալով նոյն
ուղղութեամբ: Ասդին քանի մը մարդիկ հաստ
վերարկուներու մէջ պլլուած, անդին քանի
մը կիներ փաթոյթներու մէջ ծածկուած անոնցմէ
յետոյ խումբ մը պատանիներ որոնբ կը խնդան
կը վազեն եւ չեն ալ մոռնար այս կամ այն
անցորդի գլխուն երբեմն ձիւնագնդակներ
հրամցնելու: ԱմԷնէն վերջ կը բալէ 13
տարեկան տղայ մը փոքրիկի մը ձեռբէն բռնած:

Վահանն Էր ան, մանկութենէ որբ, մտած
էր իր մէկ ազգականին բով եւ զանազան գործեր
ընելով իր ապրուստը կը հոգար: Հետի պզտիկը

ժիրայրն էր, իր տիրոջը տղան, որ զինբ շատ
սիրելուն` փափաբած Էր հետը եկեղեցի երթալ:

Երկուքն ալ լուռ էին. Վահան կը մտածԷր
իր տխուր ներկային վրայ` երբ արդէն հասան
եկեղեցի: Ներս չմտած ժիրայրին պատուիրեց
հանդարտ մնալ ներսը` եթէ ոչ ուրիշ ատեն
իրեն հետ պիտի չբերէր: Գլխարկնին հանեցին
եւ ներս մտան:

Վահան երկա՞ր աղօթեց եւ Աստուծմէ
օգնութիւն հայցեց եւ եկեղեցիէն հեռացաւ
այն համոզումով թէ ջերմեռանդութեամբ ըրած
իր աղօթքը լսուած En:

Այժմ բոլորը շարուած Էին Կաղանդի
սեղանին շուրջ` երբ ուտելիբներէն վերջ
կարգը եկաւ նուէրներուն. ամԷնէն աննշանը
Վահանինն Էր, հինցած մեծ վերարկու մը
միայն. ի՞նչ կրնար ըլլալ որբին բաժինը:
Սեղանը վերնալէԷն յետոյ մտաւ անկողին.
օրուայ ծանր աշխատութիւններն ու մտային
չարչարանքները զինք շուտով բքնացուցին. եւ
ահա ան ինբզինք գտաւ նոր տան մը մէջ,
Կաղանդի Սեղանին շուրջ բոլորուած, այս
անգամ իր ծնողքներէն շրջապատուած: Ունէր
չամիչ, ընկոյզ, կաղին ու թուզ եւ զանազան
խաղալիքներ: Շատ երջանիկ En: Հայրն ու
մայրը մօտեցան եւ մէկ մէկ տաք համբոյր
դրին իր անբիծ ճակտին: Արթնցաւ. երազ էր,
անո՛ւշ երազ. ծնողքը այցելութեան եկած էին:
Յուզուեցաւ եւ երկու խոշոր արցունքներ
թաւալեցան այտէն վար: Նոյն պահուն ժիրայր
ներս մտաւ եւ տեսաւ զինք.

- Աղբարիկ, ինչո՞ւ կուլաս:

Վահան լուռ Էր. երեսները սրբեց եւ
արցունքները կուլ տուաւ: ժիրայր մանկան
իր փոբրիկ դատողութեամբ հասկցած Էր ամէն
բան: Լռիկ հեռացաւ:

Երբ Վահան իր վերարկուն կը հագնէր`
գրպանին մէջ երկու արծաթեայ դրամներ
գտաւ: ժիրայրին կողմէ նուիրուած էին:

ԶԱՐԵՀ ՊՏՈՒԿԵԱՆ

9

ԱՐԱՐԱՏ

1926Ի ԸՆԹԱՑՔԻՆ ԱՐԱՐԱՏԻ
ԲԱՐԳԱՒԱՃՄԱՆ ՆԻՒԹԱՊԷՍ ՍԱՏԱՐՈՂՆԵՐ

ՊՐ. ԳՐԻԳՈՐ ԵՓՐԵՄԵԱՆ, Սբէնէբջթըտիէն,
2.00 տոլար բաժնեգինով:

ՎԵՐ. ԲԻՐՍ, Թօրօնթոյէն, 7.00 տոլար
բաժնեգինով:

ՊՐ. ՊՈՂՈՍ ԳՈՒՐԵԱՆ, Թօրօնթոյէն, 15.00
տոլար բաժնեգինով:

ՄՐ. ՖՐԷՆՔ ՔՐԷՅ, Թօրօնթոյէն, հինգ
տոլար, բաժնեգինով:

ՄԻՍ ՀԱԼԷԹ, Հալիֆաբսէն՝ երկու տոլար
բաժնեգինով:

ՄԻՍԻՍ ՊԼԷՆՇ ՀԸԹ, Թօրօնթոյէն, հինգ
տոլար բաժնեգինով:

ՄԻՍԻՍ Մ. Ի. ՔԷՆԹ, Թօրօնթոյէն՝` երեք
տոլար բաժնեգինով:

ՄՐ. ՏԷՅՎԻՏ ՄՈՅԼ, Թօրօնթոյէն՝ վեց
տոլար բաժնեգինով:

ՊՐ. Ա. Կ. ՆԱՔԱՇԵԱՆ, ՇԷրպրուջէն՝ հինգ
տոլար եւ բաժնեգին:

Su. Ս. ՆԱՐԿԻԶԵԱՍՆ, Նիւ Եորքջէն` երկու
տոլար բաժնեգինով:

ՊՐ. ԳԱԼԻԼ ՍԷԹԼԱՔՎԻ, ՇԷէրպրուքէն՝ հինգ
տոլար բաժնեգինով:

ՊՐ. ՍՈԿՐԱՏ ԻՒԹԻՒՃԵԱՆ, Թօրօնթոյէն՝
եօթը տոլար բաժնեգինով:

ՄԻՍԻՍ Վ. ԵՆՏՈԼ, Լոնտօնէն՝` երկու
տոլար բաժնեգինով:

ՊՐ. ՎԱՀԱՆ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ, Նիւ Եորջէն՝
հինգ տոլար բաժնեգինով:

[ 303]

ՊՐ. Հ. Տ. ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ, ՖօրտսընէԷն՝
հինգ տոլար, բաժնեգինով:

ՏԿ. ՇԱՀԻՍՏԱՆԵԱՆ, Տիթրոյթէն` տասը
տոլար բաժնեգինով:

ՄԻՍ ԳՕԼՄԸՆ, ՀԷմիլթընէն` երկու տոլար
բաժնեգինով:

ՄԻՍ ՊԷՅԼ, Կուէլֆէն՝ տոլարուկէս
բաժնեգինով:

3. Բ. ԸՆԴՀ. ՄԻՈՒԹԵԱՆ Բարիզի
Կեդրոնէն` հինգ տոլար բաժնեգինով:

ՄԻՍ ՊՈՎՄԸՆ, Հօլվիլէն` երկու տոլար
բաժնեգինով:

Su. ԼՈՒՍԻԱ ՊՕՅԱՃԵԱՆ, ԿուԷլֆէն՝ հինգ
տոլար եւ բաժնեգին:

ՊՐ. ՆՇԱՆ ԽԱՉԻԿԵԱՆ, Կուէլֆէն՝ հինգ
տոլար եւ բաժնեգին:

ԶՕՐ. ՍԵՊՈՒՀ, Տիթրոյթէն, երկու տոլար
բաժնեգինով:

ՊՐ. ԱՐԱՄ, Տիթրոյթէն՝` երկու տոլար
բաժնեգինով:

ՊՐ. ՊԱԳԱԵԱՆ, Վոբջըկընէն, երկու տոլար
բաժնեգինով:

ՊՐ. ԼԵՒՈՆ ՊԱՊԱԵԱՆ, ԹօրօնթոյէԷն՝

1.- 160.00 տոլար Հայերէն գրամեբենայի
մը համար:

2.- 277.50` Տպագրիչ մեբենայի մը
համար: Այս երկու մեքենաները Արարատինն
են, որքան ատեն որ ան օրկանն Է Հայորդի-
ներուն:

3.- Երեբ գեղեցիկ գորգեր Արարատի
բէմբէյնին համար:

Շարունակելի

10

ԱՐԱՐԱՏ

©
GED,

Wy;
Վ Aa 7 ba)
oy ED
Ny
ai fy

ՄԷԿ ՏԱՐՈՒԱՆ ԱՐԱՐԱՏ ՆՈՒԷՐ

ՊՐ. ՅԱԿՈԲ ՊՈԶԻԿԵԱՍՆ, Տիթրոյթէն՝ ՊԷյրութի
Ազգ. Որբանոցին:

ՏԿ. ԶԱՊԷԼ ՍՈՂԻԿԵԱՆ, Լորէնսէն՝
1.- Պր. Ստեփան Աճէմեանի, Սիրաբքիւս:
2.- Պր. Բիւզանդ Աճէմեանի, Ֆրանսա:

ՊՐ. ԿԱՅԾԱԿ, Տիթրոյթէն՝` ՊԷյրութ Ազգ.
Որբանոցին:

ՊՐ. ԱՐՄԵՆԱԿ ULIPEUUGUL,
1.- Պր. Uhuwe Արամեանի, Պրոնզ, Ն. Ե.
2.- Պր. Նազարէթ Քիրաճեանի, Նիւ Եորք:
3.- Պր. Ասատուր Անդրէասեանի, Ֆրանսա:

ԼորէնսէԷն`

Su. ԶԱՊԷԼ ՍՈՂԻԿԵԱՆ, Լորէնսէն` Պր. Ստեփան
Աճէմեանի, Սիրաբիւս: Անգլիերէն Արարատ:

ՊՐ. ՅԱԿՈԲ ՏՈՔԱՃԵԱՆ, Լորէնսէն` Sy. Մարիամ
Ննիկողոսեանի, Լորէնս:

[ 304]

Su. ԼՈՒՍԻԱ ՊՈՅԱՃԵԱՆ, Կուէլֆէն՝ տկ. Ս.
Ծատուրեանի, Տիթրոյթ: Անգլ.

ՊՐ. ՀՐԱՆԴ ՄԵՍԻԱԵԱՆ, Պրօնզէն՝

1.- Սեբաստիոյ Հայրենակցական Միութեան,
Նիւ եորք:

2.- Պր. Գ. Թաշճեանի, Թրէնթըն:

ՊՐ. ԳԵՂԱՄ ԷՔՄԱԼԵԱՆ, ՀԷմիլթընէն` տեղւոյն
Ազգ. Գրադարանին:

ՊՐ. ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԳԱՆՃԵԱՆ, ՖիլատելֆիայէԷն՝
Պր. Կ. Գանճեանի, Յունաստան:

ՊՐ. Ա. ԵՐԱՄԵԱՆ, Ուստրէն՝
1.- Sy. Պոյաճեանի, Սան Ֆրանչիսկօ:
2.- Տկ. Բարնակեանի, Տրհէն, Ն. ճ.

ՊՐ. ԳՐԻԳՈՐ ՍՈՒՔՈՅԵԱՆ, Լորէնսէն՝ Sl.
Աղաւնի Սուքոյեանի, Պուլկարիա:

ՊՐ. Գ. ԳԱՅԱՃԱՆԵԱՆ, Ֆիլատելֆիայէն՝
Անգլ իերԷն`

1.- Պր. Հայկ Գայաճանեանի,

2.- Պր. Մանուկ Տիւիդեանի, երկուքն ալ
Ֆիլատելֆիա:

SU. ՀՌԻՓՍԻՄԷ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍԵԱՆ, Տիթրոյթէն՝
Պր. Ա. Վարդանեանի, Քալիֆորնիա:

ՏԿ. ՄԱՌԻ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, ճորճթաունէն՝
1.- Պր. Հայկազ ՍԷմԷրճեանի, Գահիրէ:
2.- SY. Սաթենիկ Պողոսեանի, Գահիրէ:

ԶՕՐԱՎԱՐ ՍԵՊՈՒՀ, Տիթրոյթէն` Մելքոնեան
Կրթ. Հաստատութեան, Կիպրոս:

Շարունակութիւնը յաջորդ թիւով:

11

ԱՐԱՐԱՏ

ՍՕՍԻՆ

Սօսեաց անտառին

Ծառերն ահագին

Լուռ կը փսփսան.
Զեփիւռը կանցնի
Փափկիկ նազանքով
Շոյելով զանոնք.

Եւ ճիւղերն կարծես

Դիւթուած բաղցրօրէն`

Լուռ կը ծեքծեքին:

Անդին քրմուհին
Մեծ երկիւղանբջով
Լուռ ականջ կուտայ,

Եւ սօսեաց ձայնէն

Հայոց ապագան

Կը պատմէ մեզի...:

ԶԱՐԵՀ ՊՏՈՒԿԵԱՆ

ԵՂԲՕՐ ՄԸ ՆԱՄԱԿԸ

Յարգելի խմբագրութիւն Արարատի,

Մեծ եղաւ հրճուանքս, երբ կարդացի թիւ
4396 Հայրենիք օրաթերթի մէջ գրուած «Մեզի
Համա՞ր թէ Իրենց» Թափառականի գրութիւնը:

Բնական Էր այդ ուրախութիւնս բանի որ
երեք տարիէ ի վեր իմ միակ որոնած հասցէս
ինքնաբերաբար կը կարդայի Հայրենիջի մէջ:
Քաջ վստահ եմ, որ ԱՐԱՐԱՏ ամսաթերթը պիտի
ըլլայ միակ կապը մեր եւ հոն գտնուող
հեռաւոր եղբայրներուս միջեւ: Իսկական
հարազատ եղբայրներ ենք մենբ: Ես ինքս ալ
որբ մը եղած եմ եւ միասին կերած ենբ միեւ-
նոյն սանին մէջ եփած գետնախնձորն ու
լուբիան: Շատերէն իմ դասընկերներս եղած
են. միեւնոյն գրասեղաններուն վրայ
մաշեցուած ենբ մեր կարճ տափատները: Ու
ահա այսօր, երեք տարի վերջը բախտը կունենամ
գէթ գրիչովս խօսելու իմ որբ եղբայրներուս:

Անշուշտ շատ դառն Է պրպտել որբի մը
անցեալ յուշերու տետրը: Իմ ճակատագիրս ալ
զիս հեռաւոր ափեր տարած Է. մինչեւ Լոնտոն

[ 305]

Ֆիկընզ Հօմը, անկէ ալ Ֆիկընզ Թրէյնինկ
Ֆարմը եւ հոնկէ ալ Գանատա անցնելու համար
ինչ որ չիրականացաւ: Ատոնբ իմ ընկերներս
են, որ այսօր հոդ կը գտնուին: Ինձ հետ
ուրիշ հինգ տղայ եւս հրաժարեցանբ հոդ գալէ
եւ ահա ամէնս մէկ ցրիւ եկանք աշխարհի չորս
կողմը մեր սխալ մտածելակերպով:

Ուստի, ազնիւ եղէք պատուարժան
խմբագիր, զետեղելու սոյն գրութիւնս ձեր
թերթի մէջ, եւ վստահ եղէք թէ սփոփանք մը
պիտի ըլլայ բոլոր պանդուխտ եղբայրներուս
համար եւ միեւնոյն ատեն պիտի խնդրէի ՁեզմԷ
որ բարի ըլլաբ ինձ տեղեկացնելու մէկ
երկուքին հասցէն` հաւատալով որ ձեր քովն
ունիք անոնց ցանկը:

Մասնաւորաբար կը հետաբրբրուիմ հետեւ -
եալ տղոցմով:

Վահրամ Գապատայեան, ԿԷյվեցի,

Հայկ Ուզունեան, Ատապազար,

Մկրտիչ Խաշմանեան, Պարտիզակ,

Արամ, մականունը չեմ յիշեր,
Ատապազարցի:

Վստահ եմ որ պիտի չմերժէբ խնդիրքս եւ
մեծապէս երախտապարտ պիտի թողուք զիս` երբ
հին ընկերներուս հետ թղթակցիլ սկսիմ:

Յարգանօք`
ՅՈՎՀԱՆԷՍ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

ՀասցԷ`
HOVHANES KRIKORIAN,
Comerceant,
ROMAN,
ROUMANTA.

ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ ԿՈՒԶԵՆՔ

Արարատ պատրաստ Է ամԷն կարգի ծանու-
ցումներ հիւրասիրել նպաստաւոր պայմաններով:

Մեր թերթը Հայութեան խոշոր խաւերուն
մէջ տարածուած Է ուրիշ ոեւէ Հայ թերթի չափ:

Գործակալ ներու պէտք ունինք ամէն տեղ:

12

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՆՕԹԻ ԱՂՈՒԷՍԸ ԵՒ ԿԱՏՈՒՆ

Չափազանց անօթի աղուէս մը, լուսնկայ
գիշեր մը, կը թափառէր ագարակատունի մը
շուրջ` երբ կատուի մը հանդիպեցաւ:

- Սովահար արարածի մը համար այնքան
արժէք մը ներկայացնող կերակուր մը չես,
ըսաւ աղուէսը, բայց այս դժուարին պարագա-
ներուն քիչ մը բանը միշտ լաւ Է քան թէ
ոչինչ:

- Ոհ, մի ուտեր զիս, ըսաւ կատուն: ես
բեզի կը ցուցնեմ թէ ագարակատԷրը ուր կը
պահէ իր պանիրները, եկուր հետս, տես եւ
աղուոր մը կշտացիր:

Ու կատուն առաջնորդեց ագարակատան
բակը, ուր խորունկ ջրհոր մը կար` երկու
կախուած դոյլերով:

- Հիմակ նայէ ասոր մէջ եւ պիտի տեսնես
պանիրները, ըսաւ անոր:

Աղուէսը ծռեցաւ ջրհորին մէջ նայելու
եւ տեսաւ լուսինն անդրադարձած ջուրին մէջ:

- Վար երթալու միջոցը ասիկա Է, ըսաւ
կատուն եւ ցատբեց դոյլին մէջ: Չուանը
շարունակաբար դառնալով դոյլը վար տարաւ
եւ կատուն ալ միասին հասան ջուրին մօտ:
Բարեբաղդաբար ան առաջ ալ վար գնացած Էր
եւ գիտէր թէ ինչ ընելու էր: Անմիջապէս
դոյլէն ելլելով չուանին փաթթուեցաւ եւ
ճիշտ ջուրին երեսը սպասեց:

- ՉԷ՞ս կրնար պանիրներէն մէկը վեր
բերել, հարցուց աղուէսը:

- Ոչ, շատ ծանր են, պէտք Է դուն վար
գաս:

երկու դոյլերը այնպէս մը իրարու
կապուած Էին որ եթէ մէկը վար իջնէր` միւսը
վեր կելլէր: Եւ որովհետեւ աղուէսը իր
փոբրիկ ընկերոջմէն աւելի ծանր En” իր դոյլը
վար ջուրին մէջ գնաց եւ ինք խեղդուեցաւ,
իսկ կատուն վեր ելլելով ազատեցաւ:

Թարգմ. Անգլ.

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

[ 306]

ԱՐԳԻԼՈՒԱԾ ՍԵՆԵԱԿԸ

ժամանակին կախարդ մարդ մը կար որ
աղքատի կերպարանքով ծպտուած` դռնէ դուռ
կերթար եւ կը գողնար բոլոր գեղեցիկ աղջիկ-
ները, որոնցմէ ոչ մէկը կը վերադառնար
այլեւս:

Օր մը անիկա եկաւ մուրալ մարդու մը
տունէն, ուր երեք գեղեցիկ աղջիկներ կային:
Մեծը բիչ մը հաց տուաւ: Երբ նէ չԷր նայեր,
մարդը իրեն դպաւ` ինչ որ ստիպեց զինջ
կողովին մէջ ցատքելու: Այն ատեն մարդը զայն
շալկելով իր տունը տարաւ, որ կը գտնուէր
խիտ անտառի մը մէջ: Հոն ամէն բան հրաշալի
En եւ ինչ որ աղջիկը ուզէր կրնար ունենալ:

Քանի մը օր վերջը մարդը աղջկան ըսաւ
թէ երկար ճամբորդութիւն մը պիտի ընէր եւ
անոր յանձնեց տան բոլոր բանալիները
պատուիրելով թէ ան կրնար բոլոր սենեակները
մտնել` բացի մէկէն: Եթէ հոն մտնէր` պիտի
մեռնէր: Միեւնոյն ատեն տուաւ նաեւ հաւկիթ
մը եւ ազդարարեց որ շատ զգոյշ ըլլայ եւ
չի կորսնցնէ զայն:

Հազիւ թէ մարդը հեռացած էր, աղջիկը,
հաւկիթը ձեռբը, տանը ամէն կողմը պտըտեցաւ
եւ տեսաւ որ բոլոր սենեակները հրաշալի
բաներով լեցուած են: Վերջապէս արգիլուած
սենեակին առջեւն եկաւ եւ հետաբրբրութեան
յաղթուելով ներս մտաւ: Զարմացաւ տեսնելով
որ բազմաթիւ աղջիկներ կախարդին կողմէ հոն
բանտարկուած Էին: Անոնք պառկած Էին եւ
կարծես թէ կը քնանային: Չափազանց վախնալով՝
սենեակէն դուրս փախաւ:

Այդ սարսափին մէջ հաւկիթը ձգեց: Չի
կոտրեցաւ, բայց երբ աղջիկը վերցուց զայն՝
տեսաւ որ կարմրած Էր եւ հակառակ իր բոլոր
ջանբերուն` ան չի

13

ԱՐԱՐԱՏ

կրցաւ մաբրել զայն:

Քանի մը ժամ վերջը կախարդը վերադարձաւ
եւ անմիջապէս հաւկիթը եւ բանալիները ուզեց:
Երբ ան կարմիր նշանը հաւկիթին վրայ տեսաւ `
անմիջապէս հասկցաւ թէ ան արգիլուած սեն-
եակին մէջ գտնուած En: Անմիջապէս զայն
գետին փռեց եւ բաշբռտելով գաղտնի սենեակը
տարաւ եւ միւսներուն հետ փակեց:

Ան դարձեալ դուրս ելաւ եւ ուղղուեցաւ
դէպի այն տունը` ուր մուրացած Էր եւ այս
անգամ երկրորդ աղջիկը բերաւ: Բայց անիկա
ալ հետաբրբրութենէ յաղթուելով` գաղտնի
սենեակը մտաւ եւ միեւնոյն բաղդին արժանա-
ցաւ:

Կախարդն այն ատեն երրորդ բոյրը բերաւ:
Բայց այս վերջինը չափազանց խորամանկ Էր
եւ երբ բանալիներն ու հաւկիթը ստացաւ` ան
անմիջապէս չափազանց զգուշութեամբ հաւկիթը
դարանին մէջ պահեց եւ արգիլուած սենեակը
գնաց տեսնելու համար թէ մէջը ինչ կար:

Հոն, ան զարմացաւ տեսնելով շատ մը
աղջիկներ բնացած. անոնց մէջ նաեւ իր երկու
բոյրերը: Բայց, միւսներէն խելացի ըլլալով՝
զգոյշ եղաւ եւ հաւկիթը մաքուր պահեց: Երբ
կախարդը վերադարձաւ՝ աղջիկը անմիջապէս զայն
դիմաւորեց` հաւկիթն ու բանալիները ձեռքը:
Սարդը տեսնելով որ հաւկիթը մաքուր Է`
գոչեց.

- Դուն իմ կինս պիտի ըլլաս, որովհետեւ
փորձին դիմացար:

Բայց այլեւս կախարդը չէր կրնար իր
ուզածը ընել, որովհետեւ աղջիկն անոր զօր-
ութիւնը կոտրած Էր եւ կրնար ուզածը
պարտադրել: Այսպէս ան արգիլուած սենեակը
գնաց եւ բոլոր բնացող աղջիկները արթնցուց՝

[ 307 ]

որովհետեւ կախարդն այլեւս իշխանութիւն մը
չունէր անոնց վրայ:

- Քեզի հետ ամուսնանալԷ առաջ դուն
կողով մը լեցուն ոսկի տանելու ես ծնողբքիս,
ըսաւ աղջիկը: Եւ չափազանց խոշոր կողով մը
առնելով իր երկու քոյրերը մԷջը դրաւ եւ
բերանը կարմիր ոսկիներով ծածկեց. յետոյ
ըսաւ մարդուն որ կողովը տանի եւ ոեւէ տեղ
մը չկայնի որովհետեւ pup պիտի դիտէր զայն
իր փոքրիկ պատուհանէն:

Մարդը կողովը կռնակն առաւ եւ ճամբայ
ելաւ. բայց բեռը այնքան ծանր Էր որ ան
յոգնութենէն զայն ձգելու վիճակին մէջ կը
գտնուէր: Այսպէս տեղ մը նստեցաւ հանգչելու
համար, բայց անմիջապէս ձայն մը կողովին
մէջէն ըսաւ.

- Փոբրիկ պատուհանէս բեզ կը դիտեմ:

Կարծելով թԷ իր ապագայ կինն Էր խօսողը
ան ճամբայ ինկաւ: ԱմԷն անգամ որ փորձեց
հանգչիլ միեւնոյն բանը պատահեցաւ եւ վերջա-
պէս աղջկան ծնողացը տունը հասաւ եւ կողովը
հոն թողուց:

Երբ ան ծանր բեռանը տակ կը ճամբորդԷր՝`
իր հարսնցուն անդին ներկուած գլուխ մը,
զայն փետուրներով զարդարեց եւ վերնահարկը
պատուհաններէն մէկուն առջեւ տեղաւորեց իբր
թէ մէկը դուրս կը նայէր: Յետոյ կախարդին
բոլոր զոհերը մէկիկ մէկիկ արձակեց եւ հարս-
նիբին համար հրաւիրագիրներ ղրկեց, եւ վերջն
ալ ինբջզինբը փետուրներով ծածկեց այնպէս
որ տարօրինակ թռչունի մը նմանեցաւ եւ ոչ
ոբ կրնար զինքը ճանչնալ: Վերջը ճամբայ ելաւ
եւ հրաւիրեալներէն ոմանց հանդիպեցաւ, որոնք
ըսին.

- Թռչուն ըղձանոյշ, ուրկէ՞ կուգաս:

- Ըղձանոյշին տունէն

14

ԱՐԱՐԱՏ

կուգամ այսօր:

- Ըսէ, խնդրենք, ի՞նչ կընէ դեռատի
հարսնցուն:

- Տունին ներսն ու դուրսը լաւ մը
կարգի դրած եւ հմայ ալ պատուհանին առջեւ
նստած դուրսը կը դիտԷ:

Երբ կախարդը վերադարձաւ՝ վեր նայելով
պատուհանին առջեւը գլուխը տեսաւ եւ խոր-
հելով թէ իր հարսնցուն Է, տունէն ներս
մտաւ:

Այն ատեն երեք բոյրերուն բարեկամներն
անմիջապէս դռները մարդուն վրայէն գոցեցին
եւ կրակի տուին: Այսպէսով Կախարդն ու իր
արգիլած սենեակը իրենց վախճանին հասան:

Թարգմ. Անգլ.

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊՈՏՈՒՐԵԱՆ

ԾԱՆՈՒՑՈՒՄՆԵՐ ԿԸՆԴՈՒՆԻՆՔ

ԱՐԱՐԱՏ արագօրէն կը տարածուի: Այս
թերթն այսօր Ամերիկահայութեան լաւագոյն
խաւերուն մէջ մուտ գտած Է եւ ուրիշ ոեւէ
թերթի չափ հետաքրբրութեամբ կը կարդացուի:
Լաւագոյն արդիւնքը պիտի ստանաս արուեսդտդ,
արհեստդ, գործդ եւ առեւտուրդ ծանուցանելով
Արարատի սիւնակներուն մէջ:

Պայմաններ: -

Ամբողջ Էջ մէկ անգամի համար` 12.00
տոլար, UEYE աւելի անգամներու համար մաս-
նաւոր պայմաններ:

Կէս Էջ մէկ անգամի համար` 7 տոլար:
Քառորդ Էջ` 4 տոլար եւ պակաս միջոցի
համար սիւնակի մԷկ տողը 30 սէնթ: Աւելի
անգամներու համար մասնաւոր պայմաններ:

ԴիմԷ ուղղակի Արարատին եւ կամ տեղւոյդ
մեր գործակալին:

ՀԱՍՑԷՆԵՐՈՒ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆ
Մեր բաժանորդներէն անոնք որ հասցէնին

կը փոխեն` ներփակ հինգ սէնթի հետ թող հաճին
հին հասցէնին եւս տեղեկացնել:

[ 308 ]

ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹԸ
ԵՒ ՇԻՐԱԿԻ ԱՂԷՏԵԱԼՆԵՐԸ

Գանատահայ Միութեան Շիրակի Աղէտեալ -
ներուն ի նպաստ կազմակերպած հանգանակութ-
եան արդիւնքը:

ԹOՐOLRO
Պր. Լ. NwywGwu...............206- 50.00
Պր. Ս. PrefroGwu................. 30.00
Sy. Ս. QupnuGwu.................. 1.00
Sy. Լ. Qwywhwu.................2.. 20.00
Sy. Գ. GnjnLu6Gwu................ 1.00
SY. 38nuwypldGwu................66- 3.00
Տկ. MndncuGwu...............0.06. 0.25
Սայր UnpGwu............ eee eee eee 5.00
Պր. Կարապետեան... ԱԱ ԱԱ ԱԱԱԱԱԱԱ 5.00
Պր. 2. U_Gwumptwu................ 1.00
Պր. 3. 3wynpGwu...............0-. 1.00
Պր. Թ. UntntuGuu................. 3.00
Պր. Ա. UEuEUnGwu................. 3.00
Պր. Կ. Untnpwmtwu................. 1.00
Պր. 3. thavwuGwu................. 5.00
Պր. Օ. MndnL_uGwu................ 1.00
Պր. Ա. Պարոնեան... ԱԱ ԱԱԱԱԱԱԱԱԿ 1.00
Պր. Մ. Gnhanntwu................. 1.00
Anis 'ԻնճԷեան: 4.260 one ա due ehe. 3% 5.00
On. Ա. VMndnLuGwu................ 0.25
Օր. Օ. MGndnLuGwu................ 0.25
Օր. Ն. 3nlwypltGwu................ 0.50
Օր. Մ. Gnjn_u6Gwu................ 0.25
Օր. Վ. Gnjn_uGGwu................ 0.25
Պր. Գ. QupnuGwu.................. 0.50
Պր. fennnuGwu.......... 2. eee eee eee 2.00
Պր. UESEnGwu.............-...008. 1.00
Պր. Մ. dwhwuGwu...............0.. 19.75
Ունճեան ԵղբարՔ..... ԱԱ ԱԱԱԱԱԱԱԱ 10.00
Պր. Ս. fewpwnGwu...............0-. 5.00
Պր. Ռ. TUwenuGwu................. 5.00
Պր. Պ. YwnnwuGwu................. 5.00
Պր. Գ. PuguqunLup................ 5.00
Պր. Պ. UnldwOGwu.................. 5.00
Պր. Ս. UGdpyGwu.................. 2.00
Պր. Գ. GQnjntu6Gwu................ 1.00
Nas Մ. Սըլ եան. soci ease crowns aie Sees 5.00
Պր. 3. AnnnuGwu.................. 3.00

ԱՐԱՐԱՏ

Պր. Ե. PwumpnlwoGwu............ 3.00 2
Պր Աշ-«Սիխրնեան 20664 Տատա 1.00 MSR Ube
Պր. Կ. Uumnubwu................ 2.00
Պր. Գ. Luquntwu................ 1.00 ԹԸ
Պր. Յ. Umbihwubwu.............. 2.00 SEUDEREN
Պր. Մ. UmbthwuGwu............... 5.00
Պր. Կ. Պէնլեան.... eee ee eee 19.00 ՆՈՐ: ՍԵՐՈՒՆԴ ՑԵԱՆԲԵՆ

ԳՈՒՄԱՐ 232.00

Պր. Սոկրատ Իւթիւճեանի ձեռամբ եւ ջանքերով
հանգանակուած են հետեւեալները.

Գուրեան Օրիընթալ Րըկ Լիմիթըտ 200.00
Քրիստի Պրաուն եւ Ընկ. .......... 25.00
ՍըտըրլէԷնտ Էնտ Բարթնըր Լթտ. ..... 20.00
Fe Ms SR [WM Bison sess ee ace cea ware ate ies 15.00
Է. 0. OANA 8 wists easier are ee 20.00
Sy. Ս. PrefroGwu................ 10.00
Թ. Իթըն Ընկ. Արեւել.
Գորգերու 3wnywewdpu............. 15.00
Վեր. Բիրսի dGnwup............... 18.15
Վեր. Բիրսի dGnwlup............... 5.00
Պր. Լեւոն Պապաեանի ձեռամբ՝`
ne. Հէմպլի Phepn Էնտ
Unlupennuy.... 2... eee eee ee eee eee 50.00
Րոյըլ ՊԷնքի SuonEu............. 5.00
ԸՆԴՀ. ԳՈՒՄԱՐ 580.15

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ՏԱՐԵՑՈՅՑԸ

Թերթիս Տնօրէն խմբագիր Ա. Ալիքսանեանի
հեղինակութեամբ լոյս պիտի տեսնէ Գանատահայ
առաջին Տարեգիրքը 1928hu:

Գանատայի Գաղթային օրէնքներուն եւ Հայ
Կեանքի մասին ընդարձակ տեղեկութիւններ
պարունակելԷ զատ Տարեգիրբը պիտի ունենայ
Գրական Բաժին մը, որուն` իրենց մասնակցու -
թիւնը խօստացած են Ամերիկահայ, տեղական եւ
արտասահմանի յայտնի գրողներ: Այս բաժնին
հրաւիրուածներ միայն պիտի մասնակցին:

Տարեգրքի մէջ ծանուցում ունենալ
ուզողներ դիմելու են Արարատի գործակալ -
ներուն կամ ուղղակի թերթիս վարչութեան:

[ 309]

Վերջին բանի մը ամիսներու ընթացքին
տեղւոյս Հայ փոբրիկները նկատելի չափով
հետաքրքրութիւն առաջ բերին մեզ` չափահաս-
ներուս մէջ: Անոնք, 25-30ի չափ, այլեւայլ
առիթներով հանդէս-խնջոյբ եւ ներկայացում-
ներ կրցած են սարբել` շնորհիւ վերջերս հոս
հաստատուող մէկ բանի մեղուաջան դեռատիներու
օգնութեան ու յաջողութեամբ ալ կատարած
իրենց ձեռնարկները:

Վերջին ներկայացումը ամենէն աչբառուն
եղաւ:

Դեկտ. 5ին, կ.ե. ժամը 2ին, Փօլիշ
Հօլին մէջ տեղի ունեցաւ հանդէս-ցերեկոյթ
մը ի նպաստ Հայ Ազգ. Գրադարանին:

Հէմիլթընի եւ շրջակայքի Հայ հասարակ-
ութիւնը խուռներամ փութացած Էր եւ գրեթէ
բոլոր աթոռները գրաւուած Էին:

Օրուան ատենապետն Էր Վարչութեան
ատենապետը` Պր. Յովհանէս Սողիկեան, որ
հանդէսը բացաւ` Երգիչ Խումբին Օրհնէ ՏԷր
Աստուած մաղթանքը երգել տալով:

Պր. Անուշաւան Խաչատուրեան քանի մը
խօսբ ըսաւ գրադարանի կարգուսարբի մասին:
Արտասանութիւններ ըրին Օրիորդբ Տիգրանուհի
ՉիչէԷքեան, Սիրանուշ Կօշկարեան, Անահիտ
Մուրատեան, Արուսեակ Մելքոնեան, Ազնիւ
Վարդանեան, Արուսեակ Էլոեան եւ Վերգին
Յարութիւնեան: Տղոցմէն` Պարոնայք Արամ
Սարուխանեան, Արմենակ Կիրակոսեան, Արշաւիր
Մուրատեան, Բաբկէն Կօշկարեան, Սարգիս
Կօշկարեան եւ Սուրէն ՄանասէԷրեան: ԱմԷնքն
ալ յաջոխլ.. .. .. ՞1 Տ. ՉիչԷքեանի Հայը
Ամերիկայում արտասանութիւնը ներկաները
ոգեւորեց եւ

16

ԱՐԱՐԱՏ

որոտնդոստ ծափեր խլեց:

Կատարեալ յաջողութեամբ երգեցին On.
Սաթենիկ Թօսոյեանն ու Օր. Սաթենիկ
Կօշկարեան` Կաբաւ եմ Պալեալը, որոնց իր
ջութակով կընկերանար Պր. Նուպար Մելքոնեան:
Դաշնակի վրայ նուագեց փոբրիկն Անահիտ
Մուրատեան եւ գնահատուեցաւ:

Ցերեկոյթի երկրորդ մասը աւելի ճոխ En
Խենթ Կիկօն երեք արարուածով կատակերգութ-
եամբ մը: Դերակատարներն էին` Կիկօն եւ
Քահանան` Երուանդ Սարուխանեան: Հայ
վաճառական` Նուպար Մելբոնեան. Պարսիկ՝`
Յովհանէս Սողիկեան. Լալօ` Համբարձում
Գալայճեան. ԱլԷն` Արամ Սարուխանեան.
Ուստա Եօրկին` Գեղամ Կօշկարեան. Թերթ
ծախող` Անդրանիկ Սարուխանեան. Պ. Սիսակ՝
Օր. Սաթենիկ Թօսօեան. Մատամ Պարապել լա՝
Օր. Սաթենիկ ՉիչԷբեան. Օր. Փըմփուլ՝` Օր.
Սաթենիկ Կօշկարեան:

Առհասարակ բոլորն ալ յաջող էին: Պր.
Ե. Սարուխանեան բանիցս որոտնդոստ ծափեր
խլեց ունկնդիրներէն եւ օրուան յաջող դերա-
կատարներուն հերոսը ներկայացաւ:

Արդարեւ բոլոր պատանիներն ալ շնորհա-
ւորելի էին. հանդէս-ցերեկոյթը կատարեալ
յաջողութիւն մըն Էր: Գրադարանը 60 տոլարի
չափ կոկիկ հասոյթ մը ունեցաւ:

Հանդիսականները կուշտ ու կուռ խնդալ է
վերջ մեկնեցան` գոհ տպաւորութիւններով:

ՅՈՎՆԱՆ ՀԱՅԿԱԶՈՒՆ

ԹՕՐՕՆԹՕ

Գանատահայ Միութեան Ակումբի Ամսական
Ընդհ. ժողովի առթիւ Վեր. Ա. Բիրս խօսեցաւ
Դեկտ. 16ի իրիկունը` նիւթ ունենալով ճորճ-
թաունի Ագարակատան կեանքը եւ ուրիշ ընթացիկ
հարցեր:

Տեղւոյս Ակումբը իր Ընդհ. ժողովները
ամէն ամիս կանոնաւորապէս կունենայ:

[310]

ԿՈՒԷԼՖ

Ս. Ծննդեան եւ Նոր Տարւոյ արձակուրդի
առթիւ քանի մը ազգայիններ, նախաձեռնութ-
եամբ Տիար եւ Տիկին Պոյաճեաններու` ճորճ-
թաունի Հայորդիներէն հինգ փոքրիկներ իրենց
տուները հրաւիրեցին: Անոնք Ագարակատուն
պիտի վերադառնան` երբ դպրոցները վերա-
բացուին:

Տեղւոյս Հայ Գաղութը գովելի հետա-
բրքրութեամբ մը կը հետեւի Ագարակատան
անցուդարձին եւ միշտ առաջինը եղած Է բաջա-
լերելու Հայորդիներու բոլոր ձեռնարկները:

ԶԱՐՄԱՅՐ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ

Տէր եւ Տիկին Աւագեաններ Դեկտ. 14ին
օրհնուեցան աղուորիկ մանչ զաւակով մը:

ՀԷՄԻԼԹԸՆ

Հայ Կարմիր Խաչի հանդէս-խնջոյբը տեղի
ունեցաւ Դեկտ. 26ի Կիրակին` կէս օրէ յետոյ.
մանրամասնութիւնք յաջորդ թիւով:

ՄԵՐ ԹՂԹԱԿԻՑՆԵՐՈՒՆ

Արարատ ըլլալով Գանատայի միակ
Հայաթերթը` որոշ բաժին մը պիտի յատկացնէ
Գանատահայ լուրերու համար: Այս առթիւ կը
խնդրենբ մեր թղթակիցներէն իրենց լուրերը
մեզ հասցնել կարելի եղածին չափ շուտ, ամփոփ
եւ դիւրընթեռնելի:

Եթէ Արարատ ոեւէ զանցառութիւն մը ըրած
ըլլայ կարեւոր լուր մը չհրատարակելով`
ատիկա Արարատի վարչութեան կամբէն անկախ Է
եւ վերագրելի տեղական թղթակիցներու
անփութութեան: Մի մեղադրէբջ մեր թերթիկը:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԱԽՈՅԵԱՆՆԵՐԸ

Արարատի ՀԱԶԱՐ ՆՈՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐ ՔԷՄԲԷՅՆԻՆ ախոյեաններ հանդիսացան ՊՐ. ԽՈՐԷՆ
ԾԱՏՈՒՐԵԱՆ, Տիթրոյթէն՝ առաջին ութսունըերեք նոր բաժանորդներով, ՊՐ. ԱՂԷՔՍԱՆԴՐ
ՍՈՂԻԿԵԱՆ, Լորէնսէն, երկրորդ` եօթանասունըմէկով եւ ԿՈԼԹԻ ՔԻՎԱՆԻԶ ՔԸԼԸՊԸ, երրորդ:
Ուրիշ շատ մը Գանատական ակումբներ եւ միութիւններ իրենց անդամներով բաժանորդագրուած
են մեր Անգլիերէն Արարատին քաջալերելու համար մեզ: Բազմաթիւ են անոնբ, բայց ՔԷմբէյնի
շրջանին չըլլալուն վերոյիշեալները կըստանան Ախոյեաններ ըլլալու պատիւը եւ մԷկմԷկ
սիրուն գորգեր: Հայկական Ակումբներէ ալ միեւնոյն բաջալերանքը փափաբելի Է:

ԱՐԱՐԱՏՆԵՐԸ ՏԱՐԱԾԵՆՔ

ԱմԷն ամիս վեց հարիւր օրինակ Արարատ ձրի կը ղրկենբ որբերու, որբանոցներու,
կրթարաններու եւ զանազան Ազգ. հաստատութեանց: Մասնակցէ այս գործին: Իւրաքանչիւր
տոլար որ նուէր ղրկես մեզի` Արարատ մը մէկ տարուան համար կը նուիրես որբի մը կամ
կարօտ արժանաւորի մը. Արարատն ալ բաջալերած կըլլաս: Ամէն ամիս այս կարգի նուիրա-
տուութեանց ցանկը պիտի երեւայ մեր թերթին մէջ: Վարի կտրոնը պահարանի մը մէջ դիր եւ
ՆՈՒԷՐԻԴ հետ ղրկէ: Դրամը ղրկԷ ապահովագրուած նամակով` եթէ բէշ Է: Մընի Օրտըրի եւ
Էբըսբրէս կամ Փոսթ Մընի Օրտըրի համար կորուստ չենք ընէր: Միւս չԷքերը կը գանձուի
միայն 25 սէնթ կամ աւելի զեղջով. մի մոռնար այս պարագան:

ԽՄԲԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ԱՐԱՐԱՏԻ,

Ներփակ պիտի գտնէք ............ տոլարի նուէր մը: Հաճեցէք փոխարէն ԱՐԱՐԱՏ ղրկել
Ազգ. Որբանոցի մը կամ ձեր յարմար նկատած որբին, հաստատութեան կամ անձին:

ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

[311]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆԻ

ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ:

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ, Տնօրէն խմբագիր.

Հայորդիներու ստուար խումբ մը` պատասխանատու խմբա-
գրական զանազան ճիւղերու մէջ եւ անդամ Գործադիրներու
Հաւաքոյթին:

Գրիգոր Ազնաւորեան, Գծագրող Խմբագիր:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ, ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ.

Մեր յաջողութիւնը ընթերցող բարեկամներու գործակ-
ցութենէն կախեալ Է: Դուն այդ բարեկամներէն մէկն ես.
Հայերէն եւ Անգլիերէն ԱՐԱՐԱՏՆԵՐԸ ծանօթացուր թէ
պատանի եւ թէ չափահաս ծանօթներուդ եւ թելադրէ անոնց
որ բաժանորդագրուին:

Արարատ պանդուխտ հորիզոնի ներքեւ ապրող հարիւր
Հայորդիներս մԷկզմէկու կապող եւ մեր Հայագիտութիւնը
մշակող ազդակն Է, դուն ալ գործակցէ, որպէսզի Ան իր
առաքելութիւնը գոհացուցիչ պայմաններու ներբեւ կատարԷ:

Դրամական առաքումները Մընի Օրտըրով: Մեր բարեկամ-
ներուն միջոցը եթէ չի ներեր նամակատուն երթալու` այն
ատեն կրնան իրենց ղրկելիբ գումարը պահարանի մը մԷջ
ամփոփել եւ մեր հասցէին ղրկել որ Է`

“ARARAT MONTHLY”
Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont.
CANADA.

[3124

[313]

[Blank]
(Դատարկ|

[314]

NNN

VOLUME II. GEORGETOWN

EDITORIAL; -

It is predicted from many friends
of this paper that 1927 is going to be
the most prosperous year for the
“Ararat”.

Thus we are naturally led to be
exceedingly optimistic about the future.
Of course, this optimism is a great
deal different from that we had last
year when the “Ararat” was just started.
And this is not forced to us at all;
but we know that in all respects this
paper will have better and greater
achievements during 1927.

We have set for “Ararat” a definite
goal for this running year. It is that
our Subscribers’ List of this paper must
be increased by 100%. We will work, and
work hard for this! But we can only
control this goal with the co-operation
of our friends and readers, and we are
sure that they will stand by us, as they
have very loyally done in the past, and
work with us securing new readers and new
subscribers.

THANKS!

To all those who have renewed their
subscription to the “Ararat” we say
thanks.

Unless advised otherwise, we will
continue to send the magazine to those
who are in arrears. One dollar means lots
for our paper.

AS

[315]

FEBRUARY, 1927. No. 2.

THE NEWS OF THE MONTH

We started the New Year with a New
Book of 365 pages. Every page is to be
written. Who will finish it at the end
of 1927 and have a priceless book of
365 spotless pages?

Miss E. F. Brown, our devoted friend
of Georgetown, is recovering from her
sickness. Her nice letter of Jan. the
10th, written to all the boys, was
welcomed by everybody. We hope to see
her at the Farm soon.

Mr. Williamson, our Farm Manager,
resigned. He is a very fine man and we
will miss him.

Mr. Balentyne, who was working on
our Farm in the past, is back to work
again with us.

Mr. George Jennings, who was working
on our Farm for over two years, has
bought a farm near Georgetown. We wish
him good luck in his own work. He was
well liked by all the boys.

Mr. Alexanian was sick in bed for a
few days. We are glad that he is better
now and able to carry on his work.

“Ararat” is the most traveling paper
in the world. It is read in thirty-four
countries of the Globe, and yet the
readers of the Southeast Corner of

Toronto Globe are not aware of this.

(Continued on page 9)

ARARAT

THE WEAVER OF HEAVEN
(A Japan Tale)

Many years ago there lived in the
capital city of Japan, a young man.
There was not an other virtuous man
like him in all the country. But as he
was good and noble in heart, misfortune
always became his lot. But he was not
discouraged and was trying to live a
spotless life.

His mother died of grief, when she
saw that her husband’s business were
going bad to worse. The young followed
his mother’s coffin crying, and after he
set himself to hard labour in order to
support his old father. His father also
died in such a time when the young man
had not any money for the expenses of
father’s burial. At last not being able
to find the money necessary, he went and
sold himself as a slave and spent the
money he received to bury his father.

When he had done his duty, he
started off to the man who had bought
him. As he was going, he was also crying
for his lot that he was going to live
as a slave.

Suddenly a very beautiful woman met
him and said.

- “T am going to ask of you a favor;
I am alone in this world. Marry me.
Believe me; I devote myself for your sake
and serve you faithfully.”

- “Alas,” said the young man, “I
have nothing to keep and support you. My
flesh also is not mine, because I am sold
as a slave.”

[316]

MONTHLY

- “Don’t worry about that,” said
the lady, “I can weave beautiful
tapestry, take me to your master with
you and I will be useful to you there.”

The young man was convinced, and
when they were going on, he asked.

- “But how a very beautiful woman
like you could marry a very poor man
like me?”

The woman answered.

- “The beauty has no any value
compared with the qualities of the
heart.”

When they arrived to his master’s
place, the young man started to work
very hard. At night, when he returned
home, he saw that his wife was engaged
in weaving a very beautiful silk carpet
embroidered with gold. This happened
every night when he came home.

A few days later the carpet was
finished. It was so beautiful that the
young man was charmed and praised the
skillfulness of his wife.

One day, his master came to their
cot and seeing the carpet he cried out
with admiration.

- “O, what a beautiful carpet! What
a priceless thing it must be! How rich
one must be to buy a carpet like this!”

- “If you like, it is yours.”
answered the woman.

- “Mine?...”

- “Yes, I give it to you if you let
us go free.”

ARARAT

The man took the carpet and let
them go free.

On the way the young man knelt
before his wife and expressed his
gratitude for causing his freedom.

But lo! The woman was changed to the
likeness of a heavenly person. She was
so illuminated all over that the young
man could not look at her, so he closed
his eyes.

Then a sweet voice came to his ears.
And that voice said.

- “I am the Weaver of Heaven, I
descended to the earth to reward you,
because you were virtuous and loved your
parents; you sacrificed yourself for
their sake. From now on your luck will
smile at you and what ever you undertake
to do, you will find success.”

When the young man opened his eyes
the Weaver of Heaven was disappeared.

And truly, the young man had a very
good luck after that and became one of
the richest men in Japan.

Translated
From Armenian

KRIKOR AZNAVORIAN

Teacher: “What do you understand by

the world deficit, John?”

Johnny: “It’s what you’ve got when
you haven’t as much as you had when you
had nothin!”

[317]

MONTHLY

A CONCERT IN TORONTO

On 6th of January, which was also
the Christmas Day for the Armenians,
was a glad day for fifteen of our boys
as they were going to give a concert in
Toronto that evening to the Armenian
people of that city. I was one of those
merry boys and laughed and danced round
with joy.

At 6 o’clock in the evening we took
the Electric Car and when we arrived to
Toronto, an Armenian Gentleman took us
in Mr. Utujian’s car and drove us to the
church where we were going to give our
concert.

At the time the concert started, the
church was full. All the Armenians in
the city were there. We sang in Armenian
and in English and gave a few fancy
drills. A few boys recited.

After our part finished, Mr. Pierce,
Utujian and Mr. Babayan spoke.
Everything went fine.

Mr. Johnson, the Minister of The
United Church, took the boys through the
church. It was a beautiful church indeed.

Later at night we returned home.

Mr.

ANTRANIK KEVORKIAN

Uncle: “And how do you like school,
my little man?”
Nephew: “Closed.”

ARARAT

A FRIEND WHO LIVED WITH US

Miss Farmer, who was our nurse since
the first fifty boys came to Canada, left
us a few weeks ago. She was a perfect
lady and always loved the boys. She
worked very hard for us: nursed, super-
vised and looked after our every needs
from morning to the long hours of the
night.

When we heard that she was going to
leave us we were very sad. We loved her
and wished that she would stay.

She has a very kind and gentle
heart. If the boys undertook to do any
good thing, she was always ready to
encourage and to help. She was one of the
first among the members of our Staff, who
year after year helped our Junior Red
Cross Campaign on Golden Rulling Sundays.
Before she left us, she made again her
contribution to the Armenian Earthquake
Fund and also to our Red Cross.

Miss Farmer will always remain as
one of our best friends, this is the
hope of every one of us. A kind lady
with such a kind heart would never forget
us after living with us and helping us
for more than three years. We hope to
have her visit us every time she comes
to Georgetown from Hamilton, where she
is nursing now.

Every boy on our farm is not going
to forget her; and as long as we live
we will remember that we have a friend,
a very kind hearted friend, who helped
us in our early life.

SARKIS KRIKORIAN

4

[318]

MONTHLY

THE OLD OVERCOAT

During the war a few soldiers came
to village and asked for a guide. The
villagers appointed a poor workman to
accompany them. But as it was a very
severe winter and the wind was blowing
very wild and the poor man had not warm
clothes on him, he asked the villagers
to lend him an overcoat. They did not
even listen to him.

An old foreigner, who had been
deported from his homeland because of
the war long ago and was working for a
black-smith in the village and was hardly
able to earn his living, had pity on
the poor workman and gave his old over-
coat to him.

The soldiers went on to their way.

Very late in the evening a beautiful
young officer, in beautiful military
uniform and a Victoria Cross on his
chest, was racing down to the village
on his horseback. He asked the first
villager he met to take him to the old
man who had given his overcoat to the
guide, who led the soldiers that morning.

When the kind old man saw the young
officer, he cried out with joy.

“O, Heaven, this is my son Albert,”
and he ran and trusted himself into the
arms of his son.

Many years ago Albert was taken into
the army and on account of his wonderful

ARARAT

talents, faithfulness and braveness, he
was made an officer in the army. He had
never heard about his father for many
years, who was a very skillful blacksmith
in a famous town. But that day he recog-
nised his father’s overcoat, questioned
the guide and was convinced that his
father lived in that village.

Father and son were crying in joy
and the villagers, who were there could
not help tears running out.

The young officer stayed with his
father that night, and they spoke to one
another till the next morning, when
Albert gave a big sum of money to his
father and promised him that he was
going to take care of him after that.

The villagers thought that because
the old man was kind in heart, God
helped him sending him the young officer
who was going to provide all his needs.

Translated
From Armenian

HAGOP APRAHAMIAN

Teacher; “Do you think Americans
will revere the memories of our modern
statesmen as they have Washington and
Lincoln?”

Bobby: “I don’t think so, because,
in the first place, Washington and
Lincoln were both born on holidays.”

[319]

MONTHLY

THE LAND OF THE RIGHT MEN

In a far off land two villagers
came before the Judge. One said: “Sir,
this is my neighbour, I bought a land
from him some time ago and when I started
to work it I found a buried treasure in
the ground. My conscience won?t allow
me to keep it because I bought only the
land and I have no right on the treas-
ure.”

The other said: “My lord, I can not
take the money either; because I did
not bury it, it does not belong to me.
Beside this I sold the land to my neigh-
bour with every thing that is in it and
did not reserve anything to myself.”
Then both said; “Now O wise lord,
decide who is the rightful owner of
treasure.”

The Judge answered;

“I have heard that the daughter of
the one of you and the son of the other
of you want to marry one another; give
the treasure to that young couple as
dowry.”

The two men promised to do so
returned to their homes with good
conscience.

you
the

and

A stranger, who was at the court
during the award, very much surprised,
said: “In my own country the thing
would be entirely different, the one
who bought the land and found the
treasure, would never dream to pay a
cent to the one who sold the land and
so every thing would be closed up. Or
if he did not succeed to keep it, the
other would apply for it. As the

ARARAT

first one would refuse to give a share
of it to the former owner of the land,
the case would go to the court, and it
would cost more money perhaps for both
sides than the treasure itself would
amount.”

Then the Judge very much surprised,
asked: “Does the sun shine on your land
also?”

“Yes, certainly,” answers the man.

“And does it rain there?” asked the
Judge again.

“Surely.”

“This is very surprising,” said the
Judge, “I wonder if you have any cows,
sheep and other animals in your land,”
asked he again.

“We have many of them,” answered
stranger.

“Then,” said the Judge, “God will
let shine his sun over the land and order
the clouds to make rain just for the sake
of those innocent animals, in otherwise
you are not really worthy of them.”

the

Translated
From Armenian

TAVIT JAMGOCHIAN

AWAY FOR THE HOLIDAYS

All the boys in our Farm Home had a
very happy Christmas and very pleasant
holidays. But there were a few boys who
were both lucky and happy. They were
the ones who visited different places
and spent the holidays with friends. I

6

MONTHLY

[320]

am going to tell you the names of those
and the places they went to.

As you read in the January issue of
Ararat, the happiest boy in our Farm
Home is Armenag Aprahamian, whose mother
is in Canada since a month. She lives
in Toronto. He went and spent the
holidays with his mother.

Hachig Bakerjian and Sarkis
Krikorian went to Woodstock for over a
week. Hachig is a Woodstock boy. He is
adopted by the people of Woodstock.
While there, they sold over three
hundred of our calendars. They had very
pleasant time there, and when they came
back we noticed a very big smile on
each one of their faces.

Haroutun Jizmejian went to Arkona.
He has many friends there. This was his
second trip to that place, which Haroutun
thinks is the best place in the world.
When he came back, along with other
things he brought with him a pair of
white rabbits. Very pretty ones. All
the boys were very glad to see him back
with the rabbits. While I am writing
this article, a boy came and told that
the rabbits have some little babies.
This is the 15th of January, and it is
very cold. I don’t know how the poor
things will live and grow in a weather
like this. Of course if they are as
hardy as we Armenian boys are, they
will be alright.

Jirair Dayan went to Kitchener for
a few days near to his brother, who is

ARARAT MONTHLY

on a Canadian farm since four Months. Aghavart Avedisian, one of our
number now placed on a Canadian farm
Five other boys went to Guelph for since last November, used to sing an
a few days. They were invited there by Armenian Solo. It certainly pleased our
a number of our Armenian friends. friends and many of them wrote or asked

for the music and the English words of
LEVON KRIKORIAN it. We are very glad that we are able to
publish it in Ararat. This will no doubt

a ee ier rarer na please those who were interested and

give the readers of Ararat a glimpse

A SONG OF ARMENIA into the Armenian characteristics of
devotedness to their country. But we

A group of our boys gave a few are very sorry that we can’t give the
concerts in many different places to our music of the song as none of our boys

Canadian friends.

are able to prepare it on the stencil.

ARMENIA

Armenia, land of paradise!
Land where mankind’s first cradle lies!
My native land, my heart’s dear prize
Armenia, Armenia, Armenia!
At thy great name, my heart is thrilled
With courage new, my fears are flown
With eagerness I long for thee;
I hope in thee, in thee alone,
Armenia, Armenia, Armenia!

Armenia, a name of grace!
There found Noah’s ark its resting place;
There Noah dwelt, and reared his race
Armenia, Armenia, Armenia!
Great rivers that in Eden rise
Water and fertilize thy ground.
Oh, may I live and joy in thee,
In thee my only boast be found,
Armenia, Armenia, Armenia!

Trans. by ALICE STONE BLACKWELL.

[ 321 ]

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA

CHAIRMAN;- J. G. KENT HON. TREAS;- H. L. STARK.
Managing Director of John Stark & Co.
Canadian National Exhibition.

REV. IRA W. Pierce;- Gen. Secretary.
99 Dundas St. East,
TORONTO, ONT.

The Christmas season is past and we have entered the New Year. Our
outlook is forward. With the coming of the New Year there is increased
responsibility for the General Secretary. We must raise more money and
create new friends for our work. To sustain interest is not an easy task
and we cannot do it unless we have your help.

Have you arranged a visit for our boys to your community? Have you
neglected to invite the General Secretary to your Church? Don’t put it
off. The winter is going quickly and many things can be done now that
cannot be attempted in the summer.

[ 322 ]

ARARAT

THE CHRISTMAS

The
For
The

silent skies are full of speach
who have ears to hear;

winds are whispering each to each,
The moon is calling to the beach.

And stars their sacred wisdom teach
Of faith, and love and fear.

Once more the sky the silence broke,
And song o’erflowed the earth.

The midnight air with glory shook
And angels mortal language spoke
When God our human nature took

In Christ the Saviour’s birth.

And Christmas once is Christmas still,

The gate through which He came.

We music hear in everything,

And faithful lives their tribute bring

In the Great Song which greets the King
Who comes when Christ is born.

ALBERT PAPAZIAN

NOTE;- Albert is one of our fifty
boys placed on Canadian farms. He was
late sending the above poem for our
Christmas number. He is known to our
readers with his interesting articles of
“Armenia and Her People”, and “Armenians
in Syria”.

THE NEWS OF THE MONTH
(Continued from page 1)

Mrs. Tipple, one of our friends in
Toronto, is back again to help the work
in our Home. She takes great interest in
the boys.

MONTHLY

[ 323 ]

Mrs. Bedookian, our Armenian Mother,
who was working and helping us in our
Home, left the Farm to live with her
sons in a farm near Acton. All of us
were sorry that we lost a real mother
helping us.

Miss Campbell, our devoted Matron,
is fighting with the cold of Canadian
winter. We wish her a real victory.

Miss Anna MacKenzie, a friend of
ours, and a teacher in Exeter High
School, visited us for a day during
Christmas holidays. We were very glad
to see her.

All the Armenian boys and girls in
various orphanages in Greece and Syria
have organized relief work for the
sufferers of last Armenian Earthquake.
They have already raised good funds for
the said cause.

Armenian Boys’ Junior Red Cross of
our Home sent $60.69 to Mr. S. B.
McCready, the Director of the Ontario
Junior Red cross to be sent to Armenia
for the Sufferers of the last Armenian
Earthquake. Many of our boys on farms
and our Staff and some friends helped
us in our campaign to raise this money.

Rev. Krapht Bonnar, a great friend
of the Armenian nation, President of
the International Society of the Friends
of Armenia, and the General Secretary
of the Society of Friends of Armenia in
Switzerland which takes care of 110
Armenian boys and girls in the “Armenian
School” in Geneva, is visiting the
Armenian colony in United States.

HAROUTUN BODOURIAN

ARARAT

TWO ARMENIAN HOMES
AT SWITZERLAND

There is an organization in
Switzerland which like the Armenian
Relief of Canada is caring one hundred
Armenian boys and girls. This society
is called The Society of the Friends of
Armenia. It is organized in 1896. Rev.
Andrew Krapht Bonnar, the founder of the
society is the General Secretary of the
organization. He is one of the many
famous friends of Armenian nation.

The Society of the Friends of
Armenia in Switzerland, has opened many
Homes and training houses for Armenian
children in Asia Minor and specially in
Sivas since 1896. In 1920 centralized
its work in Constantinople and in 1922
removed to Switzerland.

It has one hundred boys and girls
now placed in two different Homes. One
in Beniane, a suberb of Geneva and the
other in the city of Geneva. The children
in the former place are from 7-14 years
of age. They are educated there and
prepared for entrance to high schools
and colleges. The Educational policy of
this school is based on that of the
Armenian Primary Educational Constitution
with some changes to suit it so the
children would be able to attend
secondary schools in Switzerland.

All the subjects are taught in
Armenian; the textbooks are Armenian,
but French is also taught as soon as
the youngsters begin to understand it
with the help of their teachers.

10

[ 324 ]

MONTHLY

Taking care of their individual
gardens and agricultural instruction is
part of their six hours? school work.

This Institution is called Primary
School for Armenian Boys and Girls.

The second Institution is called
Home for Armenian Boy and Girl Students.
The Home is for those who finish the term
in former place and are to get higher
education. They attend High School,
College, Art and Technical school,
Industrial School, Agricultural, Normal,
Girls’ High School, Business College and
even University. Geneva is famous with
its educational system and the youngsters
are given splendid chance to develop
their talents.

Except the Matron of the both Homes
and a lady visiting teacher, who are
Swiss, the Superintendent of the both
Homes, three visiting lady teachers, a
teacher and another lady teacher who
live in the home, are all Armenians.

The Superintendent, Mr. Kevorkian,
teaches Armenian to the boys and girls
of the Genova Home and the Matron helps
him in that subject. They are the only
officials of this Home as well as they
supervise the other.

It is the policy of the Society of
the Friends of Armenia that these boys
and girls will be sent to Armenia, after
they are educated, to devote themselves
for the wel fare of their own Motherland.

(Armenian Encyclopedic Alm.)

Trans. HAGOP APRAHAMIAN

[Blank]
(Դատարկ|

[325]

ARARAT MONTHLY.

A SCHOOL PAPER EDITED BY THE ARMENIAN

BOYS AT GEORGETOWN FARM HOME.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Hagop Hagopian, Onnig Shangayan, Mampre
Shirinian, Armenian Kouyoumjian, Haig Mesrobian,
Editors. Jirair Garabedian and Krikor Aznavorian,

Art Editors.

Subscription $1.00 a Year.

Single copy 10 cents

We hope you are interested in the success of
“Ararat” and even with all its failures, are going
to make it your own paper. We trust that you will

enlist many new subscribers for us.

ADDRESS: -
“ARARAT MONTHLY”,
ARMENIAN BOYS? FARM HOME, GEORGETOWN.

CANADA.

[ 326]

[Blank]
[Դատարկ|

[ 328]

POPU S

ANC ARUNFL, Բ. ՏԱՐԻ ՓԵՏՐՎԱՐ, 1927 ԹԻՒ 2.

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ԴԱՍԱԿԱՐԳ ՄԸ

Դասակարգ մը կայ, որ դասակարգերու ամէնէն հինն Է: Որոշ անունով կազմակերպուած
չԷ, ակումբներ չունի, արձանագրութեան տետրակներ չի բռներ, իր գոյութիւնը պահելու
համար մասնաւոր բաղաբական հոսանք մը իրեն կռուան չԷ ըրած, այս կամ այն յարանուանութ-
եան կամ կրօնական մարմնի հովանաւորութիւնը չի վայելեր, իշխաններու կամ թագաւորներու
հրովարտակներով չԷ որ մարմին առած Է, հանճարը կամ հարստութիւնը չԷ ըրած իրեն յենակէտը
եւ սակայն միշտ կայ եւ արեւուն տակ գտնուող միւս բոլոր դասակարգերէն զօրաւոր Է:

ANGLE ազգի չի պատկանիր ան, իր հիմնադիրները մասնաւոր ցեղի մը զաւակներ չեն
եղած, այս կամ այն երկրին մենաշնորհը չԷ դարձած եւ ոչ ալ որոշ ժողովուրդի մը պարծանքի
Jենարանը:

ԱմԷն ազգի կը պատկանի ան, ամէն երկրի մէջ բարեկամներ եւ հակառակորդներ ունի: Իր
գոյութիւնը արուեստական չԷ. բոլոր միւս դասակարգերը արուեստական են: Ազգեր կը պատուեն
զայն, թագաւորներ կ՞ակնածին անկէ, մարդիկ կը խոնարհին անոր առջեւ կը գուրգուրան անոր
վրայ կամ կ՞ահաբեկին անկԷ:

Ան ծնած Է Աշխարհին հետ եւ իր գոյութիւնը պիտի պահէ որքան ատեն որ Աշխարհը
կ՞ապրի:

Ան Է որ ծնունդ տուած Է աշխարհի բոլոր առաջինութիւններուն: Ան կնքահայրն եղած
Է մեր գիտցած ու չգիտցած բոլոր ճշմարիտ մեծութիւններուն: Եւ սակայն ինքն ալ իր կարգին
երկունքի պտուղն եղած Է բարձր եւ գերագոյն Էակի մը, զոր ոմանք Անծանօթ Զօրութիւն,
ոմանք Արդարութիւն եւ ոմանք ալ Աստուած կ՞անուանեն:

Պարկեշտ Մարդկանց Դասակարգն Է անիկա: ԱմԷն մարդոց առջեւ բաց, ամէնուն համար
ազատ: Այդ դասակարգին պատկանելու համար առաւելութիւններ չի պահանջուիր անհատէն.
հարստութիւն, հանճար, ընկերական դիրք, կրօնական որոշ հաւատալիք, յարանուանական որեւէ
վարդապետութիւն, բաղաբական որեւԷ համոզում անոր պայմանները չեն: Միակ պայմանը պարկեշտ
ըլլալն Է:

Պարկեշտ մարդը առաւելութիւններ ունի սակայն, որոնբ արդէն ձրի տրուած են ամէն
մարդու հաւասարապէս: Բայց ամէն մարդ չԷ ուզած ընդունիլ զանոնք:

[ 329]

2 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

Հարուստ Է պարկեշտ մարդը. աշխարհի ամԷնԷն հարուստներէն: Ոչ մէկ ընկերութիւն,
առեւտրական ոչ մէկ հաստատութիւն աւելի հարստութիւն ունի բան պարկեշտ մարդը:

Անոր հարստութիւնը իր Նկարագիրն Է:

Մաքուր Նկարագիրը. հարստութիւններու ամէնէն

հաստատունը եւ կալուածներու ամէնէն ապահովը:
Պարկեշտ մարդը բանակ մը ունի իր տրամադրութեան ներբեւ, աշխարհի ամէնէն զօրաւոր

բանակը:

Ազնիւ սիրտ, բարձր հոգի եւ մաքուր խիղճ, վերին հրամանատարներն են այդ բանակին:
Համեստութիւնը, ուղղամտութիւնը, անկեղծութիւնը, բարեացակամութիւնը, անաչառութիւնը,

արժէքներ գնահատելը, լաւը բաջալերելը,

ուղիղ դատողութիւնը, ըսի ըսաւներու կարեւոր-

ութիւն չի տալը, եւ ուրիշ հազար ու մէկ ձիրբեր պատուակալ սպաներն են այդ բանակին:
Այդ բանակը միշտ զօրակոչի ենթարկուած Է:
Պարկեշտ մարդոց դասակարգը մրցակից դասակարգ մը ունի, որ մահու չափ թշնամի Է իրեն
բայց յաղթութեան ԴԱՓՆԻՆ չԷ կրցած ու չի կրնար խլել իրմէ. այդ դասակարգին մասին պիտի

խօսինբ յաջորդիւ:

Պարկեշտ մարդոց դասակարգը Մեծ Մարդերու Դասակարգն Է: Անիկա կը պատկանի աշխարհի

բոլոր ազգերուն:

ԴԷՊԻ ԱՐԵՒԵԼՔ

Թերթիս լուրերու բաժինը լրանալէն
յետոյ միայն տեղեկացանք մեր յարգելի բարե-
կամ եւ Թօրօնթոյի Հայ գաղութին կարկառուն
դէմբերէն Պր. Եւ Տկ. Պապաեաններու ճամբորդ-
ութիւնը դէպի Եւրոպա եւ Արեւելք: Յարգելի
ազգայինները Յուն. 25ին մեկնեցան Նիւ Եորք,
ուր պիտի այցելեն բարեկամներու եւ Փետրվար
5ին պիտի սկսին իրենց ճամբորդութեան:

Արարատ եւ Ագարակատան Հայորդիները
բարի ճանապարհ կը մաղթեն մեր յարգելի բարե-
կամներուն:

ԿԱՐԴԱՑԷՔ ԵՒ ՏԱՐԱԾԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ: Քաջալե-
րեցէք զայն իր Հայացի առաբելութեան մԷջ
եւ օգնեցէք որ ան Հայ Որբը մօտեցնէ ձեզի:

ՆԱՄԱԿՆԵՐ ՍՏԱՑԱՆՔ

Յունվարի մէջ Ագարակատանս Հայորդի-
ները նամակներ, յօդուածներ եւայլն ստացան
Գանատական Ագարակներու մէջ տեղաւորուած
հետեւեալ մեր եղբայրներէԷն:

UwlpnE Շիրինեան, Ալպերթ Փափազեան,
Գրիգոր ճէրահեան, Արտաշէս Մազմանեան,
Բիւզանդ Գըլըճեան, Գեղամ Պապիկեան, Սարգիս
ճրճրեան, Վազգէն Զատիկեան, Սահակ
Գրիգորեան, Հայկ Մանուկեան, Նազարէթ
Թէրզեան, Յակոբ Տէմիրճեան, Արմենակ
Գոյումճեան, Ներսէս Մանուկեան, Յովսէփ
Խելացեան, Կարապետ Մկրտիչեան, Սարգիս
Գափանճեան, Արշաւիր ՊԷզազեան, Հայկասէր
Մելքոնեան, Օննիկ Մելքոնեան, Գէորգ
Գէորգեան, Մինաս Գոյումճեան, Հայկ
Գոյումճեան, Հայկ Տէմիրճեան, եւ ժիրայր
Կարապետեան:

[330]

3 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Հայորդիներու Պատանեկան Կարմիր Խաչը,
որ 3. Բ. Ը. Միութեան միջոցաւ որբ եղբօր
մը տարեկան ծախբերը կը վճարէ եւ որ այժմ
Սուրիա Է եւ Հայաստան պիտի փոխադրուի
առաջին առթիւ, Անթերիօ ճիւնեըր Րէտ Քըրոսի
կեդրոնին միջոցաւ Գանատահայ Միութեան ղրկեց
վաթսուն տոլար 69 սէնթ ի նպաստ Շիրակի
աղէԷտեալ ներուն:

Յիշեալ գումարը հանգանակուեցաւ
Հայորդիներուս նախաձեռնութեամբ մեր եւ
պաշտօնեաներու ու քանի մը բարեկամներու
միջեւ:

Մեր նախորդ ցանկէն վերջ հանգանակութ-
եան մասնակցեցան ուրիշ տղաբ եւս, որոնք
նախապէս դրամ չունէին: Անոնց ցանկն Է.

Ահարոն ՉԷրչեան.... ԱԱ ԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱ 0.25
Զաւէն UnmEUGwu............. eee eee 1.33
Խաչիկ UGEUGwu.............. 0. eee 25
Հայկազ UGunnuytGwu.................. .10
Ղազարոս few2OGwu................06- «05
Մկրտիչ Ադամեան... ԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱ .10
Արմենակ GnywaGwu.................. .@5
Գրիգոր fewqinnGwu...............0-- .10
Հրանդ Shuuhp_Gwu................... .05
Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան...... ԱԱ. .05
Անդրանիկ GEnnqtGwu................. «05
Տիգրան ՊԷրպէրեան...... ԱԱ ԱԱ .20
Օննիկ Թոփալեան.....ւ ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱԱԱԱԱԱ .34
Լեւոն dwunjGwu................668. «35
Թորոս UwuntyGwu...............6..6. .20
Ղուկաս UynGwu................ 22 eee «05
Օննիկ Umnrptwu.................... «50

ԳՈՒՄԱՐ 4.02

Նախապէս հանգանակուած Էր 32.63 սէնթ,
երեք ճաշերէ գոյացաւ ինը տոլար եւ Մր. Բիրս
եւ Գանատայի Նպաստամատոյցի անդամներէն
ոմանբ միասին ղրկեցին 15 տոլար եւ գումարը
բարձրացաւ 60.69ի:

Ագարակներու մէջ տեղաւորուած Հայորդի-
ներ անցեալ ամսու Ակումբին ղրկեցին ինը
տոլար իննիսունը երեք սէնթ հետեւեալ
կերպով-

Արտաշէս Մազմանեան, .25
Արմենակ Գոյումճեան, «50
Յովսէփ Ագլեան, 2.28
Յակոբ Յակոբեան, 1.00
Գեղամ Պապիկեան, 1.00
Հայկ Տէմիրճեան, «50
Գրիգոր ճէրահեան, «65
Գէորգ Գէորգեան, .10
Աղավարդ Աւետիսեան, 1.10
Արշաւիր ՊԷզազեան, «05
Յովհանէս Տէրտէրեան, 1.00
Մինաս Գոյումճեան, «50

Բացի Հայկազ ՄեսրոպեանէԷ, Գանատական
ագարակներ ցրուած մեր Հայորդիները ոեւէ
վճարում չեն ստանար եւ իրենց գործերուն
փոխարէն ընտանեկան խնամբ կըստանան եւ
դպրոց կ՞ երթան:

Մեր Ակումբը շատ լաւ տարի մը բոլորեց
եւ կը յուսանբ թէ միեւնոյն յաջողութիւնը
պիտի ունենանք այս տարւոյ ընթացքին ալ:

ԱԿՈՒՄԲԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

ԳՆԱՀԱՏԵԼԻ ՔԱՋԱԼԵՐԱՆՔ ՄԸ

Արարատի վարչութիւնը անհատներու եւ
ուրիշ կազմակերպութիւններու կարգին նմոյշ
Թերթեր ղրկած Էր նաեւ Հայ Կարմիր Խաչի
Կեդր. Վարչութեան, որը իր կարգին մեր
թերթիկը բաջալերելու համար խրախուսիչ նամակ
մը եւ 15 տոլար ղրկած Է Արարատին: Նամակը
պիտի հրատարակենք յաջորդիւ:

Արարատին եւ Հայորդիներու շնորհակալ -
ութիւնը այս գնահատելի քբաջալերութեան
առթիւ:

ԿՐՕՆԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԸ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ

Արարատի Էջերով շատ անգամ պատեհու-
թիւնն ունինք Գանատահայ կեանքը պատկեր-
ացնելու մեր սիրելի ընթերցողներուն: Ասիկա
թերեւս շատ հետաբրբրական Է մեր բազմահազար
հայրենակիցներուն, որոնք աշխարհի չորս
հովերէն ցրուած են: ՉԷ՞ մի որ Արարատ եւս
աշխարհի ամէն կողմը իր համակիր ընթերցող-
ներն ունի, որոնբ ամսէ ամիս անհամբեր
կըսպասեն մեր թերթիկին:

Պատանի մըն եմ, շուրջս անցած դարձած
շատ մը բաները հասկնալու բաւարար հմտութիւն
դեռ չունիմ բայց կը հետաքրքրուիմ եւ կուզեմ
հետազօտել:

Գանատան, շատ նոր երկիր մը թէեւ,
հսկայօրէն յառաջդիմած եւ երկրագնդի լաւա-
գոյն երկիրներէն մէկն եղած Է: Իր յառաջ-
դիմութիւնը շատ մը պատճառներու կարգին կը
պարտի նաեւ Գանատացիներու կրօնական բարե-
պաշտութեան: Կրօնքը թէ մանուկներուն եւ թէ
չափահասներուն [...°] ըմբռնումները միշտ
բարձր պահած Է:

եռեսուն տարիներէ ի վեր Հայեր սկսած
են այս երկիրը գաղթել: Ամփոփուած են քանի
մը քաղաքներու մէջ եւ հիմայ անոնց թիւը
երկու հազարի կը հասնի: Առ հասարակ պարզ
գործաւորներ են, շատեր ընտանիքի եւ զաւակ-
ներու տէր: Ազգասէր, զոհաբերող եւ մէկզ-
մէկու օգնող են եւ սակայն մեր ազգային
մեծագոյն առաբինութիւնը, Կրօնական Բարե-
պաշտութիւնը, մէկ կողմ լքած Gu: Անշուշտ
ասիկա շատ ցաւալի Է: Մեր ազգը շատ տարի-
ներ եւ շատ դարեր իր հաւատքը անխախտ պահած
Է եւ նոյնիսկ ամբողջ աշխարհի մէջ ճանչցուած

[ 332 ]

Ա ՐԱ ՐԱ Տ

Է առաջին Քրիստոնեայ ազգը: Մեր հայրերը
եւ մեր մայրերը զոհուած են մեր հայրենի
հաւատքին համար եւ մեզի կտակ ձգած են
իրենց հաւատքը: ԱմԷն կողմ եւ ամէն երկրի
մէջ Հայեր իրենց եկեղեցին ունին, ինչո՞ւ
մենք չունենանք: Գանատան ազատ երկիր մըն
Է եւ մէկը արգելբ չըլլար Հայերուն իրենց
կրօնական վայրը ունենալու, որ յարանուան-
ութեան ալ որ պատկանի:

ՊԷտք Է Հայերը եկեղեցի ունենան: ՊԷտբ
Է իրենց կրօնական պաշտամունքը ունենան եւ
իրենց զաւակներուն ալ սովրեցնեն Աստուածա-
վախ ու բարեպաշտ ըլլալ:

Որքան անուշ պիտի ըլլար ինծի եւ իմ
բոլոր հասակակիցներուս համար յաճախել
եկեղեցի մը ուր Հայերէն կ՞աղօթեն, Հայերէն
կ՝՛երգեն, Հայերէն կը քարոզեն եւ ամէն ինչ
Հայերէն կըլլայ: Չա՞րժեր ունենալ այդպիսի
վայր մը:

Երիտասարդ սերունդին պարտականութիւնն
Է մտածել այս մասին, արթնցնել մեծերը,
անոնց հետ աշխատիլ եւ միջոց մը գտնել
որպէսզի Հայերու կրօնական բարեպաշտութիւնը
zh մոռցուի: Հայ փոջրիկը, Հայ պատանին,
Հայ աղջիկը, Հայ երիտասարդը եւ Հայ մեծերը
եկեղեցի երթալու են: Պէտք չԷ որ օտարներ
ըսեն թէ Հայերը թէեւ կըսեն թէ Քրիստոնեայ
են եւ սակայն ո՞ւր Է անոնց Քրիստոնէու-
թիւնը, եկեղեցի չունին, իրենց զաւակները
բարեպաշտ չեն մեծնար:

Հայ նորահաս սերունդը մի զրկէբք իրենց
կրօնական դաստիարակութենէն:

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊՈՏՈՒՐԵԱՆ

5 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ԿԱԽԱՐԴՈՒԱԾ ՁԻՆ

Երբ Պարսից Շահը Ռամազանի ծոմը կը
պահէր` կախարդ Հնդիկ մը պալատն եկաւ` առաջ-
նորդելով չափազանց դանդաղ ձի մը որ միեւ-
նոյն ատեն շատ տգեղ Էր եւ իր ծուռ ու մուռ
ոտբերով փայտԷ ձիու մը կը նմանէր: Երբ շահը
ձին տեսաւ` չի կրցաւ իր խնդուբը զսպել:

- Ուզածիդ չափ խնդայ, ով թագաւոր,
ըսաւ Հնդիկը, թերեւս պիտի փափաբէիր ահագին
գին մը վճարել այս ձիուն համար երբ տեսնես
rE ան ինչեր կրնայ ընել: Եթէ բաջ զաւակդ,
Քրուզ, կարենար վրան հեծնել եւ թամբը
դարձնել, ան անմիջապէս ձիուս զօրութիւնը
պիտի կրնար գիտնալ:

- Շատ լաւ, տեսնենք ինչ կրնայ ընել,
ըսաւ Իշխան Քրուզ:

Ու առանց սպասելու որպէսզի զայն ին»-
պէս կառավարելը հասկնայ, անիկա ձիուն վրան
ցատբեց եւ թամբը դառցուց: Ու ահա այդ տար-
օրինակ կենդանին արագասլաց նետի մը պէս
բարձրացաւ օդին մէջ եւ իշխանն այլեւս
տեսողութենէ կորսուեցաւ:

Նախապէս իշխանը շատ գոհ եղաւ ձիուն
արագնթացութենէն եւ օդին մԷջէն կարենալ
ճամբորդելէն: Բայց երբ ձիուն գլուխը Շիրազ
դարձնել ուզեց եւ տեսաւ թէ ձին իր ուղղութ-
եան չի հնազանդիր` սկսաւ մտահոգուիլ:

- Ենթադրենք թէ պէտք Է որ ձիուն թամբը
միւս կողմը դարձնել:

Այնպէս ըրաւ եւ ահաբեկեցաւ տեսնելով
որ կենդանին աւելի արագօրէն երկինք
բարձրացաւ եւ կայծակի մը արագութեամբ կը
սուրար:

Իշխան Քրուզ իր տրամաբանութիւնը չի
կորսնցուց եւ թամբը զգուշութեամբ քննելով
տեսաւ որ փոքրիկ երիթ մը կար. դարձուց
զայն եւ ահա ձին կեցաւ եւ շատ մեղմօրէն

զայն վար իջեցնել սկսաւ եւ յոգնած, տկար
եւ անօթի` անծանօթ եւ հոյակապ պալատի մը
տանիքին վրայ կայնեցաւ:

Գիշեր էր եւ ամէն մարդ կը քնանար:
Իշխանը կամաց մը վար գնաց եւ ինբզինբը
հրաշալի սրահի մը մէջ գտաւ: Հոն տեսաւ որ
չափազանց գեղեցիկ աղջիկ մը բազմոցին վրայ
կը քնանար եւ տասը ծառաներ չորս կողմը
հանգչած էին: Դէպի բազմոցը երթալով աղջիկը
արթնցուց, ներողութիւն խնդրեց եւ իր
հրաշալի արկածախնդրութեան պատմութիւնը
ըրաւ:

- Արդ, ըսաւ Քրուզ, կրնա՞մ հարցնել
անուշ օրիորդիս թէ ո՞վ Է ինք եւ ո՞ւր եմ
ես:

- Դուն ՊԷնկալի իշխանուհիին պալատը
կը գտնուիս, ըսաւ աղջիկն ազնուօրէն եւ ես
ՊԷնկալի իշխանուհին եմ:

Յետոյ աղջիկն հրամայեց իր նաժիշտ-
ներուն լաւ ընթրիք մը պատրաստել Իշխան
Քրուզին եւ յետոյ զայն առաջնորդեցին
թագաւորական սենեակը: Քրուզ գիշերն հանգիստ
քնացաւ եւ առտուանց լաւ տրամադրութեամբ
մը արթնցաւ: Իշխանուհին առտուանց կանչել
տուաւ զինբ եւ խնդրեց որ պատմութիւնը
դարձեալ պատմէ: Ամբողջ օրը անոնք միասին
անցուցին եւ արդիւնքը սա եղաւ որ wunup
իրարու սիրահարեցան:

Յաջորդ օրը, արշալոյսին, երբ դեռ ամէն
մարդ կը քնանար, իշխանուհին զգուշութեամբ
տանիբ բարձրացաւ, ուր իշխանը իրեն
կըսպասէր: Երկուքն ալ հեծան կախարդական
ձիուն վրայ եւ արշաւեցին դէպի
Պարսկաստան, ուր պիտի ամուսնանային:

Այս անգամ Քրուզ շատ լաւ գիտէր ձին
կառավարել եւ շատ քիչ ատենէն Շիրազէն քիչ
մը դուրս գտնուող պալատ մը հասան:

6 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

Իշխանուհին հոն ձգելով որպէսզի իր
ամենագեղեցիկ զգեստներով զարդարուի եւ
հարսնիքին պատրաստ ըլլայ Քրուզ իր հօրը
գնաց: Դժբախտաբար կախարդական ձին հետը
չառաւ: Երբ անիկա իր հօրը կը պատմէր իր
հրաշալի արկածները, կախարդ Հնդիկը բոլոր
ըսածները լսեց, վազեց պալատը, ձին բռնեց
եւ աղջկան դառնալով ըսաւ.

- Շահը կը փափաքի անմիջապէս բեզ
տեսնել եւ Իշխան Քրուզ խնդրեց ինձմԷ որպէս-
զի բեզ իրեն տանիմ: Ինծի հետ ձին հեծիր
եւ վայրկեանէԷ մը Շիրազ պիտի հասնինք:

Իշխանուհին Հնդիկին հետ ձին հեծաւ:
Բայց Հնդիկը ձիուն գլուխը Շիրազէն
դարձնելով` աղջիկը Գազմիր տարաւ: Անոնք
ճամբու մը եզերքը վար իջան ճիշտ այն
ատեն, երբ Գազմիրի Սուլթանը կանցնէր իր
ձին հեծած:

- Ազատէ զիս, գոչեց աղջիկը, ազատէ
զիս այս չար մարդուն ձեռքէն:

Սուլթանը աղջկան գեղեցկութենէն
գրաւուած` սուրի մէկ հարուածով Հնդիկը
սպանեց եւ յետոյ աղջիկը առաջնորդեց իր
պալատի ամենագեղեցիկ սենեակը եւ հրամայեց
որ հարիւր նաժիշտներ ծառայեն առջեւը:

- UEY չարիբէն ազատեցայ եւ ուրիշ
չարիբի մը մէջ ինկայ, ըսաւ իշխանուհին
ինքն իրեն:

Իրաւ ալ այդպէս Էր: Սուլթանը չափազանց
սիրահարուած Էր աղջկան եւ փոխանակ զայն
իշխան Քրուզին վերադարձնելու` ամէն ինչ
կարգադրեց որպէսզի հետը ամուսնանայ:

Բայց իշխանուհին որչափ որ գեղեցիկ`
այնքան ալ խորամանկ Էր, եւ ինբջզինք խենթ
ձեւեցնելով Սուլթանը վախցուց:

Երկրին բոլոր վարպետ բժիշկները
կանչուեցան զայն բժշկելու համար, բայց
անիկա անոնց վրայ կը յարձակէր, կը խածնէր,
կը ծեծէր եւ կը փախցնէր զանոնք:

Օր մը անծանօթ բժիշկ մը եկաւ եւ
խօստացաւ. իշխանուհիին խենթութիւնը բժշկել:

- Դուն գիտես որ, ըսաւ անծանօթ բժիշկը
Սուլթանին, իշխանուհին կախարդական ձի մը

հեծնելուն համար հմայուած եւ վերջն ալ
խենթեցած Է, թոյլ տուր որ զայն դարձեալ
ձիուն վրայ տեղաւորցնեմ, ու այն ատեն
կրնամ զայն բժշկել:

Սուլթանը չափազանց ուրախացաւ եւ
հրամայեց որ անծանօթ բժիշկը իշխանուհիին
առաջնորդեն:

Բժիշկը իշխան Քրուզն En որ ծպտուած`
աշխարհի չորս կողմը պտտելու ելած Էր
իշխանուհին փնտռելու համար:

Քրուզ իշխանուհին տեղաւորցուց կախարդ-
ական ձիուն վրայ եւ ինքն ալ անոր բով
ցատքբելով մԷկ ժամուան մէջ Շիրազ հասան:
Հոն, Շահին հաճութեամբ հարսնիբքի պատրաստ-
ութիւն տեսնուեցաւ եւ քառասուն օր քառասուն
գիշեր ուրախացան: Ամբողջ Պարսկաստան մաս-
նակցեցաւ այս խրախճանքներուն:

Թարգմ. Անգլ.

ԱՂԱՎԱՐԴ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ԿԸ ՓՆՏՌՈՒԻ

Մեր Ագարակատան Հայորդիներէն Օննիկ
Թոփալեան, Իզմիրցի, կը փնտռէ իր մայրը,
Sy. Մարիամ Թոփալեան: Անցեալները մայրը
Յունաստանէն կը գրէր եւ սակայն իր հասցէն
Յունարէն տուած ըլլալով կարելի չեղաւ
թղթակցիլ: Կը խնդրուի գրել Արարատի
վարչութեան:

ՏԱՐԱԾԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ
Կարդա եւ տարածԷ Արարատը Նոր Աշխարհի

միակ պատանեկան թերթը, Գանատայի առաջին
Հայաթերթը եւ Գանատահայ որբերուն Օռկանը:

7 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ՄԵՐ ՄԷԿ ԸՆԿԵՐՈՋ ՆԱՄԱԿԸ

Սիրելի Եղբայրներ: -

Ուրախութեամբ ստացայ ձեր նամակը: Շատ
ուրախ եմ որ Հայաստանի Աղէտեալներուն համար
մէջերնիդ հանգանակութիւն ըրած Էք: Ամէնուս
պարտականութիւնն Է ատիկա:

Ծնունդի առթիւ պիտի չկրնամ գալ ձեզ
տեսնել. ագարակատէրը տարին մԷկ անգամ միայն
հրաման պիտի տայ որ հոդ գամ եւ ձեզ տեսնեմ:

Երբ հոդ էի, կը կարծէի թէ ամէնքս ալ
կրնայինբ շատ գործեր ընել եւ կընէինջ. բայց
երբ հոս եկայ` ալ հասկցայ թէ հոդ մի միայն
կը խաղայինթ: Մի կարծէբ թէ բանի մը վայր-
կեանի ձեր պարտականութիւնները շատ բաներ
են, զորս կը պահանչուի ձեզմԷ, ոչ, ատոնք
միայն խաղեր են: Ագարակ երթալ աշխատիլ ըսէլ
Է եւ առանց աշխատելու մարդ ապրելու
իրաւունք չունի:

Ձեր պաշտօնեաներուն հանդէպ բաղաբավար
եղէք. վստահ եղէք որ wunup կը սիրեն ձեզ.
այսօր երբ բանի մը ամիսէ ի վեր ձեզմէ
հեռացած եմ, կը գնահատեմ այդ սէրը: Ձեր
մատաղ սրտերը հիմակուընէ լեցուցէք խոհեմ-
ութեամբ, իմաստութեամբ եւ Հայորդիի մը
վայել ճշմարիտ ազնուութեամբ:

ՄԷկզմէկ սիրեցէբ, սիրեցէբ մեր յարգելի
մեծ եղբայրը, որ միշտ իր ժամանակը եւ ինքջ-
զինքը նուիրած Է մեզի. ոեւԷ կերպով չենք
կրնար փոխարինել իր սէրը բայց միայն փոխա-
դարձաբար սիրելով, յարգելով եւ ամէնէն
աւելի ապրելով այն կեանբը, ինչ որ ան կը
փափաքի որ մենք ապրինք. դուբ եւ ես գիտենք
որ ան կըսպասէ որ մենք ՃՇՄԱՐԻՏ ՀԱՅՈՐԴԻ-
ՆԵՐ ըլլանք` մարդավայել բոլոր առաքինու -
թիւններով:

Խոնարհ եղէբ, բայց բարձրացուցէբ մԷկզ-
մէկ. Հայը Հայը պէտք Է բարձրացնէ ամէն բանէ

[ 335]

աւելի: Իրարու գէշ օրինակ եւ գէշ խրատներ
մի տաք, մտածեցէք թէ դուբ մԷկզմէկու

պատասխանատու Ep, եւ մԷկզմէկու առաջնորդ:
Արժանապատուութեան զգացում մշակեցէբ դուք
ձեր մէջ, զուարթ եղէք, ճշմարիտ եւ խոհեմ:

Երգեցէբ միշտ. Ազգային երգեր` ձեր
Հայացի զգացումները վառ պահելու համար.
Շարականներ եւ Կրօնական երգեր` հոգինիդ
կազդուրելու համար:

Մի մոռնաբ թէ դուք Հայորդիներ Ep.
Քրիստոնեայ ծնողաց զաւակներ: Վաղը մենբ
վճռական դեր պիտի կատարենք Գանատահայ
Կրօնական կեանքի մԷջ: Վաղը մենք այս երկրի
Հայութեան պիտի տանբ իր արժանի տեղը եւ
արժանի դիրքը: Ապրինք այս նպատակին համար:
Աղօթենք Բարձրեալն Աստուծոյ որ մեզի
պատրաստԷ այդ առաքելութեան համար:

Առիթը հիմակ մեր ձեռքն Է զարգանալու
համար. ժամանակնուդ յարգը գիտցէք, ձեր
խաղերէն զոհեցէք Հայերէն եւ Անգլիերէն
օգտակար գիրքեր կարդալու համար: Տգէտ
մարդիկ չեն կրնար ուրիշներու օգնել. անոնք
միշտ օգնութեան կը կարօտին:

ՎերջացնելԷ առաջ սոյն նամակս պիտի
ուզեմ մէկ բան եւս ըսել, որ արդէն նամակիս
մէջ տարբեր խօսքերով արտայայտած եմ:
Հայորդին պէտբ Է միշտ ՎԵՐ նայի, վերը
երկնքի բարձրութիւնը կայ, վարը ի՞նչ կայ
եթէ ոչ տիղմ ու աղտ:

Եկէբ բարձրերը սաւառնինբ, օր մը պիտի
կրնանք բարձրացնել նաեւ մեր ազգը: Թող
Հայորդին զինուի տոկունութեամբ, ազնիւ
սրտով, բարձր հոգիով եւ մաբուր նկարագրով.
անոնցմէ զօրաւոր զէնքեր չկան:

ՏՐԷՅԹԸՆ, ՕՆԹ.

ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ

8 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ԱՆՏԱՌԻՆ ԿԱԽԱՐԴԸ

Իշխան Միրքօն Հունգարիոյ թագաւորներէն
միոյն տղան Էր: Իր հայրը Թաթարներուն հետ
պատերազմած ատեն մեռաւ: Միրբօ ստիպուեցաւ
իր կեանքը ազատելու համար փախչիլ եւ եօթն
օր ձիավարելէ յետոյ ադամանդէ շինուած
պալատի մը առջեւ հասաւ: Մութ գիշեր մըն
էր եւ յոգնած ու անօթի ըլլալուն համար
համարձակօրէն ներս մտաւ եւ զարմացաւ տես-
նելով որ ներսը մէկն ալ չկայ: Սեղանի մը
վրայ հրաշալի ուտելիքներ պատրաստուած Էին
եւ լաւ մը ճաշելէԷ յետոյ ննջասենեակներէն
մէկը մտաւ եւ քբնացաւ: Բայց հազիւ թէ աչքերը
գոցած En, երբ եօթը խոշոր, սոսկալի Թաթար-
ներ եկան:

- 30, հօ, գոչեց անոնցմէ ամէնէն մեծը,
Քրիստոնէի արեան հոտ կ՞առնեմ: Եւ յարձա-
կելով Միրջոյին վրայ` զայն կտոր կտոր ըրաւ
եւ պատուհանէն դուրս նետես:

Յաջորդ առաւօտ, փոբրիկ սիրուն աղջիկ
մը պալատին տակի իր թաբստոցէն դուրս
սողոսկեցաւ եւ կտորներուն վրայ կեանքի
ջուր սրսկեց: Միրբօն անմիջապէս վեր ցատբեց
աւելի զօրաւոր եւ աւելի գեղեցիկ եւ սիրուն
աղջիկը աներեւոյթ եղաւ:

- 30, հօ, ըսաւ մեծ Թաթարը դարձեսլ,
փոքրիկ իշխանը ողջնցեր է: Ge դարձեալ
Միրքօն կտոր կտոր ըրաւ: Երկրորդ առտուն
միեւնոյն բանը պատահեցաւ: Բայց երրորդ
առտուն երբ սիրուն աղջիկը դարձեալ կեանբի
ջուրը ցանեց կտորներուն վրայ, անոր ըսաւ.

- Ես այս պալատին իշխանուհին եմ,
Թաթարները հայրս սպանեցին. այլեւս պահուը-
տելու պէտք չունիմ, դուն հիմակ ամէն բանէ
զօրաւոր ես:

Իրաւ ալ այդպէս Էր: Սուրի մէկ
հարուածով ան եօթը Թաթարներն ալ սպանեց

[ 336]

եւ իշխանուհին ու ան մեկնեցան իրենց հօրը
դիակները գտնել եւ անոնց վրայ կեանքի ջուր
սրսկել: Գիշերը անոնք անտառ մը մտան եւ
խոշոր ծառի մը տակ կրակ մը վառեցին:

- Ո՞րքան ցուրտ Է, ըսաւ ձայն մը
վերէն:

Վեր նայեցան եւ տեսան Թաթար կախարդ
մը, որ ծառին վրան նստած Էր:

- Այս փոշին կրակին մէջ նետեցէք եւ ալ
աւելի լաւ պիտի վառի, ըսաւ կախարդ պառաւը:
Միրքօն ըսածին պէս ըրաւ, բայց ահա
յանկարծ սոսկալի մուխ մը ելաւ եւ ամէն բան
ծածկեց: Պառաւը ծառէն վար իջնելով ըսաւ.

- Դուք իմ եօթը զաւակներս սպանեցիք,
հիմակ ալ մեռնելու կարգը ձերն Է:

Միրբօ զգաց թէ յետզյետէ կը կախարդուի
եւ իշխանուհին օգնութեան կանչեց: Բայց
տարօրինակ մուխը զայն տապալած En: Միրքօ
անմիջապէս կեանքի ջուրը առած անոր քով
վազեց եւ արագօրէն իշխանուհիին եւ իր վրան
սրսկեց:

ԱտկԷ վերջ, անոնք բռնեցին պառաւը եւ
ստիպեցին զայն որպէսզի հայրերնուն թաղուած
տեղերը ցուցնէ:

Պառաւը զանոնք ստիպուեցաւ առաջնորդել:

- Կերեւի թէ երկար ատենէ ի վեր քնացած
եմ, ըսաւ ծերունի թագաւորը իր աչքերը
սրբելով երբ կեանբի ջուրը սրսկեցին վրան:
Իշխանուհիին հայրն ալ միեւնոյն բանը ըսաւ:

Քիչ ատեն վերջ, Միրբօն իշխանուհիին
հետ ամուսնացաւ: Իր հայրը գահէԷն հրաժարեցաւ
եւ մէկը թագաւոր ու միւսն ալ թագուհի եղան:

Թարգմ.

ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

9 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ԱՄԻՍԸ ԵՒ ՄԵՆՔ

Մր. Ուիլերմսըն, մեր Ագարակի վեր-
հսկիչը, հրաժարեցաւ: Յիշեալը նահանգիս
Երկրագործական Գալէճէն վկայուած Էր եւ
մասնագէտ հաւաբուծ մը եւ կաթնատնտես մը:

Մր. ՊԷլընթայն, որ անցեալ տարի մեր
ագարակի մէջ կաշխատէր եւ ժամանակէ մը ի
վեր հեռացած Էր, դարձեալ գործի ձեռնարկեց:

Մր. ճէնինկզ, մեր ագարակի երեք
տարուան գործաւորը, անձնական ագարակ մը
գնեց եւ հոն հաստատուեցաւ:

Միս Ֆարմըր, մեր հիւանդապահուհին, որ
Ագարակատան հաստատուելԷն ի վեր մեր
հիւանդապահուհին En~ հրաժարեցաւ:

Տկ. Սրբուհի Պտուկեան, Սեբաստացի,
չորս ամիսէ ի վեր մեր Ագարակատան մԷջ
կ՞աշխատէր: Ամսոյս 15ին իր հրաժեշտի
խօսբերը ամէԷնուս համար անակնկալ մը եղան:
Բոլոր Հայորդիներս զայն կը սիրէինք եւ
Մայրիկ կը կոչէինք: Իր մայրական գուր-
գուրանբը եւ ազնիւ վերաբերումը մեզի
համար երջանիկ յիշատակ մը պիտի ըլլան:
Սայրիկ Պտուկեան բանի մը օր Էգթընի մօտ
ագարակի մը մԷջ աշխատող իր դեռատի զաւակ-
ներուն քով մնալԷ յետոյ պիտի մեկնի
Թօրօնթօ, ուր Պր. Պապաեանի տունը պիտի
մնայ մինչեւ Պր. եւ SY. Պապաեանի Եւրոպայէ
վերադարձը:

Մեր Պատանեկան Կարմիր Խաչի Ակումբը
60.69 տոլար ղրկեց Գանատահայ Միութեան`
Հայաստանի աղէտեալներուն համար: Այս
գումարը հանգանակուեցաւ մեր մէջ` երեք

ճաշԷ հրաժարելով, մասնաւոր հանգանակութեամբ
եւ մեր պաշտօնեաներէն ու բարեկամներէն:

Յունուար 26ը այս ձմեռուան ամենացուրտ
օրն եղաւ: Զերոյէն վար 23 աստիճան ցուրտ
ըրաւ` ֆարհԷէնայթով:

Յարութիւն Պոտուրեան Յունուար 11ին
մեծ հայրիկն եղաւ վեց փոքրիկ նապաստակ-
ներու: Ծնունդի առթիւ Unpnuwjh իր այցելու-
թենէն վերադարձին Յարութիւն զոյգ մը մայր
եւ Հայր նապաստակները միասին բերաւ: Բոլոր
տղաքը կնբահայր եղան այս ուրախառիթ
ծնունդին: Անուանակոչութեան արարողութիւնը
պիտի կատարուի յաջորդ ամսու մէջ: Արարատի
ընթերցողները կը հրաւիրուին այս աննախընթաց
հանդէսին. հեռագրով շնորհաւորութիւն չենք
ընդունիր:

Միս Քէմպըլ, մեր ՄԷէյթրընը, դեռ
Գանատայի կլիմային հետ իր բոլոր ուժով կը
կռուի` բայց հաճախ պաղառութեան ենթակայ
կըւլայ:

Պր. Ալիքսանեան Յունվարի մէջ քանի մը
օր հիւանդացաւ եւ անկողին մտաւ. շատերս
կարծեցինք թէ հանգիստ պիտի ընէր եւ սակայն
երբ իր անկողնէն հրաժարեցաւ` գործերն իր
շուրջը ալ աւելի խռնուած գտաւ: Նահանջ մը
դարձեալ դէպի անկողին անյաջող անցաւ: Հոս
գործող պէտք Է:

Արարատ Երկրագունդի ամենաշատ ճամ-
բորդող թերթը պիտի հռչակուի Գանատայի
Լրագրական Կաճառին կողմԷ:

Հաւաքեց` 3. ՊՈՏՈՒՐԵԱՆ

10
ԱՐՁԱԿՈՒՐԴ ՈՒՆԵՑՈՂՆԵՐ

Ծնունդի եւ Նոր Տարւոյ արձակուրդը
շատ հաճոյալի անցաւ բոլոր Հայորդիներուս
համար ալ: Աւելի երջանիկ եղան անոնք որ
իրենց արձակուրդը ուրիշ տեղեր անցուցին:

Արարատի նախորդ թուով տեղեկագրուած
էր թէ մեր տղոց ամէնէն երջանիկը Արմենակ
Աբրահամեանն Էր, որովհետեւ իր մայրը ճիշդ
Քըրիսթմըսէն երկու շաբաթ առաջ Գանատա եկաւ:
Իր մայրը հիմայ Պր. Պապաեանենց տունը կը
մնայ: Արձակուրդին Արմենակ Թօրօնթօ գնաց
եւ տասն օրուան հրաշալի երջանկութիւն մը
ունեցաւ մօրը հետ անցնելով:

Խաչիկ Պագրճեան եւ Սարգիս Գրիգորեան
Վուտսթաբ գացին եւ հիւր եղան Ե. Ք. Ը.
Պատանեկան խումբին: Պատանիները զանոնք
իրենց տուները կարգաւ հիւրասիրած են: Այս
երկու տղաքը բազմահարիւր օրացոյցներ
ծախեցին հոն: Վուտսթաբ Հայ չիկայ:

Յարութիւն ճիզմէճեան Արքոնա գնաց, ուր
կը գտնուի իր Գանատացի բարերարը: Շատ մը
խաղալիքներուն հետ ան միասին բերաւ նաեւ
զոյգ մը ճերմակ նապաստակներ: Ան հիմայ վեց
հատ նորածին նապաստակներ ունի:

ժիրայր Տայեան Քիչնըր գնաց, ուր իր
բուզինը, Անուշաւան Փիլիպեանը կը գտնուի
Գանատական ագարակի մը մԷջ:

ԱմԷնէն աւելի ուրախ եւ երջանիկ եղան
հինգ տղաք, Օննիկ Թոփալեան, Տիգրան
ՊԷրպէրեան, Մամբրէ Ագողլանեան, Օննիկ
Ատուրեան եւ Լեւոն Վասոյեան, որոնք Կուէլֆ
գացին: Կուէլֆի մեր Հայ բարեկամներԷն Պր.
Մ. Պոյաճեանի նախաձեռնութեամբ քանի մը
հայրենակիցներ հրաւիրեցին զանոնք: Պր.
Ալիքսանեան զատեց այն տղաքը միայն, որոնք
դեռ բնաւ այցելութիւններ ընելու պատեհու-
թիւնը չէին ունեցած: Այս հինգն ալ շատ

[ 338]

Ա ՐԱՐ ԱՏ

գուրգուրանք եւ հոգածութիւն վայելած Էին
զիրենք հիւրասիրողներէն եւ երբ Ագարակատուն
վերադարձան` մեզի պատմեցին իրենց երջանիկ
վայելքներէն:

ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

ԳԱՆԱՏԱԿԱՆ ԱԳԱՐԱԿՆԵՐ ՄԵԿՆՈՂՆԵՐ

Յունվարի մԷջ Գանատական ագարակներ
մեկնեցան հետեւեալ Հայորդիները:

Պողոս Պողոսեան, Վահրամ Գամպէրեան,
Գուրգէն Մակարեան, Միսաք Թումաճեան, եւ
Լեւոն Գրիգորեան: Յովսէփ Ագլեան իր նախկին
տեղը փոխեց:

Հայկազ Մեսրոպեան, որ ժամանակէ մը ի
վեր դարձեալ մեզի հետ կը գտնուէր` այս
անգամ ղրկուեցաւ տարեկան վճարումով
աշխատելու: Հայկազը առաջինն Է որ այլեւս
վճարում կըստանայ:

Այժմ մեր Ագարակատան մԷջ կը գտնուին
միայն 46 Հայորդիներ: Միւսները տեղաւորուած
են Գանատական ագարակներու մէջ եւ տեղական
դպրոցներ կը յաճախեն:

ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

ԱմԷն տեսակ ծանուցումներ, ազդեր,
յայտարարութիւններ, նամակներ եւ այլն
տպագրական գործերու համար դիմեցէբ
Արարատին: Դիւրամատչելի գին, մաբուր գործ:

11 Ա ՐԱՐ Ա Տ

ԵՐԳԱՀԱՆԴԷՍ ՄԸ Ի ԹՕՐՕՆԹՕ

Յունվար ծին, Հայկական Ծնունդի
իրիկունը, մեր Հայորդիներէն տասնըհինգ
հոգի երգահանդէս մը տուին Թօրօնթոյի մէջ:
Հանդէսը մասնաւորաբար Հայերու համար
ըլլալով` տղաքը շատ ուրախ Էին. պատեհութիւն
պիտի ըլլար շատ մը Հայրենակիցներ տեսնել
եւ անոնց հետ խօսիլ:

Հանդէսին կը նախագահէր Թօրօնթոյի
ծանօթ ազգայիններէն Պր. Սոկրատ Իւթիւճեան,
որ շատ հետաբրբրութիւն ցոյց կուտայ մեր
շուրջ:

Օրուան Ատենապետը, Պր. Լ. Պապաեան եւ
Մր. Բիրս յաջորդաբար շատ կարճ կերպով
խօսելԷ վերջ մեր յայտագրին սկսանք:

Երգահանդէսը շատ յաջող անցաւ եւ
բաւական կոկիկ նիւթական հասոյթ մըն ալ
երեւան եկաւ հակառակ անոր որ Թօրօնթօն
հազիւ թէ բանի մը տասնեակ չափահաս Հայեր
կը համրէ իր մէջ: Պր. Ն. Գուրեան հանգա-
նակութիւնը երկու հարիւր տոլարով բացաւ:

Շատ հաճոյալի երեկոյթէ մը վերջ գիշերը
ուշ ատեն վերադարձանք մեր Ագարակատունը:
Մեր ուսուցիչը, Պր. Ալիքսանեան, հիւանդ
ըլլալով հանդէսին չի կրցաւ գտնուիլ:

ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

ԼՕՐԷՆՍԻ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ

Լօրէնսի եւ շրջակայից մեր գործակալն
Է Պր. ԱլԷքսանդր Սողիկեան, 200 Essex Ave.
Lawrence, Mass. pաժանորդագրուելու,
ծանուցումներու եւ ամէն տեսակ Արարատի
վերաբերեալ գործերու համար դիմեցէքջ
Jիշեալին:

Լօրէնս եւ շրջակաները Արարատ բազմա-
հարիւր բաժանորդներ ունի:

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
ՀԱՆԴԷՍ ԽՆՋՈՅՔ ՄԸ

ՀԷմիլթըն.- Դեկտ. 26ին, Ազգ.
Գրադարանին մէջ տեղի ունեցաւ Հ. Կ. Խաչի
տեղւոյս մասնաճիւղին Հանդէս-խնջոյքը ի
նպաստ որդեգրուած նպատակներու:

Հանդէսին կ՞ատենապետէր Sy. Նազենիկ
Մուրատեան, որ օրակարգը բացաւ` ներկաներու
յոտնկայս Մեր Հայրենիք երգելով:

Առաջին դերակատարը, փոջրիկ Անդրանիկ
Կարապետեան, արտասանեց Հայ Եմ Եսը, որմէ
վերջ բեմ հրաւիրուեցաւ ՍԷնթ Քէթրինզի
Ազգայիններէն Պր. Պերճ Ալոյեան, որ պատահ-
մամբ մեզի հետ կը գտնուէր այդ օրը: Անիկա
շատ յաջող կերպով արտասանեց Սիամանթոյի
Հոգեւարքի եւ Յոյսի Ջահերէն հատորէն «Արիւն
Է որ կը տեսնեմ» յուզիչ կտորը եւ որոտնդոստ
ծափահարուեցաւ:

Պարոնայք Երուանդ Սարուխանեան եւ
Յովհանէս Սողիկեան, վերջինը աղջկան դերի
մէջ, երգեցին «Հապլպանը:» Երկուքն ալ յաջող
էին թէ երգելու եւ թէ իրենց ճարտար շարժ-
ուձեւերուն մէջ:

Տիկին Վարդիթեր Կարապետեան երգեց Ռ.
Մելբոնեանի «Տո՛ւյ, Տո՞ւյը:» Su.
Կարապետեան իր քնքուշ եւ շնորհալի ձայնով
միշտ մեր գաղութին հանդէսներուն փայլն
եղած Է` միշտ ալ հանդիսականներէ գնա-
հատուելով:

Կարմիր Խաչի գործունէութեան շուրջ
Պր. 3. Մուրատեան եւ Sp. Ա. Մուրատեան
[Dn “|:

Մուտքը բոլորովին ձրի En: Աճուրդի
դրուած առարկաներԷէ գոյացաւ

12 Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

70 տոլարի կոկիկ գումար մը:

եղան մրգաբաշխութիւն, առատ կերուխում
եւ պարեր:

Մեր Նոր Տարւոյ մաղթանքը թող ըլլայ
Կարմիր Խաչի անդամուհիներուն յարատեւու-
թիւն, յաջողութիւն եւ անդամներու յաւելում:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ

Գանատայի Հայ գաղութը հետզհետէ սկսած
Է գնահատել կարեւորութիւնը այս միութեան
եւ անոր դերը տեղւոյս Հայութեան մէջ:
Ուրախալի երեւոյթ մըն Է տեսնել բոլոր
Հայաշատ քաղաքներու խելացի եւ բանիմաց
ազգայիններու անվերապահօրէն այս կազմա-
կերպութեան շուրջ համախմբուիլը: Գանատահայ
Միութիւնը ոեւԷ կուսակցական ազդեցութեան
ներքեւ չԷ եւ իր գործունէութեան առանցքը
ըրած Է զուտ տեղական բնոյթ կրող ազգային
հարցեր:

Պիտի գայ այն յիշատակելի օրը, եւ շատ
մօտ Է արդէն, երբ Գանատահայ գաղութի մէն
մի անդամ պիտի բոլորուի Գանատահայ Միութեան
շուրջ եւ Հայ Աստղը պիտի բարձրացուի այս
երկրին մէջ` մեր ցեղին հանդէպ երեւցած
բոլոր նախապաշարումները եւ անարդար կարծիջ-
ները կազմակերպուած պայքարի մը ենթարկելով:

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶԻ ՀԱՅ ԿԵԱՆՔԷՆ

Դեկտ. 25ին, Գանատայի հոգեւոր հովիւ
Տէր Ստեփանեան հօր ձեռքով եւ կնբահայրութ-
եամբ Պր. Յովհանէս Սահակեանի, Պր. Ա.
Ասատուրեանի մանչ զաւակը մկրտուելով
անուանուեցաւ Ասատուր:

Տէր եւ Տիկին Գալայճեաններ, Դեկտ.
25ին, աղջիկ զաւակով մը օրհնուեցան:

Դեկտ. 31ին, Գանատահայ Միութեան
Ակումբին մէջ, տեղի ունեցաւ Տէր եւ Տիկին
Սողոմոն Պոյաճեանի երեք զաւակներուն
մկրտութիւնը` Մր. Ի. ճՃ. Հարբըր, Անգլիացի
եպիսկոպոսական բահանային ձեռամբ: Կնբահայրն
էր Յակոբ Մուրատեան:

երեկոյին հացկերոյթ մը տրուեցաւ
բազմաթիւ հրաւիրեալներու: Պարեր, երգեր
եւ ուրիշ հաճոյալի ժամանցներ տեղի ունեցան:

ԹՂԹԱԿԻՑ

ՊՐԷՆԹՖՕՐՏԻ ՄԷՋ

ՄՍասնաւոր յանձնախումբի մը նախա-
ձեռնութեամբ տեղւոյս Հայ գաղութը Դեկտ.
22ին հրապարակային ժողով մը սարքեց եւ ի
նպաստ Հայաստանի ԱղԷտեալներուն հանգանակեց
115 տոլար եւ որոշուեցաւ այդ գումարը
ուղղակի Հայաստան ղրկել:

ժողովին կ՞ատենապետէր 3. ԹԷրզեան:

Արարատ կը ղրկուի բոլոր Հայ օրա-
թերթերու եւ հանդէսներու` եթէ հասցէները
ունենանք:

Գանատահայերէն կը խնդրուի ԱՐԱՐԱՏԻՆ
դիմել ամէն տեսակ տպագրական գործերու
համար: Մաքուր գործ եւ մատչելի գիներ:

Եթէ թերթդ չես ստանար անմիջապէս գրէ
մեզ: Եթէ հասցէդ փոխեցիր հինգ սէնթ ղրկէ
նոր հասցէով միասին եւ եթէ կուզես բաժանորդ
գրուիլ` ՏՈԼԱՐ մը ղրկէ:

[Blank]
(Դատարկ|

[ 341 ]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Պատանեկան թերթ մը, որ կը հրատա-
րակուի Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան
կողմԷ Գանատա բերուած Հայորդիներու
Միութեան կողմԷ:

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

Հայորդիներու ստուար խումբ մը`
պատասխանատու խմբագրական զանազան
ճիւղերու մէջ եւ անդամ Գործադիրներու
Խորհուրդին:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ

Դրամական առաքումներ Մընի Օրտըրով,
Էմէրիքըն Էբըսբրէսով կամ նամակով:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Տկ. Սրբուհի Պտուկեան, ճորճթաունէն,
Պր. Գ. Տէր Մեսրոպեանի, Վոբըկըն:

Յակոբ Տոգոզեան, Լորէնսէն, Տկ. Մ.
Նիկողոսեանի, Լորէնս:

Արտաշէս Վահանեան, Թօրօնթոյէն, Մ.
Էհրամճեանի, Պրօնզ:

Sy. Ն. Զայիմեան, ԹԷբսասէն, Վահէ
Վառվառեանի, Յունաստան:

Թ. Պանտաեան, Նիւ Եորքէն, երկու
օրինակ ՊԷյրութի որբանոցին:

Ա. Աղաճանեան, Մոնթրիոլէն, Օր. Լ.
Սարգիսեանի, Ֆրէզնօ:

Պր. Անդրէաս Ամիրխանեան, ՍԷնթ
Քէթրինզէն, Լենինականի որբանոցին:

ԽորԷն Ծատուրեան, Տիթրոյթէն, չորս
օրինակ Սոֆիայի Մեսրոպեան ճեմարանին:

Sy. Ա. Յովսէփեան, Lou Անճելոսէն,

ARARAT MONTHLY

An Armenian Monthly, printed by
the Armenian Boys in care of Armenian
Relief Association of Canada.

The only Armenian paper printed in
Canada.

A. L. ALEXANIAN, Directing Edit.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR

ADDRESS;-

“ARARAT MONTHLY”

Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont.

CANADA.

չորս օրինակ Կիպրոսի Մելքոնեան Հաս-
տատութեան:

Պարոնիկներ Աղաճան եւ Արսէն
Աղաճանեան, Պրէնթֆօրտէն, ԼէԷնինականի
Որբանոցին, Հայաստան:

Արարատը նուիրեցէք ձեր բարեկամ-
ներուն, որբանոցի մը, կամ հաստատութեան
մը:

ԱմԷն անոնց որ Արարատը կըստանան իբր
նմոյշ` բարեհաճին տեղեկացնել մեզ թէ
կուզեն թերթն ստանալ կամ ոչ:

ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ ԿՈՒԶԵՆՔ

Գործակալ ներու պէտք ունինք աշխարհի
ամէն կողմերը, մանաւանդ Գանատայի եւ
Միացեալ Նահանգներու այն բոլոր քբաղաբ-
ներուն մէջ, ուր ԱՐԱՐԱՏի բարեկամներ կը
գտնուին:

[ 343]

2 ARARAT MONTHLY
EDITORIAL PAGE
THE BATTLE OF AVARAIR

One of the most glorious pages in the Armenian History is the Battle of Avarair
fought in the middle of fifth century, known as the Golden Century of Armenia.

A large part of Armenia was under the Persian Empire.

“All people and tongues throughout my domain must abandon their heresies and worship
the Sun and the Fire.” Thus proclaimed the decree of Hazgert, the Emperor of Armenia.

“No one can move us from our belief, neither angels, nor men, fire nor sword. Here
below we will choose no other God, and in heaven no other Lord but Jesus Christ.” Thus
ended the letter the Armenians sent to Persia. And the war was decided.

On the plains of Avarair, at the foot of Mount Ararat, and by the river Deghmood,
the armies clashed. Prince Vartan Mamigonian, in command of the Armenians, thus addressed
his men; “Soldiers, as Christians we are averse to fighting, but to defend our religion
and our freedom we must fight. Surely our lives are not as valuable as the life of our
Lord. If He was willing to die on the cross for us, we ought to be willing to die in
the battle for Him.”

The order of charge was given. Though the Persian army, hundreds and thousands in
number against 66 thousand Armenians, the soldiers of Christ rushed into battle with
such fury and determination that they swept the enemy from the field.

Prince Vartan, the Great Commander, was mortally wounded.

The spirit of this great soldier and his brave comrades has lived in the heart of
the Armenians through the centuries gone by and Armenia has remained the heroic champion,
defender and the advocate of Christianity even to this day.

OUR COMRADES ON CANADIAN FARMS

There are 65 of our number placed on Canadian farms, where they get home and
schooling. They are writing back to us very frequently and we are very glad to know
that they are enjoying their surroundings, are happy in their new homes and very popular
among their Canadian companions in the school, where they always take part in plays
and sports and all other activities.

As Armenian boys, our goal in this fair and great Canada is to adopt ourselves to
the principles, customs and ideals of the people of this country in helping to develope
and make Canada a better and a greater country. And then, our Canadian friends who helped
us in our early life, will justify their sacrifice for us and say;

“Well done!”

Our 65 comrades are certainly living up for the goal.

[ 344 ]

3 ARARAT MONTHLY

THE STORY OF PRINCE
VARTAN THE GREAT

Fifteen centuries ago, there were
two great empires ruling the countries
of the Near East. One of them was the
Buzantian Empire and the other the
Pursian Empire.

These two great powers were very
often in war against one another; long
wars for the domination of the East.

Armenia being situated just between
these two Empires, suffered much; most
of the great battles were fought in
Armenia, which meant a great deal of
trouble for the inhabitants of that
country; the Armenians. And on account
of these wars it came a time, when that
country lost her kingdom and much of
his independence, and was divided in
two great states, one in the Empire of
Buzantium and the other in Pursian
Empire.

In both of those states the
Armenians were independent and under
Armenian leaders.

Most powerful and the largest part
of Armenia was that under the Pursians.

In the year of 452, there was a very
weacked Shah on the throne of Persia,
Hasgerd, who ordered that all the nations
and countries in the Empire must deny

[ 345]

their faith and worship the Sun and the
Fire.

He wrote a letter to the Governor
and the nobles of the Armenia and
demanded from them also to become the
worshippers of the great Fire.

The nobles of Armenia, headed by
Prince Vartan, the Commander of the
Armenian Army, and the Clergy of the
Armenian Church gathered in the Capital
of the country to a great council to
answer the Emperor’s letter.

There was no hesitation, Armenia
would not change the Living God with
the Sun and the Fire.

They did not rebel against Hasgerd,
but would defend their faith, live
Christian Armenians or die for Jesus
Christ, the Saviour and God of men.

So they wrote a letter to the
Emperor of Persia to let him know the
wish of the people of Armenia.

And Hasgerd, the King of King, the
Emperor, the Great Son of the fire was
angry, when he read the letter. He
ordered a great army to go and conquer
that “rebellious” Armenia.

At the same time, Vartan, the
greatest General the Christian World ever
had, sent word to all the Armenians, who

4

loved God and the country, to go and join
the Army of the Cross against the host of
Hasgerd.

In a short time sixty six thousand
fighting people came and gathered in
the Army Camps of Vagharshabad, the
Capital of Armenia.

There were priests, maidens, young
women and men of every walk amongst them.

The Archbishop blessed the Army and
Vartan made a great speech encouraging
the soldiers that if Jesus Christ, died
for men to save their souls, then men
should die if necessary, to defend His
Church.

The battle took place in the plains
of Avarair, at the foot of Mount Ararat.
Next to Prince Vartan the Great, one
other of the greatest leader of the
Armenian Army was a brave priest, named
Ghevont, who held the Cross in one hand
and the sword in the other and raced
from one end to the other of the battle-
field, fought, encouraged and shouted
for the success of the Army of God.

The battle was very fierce and
lasted from sunrise till night. Vartan,
and all the other nobles of the Army,
were flying from one dangerous place to
another to charge the enemy.

[ 346]

ARARAT MONTHLY

But at last, the Great Leader,
Vartan, fell in the battle, with him one
thousand and sixty six of the Armenian
soldiers and the nobles. The Soldier-
Priest, Ghevont was among the dead.

Of course, the Pursians did not
conquer the Armenians. They left over
seven thousand dead on the battlefield
and many wounded. And the Armenian nation
remained Christian even to this day.

The Great Son of the Fire, Hasgerd,
the King of Kings, had learned his
lesson; Pursia never asked the Armenians
again to deny their faith.

The Battle of Avarair was the first
battle, which was ever fought for the
Church of Jesus.

Prince Vartan is the greatest hero
in the Armenian History. His name ever
lives through the ages, and the
anniversary of his great battle is
celebrated by the Armenians in every
country. This aniversary comes on
Thursday before the Lent. This year it
fell, on 24th of February.

There are many songs written over
the Battle of Avarair.

HAROUTUN BODOURIAN

ARARAT MONTHLY
THE MARTYRS IN THE BATTLE OF AVARAIR

If Goghtan’s bards no longer crown
Armenia’s heroes with their lays,

Let deathless souls from heaven come down,
Our valiant ones to praise!

Ye shining angel hosts, descend:
On Ararat’s white summit pause;

Let God Himself the heavens rend,
To come and judge our cause.

Fly, clouds, from Shavarshan away,
Pour not on it your gentle rain: -

‘Tis drenched with streams of blood to-day
Shed by our brave ones slain.

Henceforth the rose and asphodel
No more shall on our plains appear;
But in the land where Vartan fell
Shall faith her blossoms rear.

Fit monument to Vartan’s name
Mount Ararat soars to the sky.

And Cross-crowded convents tell his fame
And churches vast and high.

Thy record too, shall ever stand,
O Eghishe, for where they fell,
Thou forth with comest, pen in hand;
Their faith and death to tell.

And, moon, thy sleepless vigil keep
O’er our Armenian martyr’s bones;

With the soft dews of Maytime steep
Their nameless funeral stones.

Armenia’s stork, our summer guest,
And all ye hawks and eagles, come,
Watch o’er this land-’tis our bequest-
We leave to you our home.

About the ashes hover still,
Your nest among the ruins make;
And, swallows come and go until
Spring for Armenia break!

Trans. by ZABELLE C. BOYAJIAN.

[ 347]

6 ARARAT MONTHLY

THE WAR OF AINTAB

The Great War had started and the
Armenians who lived in the Turkish Empire
were ordered to leave their own homes
and country to go to they did not know
where. If this order was not obeyed, all
the Armenians were to be killed. So they
left their sweet homes and started out.

It was a dreary exile; much more
dreary than that of the Loyalists of
the United States; on the way, hundreds
and thousands of them were tortured and
killed.

My father was a rich man and well
known both among the Armenians and among
the Turks. He had been always very good
and open handed to everybody who needed
his help. He was respected by everybody
and in spite of the order my father and
our family was hidden and protected. So
we did not have any trouble until after
my father died. In the same time we heard
all about the terrible lot that befell
to our people.

I am not going to describe the
misery and the bitter life of even a
single Armenian, for if I tried to do
so, it would surely make one of the
biggest books of the world and most
outcrying disgrace for the civilization
of the Twentieth century and biggest
shame to the Christian world. That book
would be full of sorry and tears.

[ 348]

When the Armistice was signed and
the Great War ended, the surviving
Armenians in the Arabian deserts started
back, to settle once more in their own
country and in their own homes.

Everything was different then; their
houses were pulled down, their farm were
destroyed and their stores were sold to
the Mouhamedans by the Turkish
Government. You could not see those
rich and well to do Armenians which you
always used to see before the war. All
of them poor, very poor!

In one of my former articles in
this paper I had written that the
Armenians were both very intelligent
and industrious. I am going to repeat
that statement once more; as soon as
they settled down, they started to work
hard and in next one or two years they
were again in a well-to-do surrounding.

The Turks did not know any trades
or have any professions, so many
Armenians became rich again and as it
is always a God given gift, those
Armenians very liberally helped those
who were less happy. The Golden Rule
was carried on to its letter. In a short
time you could find almost every Armenian
blessed in prosperity.

As I have told in my

7 ARARAT MONTHLY

former articles, everytime when the
Armenians began to live happily, there
rose some trouble.

One of those troubles was the War
of Aintab. It started on the last day
of April 1920.

The city of Aintab was devided into
two sections; One section was inhabited
by the Turks and the other by the
Armenians. As the war between the French
and the Turks started very suddenly,
everybody was in the market and at once
tried to go to his own part of the city
where he would be safe.

Though the city was under the French
Army of Occupation, there was not more
then two battalions to protect the city
from the attack of the Turkish army. So
it was left on the shoulders of the
Armenians to protect both themselves
and the French. They at once organized
their forces and built strong walls in
many places and divided the city into
many forts.

French did not have a very large
supply of ammunitions, but were able to
arm a number of Armenian warriors. The
latter fought very bravely. Arms in
hand they were rushing from one dangerous
place to another to counteract the attack
of the regular Turkish force and the

[ 349]

civilians of the Turkish section of the
city, armed to their teeth.

The battle could only be compared
with that of 1812; when General Brock
and the brave fathers of Canada fought
at Queenston Heights, for Freedom and
for the Glory of the British army.

The first day of the war ended and
both French and Armenians were safe for
the night. A regular group of guards
were chosen amongst the Armenians to
stay on duty at night. It was stated in
the French circle that was not for the
Armenians, the large Turkish Army and the
irregulars would just eat all the French
alive even at the beginning of the war.

As the struggle was going to be a
long one, fresh French forces came. But
soon it was discovered that the whole
city was surrounded and in case of
necessity the retreat of the French was
impossible. Then, it was decided to
surrender. And they started to it without
any guarantee for the safety of the
Armenian, only satisfied with the safety
of their sweet lives.

There was not enough ammunitions at
hand so the Armenians started to make
their own guns; they decided to change
the Third Church of the city into a
manufacturing place. After a few days
experiments they succeeded in

8 ARARAT MONTHLY

making a big cannon. All the Armenians
were very glad of this success and drove
the machine through the streets to let
everybody know that the defence of the
city was in strong hands.

French had two kinds of soldiers;
one kind was Algerian and the other
Senegalians. A group of the former with
a cannon, deserted the French Army and
went to the Turkish section, because
Algerians are Mohamedans.

As soon as the Turks got the cannon,
they fired and the bomb fell over the
church. Thinking that the French aimed
wrong, the Armenians went to the
Commander and notified that they were
firing the church where there were
Armenians and not the Turkish section.
A search was ordered and found out the
fact.

I am going to tell you a little
story about my personal experience.

The Senegalian soldiers, whom we
Armenians used to call French Indians,
were very fond of eating flesh. I used
to catch cats and carry them to them
and trade with bread and guns. I carried
the guns to the Armenian Headquarters
and the bread to my mother. Those black
soldiers were very brave and always
liked to fight the Turks.

(to be continued next month)

ALBERT PAPAZIAN

[ 350]

ONE PARDON COST FIVE DOLLARS

Once upon a time a poor old man was
passing in a street in Turkey. A French-
man, who did not know the Turkish
language, stepped on the old man’s foot
when he was in a hurry. The Frenchman
saw this and as it was an unpolite
thing to step on somebody else’s foot,
he turned to the old man and said;

- “Pardon, Monsieur.”

The poor man heard this and not
knowing any French, understood that the
Frenchman was going to pay five dollars
for stepping on his foot and thought
that he was told to follow him.

- “Alright, Sir, I am coming,” said
he with a great happiness and followed.

The Frenchman looked behind and when
he saw the poor following him, said.

- “Pardon, Monsieur.”

- “You go, I am following you,”
replied the poor.

After a while the Frenchman saw him
behind and again said in French.

- “This is the third time I am
asking you Pardon.”

- “Don’t you worry,” said the old
man, “I feel strong enough to follow
you.”

The Frenchman went in one of the
best hotels in the city and took a chair
by a table in the restaurant.

9 ARARAT MONTHLY

The old man also came in and sat.

The Garson (waiter) came and asked
the poor man what he wishes to order.

- “Nothing,” said he, “this French-
man stepped on my foot while on the
street and told me to follow him so
that he could pay five dollars to me
for doing it.”

The Garson turned to the Frenchman
and told him what the old man had said.

- “Well,” said the Frenchman, “if
it is a fact that stepping on somebody
else’s foot cost five dollars in this
country, then a Pardon in French is also
worth that much.”

Garson turning to the

- “This gentleman has already paid
you when he said “Pardon” after he
stepped on your foot, a “Pardon” is
worth five dollars, don’t you know it?”

The poor;- “I did not know anything
about this.” And then he looked over the
Menu and ordered his dinner. He had a
hearty meal, and when he got satisfied,
and ready to move away, the Garson came
and,

- “Three dollars, Sir,” he said.

As the poor man had not a cent to
he said.

- “Pardon, Garson.”

- “Pay the money, Sir, pay. But pay
the money of what you ate.”

- “Pardon, Garson.”

- “Well, but pay the three dollars.”

- “Pardon, Garson, pardon.”

old man,

pay,

[351]

- “How pardon, you ate and have to
pay for it.”

- “Pardon, Garson, pardon.”

- “Pardon does not pay the money.”

- “But a few minutes ago you were
telling me that a pardon is worth five
dollars, I said “Pardon” six times, and
now, as I owe you three dollars, forward
me twenty seven dollars.”

HACHIG KARAJIAN

JUNIOR RED CROSS

February was also a very busy month
for our Junior Red Cross Club. We sent
$60.55 to Mr. McCready for the last
Earthquake sufferers in Armenia. This
money was raised amongst the boys, the
Staff of our Home and also by the help
of some friends and by giving up three
meals in three different days. We have
some money yet in the bank.

Our Club thanks Miss Catherine H.
Kennedy of Maxville and Miss J. Farmer
of Georgetown for their help of $1.00
each to our Fund.

Many of our boys, placed on Canadian
farms, sent their subscriptions to our
Junior Red Cross Club. They are;

Ardashes Mazmanian, 25¢, Armenag
Kouyoumjian, 50¢, Hovsep

10

Akelian, $2.28, Hagop Hagopian, $1.00,
Kegham Babigian, $1.00, Haig Demirjian,
50¢, Krikor Jerahian, 65¢, Kevork
Kevorkian, 10¢, Aghavart Avedisian,
$1.10, Arshavir Bezazian, 5¢, Hovhanes
Derderian, $1.00, Minas Kouyoumjian, 50¢.

We are very proud of our Club, and
though most of our boys are placed on
farms, they will always help us in our
work.

The little Armenian boy, who is
provided by our Club, is in Beyrout,
Syria.

HAGOP APRAHAMIAN

SAKO AND THE STORM

While passing by a farm, Sako saw a
water-melon field. It was a hot day and
he was both hungry and thirsty. He went
to the field, picked a water-melon, ate
it and thinking that he would be again
in want of water and food, he started
to pick other melons and put in a bag.

The farmer came and asked.

- “What are you doing here in my
farm?”

- “Last night’s terrible storm blew
me here, Sir.”

- “And how did those melons come in
your hands?”

- “The storm was so wild, that I had
to hang on everything on my way to stop.”

- “And how did those water-melons
get into that bag?”

[ 352]

ARARAT MONTHLY

- “I was just thinking of that just
a little while ago when you came.”

Trans. JIRAIR KALAJIAN

THE NEWS OF THE MONTH

When going down the hill on our
farm, Mrs. Selby fell down on the evening
of Febr. the 7th and broke her wrest. She
is in Toronto now and as soon as she is
well, will return to our Farm again and
look after feeding the crowd here.

We are very glad to have Mrs. Kidd
back to our Home again. She is going to
help Miss Campbell, our Matron and nurse,
in her work.

Haroutun Jizmejian was again the
grand father of 8 baby rabbits, but
they were all dead this time. All the
former ones are living.

One of our horses died of indi-
gestion.

Fourteen of our boys were placed on
Canadian farms during the month. Mr.
Pierce, while speaking to us, stated
that many more boys are to be placed
yet. There are only thirty-two boys in
our Farm Home at the present.

ANTRANIK KEVORKIAN

11
GENERAL NEWS
Armenia

The Council of the Confederated
Republic of Caucasus, of which present
Armenia is a member, has voted 17,000,000
rubles ($8,500,000) for the reconstruc-
tion of the devastated region of Armenia
from the last Earthquake, which
completely ruined Leninagan, the second
largest city of Armenia, and its
surrounding towns and villages and caused
100,000 people homeless. The amount will
be paid out during next three years.

In the last census taken up in Dec.
1926. The population of Armenia was
counted 867,546, of which 170,000 live
in cities and rest in the country.

There are 850,000 Armenians living
in Georgia, Azerbaijan and Nakhichevan,
which brings the number of the Armenians
in the Confederated republics of Caucasus
1,717,546. Counting the other Armenians
all over Russia, the total number of
the Armenians in the boundaries of the
Confederated Soviet Republics about
2,100,000.

There are about 1,100,000 Armenians
scattered here and there in Turkey,
Syria, Greece, Bulgaria, Egypt, France
and in United States which brings the
total number of the Armenians living
all over the world to about 3,200,000.

Present Republic of Armenia has a
very small area, about the size of
Belgium in Europe, and is struggling
very hard to shake off the terrible

[ 353]

ARARAT MONTHLY

effects of the Great War and to enter
into normal life.

Here and There

The situation in China is growing
serious day by day as the Cantone forces
advance to the city of Shanghai.

After the abolition of the military
control of the Powers over Germany, the
experts of France learn that Germany is
on the way to regain her former military
power.

“Ararat”, published by the Armenian
boys of Georgetown, has a “wide spread”
international reputation; its readers are
the citizens of thirty-seven countries
scattered over six continents of the
Globe.

Disarmament!

12
GEORGETOWN NEWS

Georgetown Junior Hockey Team was
defeated at the Arena on Friday night
Feb. the 11th, by Kitchener Junior
Team. The game was played very clean
and well. In the first and second
period both teams were without victory
or honors and in the third period
Kitchener made two goals. Game closed
with 2.0 in favor for the Kitchener.

On Tuesday night, Febr. the 15th,
the return game was held at the Arena in
Kitchener. Over two hundred Georgetown
people witnessed the game, which resulted
a second win for Kitchener by 6 to 1.
Both teams put up good games and played
well.

ANNIVERSARY OF
THE BATTLE OF VARTAN

On Thursday night, Febr. the 14th,
the boys at our Home celebrated the
Anniversary of the Battle of Avarair
and the great hero Vartan.

The chairman of the evening, Hagop
Aprahamian, gathered the boys at the
school room. The program started by
singing “Pamp Vorodan”, the battlesong
of Avarair. Aram Boyajian told the
detailed story of Vartan and his comrads
in their great deed of heroism. Toros
Manougian and Mikael Seferian recited
and after another song written on the
battle of Prince Vartan, Mr. Alexanian
was asked to speak.

He said that every country and every
nation had their heroes in the past and

[ 354]

ARARAT MONTHLY

they have their own heroes even now. No
country and no nation is great and has
right to live if she has no heroes. The
great Empire in which we live is the
fruit of the hard work of many British
heroes. When we read the Armenian
History, we find many heroes there, but
Prince Vartan is the greatest of all
because he fought for Jesus and for
freedom. He did the hardest work he could
and for doing it he was martyred in the
great battle. We must know that the life
which we live, is a real battle, battle
for God and for good. Can’t we be great
heroes like Vartan and even give our
lives if it is necessary?

The meeting was closed by singing
God Save the King.

TAVIT JAMGOTCHIAN

“ARARAT” thanks to all those who
have renewed their subscription for the
year 1927.

Unless we are advised otherwise, we
will continue to send the paper to those
who are in arrears.

“ARARAT MONTHLY”

Edited by the Armenian Boys in care
of the Armenian Relief Association of
Canada.

Subscription $1.00 a year.
Address;- “Ararat Monthly”
Armenian Boys’ Farm Home.
Georgetown, Ont.
CANADA.

[Blank]
(Դատարկ|

[ 356]

Բ. ՏԱՐԻ,

1)
SN
HG rp Oy.

(fs Coa
type [PP

Cc >
o>
>

[ 357]

2 Ա ՐԱՐ ԱՏ
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ԱՒԱՐԱՅՐԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ

Հայ Պատմութեան փառաւորագոյն Էջերէն մէկը կը ներկայացնէ Վարդանանց Պատերազմը: Յաղթանակը
Հայ զէնքին չվիճակեցաւ Տղմուտի Ափերուն մօտ, Հայ ուժը չէր որ տիրական դուրս եկաւ Աւարայրի
ճակատամարտէԷն, եւ սակայն զէնքի եւ ուժի նուաճել կրցած դափնիներէն աւելի բարձր, աւելի վսեմ
եւ աւելի անմահական յաղթանակ մը շահեցաւ Հայ ազգը Անմահն Վարդանի եւ իր հազար եռեսուն եւ
վեց զինկիրներու գերագոյն զոհաբերութեամբ:

Վարդանի կոչին պատասխանող եւ գունդագունդ Արտաշատ խուժող Հայ ռազմիկներու մղած անհաւասար
պատերազմը ԽՂՃԻ ԱԶԱՏՈՒԹԵԱՆ բարոյական մեծ յաղթանակը տուաւ Հայ ազգին հինգերրորդ դարուն
մէջ իսկ, երբ Արեւելքը խաւարին մէջ կը խարխափէր եւ Արեւմուտքը բարբարոսական կեանքի նախնական
շրջանը դեռ կը բոլորէր:

Վարդանի պատերազմը Սուրբ Հաւատքի եւ Վսեմ Գաղափարի պայքարն En:

Քաղաքակիրթ ազգեր դեռ նոր ըմբռնած են այն, ինչ որ Հայութեան հաւատոյ հանգանակն եղած
էր տասնըհինգ դարեր առաջ:

ԴԱՍԱԿԱՐԳ ՄԸՆ ԱԼ

Ինչպէս ամէն ազգի, Հայերուս մէջ ալ դասակարգ մը գոյութիւն ունի, որ բանականութեան
ըմբռնումներով շարժելէ աւելի բնազդի ազդեցութեամբ Է որ իր գործունէութիւնը առաջ կը տանի:
ANGLE կուսակցութեան կամ հատուածի մենաշնորհը չԷ այդ դասակարգը եւ սակայն իր գոյութիւնն
առած Է Ադամի անդրանիկ զաւկին հետ իսկ եւ հասած Է մինչեւ մեր օրերը:

Անպարկեշտ մարդոց դասակարգն Է այդ: Դասակարգը անհատներու, որոնբ շինել չեն գիտեր, արժա-
նաւոր բան մը չեն տար մարդկութեան եւ ընդհակառակը միշտ պատուհասն եղած են իրենց միջավայրին
եւ ազգին ու բանդել ջանացած են բոլոր այն բաները, որոնց մէջ մեծութիւն, արժանիք, ձիրք ու
յառաջդիմութիւն տեսած են ու կը տեսնեն: Այս դասակարգի պատկանողներ կը նախանձին, կը զրպարտեն,
անպարկեշտ բննադատութիւններ կընեն, կը մոլորեցնեն, կը դիեցնեն կիրքերու անհատնում ընտանիք
մը եւ անէծբքն են մարդկութեան:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՄԵԾ ԸՆՏԱՆԻՔԻՆ

Մեր թերթիկը միշտ կը յառաջդիմԷ: Այսօր ան կը կարդացուի աւելի բան հազար որբերէ, բոլոր
այն կրթական կամ բարեսիրական հաստատութիւնները, որոնց հասցէներն ունինք, հինգ կամ տասնական
օրինակ կըստանան Արարատէն: Մինչդեռ բանի մը ամիս առաջ աւելի բան վեց հարիւր օրինակ ձրի կը
ղրկուԷէր հոս ու հոն, այսօր ուրախ ենք ըսելու թէ այդ թիւը նուիրատուութիւններու շնորհիւ իջած
Է չորս հարիւրի: Գանատացի բարեկամներ եւ Հայ համակիրներ այս առթիւ օգնած են մեզ:

Արարատի մեծ ընտանիքը կը հաւատանք որ պիտի շարունակէ բաջալերելու մեզ գործնականօրէն
եւ Արարատ լայն չափերով պիտի կրնայ իր առաբելութիւնն յառաջ տանիլ: Ուրախ ենք ըսելու թէ
անցեալին մէջ թերթն իբր նմոյշ ստացողներէն մեծ տոկոս մը բաժանորդագրուած Է:

[ 358]

3 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ՄԵԾՆ ՎԱՐԴԱՆ

Արշակունեաց թագաւորութեան կործա-
նումէն յետոյ Հայաստան ժամանակ մը թէ
պատերազմի թատերաբեմ եւ թէ կռուախնձոր
դարձաւ Արեւելքի երկու հզօր կայսրութեանց՝
Բիւզանդիոնի եւ Պարսկաստանի միջեւ:

Այդ երկու կայսրութեանց երկարատեւ
մրցակցութեանց արդիւնքն եղաւ Հայաստանի
բաժանումը: Մեծ կամ Բուն Հայաստանը իր
բոլոր նահանգներով Պարսից լուծին ներքեւ
անցաւ եւ սակայն հակառակ ատոր կառա-
վարուեցաւ Հայ նախարարներու եւ Հայ
մարզպաններու կողմէ` որոնբ իրապէս երկրին
տէրն էին եւ մարզուած զինուորներ ունէին
իրենց տրամադրութեան տակ:

Քրիստոսի 452 թուականին Էր, երբ
Սիւնեաց Վասակ իշխանը Հայաշխարհի Մարզպանը,
Վարդան Զօրավար Հայ բանակի Սպարապետը եւ
Յովսէփ Կաթողիկոս Հայ Եկեղեցւոյ պէտն էին,
Պարսկաստանի գահին վրայ կը բազմէր Յազկերտ
անունով թագաւոր մը, որ պատուհաս դարձած
էր դրացի ազգերուն եւ մանաւանդ Քրիստո-
նէութեան:

Այս չար թագաւորը հրամանագիր մը
ղրկեց Հայաստան` պահանջելով որ Քրիստոսը
ուրացուի եւ կրակապաշտութիւնը հաստատուի
այդ երկրին մէջ:

Մեծ ժողովի մը մէջ, բոլոր Հայ նախա-
րարները եւ Կրօնական պետերը երդուընցան
պաշտպանել իրենց հաւատբը եւ նամակով մը
Յազկերտին յայտնեցին իրենց որոշումը:

Յազկերտ չափազանց բարկացած, Հայոց
նախարարներԷն ամէնէն ազդեցիկները կը հաւաքէ
եւ կը բանտարկէ` միեւնոյն ատեն ծրագրելով
զանոնք սպանել:

Նախարարները մտածելով թէ եթէ Յազկերտ
իր դիւային ծրագիրը գործադրելով զիրենք

[ 359]

սպանԷ Հայաստան անտէր ու անտիրական մնալով
իր անկախութիւնն ու կրօնբը իրապէս պիտի
կորսնցնէ` խոհեմութիւն սեպեցին առերեսս
ուրանալ եւ բանտէն ազատիլ: Այս ծրագիրը
իրապէս գործադրելով Հայաստան եկան:

Անմիջապէս որ անոնք իրենց երկիրն
եկան` բոլոր մեհեանները կործանեցին, պարսիկ
բրմապետները հալածեցին եւ Յազկերտի
զինուորները Պարսկաստան փախցուցին:

Միայն Վասակ իշխանը Պարսիկներուն
կողմը բռնեց:

Ասոր վրայ Յազկերտ հսկայ բանակ մը
հանեց Հայաստանի վրայ: Հազարաւոր փիղեր
կընկերանային Պարսիկ բանակին եւ իբր ամրոց
պիտի ծառայէին կռուի դաշտին մէջ:

Անդին, Մեծն Վարդան պատգամ ղրկեց
Հայաստանի ամԷն կողմերը, յայտարարելով թէ
ով որ Կրօնքի պաշտպան եւ Հայրենիքի հաւա-
տարիմ զաւակ կընդունի ինբզինբ՝ թող գայ
հաւաքուի խաչին թեւերուն տակ եւ կամ
պատուով մեռնի կամ ապրի իր Կրօնքին եւ իր
հաւատքին ազատ հետեւողը:

Հայաստանի մեծ Սպարապետին հրաւէրին
պատասխանեցին վաթսուն եւ վեց հազար
կամաւորներ, որոնց մէջ կային քահանաներ,
ծերեր, կիներ, երիտասարդներ եւ կոյս
Հայուհիներ:

Երկար աղօթքէ, հաղորդուելէ եւ
Կաթողիկոսին օրհնութիւններն առնելէ վերջ
Հայ Բանակը Վաղարշապատը թողուց եւ Աւարայրի
դաշտին մէջ թշնամին դիմագրաւեց:

Մեծն Վարդան իր ձիուն վրայ սուսերա-
մերկ` Զինուոր բահանան հետիոտն եւ Խաչն ի
ձեռքին` հոս ու հոն կը փութային, կը քաջա-
Լերէին, կը գօտեպնդէին, կը հրահրէին Հայ
ռազմիկներու կորովն ու քաջութիւնը:

4 Ա.

Պարսիկները թիւով Հայերէն քանի մը
անգամ աւելի էին եւ մանաւանդ փիղերով
պաշտպանուած, հակառակ ասոր Հայերը մէկ
մէկ առիւծ կտրած աջ ու ձախ մահ կը սփռէին:

Ամբողջ օրուան մը անընդհատ ճակատա-
մարտի ընթացքին մեծ Հրամանատարը, Վարդան,
եւ բազմաթիւ բաջ զօրականներ ինկան: ճակատա-
մարտը վերջացաւ Հայերու պարտութեամբ:

Մեծ յաղթանակ մը շահուած Էր սակայն.
Պարսից Արքան այլեւս պիտի չպահանջէր
Հայերէն Քրիստոնէութիւնը ուրանալ: Հայերը
պիտի ապրեցնէին իրենց հաւատքը եւ մինչեւ
այս դարը հասցնելով զայն մեզի կտակ պիտի
ձգէին:

Ատիկա Վարդանի եւ իրեն հետ գերագոյն
զոհողութիւնն ընող հազար վաթսուն եւ վեց
նահատակ ռազմիկներու մեծագոյն յաղթանակն
էր:

Ի՞նչ եղաւ սակայն Վասակ, ուրացող եւ
փառատենչ իշխանը: Զնտանի մը մէջ անփառունակ
ու վիրատանջ` իր մեղքերուն բաւութիւնը
վճարեց. ..:

ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԸ

Մեր ակումբը անցեալ ամսու ընթացքին
բաւական կոկիկ հասոյթ մը ունեցաւ: ԹԷ
Ագարակատան մԷջ գտնուող եւ թէ Գանատական
Ագարակներ գացող մեր Հայորդիները կը գուր-
գուրան այս ակումբին վրայ եւ ամԷն պարագայի
տակ իրենց զոհաբերութիւնը կընեն:

Ագարակներ գացողներէն ստացած ենք.
ՎահԷ Ալիքսանեան, մԷկ տոլար եւ Պողոս
Պողոսեան, 25 սէնթ:

Հոս գտնուողներէն հետեւեալ գումար-
ները ստացած ենք.

Ա ՐԱ Տ

Արմենակ Աբրահամեան, 0.50, Սարգիս
ճէյլէզեան, 0.05, ժիրայր Տայեան, 9.10,
ժիրայր Գալայճեան, 0.05, Արմենակ Գրպաշեան,
0.10, Թորոս Մանուկեան, 0.25, Յակոբ
Աբրահամեան, 0.03, Յուսիկ Վարդանեան, 0.25,
եւ Սարգիս Դաւիթեան, 0.25:

Մէկ մէկ տոլար ստացած ենբ նաեւ երկու
Գանատացի բարեկամներԷ:

Շիրակի ԱղէԷտեալներուն նախապէս Գանատա-
հայ Միութեան ղրկած 60.59 տոլարի գումարին
առթիւ Պր. Իւթիւճեանէ ստացած մեր նամակը
պիտի երեւայ Արարատի այս թիւին մէջ:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ

Արարատի զաւակներ,

Րախ զուարթ կընդունիմ,
Առաքինի անձնուէր,
Րախճանքով Ձեր այն` իմ
Անարժանիս ուղղուած`
ՏնաշէԷն ԹԵՐԹՆ օրհնըւած:

ԲԱՆԲԵՐ
Ով դուբ, որբեր Հայ ազգի,
Օրհնութի՛ւն Ձեզ կրկնակի,
Սուրբ շողերով երկնային,
Որոնց ազգեր պիտ` նային:
նոյն

Վերի գողտրիկ կտորները ստացած ենբ
բարեկամԷ մը, որուն մեր թերթիկն իբր նմոյշ
ղրկած Էինք: Արարատ կը բաջալերուի ամէն
տեղ եւ Հայորդիներս ուրախ ենք այս առթիւ:

ԽՄԲ.

[ 360]

5 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ԱՆԽՕՍ ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ

Թագաւոր մը տասներկու տղաք ունէր եւ
շատ կը փափաբէր աղջիկ մը ունենալ: Անիկա
ուխտեց իր բոլոր զաւակները մի առ մի
մորթել` եթէ անոնց տեղը աղջիկ մը ղրկուէր:

երբ Թագուհին Գաճաճներուն հետ ըրած
այս սակարկութիւնը լսեց` դառնօրէն լացաւ
եւ ըսաւ թէ որեւէ աղջիկ մը չէր կրնար իր
աղուորիկ տղոց տեղը բռնել:

Կրտսեր զաւակը, օր մը իր մայրը
արցունբներու մէջ տեսնելով` անոր տրտմութ-
եան պատճառը հարցուց:

- Աւաղ, ըսաւ նէ, ձեր թագաւոր հայրը
ձեր կեանքը խօստացած Է աղջիկ մանկան մը
համար, որ քիչ ատենէն պիտի ծնի: Անոր ծնած
օրը դուք բոլորդ ալ պիտի գլխատուիջ:

- Մի լար, ըսաւ պատանին, մենք կը
փախինբ եւ կը պահուրտինք այնպիսի տեղ մը
որ մեր հայրը չի կրնար իր ուխտը կատարել:

Քիչ ատենէն փոբրիկ իշխանուհին ծնաւ
եւ այնքան աղուորիկ ու անուշ En որ շուտով
բոլոր պալատականներուն սիրտը գրաւեց: Զայն
միշտ ճերմակներով կը հագուեցնէին. իր
ճակտէն կախուած Էր ոսկի աստղ մը, այնքան
գեղեցիկ, որբան իր մետաբսափայլ վարսերը,
որոնք ալէծուփ՝` կը կախուէին իր սիրուն
վզին եւ ուսերուն վրայ:

Որբան տարիները հոլովեցին, այս աղուոր
աղջիկը այնքան գեղեցկացաւ: Աշխարհի բոլոր
իշխանները սիրահարեցան անոր, բայց ան ոչ
մէկուն մտիկ ըրաւ եւ շատ երջանիկ Էր մինչեւ
այն ատեն, մինչեւ որ լսեց իր եղբայրներուն
պատմութիւնը:

Օր մը, երբ անգործութենէ կը ձանձ-
րանար` սկսաւ պալատին ամէն կողմերը պտըտիլ.

[ 361 ]

անգործածելի վերնայարկը գնաց եւ փոշոտ
սնտուկի մը մէջ տասներկու պզտիկ շապիկներ
գտաւ: Զանոնք մօրը տանելով հարցուց թէ
որո՞ւ կը պատկանէին բանի որ իր հօրը համար
շատ փոքր էին:

Ասոր վրայ թագուհին չկրնալով ինբզինբը
զսպել` փղձկեցաւ եւ բոլոր պատմութիւնը
ըսաւ:

- Ոհ, որքան անգթութիւն, գոչեց
աղջիկը, երբ ամէն բան հասկցաւ: Բայց մի
լար, ես, որ պատճառ դարձած եմ այսքան
վիշտերու` պիտի երթամ եւ խեղճ եղբայրներս
գտնեմ:

Այսպէս, տասներկու փոբրիկ շապիկները
հետն առած` մեկնեցաւ: Ամբողջ օր մը
ճամբորդեց անտառներուն մէջէն եւ իրիկուան
հանդիպեցաւ երիտասարդի մը, որ զարմացաւ
տեսնելով այնբան գեղեցիկ աղջկան մը այդպիսի
տեղ մը մինակ պտըտելուն: Երիտասարդը հար-
ցուց անոր pt իր օգնութեանը պէտք ունէ՞ր:
Ասոր վրայ աղջիկը բացատրեց թէ կը փնտոէր
իր եղբայրները, որոնբ շատ տարիներ առաջ
ստիպուած էին փախչիլ:

- Նոյնիսկ լուր ալ չունիմ թէ անոնք
ողջ են, ըսաւ աղջիկը, բայց որովհետեւ
ինծի համար անոնբ իրենց տունէն հեռացան,
ես ալ կը փնտռեմ զիրենք յուսալով որ իրենց
աքսորի դառնութիւնը կրնամ քիչ մը մեղ-
մացնել: Տես, ասոնք են այն տասներկու
շապիկները, զորոնբ իմ եղբայրներս իրենց
մանկութեան ատեն կը հագնէին:

Երիտասարդը շապիկները տեսնելուն պէս
ճանչցաւ զանոնք եւ աղջկան վիզը փաթթուելով`

- Իմ անուշիկ բոյրիկս, անշուշտ դուն
մեր ազատարարն ես, ըսաւ, եւ անոր ձեռքէն
բռնելով`

6 Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

առաջնորդեց փայտէ պզտիկ հիւղակ մը, ուր
ոչինչ կար բայց միայն տարրական պիտոյջներ:

Կամաց կամաց միւս եղբայրներն ալ եկան
եւ իրենց կարգին ուրախութիւննին յայտնեցին
իրենց քոյրը տեսնելնուն համար:

Բայց օր մը, երբ անոնք բոլորուած Էին
կրակին շուրջը, աղջիկը տեսաւ որ տասներկու
խոշոր շուշաններ բուսած Էին պարտէզին
մէջ. ան դուրս վազելով, բաղեց զանոնբ իր
եղբայրներուն մէկ մԷկ հատ բաժնելու համար:
Բայց ծաղիկները կախարդուած Էին եւ երբ
զանոնք կը բաղէր` տասներկու եղբայրները
մէկիկ մէկիկ խոշոր ագռաւներու փոխուեցան
եւ առանց որեւԷ ձայն մը հանելու` թռան
անտառին խորերը: Միեւնոյն ատեն փոքրիկ
հիւղակն ալ անհետացաւ եւ աղջիկը անտառին
մէջ միս մինակ մնաց:

Փոխանակ յուսահատելու՝` բաջ աղջիկը
արահետ մը գտնելով իր ճամբան շարունակեց`
եղբայրները դարձեալ գտնելու համար, բայց
բիչ մը վերջը ան հանդիպեցաւ գաճաճներուն
անգութ թագաւորին:

- Միջոց մը չիկա՞յ որով կարենամ
եղբայրներս ազատել, հարցուց աղջիկն անոր:

- Միակ միջոցը, որով կրնաս եղբայր-
ներդ փրկել` եօթը տարի անխօս մնալն Է:

Ասիկա սոսկալի պայման մըն էր, բայց
իշխանուհին որոշեց կատարել: Բարձր ծառ մը
գտաւ եւ ճիւղերէն մէկուն վրան ելաւ: Բայց
այդ նոյն օրը երկրին թագաւորը իր ձիուն
վրայ այդ կողմէն անցաւ եւ երբ ծառին
մօտեցաւ` վեր նայելով տեսաւ իր ճակտին վրայ
ոսկեղէն աստղ ունեցող գեղեցիկ աղջիկը եւ
անմիջապէս սիրահարեցաւ անոր:

- Կուզե՞ս հարսս ըլլալ, հարցուց անոր
ցած ձայնով մը:

[ 362]

Աղջիկը ազնուօրէն գլուխը երերցուց՝`
բայց բառ մը չխօսեցաւ: Թագաւորը չափազանց
զարմացած` զայն վար իջեցուց, իր ձիուն
վրայ հեծցուց եւ պալատ տանելով փառաւոր
հարսնիջ մը ըրին եւ վեց տարի շատ երջանիկ
ապրեցան:

Թագաւորը մայր մը ունէր, որ շատ կը
նախանձԷր դեռատի թագուհիէն եւ այնքան
անգութ եւ չար Էր որ շատ մը անճիշտ պատմու -
թիւններ շինեց անոր մասին:

Երկար ատեն թագաւորը կարեւորութիւն
չի տուաւ. բայց ծերունի թագուհին այնքան
պնդեց որ թագաւորը վերջապէս խնդրեց իր
կնոջմէԷն գոնէ մէկ բառով խօսուածները
ուրանալ: Բայց UE անխօս մնաց, մինչեւ որ
թագաւորը եւս իր անմեղութենէն կասկածեցաւ,
եւ եկաւ ատեն մը, երբ ալ որոշեց զայն
սպանել:

Խոշոր կրակ մը վառուեցաւ պալատին
առջեւի բակին մէջ եւ անմեղ թագուհին
կապկպուած` կըսպասէր որ զինք բոցերուն
մէջ նետեն, երբ յանկարծ երկինքը մթնեց եւ
ամէն մարդու զարմանբքին մէջ տասներկու
խոշոր ագռաւներ վար թռան: Նոյն այդ վար-
կեանին եօթը տարին լմնցած Էր եւ տասներկու
ագռաւները փոխուեցան տասներկու գեղեցիկ
եւ դեռատի երիտասարդներու, որոնք եկած
էին զինքը ազատելու համար:

երջանիկ թագուհին, որ այժմ ազատ Էր
խօսելու` պալատ վազեց, ուր թագաւորը
առանձին նստած Էր իր սուգին մէջ, եւ պատմեց
անոր ինչ որ իր եւ եղբայրներուն գլխէն
անցած դարձած Էր: Թագաւորը այս լուրերէն
հրճուած` անոր վիզը փաթտուեցաւ եւ ներող-
ութիւն խնդրեց:

Մեծ խանդավառութիւն կը տիրէր պալատին
մէջ այդ իրիկուն:

7 Ա ՐԱՐ ԱՏ

Ծերունի թագուհին անմիջապէս թագաւորութեան
սահմաններէն վռնտուեցաւ եւ երիտասարդ
թագուհին ու իր դեռատի եղբայրները իրենց
ամբողջ կեանքին մէջ միասին ապրեցան: Անոնք
չի մոռցան նաեւ իրենց վշտահար մայրը գաղտնի
իրենց հօրը պալատէն բերելու եւ անոր վերջին
օրերուն երջանկութիւն պատճառելու:

Թարգմ. Անգլ.

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԿՈՐՍՆՑՆՈՂ ԴԱՏԱՒՈՐԸ

Անպիտան եւ շռայլ մէկը, վաճառականի
մը յիսուն ոսկի պարտբ ըրած էր եւ չիկրնալ
վճարելուն համար բանտարկուած Էր: Ան բանտին
մէջ չափազանց ձանձրացած` եւ փափաբելով իր
ազատութիւնը գտնել` խորամանկ փաստաբանի
մը լուր ղրկեց որ իր դատը պաշտպանէ:

- Ի՞նչ պիտի տաս ինծի, եթէ քեզ բանտէն
ազատեմ, հարցուց փաստաբանը:

- Ոհ, ըսաւ բանտարկեալը, եթէ զիս
բանտէԷն ազատես, քեզի հինգ ոսկի պիտի
վճարեմ, ահաւասիկ քովս են, պիտի վճարեմ
բեզի` անմիջապէս որ ոտքս բանտին դռնէն
դուրս դնեմ:

- Շատ լաւ, ըսաւ փաստաբանը, որ կատար-
եալ խաբեբայ մըն Էր, բու ըսած պայմաններով
դատդ պիտի պաշտպանեմ, բայց բեզի ինչ որ
ըսեմ դատարանին մԷջ զայն պիտի ըսես: Uju
օրը, երբ դատաւորին առջեւ գաս` պարզապէս
բեզի եղած բոլոր հարցումներուն ոչխարներուն
ըրածին պէս Պաաա ըսէ եւ մնացեալը ինծի թող:

[ 363]

Քանի մը օր վերջ վաճառականին դատը
մէջտեղ եկաւ եւ դատաւորը հարցուց պարտա-
պանին.

- ճշմարի՞տ Է որ այս վաճառականին
յիսուն ոսկի պարտք ունիս:

- Պաաա, ըսաւ պարտապանը:

- Ի՞նչ ըսել կուզես, հարցուց դատա-
ւորը, չե՞ս հասկնար հարցումս թէ դատարանը
կը ծաղրես:

- Պաաա, պատասխանեց մարդը դարձեալ:

- Քեզի ըրած հարցումներուս պիտի պա-
տասխանե՞ս թԷ ոչ, ըսաւ դատաւորը բարկութ-
եամբ:

- Պաաա, պատասխանեց մարդը դարձեալ:

- Զարմանալի բան, ըսաւ դատաւորը, այս
մարդը կ՞երեւի ոչխարի լեզու ունի իր բերնին
մէջ, որովհետեւ ոչխարի լեզուով կը պատաս-
խանԷ:

- Տէր դատաւոր, ըսաւ փաստաբանը, կը
խորհի՞ս թէ այս վաճառականը, որ այնքան
իմաստուն եւ խելացի Է, պիտի վստահէր յիսուն
ոսկի ասանկ յիմարի մը: Ես կը վստահացնեմ
ձեզ թէ ան երբէք չպիտի վստահէր ապուշի մը,
որ խօսիլ անգամ չգիտեր:

Դատաւորը համոզուեցաւ եւ հրամայեց որ
բանտարկեալը ազատ արձակեն:

Դատարանը ցրուելէն վերջ, փաստաբանը
իր պաշտպանեալին բով գնաց եւ իր հինգ ոսկին
ուզեց:

- Պաաա, ըսաւ պարտապանը:

- Այլեւս Պաաա ըսելու պէտք չունիս,
ըսաւ փաստաբանը, վճարԷէ իմ վարձքս:

- Պաաա, ըսաւ մարդը:

Ու փաստաբանը, թէեւ բարկացաւ ու
կատղեցաւ ու ինբքզինքն ուտել սկսաւ, տարբեր
պատասխան մը չէր

8 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

կրնար առնել սակայն այն անձէն, որուն դասը
ինք շատ լաւ սովրեցուցած Էր եւ հաստատեց
թէ ինբն ալ այնքան ճարպիկ Է` որբան
փաստաբանը:

Այսպէս խաբեբայութիւնը եւ խորամանկու-
թիւնը միեւնոյն ձեւով վճարուեցաւ եւ գէշ
մարդ մը իր վարձքը չի կրցաւ ստանալ:

Թարգմ. Անգլ.

ՅՈՎՍԷՓ ԽԵԼԱՑԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԸ ՏԱՐԱԾԷ

Միակ թերթը, որ Նոր Աշխարհի մէջ Հայ
Որբերու Միութեան մը, այսինքն դեռատի
պատանիներու կողմէ կը հրատարակուի: ԹԷ
տարեցներ եւ թէ նորահասներ հետաքրքրական
ու հաճոյալի կտորներ պիտի գտնեն անոր մէջ
եւ անոնց ընթերցումը ամբողջ տարուան մը
ընթացքին արդարեւ ՏՈԼԱՐԷ մը շատ աւելի
կարժէ` առանց հաշուելու նաեւ սա իրողու-
թիւնը թէ իւրաքանչիւր բաժանորդ իր տոլարով
բաջալերութիւն մը ըրած կըլլայ` Արարատի
տեւականութիւնը ապահովելով:

Բաժանորդագրուէ, բարեկամդ ալ բաժա-
նորդագրէ եւ բու շրջանակիդ մէջ կոկիկ ցանկ
մը պատրաստելով մեզի ղրկԷ:

Արարատի բարեկամներէն կը խնդրենք, որ
իրենց բոլոր դրամական առաքումները դրամով,
նամակի մէջ ներփակ կամ Մընի Օրտըրով ընեն:
ՉԷբ ղրկուած պարագային տեղական օրէնքով 25
սէնթ կը կորսնցնենբ տոլարնոց չԷբքի համար
իսկ:

[ 364]

ԱՂՈՒԷՍԸ ԵՒ ԿԱՏՈՒՆ

Կատուն օր մը աղուէսի մը հանդիպեցաւ
անտառին մէջ: Անմիջապէս ան միտքը բերաւ թէ
աղուէսը աշխարհին շատ մը բաները տեսած Է
եւ չափազանց խելացի Է: Ու ըսաւ.

- Բարի լոյս, պարոն աղուէս:

ԱղուԷսը կատուն գլխէն մինչեւ ոտքերը
քննելէն վերջը ըսաւ.

- Ի՞նչպէս կը համարձակիս հարցնելու
թէ ես ինչպէս եմ, կը խորհիս թէ դուն իմ
հաւաս՞արս ես. ի՞նչ կրնաս ընել դուն, քանի՞
տեսակ խորամանկութիւն գիտես:

- Gu մէկ հատ խորամանկութիւն գիտեմ,
պատասխանեց կատուն համեստօրէն:

- Եւ խնդրեմ, ի՞նչ Է բու գիտցածդ,
հարցուց աղուԷսը հեգնականօրէն:

- Այն Է որ, ըսաւ կատուն, շուներէն
ազատելու համար կրնամ ծառի մը վրայ մագլցիլ
եւ կեանքս ազատել:

- Վայ, ատիկա ալ բա՞ն Է, ես հարիւր
տեսակ ճարպիկ խաղեր եւ խորամանկութիւններ
գիտեմ, ըսաւ աղուէսը, ինծի հետ եկուր եւ
ես բեզի պիտի ցուցնեմ թէ ինչպէս կրնամ
շուներուն քթին խնդալ:

ճիշդ այդ միջոցին խումբ մը որսի
շուներ անտառ մտան եւ կատուն ու աղուէսը
տեսնելով սկսան զանոնբ հալածել:

Կատուն անմիջապէս մօտակայ ծառի մը
վրայ շուլլուեցաւ եւ ճիւղերուն վրան ելած
նստաւ. Բայց մեր աղուէսն արագօրէն սկսաւ
վազել` իր կեանքը ազատելու համար` բայց
շուները

9 Ա ՐԱՐ ԱՏ

շուտով հասան եւ զայն բռնեցին:

- Ոհ, պարոն աղուէս, ըսաւ կատուն
վերէն, եթէ դուն ալ ինծի պէս միայն մէկ
հատ ճարտարութիւն մը գիտնայիր, քու կեանբդ
չպիտի կորսնցնէիր:

Թարգմ. Անգլ.
ԺԻՐԱՅՐ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ

- Փոբրիկներու բաժին -

ՔԱՋԱԼԵՐԻՉ ՆԱՄԱԿ ՄԸ

Զանազան կազմակերպութիւններու եւ
ազգայիններու կարգին Արարատն իբր նմոյշ
ղրկած Էինք նաեւ Կարմիր Խաչի երկու
հատուածներուն ալ: Շատ շնորհակալ ենք որ
մեր թերթիկը ամէն տեղ համակրանքով կը
ողջունուի. գրեթէ շատ քիչ բացառութեամբ՝
ամէն անոնբ որ նմոյշներ ստացան անցեալին
մէջ` ոչ միայն իրենց բաժանորդագրուած են,
այլ եւ կամ ուրիշ անհատի մը նուէր ըրած
են մէկ տարուան Արարատ եւ կամ բանի մը
նոր բաժանորդներ եւս ապահոված են մեզի
համար: Ասիկա անշուշտ որ թէ բաջալերիչ Է
եւ թէ խանդավառող:

Հոս կը հրատարակենք թանգարժէբ նամակ
մը, զոր Հայ Կարմիր Խաչի Վարչութենէն
ստացած ենք եւ որ պերճախօս ապացոյց մըն Է
թէ մեր երէց բոյրերու պատկառելի կազմակերպ-
ութիւնը միշտ կը հետաբրբրուի մեզմով:

Գանատահայ Որբերու Միութիւնը ղրկուած
տասնըհինգ տոլարի գումարն եւս շնորհակալ -
ութեամբ ստացած Է:

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՄԻՈՒԹԻՒՆ

[ 365]

ճորճթաունի
Մեր Հարազատներուն
Ի Քանատա.

Սիրելի Հայորդիներ: -

Ձեր նամակն ու թերթիկը հիւրընկալած
ենք` սրտի մեծ հրճուանքով:

Մեզի համար միշտ սիրելի Ep դուք եւ
միշտ կը խորհինբ Ձեր մասին, եւ, այս առիթով
անշուշտ որ ընդառաջ կ՞երթանք ձեր բաղձանք-
ներուն, որոնք այնբան մօտիկ կը գտնենք մեր
ՍՐՏԻՆ:

ներփակ պիտի գտնէք տասնըհինգ տոլարի
փոխգիր մը, իբրեւ փոջրիկ նուէր մը, մեր
կողմէ, Հայ արի պատանիներԷ խմբագրուած
սիրելի ԱՐԱՐԱՏԻՆ:

Կը խոստանանք նաեւ` այդ սիրուն թերթին
տարածմանը համար մեր բոլոր կարելին ընել:

Այժմ ամբողջովին կլանուած ենք Շիրակի
մեր դժբախտ աղէԷտեալներուն շուտափոյթ օգնու -
թիւն հասցնելու մեծ ու նուիրական գործով,
բայց այդ երբեք չի նշանակեր որ մենք մոռցած
ենբ մեր փոբրիկ եւ արի Հայորդիները - զՁեզ:

Շնորհաւոր Ծնունդ եւ Նոր Տարի:

Քաղցրիկ ողջոյններ բոլորիդ:

Հայ Կարմիր Խաչի
Կեդրոնական Վարչութիւն

Լօրէնսէն, ծերունի Համբարձում
ԱխիկեանԷ շնորհակալութեամբ ստացած ենք
զանազան Հայերէն թերթերու ընտրուած
հաւաքածոյ մը, ինչ որ ընթերցանութեան
առատ նիւթ հայթայթեց Ագարակատանս Հայորդի-
ներուն համար:

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐ

10 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
ԹՕՐՕՆԹՈՅԻ ՀԱՅԵՐԸ

Գանատահայ գաղութը տակաւ առ տակաւ
բայց անսայթաբօրէն իր արժանի տեղն սկսած
Է գրաւել Հայ ազգի գաղութային պատմութեան
մէջ: Թօրօնթօն, եռանդուն երիտասարդներու
այս կեդրոնը, միշտ ռահվիրայի դերը կը
կատարէ շրջակայ Հայաշատ քաղաքներուն մէջ`
այլազան օգտաշատ կազմակերպութիւններով:

Քանի մը ամիսներէ ի վեր մարմին առած
Երիտասարդական Միութիւն մը, ուրիշ
պատկառելի կազմակերպութիւններու շարբին
կոչուած Է կարեւոր պակաս մը լրացնելու եւ
օգտակար դեր մը կատարելու այս գաղութի
կեանքին մէջ: Հոս ու հոն օտար միջավայր-
ներու տակ գտնուող Հայութեան թարմ ուժերը
արդէն իրենց ժամադրավայրն ընտրած են այս
կազմակերպութիւնը եւ նպատակ ընտրած
ծառայելու իրենց, գաղութին եւ Հայ ազգին:
Այս Միութիւնն օր մը անշուշտ իր թեւերը
պիտի տարածԷ շրջակայ քբաղաբներու մէջ ալ
եւ Հայ կեանքին նոր փայլ մը եւ նոր եռուզեռ
մը եւս պիտի պարգեւէ Գանատայի հորիզոնին
ներբջեւ:

Յունվար 25ին բաղաբիս մէջ տեղի
ունեցող Միջազգային Երգահանդէսին տեղւոյս
Հայ երկսեռ երգիչ խումբն եւս իր մասնակ-
ցութիւնը բերաւ գնահատելի յաջողութեամբ
մը: SwuuE աւելի ազգեր կը մասնակցէին:

Երբ կարգն եկաւ Հայ խումբին բեմը
գրաւելու` Պր. Երուանդ Սըլիեան, երգչա-
խումբի եռանդուն եւ անխոնջ առաջնորդը,
բանի մը հակիրճ բացատրութիւններով Հայ
երաժշտութեան ծագումն ու զարգացումը
բացատրեց, որմէ յետոյ խումբն երգեց
Ալագեազը, Գութանը եւ Անձրեւ Եկաւը՝
բոլորն ալ ներկաներու խանդավառ գնահա-
տումին եւ ծափահարութեանց արժանանալով:

Խօսեցաւ նաեւ Պր. Դեղձունեան` նիւթ
ընելով Հայ ժողովուրդը եւ Արուեստի մԷջ
ունեցած իր ընդունակութիւնը: Արտասանեց
Օր. ԱրփինէԷ Սելեան: Երկուքն ալ ներկա-
ներու բուռն ծափահարութեանց արժանացան:

Տեղական թերթեր մեծ գնահատանքով
խօսեցան Հայ երգերու եւ երաժշտութեան
մասին: Թօրօնթոյի Հայ գաղութը բարեբախտ Է
Պր. Սըլիեանի նման ձեռնհաս եւ անխոնջ
արուեստագէտ մը ունենալով:

ԹՂԹԱԿԻՑ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶԻ ՄԷՋ

Գողեր Պր. Յովհանէս Աննիկեանի խանութը
մտնելով հարիւր տոլար արժողութեամբ ծխախոտ
եւ ուրիշ ապրանբներ վերցուցած են:

Յունվ. 22ի գիշերը գողեր կը փորձեն
Պր. Ս. Մուրատեանի խանութն եւս մտնել` բայց
տեղի ունեցած աղմուկէն տնեցիներ կարթննան
եւ չարագործները կը փախին:

Տէր եւ Տիկին Փափազեաններ Փետր. 5ին,
աղջիկ զաւակով մը օրհնուեցան:

ԹՂԹԱԿԻՑ

ԱՐԱՐԱՏ յանձն կ՞առնէ ամէն տեսակ
տպագրական գործեր. թռուցիկներ, նամակներ,
յայտարարութիւններ, պրակներ, փոբրիկ
հատորներ եւ տոմսակներ կը տպենքբ մաքուր
կերպով եւ մատչելի գներով: Շատերը գոհ
թողուցած ենբ, դուն ալ փորձէ մեզ անգամ մը:

11 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ՆԱՄԱԿԸ ՄԸ

Սիրելի Պր. Ալիքսանեան,

Ստացած եմ Գանատական Կարմիր Խաչի
Ընկերութենէն վաթսուն տոլար 69 սէնթի sEpP
մը նամակով մը, որով կը ծանուցուի թէ
յիշեալ գումարը ճորճթաունի Հայորդիներուն
նուէԷրն Է Հայաստանի աղէտեալներուն: նոյն
նամակով յիշուած Է նաեւ թէ ղրկուելիք
գումարը մեծցնելու համար որբերը ինբջզինքնին
զրկած են մէկ բանի կերակուրներէ: Այդպիսի
ազգասէր Հայու զաւակները Աստուած պահԷ եւ
qonwgltt :

ԹԷ իմ կողմէս եւ թէ գաղութիս Հայերուն
կողմէ մեր շնորհակալութիւնը յայտնէ եւ ըսէ
մեր փոբրիկներուն թէ իրենց ղրկած գումարը
եւ մեր երկրորդ հանգանակութիւնը միասին
պիտի ղրկենբ Հայաստան:

Մեր սիրոյ բարեւներն հաղորդէ սիրելի
փոբրիկներուն եւ վստահացուր զիրենք թէ
ամԷն ատեն որ իրենց մէկ բարի արարքին լուրը
մեր ականջին կը հասնի` հրճուանբով կը
լեցուինք եւ մեր սրտերը հպարտութեամբ
կ՞ուռենան: Մեր վաղուան յոյսը իրենբ են:
Անոնք պիտի շինեն Հայ Ազգը:

Բոլոր Հայերու հաստատ հաւատքն Է թէ
անոնք պիտի մեծնան տիպար Հայու կեանքն
ապրելու, եւ ոչ միայն Հայկական կտորէԷ
դրօշակը պիտի փառաւորուի այլ Հայ ազգը
իրենցմով պիտի պանծայ այս օտար երկրին
մէջ եւ Գանատացիներ պիտի զմայլին իրենց
վրայ:

Հայ ազգն իր աչքերն յառած Է իր որբ
զաւակներուն վրայ:

Սիրալիր բարեւներով`

ՍՈԿՐԱՏ Ս. ԻՒԹԻՒՃԵԱՆ

ՄԵԿՆՈՂ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐ

Փետրվարը լաւագոյն ամինս եղաւ մեր
մեկնող եղբայրներէն ստուար թիւով նամակներ
ստանալու համար: Ոմանք նոյնիսկ բանի մը
անգամ գրեցին` ինչ որ ալ աւելի բաղձալի
էր մեզ համար: Արարատի սոյն թիւը ամէնէն
աւելի մեր մեկնող եղբայրներու յօդուածներով
գրաւուած Է:

Մեզի գրողներն են.- ՎահԷ Ալիքսանեան,
Գասպար Կարապետեան, Պողոս Պողոսեան, Հայկ
Մովսէսեան, Հրանդ Տինկիլեան, Գուրգէն
ՄՍակարեան, Մինաս Գոյումճեան, Խաչիկ
Պագրճեան, Միսաք Թումաճեան, Գեղամ
Մուրատեան, Գրիգոր ճէրահեան, Գէորգ
Գէորգեան, Գրիգոր Ազնաւորեան, Յակոբ
Յակոբեան, ժիրայր Կարապետեան, Լեւոն
Գրիգորեան, Անուշաւան Փիլիպեան, Տիգրան
ՊԷրպէրեան, Իմաստուն Ապահունի, Օննիկ
Թոփալեան, Բիւզանդ Գըլըճեան, Արշակ Լարեան,
Արտաշէս Մազմանեան, Աղավարդ Աւետիսեան,
Յովակիմ Կիւմիւշեան, Մամբրէ Շիրինեան,
Վահրամ Գամպէրեան, Ալպերթ Փափազեան,
ՍանուէԷլ Մումճեան, եւ Հայկ Գոյումճեան:

Այս թիւէԷն սկսեալ մեր մեկնող եղբայր-
ներէն շատերու բաղձանքին համաձայն յատուկ
սիւնակի մը մէջ պիտի սրբագրենբ նամակներու
մէջ ակամայօրէն սպրդած սխալները: Անունի
տեղ թիւեր միայն պիտի գործածենք` միայն
տղայոց ծանօթ: Արարատի բաժանորդներն
անշուշտ բարեացակամ պիտի ըլլան մեր այս
կարգադրութեան համար:

Մեկնողներէն շատեր կը գրեն.

- Այս օտար միջավայրին մէջ, ուր
Հայու երես չեմ տեսներ, Արարատ միակն Է,
որուն անձկանօք կըսպասեմ ամսԷ ամիս` որ-
պէսզի գայ եւ ինծի հետ մայրենի անուշիկ
լեզուս խօսի: Քանի մը անգամ զայն ծայրէ ի
ծայր կը կարդամ ու չեմ կշտանար:

12

ՎՐԻՊԱԿՆԵՐ
Սխալ Ուղիղ
Թիւ 5.
մխիթարւիմ մխիթարուիմ
Վասգէնին Վազգէնին
մօղոն մղոն
հերու հեռու
կերդամ կ՞ երթամ
տեղեկութին տեղեկութիւն
ցեզի ձեզի
Թիւ 18.
Յարջելի Յարգելի
Շաբադօր Շաբաթ օր
անփետուն անփետուր
ականչդ ականջդ
Թիւ 66.
հանքիստ հագիստ
շապ չափ
անքամ անգամ
տէմիրճանին ՏԷմիրճեանին
մարթիկներ մարդիկ
Թիւ 16.
արաւոտուն առաւօտուն
ձերքս ձեռքս
Jուսամ Jուսամ
հանդերս հանդէս
մորցաւ մոռցաւ
Թիւ 37.
կինի կնոջ
դէվը թեւը
հաւակւեր հաւաքուեր
տեսա տեսայ
Թիւ 36.
բէշ գէշ
Թիւ 35.
Էկա եկայ
բառեւ բարեւ
գեզի Քեզի
Միսակը Միսաքը
ծեր ձեր
ինկերը ընկերը
անքամ անգամ
ըսել իգ ըսելիջ
Մոսեսեան Մովսէսեան
Գուրգեն Գուրգէն

Ա ՐԱ ՐԱ Տ
ՎԱՐԴԱՆԱՆՑ ՏԱՐԵԴԱՐՁԸ ՄԵՐ ՄԷՋ

Փետր. 24ը Վարդանանց Պատերազմի տարեդարձն ըլլալով
Ագարակատան Հայորդիներս զայն տօնեցինք պատշաճօրէն:

Դպրոցասրահին խոշոր գրատախտակին վրայ մեր նկարիչ
պատանիներու կողմէ զարդարուած Էր Մեծն Վարդանի մեծադիր
նկարով եւ Հայկական եռագոյնով:

Հանդէսը, Յակոբ Աբրամեանի ատենապետութեամբ բացուեցաւ `
տղայոց յոտնկայս ԹԷ Հայրենեաց Պսակադիր երգով: Արամ
Պոյաճեան Վարդանանց Պատերազմի պատմականն ըրաւ համեմուած
մանրամասնութիւններով: Արտասանեցին Թորոս Մանուկեան,
Միբայէլ ՍԷֆԷրեան, եւ Արամ Պոյաճեան: Բանախօսեց Պր.
Ալիքսանեան օրուան նշանակութեան մասին.

- «Ազգեր, ըսաւ ան, չեն կրնար իրենց գոյութիւնը
պահել առանց հերոսներու: Բոլոր պատմութիւնները դիւցազուն-
ներու արիւնով գրուած են: Վարդան եւ իր անմահ ոգին դարերու
ընթացքին ապրած Է հերոս Հայերու սրտին մէջ ապրեցնելով
նաեւ Հայ Ազգը: Վարդանի արժանաւոր յաջորդներն ըլլանք:»

Հանդէսը փակուեցաւ Յառաջ Նահատակ երգով:

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈՒՐ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Նախապէս ընտրուած յանձնախումբի մը նախա-
ձեռնութեամբ` հրապարակային ժողով մը գումարուեցաւ Փետր.
[..° ]pu> հանգանակութիւն մը ձեռնարկելու ի նպաստ Հայաստանի
Աղէտեալ ներուն:

Տեղւոյս Հայութեան թիւին եւ կարողութեան համեմատ`
հասոյթը շատ բիչ եղաւ. միայն 150 տոլար եւ քանի մը խօստում-
ներ:

Անցեալի ընթացքին տարբեր նպատակի մը համար 200 տոլար
հանգանակուած Էր բայց պարագաներու բերմամբ նպատակին »չԷր
յատկացուած եւ դրամատան մԷջ անձեռնմխելի կը մնար:
Որոշուեցաւ սոյն գումարն ալ միացնել հանգանակութենէն
գոյանալիք գումարին եւ ուղղակի ղրկել Հայաստանի Կառավարութ-
եան:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՈՆՑԻ

ՄԵԿՆՈՂ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐ

Փետրուարի ընթացքին Գանատական ագարակներ գացին
Յարութիւն ճիզմէճեան, Իմաստուն Ապահունի, ժիրայր Տայեան,
Արմենակ Աբրահամեան, Օննիկ Թոփալեան, Գասպար Կարապետեան,
Հայկ Մովսէսեան, Խաչիկ Պագրճեան, Ահարոն ՉԷրչեան, Յարութիւն
Սաֆարեան, Տիգրան ՊԷրպէրեան:

[ 368]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 369]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Պատանեկան թերթ մը եւ օռկան Գանատահայ
Որբ Հայորդիներու Միութեան:

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

Որբերու ստուար խումբ մը պատասխանատու
խմբագրական զանազան ճիւղերու եւ անդամ
Գործադիրներու Խորհուրդին:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ

Դրամական առաքումներ Փոստ կամ Էքըսփրէս
Մընի Օրտըրով կամ նամակով բայ ոչ չԷբով:
ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Պր. Խ. Ս. Ժամկոչեան, Էն Արպըրէն,
1.- Օր. Վ. ժամկոչեանի, Էնն Արպըր,

Պր. Ա. Ներսէսեանի, Սփրինկֆիլտ,

Պր. Ե. ճրղըլեանի, Պրաքթըն,
Պր. Յ. Սիրանոսեանի, Պրիճուաթըր,

Պր. Ե. Չաբմաբեանի, Տիթրոյիթ:
Հալվաճեան, Պոստընէն` ՏԷր եւ Տկ.

Պր.
Թէմոեանի, Ֆիլատելֆիա:

Հ. Բ. Ը. Միութիւն, ԳահիրէԷ՝

2 օրինակ Մելքոնեան Կրթ. Հաստատութեան,
Կիպրոս:

1 օրինակ ՔԷլէկեան Սիսուան Որբանոցին,
ՊԷյրութ:

ՍՏԱՑԱՆՔ

ՆՈՐ ՍԵՐՈՒՆԴ. - Ամսագիր Յունաստանի
Հ. Մ. Ը. Միութեան:

ՈՐԲԱՇԽԱՐՀԻ ԱՍՏՂԸ. - Մերձաւոր Ար.
Որբերու Ընկերակցութեան օրկանը:

ԾԻԱԾԱՆ. - Շաբաթաթերթ, Արտօնատէր Ս.
Մ. Ծոցիկեան, Տիթրոյթ:

ՍԻՈՆ. - Ամսագիր Երուսաղէմի Պատրիարջ-
ութեան:

ARARAT MONTHLY

The only Armenian paper in Canada,
edited by the Armenian Boys in care of
Armenian Relief Association of Canada.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR

ADDRESS. -
“ ARARAT MONTHLY ”
Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont. CANADA.

ՀԱՆԴԷՍ ԱՄՍՕՐԵԱՅ.- Հրտ. Մխիթարեան Միա-
բանութեան, Վիեննա:

ԿՈՉՆԱԿ.- Շաբաթաթերթ, Նիւ Եորք:

ՀԱՅՐԵՆԻՔ ԱՄՍԱԹԵՐԹ. - Պոսթըն:

ԼՈՅՍ. - Ամսաթերթ, Պըրբըլի, Քալիֆ.

ԱՐԱԳԱԾ. - Շաբաթաթերթ, Բարիզ:

ԸՆԴԱՐՁԱԿ ՏԱՐԵՑՈՅՑ.- Ս. Փ. Ազգ.
Հիւանդանոցի, կազմեցին Թ. Ազատեան եւ Մ.
Չուհաճեան: Գին 1.50 տոլար:

ԷՏԿԱՐ ԲՈՅ.- Թարգմանեց Յ. Գրիգոր:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

ԱղէԷբսանդր Սողիկեան, 200 Էսէքս Up.
Լորէնս, Մէս.

Վարդգէս Վ. Սայրասուր, Աւստրիա:

Յովհանէս Սողիկեան, 46 ՓրինսէԷս Up.
ՀԷմիլթըն:

ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ ԿՈՒԶԵՆՔ ԱՄԷՆ ՏԵՂ

Մեր բոլոր բաժանորդներէն եւ բարեկամ-
ներէն կը խնդրենք քաջալերել Արարատը այս
տարեշրջանին մէջ ալ, ինչպէս անցեալ տարի
ըրին: Իրենց բաժնեգինը եւ նորերու եւս, մեզի
համար ամենագործնական օժանդակութիւնն Է:

Այն ազգայիններն, որոնք նմոյշ Արարատ
կըստանան, թող բարի ըլլան գործածել իրենց
ղրկուած պահարաններն ու կտրոնները եւ տեղեակ
պահել մեզ իրենց դիտաւորութեան: Արարատ Նոր
Աշխարհի Հայ Որբերու միակ թերթն Է: Քաջալերէ
զայն:

[370]

me ff Yearly

"ARARAT" Las RAVER subscrip-
A Monthly tion
Magazine ONE
Edited ‘ DOLLAR
by the a Year.
Armenian Sf; Ten
Boys in Vd} Copies
Care of : —$_ Yearly.
the Armen- — = =// ADDRESS. -
ian Relief \— = = "ARARAT"
Association =—S J = Yi Georgetown,
of Canada. —>

VOLUME II. GEORGETOWN,

EDITORIAL PAGE

A friend writes us; “Is “Ararat” growing? Are you getting more
subscriptions this year? There is no any remark in regard to this
as I read the Editorial Page of your delightful little magazine.
It is very interesting to me, and to all of your friends, I am
sure, to know more about the progress of your paper. You Armenian
boys are certainly doing splendidly with your little articles and
your work and you should be encouraged.”

Yes! we are encouraged more than we did expect! Our friends
always been very loyal; they never criticised our mistakes; we
know we have had many. What could a group of boy editors of 10-13
years of age do with their limited English? But our friends stood
as the champions of “Ararat”; the sympathetic feelings of their
noble hearts warmed ours and stimulated all our efforts to make
this little paper better and brighter than ever.

Every month has been a record month for us. New subscriptions
and renewals are coming to us every day, but we want April and May
be the greatest months of “Ararat” during this year.

Onward for our new campaign! We are ready to welcome all the
renewals in arrear, as well as the new subscriptions.

[371]

2 ARARAT MONTHLY

THE HONEST BOY

Once when I was out of my house in
the city of London, a twelve years old
boy came to me with rags on him and
begged of me to buy some of his matches.

I opened my purse, but there was a
gold piece only.

- “I am very sorry that I haven’t
got any small change, my boy, and I can’t
go to the house to get some.”

- “Oh, please, Sir, give it to me
and I change it for you from a store.”

- “Are you an honest boy?” asked I,
looking streight into his eyes.

- “Oh, please, Sir, I am not a
thief.”

And, to tell the truth, I could
noticed on his face the mark of honesty
and nobleness.

I gave him the piece of gold. He at
once ran away and mixed himself with
the crowd of people. I waited there five
minutes, ten, half an hour, but the boy
did not come back, until I thought he
was not going to come back any more and
went to my way.

A few hours later, when I was back
home, my servent came and said. “There
is a boy in the hall and wants to speak
to you, Sir.”

The boy looked like the one who
robbed my piece of gold that morning, but
this was younger from the other and more
sad looking.

“Sir,” he said, “you gave a gold
piece to Robert, did you not?”

[372]

“Yes.”

“Here is the money, Sir, Robert gave
it to me to bring it back. He is my
brother, and we are orphans.”

“why did he not bring it himself?”

“He was struck by a car this morning
and he is sick in our home. I think that
he is going to die.”

When he was talking, the poor boy’s
voice quenched.

“where is he? Take me to him.” said
I to the boy.

Then I went out with the boy. Passed
through wide and beautiful streets and
came to darker and narrower streets,
where the houses were very small, just
mere huts.

“This is the house,” he said, after
hesitating for a while.

It was a little dug out with a
little door. From the slidy and wet
little steps we went down and there I
saw my little begger boy lying on pieces
of rags in a corner by the earthen wall.
His face was very pale and so white
that I could notice the movement of his
veins so slowely.

He turned his eyes to us.

“Sir,” he said with a poor voice,
“please, come nearer.”

I knelt near him and held his white
frozen hands.

“Did you give the money?” asked he
to his brother.

“Oh, yes, I got it,”

3 ARARAT MONTHLY

said I.

“You see, Sir, I am not a thief, I
was going to bring the money back to you
when the accident happened.”

At once a silence came to him for a
few minutes, and after,

“O God, what is going to happen to
my little brother, Charles, he hasn’t
anybody else to care for him except I,
O, God, Help him,” cried out the poor
sick boy.

I knelt down and kissed his crushed
forehead and told him to be in peace as
I was going to take care of his brother.
I kept talking to him for a long time
to keep him from talking for he was going
to die. His little hands in my hand were
getting colder and colder. He couldn’t
speak anymore. He couldn’t moan. His eyes
were moving once to me and once to his
brother.

And so this little boy died teaching
to me the best thing in the world: In
spite of distress and poverty, he had
possessed a pure and clean heart within
him.

Translated
from Armenian

KRIKOR AZNAVORIAN
Tell your friend about the “Ararat”

and see that he subscribes for it. We
always need your co-operation.

[373]

OUR POULTRY

We have one hundred and twenty five
hens, mostly White Leghorns. They lay
seventy to seventy five eggs a day. They
live in good hen-houses with windows
all around. We have to feed them well
in morning and in the evening in order
to get more eggs from them. Our hens
all sleep in the hen-house now, but in
the summer they like to sleep in the
trees and won’t go to their houses.

We have also three very beautiful
white geese and a white gander. They
lay very big eggs, one will weigh around
twelve ounces and over. When the boys
go near the geese, they run after them.
The gander sometimes comes very near to
the boys and threatens them. Of coarse,
some boys try to tease him.

Beside the hens and the geese, we
have also seven White Indian ducks. They
are very pretty too. White Indian ducks
are good layers. Their eggs are bigger
than that of the hen eggs and are light
green in colour.

Ghazaros Tashjian is our poultry
boy. He is very good in his work and
takes great care of our hens. He gathers
the eggs and brings them to Mr. Shaver,
our Superintendent, who sorts them and
sends the big ones to a hatching house
to sell and the small ones are used in
the kitchen. Our hens are good bred
ones, so the eggs are used for hatching.

4

Our eggs are sold for fifteen cents more
than the market price on account of our
poultry being pure bred. This means that
it is always better to raise good bred
hens.

ARMENAG KERBASHIAN

OUR DAIRY

This is the first time that I am
going to write for the “Ararat”. It will
be about our cows.

We have ten milking cows now and
three more are going to have calves about
a month later. When the cows have their
baby calves, they give much milk. Our
cows are very good milking cows. Three
of them give about fifty pounds of milk
each in a day. The boys milk our cows,
but Mr. Shaver or Mr. Ballentyne are
supervising the work. Mr. Shaver is a
very clever and a very good man. He knows
all about the work going on the farm
and can do it. Mr. Balentyne is a good
man also. He is always good to the boys
and to the animals. We have seen some
people wheap and beat the horses at work
or on the road. That is not kind. We must
be kind to all the animals.

Four boys are milking our cows;
Hovhanes, Haig, Levon, Armenag. Ghazaros
is the captain of the milkers and looks

[ 374]

ARARAT MONTHLY

after the work in the Separating Room.
He weighs the milk the boys bring in,
mark on the paper on the wall and after
separates the cream from the milk.

We sell the cream in Toronto and
feed most of the milk to the pigs. We
drink whole milk at breakfast and
separated milk at supper.

We have nine halfers yet. They will
be cows next winter and so we will have
many milking cows.

There is a big bull also in our
barn. He is a very cross and crazy
fellow. You must not show him anything
that is red or he will get very mad.

The milker boys are feeding the cows
and the bull. They take good care in
feeding them to get much milk.

This is all I have to say about our
dairy for this time. I hope that I will
be able to write in “Ararat” again and
tell about other things on our farm. See
that you find my writing and read it.

GHOUGAS MEGERIAN

THE PRACTICAL MIND.- Teacher; “How
would you tell the height of a tower by
means of a barometer?”

Bright Boy: “I’d lower the baro-
meter from the top of the tower and then
measure the rope.”

5 ARARAT MONTHLY

THE STOLEN HORSE

One morning a farmer went to his
barn and found out that his horse was
stolen. It was harvesting time and he
needed the animal very badly, and so he
went to the market to buy another. But
when he arrived there, he found his horse
there, tied to a post. At once he went to
the animal, took it by the bridle and
asked the man who was to sell it, to give
the animal back as he was the owner.

“Are you crazy?” said the other man,
“I bought this horse just a year ago and
I have looked after it since then, it
might look like yours, but it is not your
horse.”

“O, very good,” shouted the farmer
immediately covering the horse’s eyes,
“Tell me then, which of the horse’s eyes
is blind?”

The robber who had not examined the
horse very well, started to think for a
minute and after he said.

“His left eye is the blind one.”

“You are wrong,” said the farmer,
“his left eye hasn’t anything wrong with
It:

“O, yes,” replied the robber, “I
meant to say that the right eye is
blind.”

“Now, I know,” said the farmer
turning to the croud of people gathered
to see the outcome of this argument,
“that this man is a shameless robber and
a liar. Look at this horse, there is
nothing wrong with his eyes; both are

[375]

alright, but I covered them purposely to
try this man.”

The croud clapped and cheered the
farmer for his cleverness.

Two policemen came, seized the thief
and lead him to the prison, and the
farmer, very happy for finding his own
horse, returned home, singing and
shouting on the way on his horse’s back.

Translated

AGHAVART AVEDISIAN

OUR PIGS

We are raising pigs on our farm.
When they grow big enough, we sell them
for pork. There are two big pigs which
we call mother pigs. One of them had
nine baby pigs about a month ago and the
other had thirteen on 22nd of March. One
of them is dead now. Soon as these baby
pigs grow up, we will sell them. Mother
pigs have babies in every six months;
twice a year. Every farmer has to keep
pigs to earn money and be good to them.
If he is not careful, he can not earn
money.

The baby pigs look very cute and
clean, but if they see a muddy place they
will dive in it.

TOROS LEVONIAN
(a junior)

6 ARARAT MONTHLY

THE WAR OF AINTAB
(Continued from Last month)

The war continued on for two months.
The Turks were getting weeker all the
time. The city was again surrounded by
French soldiers. The enemy had no
communication with the Turks outside
and the provisions were short. Every
thing was plentiful with the Armenians;
our Men were making new guns and cannons.

The Armenians had a class of
soldiers, who were called “The Willing
Soldiers”. They were voluntaries and
came mostly from the United States,
after they had heard that their parents,
wifes, children, brothers and sisters
were killed by the Turks in Turkish
Armenia. They had come to the front to
fight against the Turks and revenge the
evil. There were many of these soldiers
in Aintab and were fighting like lions.

It was through the bravery of the
Willing Soldiers that many thousands of
Armenian lives were saved in Syria, in
Cilicia and in Aintab. Many of these
brave Armenian soldiers died while on
duty, but they will always be remembered
by all the Armenians.

The fifth month of the War of
Aintab, the Turks found themselves with-
out food. In many cases the Armenians
helped the Turkish women and children who

[376]

forced by hunger, would come out to the
end of the lines and beg for bread. It
is a fact that if they were Armenians
begging from the Turks, they would get
nothing but death.

One day a large group of Armenians
were gathered on the street when a shell
fell upon them. Almost every one were
killed. This was a very strange event;
the Turks had no any shells left and
their cannons were out of order. After
a very careful investigation, it was
found that some Algerian soldiers in
charge of a cannon, had gone to the
Turkish line and fired from there. The
Algerians were in the French army, but
being Mohamedans, they always liked the
Turks and deserted their ranks every time
they found chance.

The enemy had some provision kept
in an orchard and some mischievous
Armenian lads, always wondering round
and investigating even in the enemy
lines, had discovered it. One day, a
group of other lads and I, went to carry
the provision to our fighting men. The
Turks noticed us and fired at us. Two
of us were killed. Rest returned to our
lines with loads.

When we returned from our adventure,
we saw a group of Turkish priests coming
to our lines. We also noticed

7

that the Turks had raised a white flag
on the fort in their own part of the
city.

The priests came to our leaders and
asked for peace. They said that the Turks
were wrong and now they were ready to
obey. They were at once taken to the
French Commander who accepted their
proposal. The fight ceased and everything
went very nicely again, but the peace did
not last long and after a few days the
war started again. This time the Turks
had ammunitions and every provisions
sent to them from main army of the Turks.

Now, I am going to write the sad
part of my story. The French leaders
never understood the cunning of the
Turks, and gave the Turks all the chance
to arm themselves.

At last the news were spread that
French was soon to leave Aintab and the
province of Cilicia to the Turks.
Armenians knew that the dangerous days
were to come; hostile Turks in the city
and a large Turkish army outside ready
to march in after the French soldiers
left. A massacre was sure. Our leaders
asked the French not to leave the city
until every Armenian left Aintab. The
French leaders responded that it was
against international law to massacre
the civilian inhabitants of a country
and the Turks had already promised to
respect that law.

[377]

ARARAT MONTHLY

French soldiers left the city. The
Armenian Voluntaries who were under
French, had to leave also.

The Turkish army started in. As soon
as the Turks heard that the French army
and the Armenian soldiers were far away
from the city, the massacre of the
Armenians started. They burnt the
Armenian houses and killed the helpless
women and children.

The news of the massacre reached
the French army. The Armenian soldiers
asked the French officers to return to
Aintab and protect the Armenians. They
were refused. Then they begged the
officers to let only the Armenian
soldiers to go back to the rescue. They
argued that it was for the very same
purpose they had come from United States.
They were denied the permission and so
they defied and after a bloodshed which
costed many lives on both sides, they
returned. Late! 15.000 Armenians were
massacred! A few hundred Armenian
soldiers had to fight against an army.
They did. This gave chance to the other
Armenians who were living yet, to leave
the city and escape.

Every one of those soldiers died,
but their Golden deed saved many thousand
innocent lives. They fought a galant
battle. Many thousand Turkish soldiers
fell before their furious attack until
they too fell.

8 ARARAT MONTHLY

Once the city of Aintab was a very
beautiful and prosperous city. There were
many ancient and magnificent Armenian
churches, famous schools and the Seminary
of the American Congregational Board.

It was a city of fine houses, beautiful
gardens and rich stores. It was the
comercial center of the surrounding
cities and towns. Most of the Europian
nations were represented there with
their consuls. There were many learned
and rich Armenians in Aintab and the
whole Armenian population of the city
were very prosperous.

Now Aintab is the most cheerless
place in the world; all the fine houses,
the churches, schools and the stores
ruined. From her 30,0000 most prosperous
Armenians there are about 100 left poor
and needy.

It will come the day when much
suffered Armenian nation will forget the
terrible past and welcome again the
spring of a free, prosperous and
glorious age over the mountains and on
the plains of beloved Armenia. And every
Armenian is longing to see that wonderful
Spring to come.

ALBERT PAPAZIAN

[378]

A VISIT TO OUR FARM

On Saturday afternoon, March the
12th, for the first time of this year
we had a large group of visiters in our
farm. They were sixty five in number
and represented The Bible Students?’
Association of Toronto. Our visiters
were mostly men. They arrived in three
big cars.

Mr. Shaver, our Superintendent,
gathered the boys in the school room.
Our visiters were invited there also.
Mr. Shaver welcomed them and the boys
sang for our guests, after which they
also sang many beautiful himns for us.
We were very glad to have them in our
Farm; we always like to have visiters.

Our guests were shown through the
buildings and the barn after which they
had their lunch in our dining room.
Candies and sanwiches were past to the
boys and the afternoon was made very
pleasant.

Later in the evening they returned
to Toronto in their three big cars. We
hope that they will visit us again next
summer and have some games with us. We
hope to have many visiters in our farm
this year. It is very nice to have so
many visiters. The boys like it.

KOURKEN GARGAYAN

LETTERS FROM OUR COMPANIONS

Belwood, Ont.

Dear Mr. Alexanian and Boys, -

I feel always glad when I write you.
I am sure that you are waiting for my
letter and like to know how I am doing
here in Belwood. I am very happy. Mr.
and Mrs. Dan Sargent are very kind to
me. I feel if this is my own home. I go
to school every day. When at home, I
help Mr. Sargent with the chores and
still I have time to amuse myself with
other things. Mrs. Sargent often helps
me while I study my lessons. Winter is
going away very nicely. This was a very
good winter indeed. I had a very good
Christmas, very good home and a mild
weather. I see the other boys around
Belwood. In the evening we talk to one
another on the phone. Every body likes
the Armenian boys here. It seems if
Belwood is going to be an Armenian town.
All the farmers around Belwood are asking
me if there are more Armenian boys at
Georgetown ready to go out to live with
Canadian farmers. They ask me which boys
are good. We have not any bad boys in
Georgetown of course. I am sure that you
will write to me very soon.

Your loving brother
MINAS KOUYOUMJIAN

[379]

ARARAT MONTHLY

Arthur, Ont.

Dear Mr. Alexanian and Boys;-

I was very glad when I received your
letter. I always feel happy when I hear
from you about all the news around the
Georgetown Home. As I write these lines,
I can almost see Mr. Alexanian read it
to you in the school-room, as he did
the other boys’ letters when I was with
you. Yes, I see your smiling faces while
listening my letter.

I will never forget you and my happy
days in Georgetown. But I like to tell
you that I am very happy here in Arthur.
Everybody is kind to me. I go to school
every day and try to learn as much as I
can. I am the only Armenian boy in Arthur
and I can see that everybody watches me
in school, on the street, in church, in
Sunday school, at work and at play. I
think they like to know what kind of
people the Armenians and the Armenian
boys are.

Sometimes when there is a concert
in Arthur, they invite me to recite, sing
or play mouth-organ, which I did in
Armenian, in English, Greek, and French.
I hope that some day I will come to see
you. Give my love to all the members of
the Staff of the Armenian Home.

Your brother,
KRIKOR PARGHAMIAN

10
THE KITE SEASON

After the long winter the bright
smiling spring is here in Georgetown
again. The days of all the indoor games
are gone; nobody likes to be prisoner
under a roof and in four walls. There
is nothing inside that would attract
the children.

The first days of the spring bring
the Kite Season here at the Armenian Farm
in Georgetown.

O, boy! You have to watch the fun
when the school is over. All the boys run
up the hill to their kites; big kites,
little kites, great kites and small kites
in all colours, but most of them in Red,
Blue and Orange, which form the Armenian
Flag, or in Red, White and Blue, which
stand for the glorious Union Jack. Some-
times the boys make their kites so big
that our teacher could hide himself
behind it while standing.

Once one of our boys made a very
big kite. For the string he had a roll
of binding twine. He told Mesrob, the
smallest boy in our school to go and
pull the kite. Of course Mesrob was
pleased to go. But no sooner he took
hold of the string, he was carried up
in the air by the huge kite about six
feet high. You should see how scared a
boy Mesrob was. He couldn’t let the kite
go, because the other boy had twisted
the string round Mesrob’s waist. The
boys had to hang on his leg and pull him.

[ 380]

ARARAT MONTHLY

Some of our boys have lots of
string; they let all the string go, and
the kite goes up in the air that we
almost can’t see. Some goes up so high
that it can speak to the clouds. And
some go up still higher and from the
sky watches over the snow Mount Ararat
and Armenia and see if the other Armenian
boys are flying kites.

Sometimes the string breaks and the
kite flies away, some fells in our farm,
some far away. Some day perhaps we will
get news from Armenia that our kites been
wondring there with the Canadian label
on.

O, boy! there is lots of fun when
you fly kites with the Armenian boys in
Georgetown.

BOGHOS NORIKIAN

OUR HORSES

We had six horses on our farm last
year. Two of them died because they were
very old. They were about twenty years
of age. Their names were Queen and Flus.

Four horses were not enough to do
the work on our farm so we had to buy two
new horses.

One day Mr. Shaver, our Super-
intendent went to Toronto and bought two
big, strong and husky horses. They are

11

very good horses and will work well.
Mr. Shaver knows about horses and can
tell the good working horses from the
lazy ones. He is a very clever man. A
few weeks after the seeding time will
come and our horses will be very busy
on the farm.

Our horses and all the other horses
are clever and gentle animals. We must
be very good to the horses and see that
they are fed well. Bad farmers will
work their horses until they are tired
and sometimes they will whip them. We
must learn to be good farmers and be good
to the farm animals.

ZAVEN ARDEMIAN

OUR DOGS

A few months ago we wrote in Ararat
about our dogs; Kipp and Jiggs. About two
weeks ago they both disappeared. We
looked around but did not find them and
were very sorry for them. They were our
only pets.

Mr. Shaver went to Toronto one day
and brought with him two nice dogs; one
is a black Spaniel and the other is a
white Fox Terrier. The latter has black
mark on his head. We call one Niger and
the other Terrie. They are very nice
dogs. The boys like them.

YERVANT MAKINISDIAN

[381]

ARARAT MONTHLY

THE KEY OF THE WORLD

Once upon a time there lived a boy
in a little hut near the forest, who
used to cut wood in the forest, sell it
and keep his mother.

One day, when he was coming home,
he saw some bad boys about killing a
dog. He told them not to kill the poor
animal, but they did not listen to him,
so he gave some money to them, bought
the cat from them and went on his way.
After a while he met another group of
boys who were going to kill a dog. He
gave some money and took the dog also.
After a while he met some more boys who
were going to kill a snake. He gave the
rest of his money and bought the snake
also.

When he came home, his mother asked
him what he had brought home with him.
He said that he had nothing else with him
but he had saved three lives.

When the snake grew after a few
days, he said to the boy. “Take me to
the King of Snakes, and if he asks you
what do you want as reward, ask him to
give you the Key of the World.”

He took the snake to the King of the
Snakes, and when the King asked him what
he wanted, the boy asked for the Key of
the World. And it was given to him.

When the boy came home, asked his
mother to go to the king of the country
and ask his daughter to be given to her
son. His mother told him that it was

12 ARARAT MONTHLY

impossible for a princess to become the
wife of a poor wood boy. The boy urged
his mother to go, and she went.

The king said that the young man who
will marry his daughter, must make a big
palace beside mine.

She came home and told her son what
the king said.

“That is nothing,” said he, “I will
make the palace this very night.” Then
he took the Key, went to the place where
the king wanted him to build the palace,
and drove the Key to the ground telling.

“I want a palace here, but bigger
and more beautiful than the king’s own
palace.” And it was done so.

Next morning the king saw the great
palace and was pleased of it and married
his daughter to the boy.

Now the princess had an old witch
which she kept in a little box. One day
the witch asked the princess to find
out how her husband made that magnificent
palace. She did so and the boy told her
all about the Key, and said that if she
wanted to use it it was in his coat
pocket. The girl told this to the witch.

The next day, when the boy was not
at the palace and the princess was busy
doing some embroidery, the witch came
out of the box, went upstairs, found
the coat and took the Key from the pocket
and said to it.

“Carry this palace and everything
in it to the middle of the sea.” And it
was done.

OUR SICK COMPANION

On Sunday evening, March the 6th,
one of our companions, Tavit Jamgotchian,
felt sudden pains in his stomach. The
doctor came and told him to be moved
immediately to the hospital in Guelph,
where his appendicitis could be operated
on. Mr. Shaver, our Superintendent and
the doctor accompanied him to the General
Hospital in Guelph. The operation was a
very serious one.

Tavit was sick very much and it
seemed if there was not much hope for
him to live. But I am glad to say that
he is getting better now and even able
to write letters and to read books. We
hope he will get up soon and return to
our Farm Home.

HAGOP APRAHAMIAN

The boy came to the place where the
palace was, and when he did not see it
there, he was very sad and did not know
what to do. The king also looked out of
the window and was surprised not to see
the beautiful palace vanished. He at
once sent for the boy.

(to be continued next month)

Written jointly
By HACHIG AJEMIAN
And

SARKIS JEYLESIAN

ADDRESS.- “Ararat Monthly”
Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont.
CANADA.
Please, renue your subscription if
you have not done so.

[382]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 384]

RS

Բ. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ԱՊՐԻԼ, 1927. ԹԻՒ 4.
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՄԵՐ ԲԱՐԵԿԱՄՆԵՐՈՒՆ

Արարատի տարին լրացաւ: Այս սիրուն թերթիկը անցեալի մէջ մեր յուսացածէԷն շատ աւելի
լայն ժողովրդականութիւն մը գտաւ Հայ եւ Գանատացի ստուարաթիւ բարեկամներու կողմԷ:
Անկարելի Է մեզ համար այս Էջերուն մէջ մի առ մի հրատարակել այն բազմաթիւ Հայերէն
եւ Անգլիերէն նամակները, զորոնբ օր ըստ օրէ կըստանանք եւ որոնցմով մեր համակիրները
գործնական քաջալերանքի հետ սրտապնդիչ տողերով մեր ձեռնարկի գովբը կընեն եւ ոգեւորիչ
արտայայտութեամբ յաջողութեան գրաւականը մեր առջեւ կը դնեն: Հայորդիներս հպարտ ենք
Արարատով եւ հպարտ ենք մեր բարեկամներով:

Ինչպէս մեր անդրանիկ թիւերով պարզած ենբ, Արարատ կոչուած Է Գանատայի սա հեռահայ
երկնբին տակ իրարմԷ անջատ միջավայրներու մէջ ցրուած աւելի քան հարիւր Հայորդիներուս
մէջ միութեան կապ մը ըլլալու, մեզ ըմբռնումով Հայ պահելու եւ մեր մատաղ սրտերը մեր
ցեղին ու մեր նախահայրերու արիւնով նուիրագործուած սուրբ հայրենիքին կապելու: Արարատ
ամսԷ ամիս պիտի երթայ մեր փոքրիկ Հայկակներուն, մտերմօրէն պիտի խօսի անոնց Հայկական
անուշ բարբառով, պիտի յիշեցնէ անոնց թէ իրենք զաւակներն են ազգի մը, որ քաղաբականապէս
վերածնած Է այլեւս, իր հայրենի բոյնն ունի, անուշիկ Հայաստանը, որ ինքնավար Է այսօր,
կը յառաջդիմԷ, կը բարգաւաճի ու վաղը իր դռները լայնօրէն պիտի բանայ իր վտարանդի
զաւակներուն առջեւ եւ անոնց պիտի ջամբէ իր կուրծքի կենսատու մեղրն ու կաթը: Մեր
բարեկամները Արարատի այս մաքուր առաբելութիւնը կարելի ըրած են: Ապրի՛ն բոլորն սլ:

ՄԵԾ ՔՐՈՋ ԵՒ ՄԵԾ ԵՂԲՕՐ ԱՐԱՐԱՏԸ ՔԱՋԱԼԵՐԵԼՈՒ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

Թերթիկնիս նիւթական բաղձալի հանգրուանի մը հասցնելու համար, Գանատայի Որբ
Հայորդիներուս Միութիւնը կը բանայ Մեծ Քրոջ եւ Մեծ Եղբօր Արարատը Քաջալերելու Քէմբէյն
մը, որ կը տեւէ Ապրիլ 1Էն մինչեւ Մայիս 15: Վստահ ենբ թէ մեր բոլոր բաժանորդ մեծ
եղբայրներն ու բոյրերը այս բէմբէյնը յաջողութեամբ պսակելու համար պիտի գործակցին
հետեւեալ առաջադրութեանց շուրջ.

Ա. Եթէ հին բաժանորդ են` բաժանորդագրութիւննին պիտի նորոգեն:

Բ. Պիտի աշխատին նոր բարեկամներ եւս հետաքրքրելու եւ զանոնք Արարատին բաժա-
նորդագրելու առաջին առիթով իսկ:

Գ. Պիտի ջանան որբանոցներու, կրթական հաստատութիւններու,

[ 385]

2 Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Հայ դպրոցներու, բարեկամներու եւ ծանօթներու տարեկան Արարատ նուիրողներ գտնելու:

Անկասկած մեր այս բջէմբէյնը պիտի յաջողի, որովհետեւ Հայորդիներս մեծ հաւատք ունինք
մեր մեծ եղբայրներուն եւ քոյրերուն վրայ: Կը յուսանք առնուազն հազար նոր բաժանորդներ
ունենալ նորոգուածներէն զատ, որուն ի փոխան Հայորդիներս պիտի ջանանբ մեր ընթերցողները
գոհացնել տարբեր միջոցներով. Ա. ճերմակ թուղթ պիտի գործածենք թերթին Էջերը աւելի յստակ,
մաբուր եւ դիւրընթեռնելի ընելու համար: Ներկայ պայմաններու ներքեւ ճերմակ թուղթի գործածու -
թիւնը սուղ ըլլալուն պատճառաւ կարելի չԷ: Եւ Բ. Թերթին ծաւալը քիչ մը եւս պիտի մեծցնենք:
Ասիկա մեր բոլոր բաժանորդներուն բաղձանքն եղած Է արդէն եւ նամակներով արտայայտուած:

Մեծ Եղբայրնե՛ր եւ Մեծ Քոյրե՛ր, քաջալերեցէք Արարատը, որ ձեր փոքրիկ որբ եղբայրներուն
միակ Հայ թերթիկն Է: Սոյն թիւին մէջ ներփակուած պահարանին մէջ ամփոփելով բանի մը բարեկամ-
ներուն բաժնեգիններ` հաճեցէբ ղրկել Արարատին եւ մեր քէմբէյնը կը յաջողի:

ՄԵՐ ՀԻՒԱՆԴ ԵՂԲԱՅՐԸ

Արարատի անդրանիկ թիւերով արդէն
տեղեկագրած Էինք մեր մէկ ընկերոջ, Թոգատցի
Յովհանէս ՏԷրտէրեանի թոբախտԷ տառապիլը եւ
ՎԷսթընի հիւանդանոցը գտնուիլը: Իր առողջ-
ական վիճակը դեռ որեւԷ բարելաւման առջեւ
չի գտնուելուն համար անիկա անորոշ ժամա-
նակով դեռ իր ապաբքինարանի խնամբներուն
առարկան դառնայ:

Այս անգամ կը ցաւիմ որ պիտի գրեմ մեր
ուրիշ մէկ հիւանդ ընկերոջ մասին, որ այժմ
շատ ծանր վիճակի մԷջ կը խնամուի Կուէլֆի
հիւանդանոցին մէջ:

Մարտ 6ին, մեր ընկերը, Դաւիթ
ժամկոչեան, ստամոքսի անհանգստութիւն զգալով
անկողին գնաց: Բժիշկը կուրաղետապ նախատե -
սելով` յանձնարարեց Դաւիթին հիւանդանոց
փոխադրուիլը եւ անմիջապէս վիրաբուժական
գործողութեան մը ենթարկուիլը, ինչ որ ան-
միջապէս գործադրուեցաւ` զայն Կուէլֆի
հիւանդանոցը փոխադրելով:

Հիւանդութիւնը յառաջացած ըլլալուն
համար գործողութիւնը շատ դժուարին անցած
Էր` մանաւանդ նկատի ունենալով Դաւիթին
բնականէԷն սրտի տկարութիւն ունենալն ալ:

Այժմ տասներեք օր կընէ մեր սիրելի
ընկերոջ հիւանդանոց փոխադրուիլը եւ դեռ
իր կացութիւնը շատ ծանր Է: Բժիշկները շատ
բիչ յոյս ներշնչեն իր մասին եւ սակայն
մենք ամէնբս ալ կը յուսանք թէ մեր եղբայրը
պիտի ապաբինի շուտով եւ պիտի վերադառնայ
դարձեալ մեր մէջ:

Դաւիթ մէկն Է մեր Ագարակատան ամԷնէն
բաղաբավար, ազնիւ, պարտաճանաչ եւ տիպար
Հայորդիներէն եւ ամէն պարագայի տակ սիրուած
Է թէ մեր պաշտօնեաներէն եւ թէ իր ընկեր-
ներէն:

Շատ այցելուներ չեն թոյլատրուիլ` բացի
մեր Ագարակատունէն: ՏԷր եւ Տիկին
Ալիքսանեան զինք տեսնելու գացին Մարտ 15ին
եւ Մր. Շէյվըր Մարտ 24ին: Ամէնքս ալ
կ՞աղօթենք Դաւիթի առողջութեան համար:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

3 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ԱՊՐԻԼ ՔՍԱՆԸՉՈՐՍ

Այսօր, վերջալոյսէն բիչ առաջ, կ՞երթամ
նստիլ դիմացի բլուրին վրայ ու լուռ կը
խոկամ:

Աչքս կը նայի հեռուն, հորիզոնէ
հորիզոն, իսկ հոգիս ալեկոծ ովկիանոսի մը
նման վրէժով կը փրփրի: Ի՛նչ տխուր յիշատակ-
ներ կը բերէ մեզի Ապրիլ Քսանըչորսը:

Հոն, հեռուն, այդ օրն էր, որ մեր մտքի
մշակները եւ գաղափարի ռազմիկները, որոնք
կը փայլէին Հայ հորիզոնին վրայ` խաւարեցան
Հայութեան դարաւոր թշնամիին, Թուրբջին
բարբարոս ձեռքերով:

Յարգէ՛ անոնց յիշատակը, ո՛վ Հայորդի,
ինչպէս Վարդանանց հերոսներունը: Յարգէ՛
անոնց յիշատակը, որովհետեւ անոնք էին որ
բու ամբողջ ազգդ լուսաւորեցին այն լեզուով`
որ հիմայ շրթունբներուդ վրայ կը խայտայ:

Մի մոռնար մայրենի լեզուդ, որ անցեալի
փառքով նուիրագործուած Է եւ մի մոռնար
ազգդ, որուն համար զոհուեցան Ապրիլ Քսանը-
չորսի նահատակները եւ ուրիշ շատեր...:

ՊահԷ անոնց յիշատակը:

Փա՛ռք անոնց. անոնք գիտութեան լոյսով
եւ ազատատենչ իտեալներով լուսաւորեցին
մեր ցեղը, ու աւա՞ղ դեռ իրենց առաջելութ-
եան ճամբուն վրայ` նահատակուեցան:

Եւ ուրեմն Հայորդի՛, եկուր ծունկի
գանք անոնց յիշատակին առջեւ եւ սրտաբուղխ
գոչենք`

- Փա՛ռք ձեզի:

ԶԱՐԵՀ ՊՏՈՒԿԵԱՆ
Մեծ եղբօր եւ Մեծ Քրոջ ԱՐԱՐԱՏԸ բաջա-
լերելու Քէմբէյնին մի մոռնար բու մասնակ-
ցութիւնդ բերել:

ԶԱՆԱԶԱՆ ԼՈՒՐԵՐ

Ագարակատանս սաները Ապրիլ 24ին պիտի
սարքեն Սգահանդէս մը ի յիշատակ տասներկու
տարիներ առաջ նոյն օրը ձերբակալուած եւ
վերջէն նահատակուած Հայ մտաւորականներուն:
Պիտի ըլլան ճառեր, արտասանութիւններ, երգեր
ու բանախօսութիւններ Հայորդիներու կողմէ:

Արարատի յաջորդ թիւը նուիրուած պիտի
ըլլայ Ապրիլ Քսանըչորսի Սգատօնին:

Մայիս մէկին, մասնաւոր շուքով,
Ագարակատանս Հայորդիները պիտի տօնեն
Հայերէն Արարատի Ծննդեան Տարեդարձը:

Արարատի Ախոյեանն ըլլալու պատիւը
բանի մը ամիսէ ի վեր կը վերաբերի Տիթրոյթի
Հայ գաղութին, որ այսօր իր մէջ կը հաշուէ
երեք հարիւր վաթսուն երկու երկսեռ անհատ-
ներ` բաժանորդ մեր թերթիկին:

Մեծ խանդավառութիւն մը եղաւ մեզ այն
օրը, երբ տեղեկացանք թէ Հայերէն Արարատը
մէկ բաժանորդ աւելի ունէր քան Անգլիերէն
Արարատը, որ կը կարդացուի թէ Հայերէ եւ թէ
բազմահարիւր ԳանատացիներԷ:

Բացուած Է Արարատի երկրորդ տարեշրջանի
բաժանորդագրութիւնը. երբ դուն բաժնեգինդ
ղրկես` բարեկամի մըն ալ միասին ղրկԷ:

Մարտ ամսոյն մէջ 2045 օրինակ Արարատ
սպառեցաւ: Գրեթէ բոլոր նմոյշ ստացողներ
բաջալերեցին մեզ:

4 Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ՎԵՐՋԻՆ ԱՆԳԱՄ Ե՞ՐԲ ՏԵՍԱՐ
ՀԱՅՐԻԿԴ

Գնդապետ Սիտնի թագաւորական մըն En,
pug, վայելուչ, զուարթ եւ այնբան բարի որ
բոլոր գիւղացիները կը պաշտէին զինք: Այս
հրաշալի զինուորականը իր փոջրիկ զաւկին
համար կարծես աստուած մըն En:

Երբ իր հայրը ստիպուեցաւ պահուրտիլ
Բիւրիթըններէն, որոնք իշխանութեան գլուխ
անցած Էին, եւ իր մայրը կըսպասէր որ վար-
կանէ վարկեան պալատը խուզարկեն, փոբրիկ
տղան գիտցաւ թէ իր հօրը պահուած տեղին
մասին բան մը ըսելու sen:

երբ Բիւրիթընները եկան եւ գնդապետ
Սիտնին փնտռեցին, տղան գիտէր որ զինք
պիտի հարցաբննէին եւ ինք պարտէր ազատել
իր Հայրը: Մաբքրակրօնները փնտռտուքը ձգեցին
եւ պահ մը մեծ սրահը բաշուեցան, ուր
կանչեցին նաեւ տիկինները եւ հարցաբքննեցին
զանոնք:

Փոքրիկը ունկնդրեց հարցումներուն ու
պատասխաններուն եւ լսեց որ իր մայրը ստեց
հօրը կեանքը ազատելու համար: Մաբրակրօն-
ներէն մէկն յանկարծ փսփսաց ուրիշի մը
ականջն ի վար, որ իր կարգին ոտբի ելաւ եւ
խօսեցաւ իրենց գլխաւորին, որ ակնարկ մը
նետեց սիրուն փոքրիկին եւ ըսաւ.

- Այո, ատիկա լաւ խորհուրդ մըն Է,
անմիջապէս փոքրիկը պէտբ Է հարցաքննենքբ:

Մայրը տղուն մէկ կողմը կեցնելով`
փոքրիկը սեղանին առջեւ բերին: Ան իր դատա-
ւորներուն առջեւ համարձակ, զօրաւոր եւ
սիրուն կերպով մը կայնեցաւ: Իր դէմքը հայրը
կը յիշեցնէր: Ան բաւական խաղաղ կերեւնար՝
բայց իր սիրտը կը դարբնէր իր կղոսկրներուն
եւ իր ափերը խոնաւ էին իր ահէն: Ան հսկայի

մը գործ ունէր կատարելիք. իր հայրը չի
մատնել եւ սուտ չի խօսիլ:

Մաբրակրօններէն մէկն անոր ծոռացաւ եւ
ցած բայց սպառնալից ձայնով մը ըսաւ.

- Տէր Աստուած յաւիտենական կրակով կը
վատնէԷ ամէն անոնք որ սուտ կը խօսին եւ կը
պատժԷ այն մարդիկը, որոնբ Իր բարկութիւնն
ու ցասումը կը գրգռեն: Հիմա ինծի մտիկ ըրէ,
կը հարցնեմ քեզի մեր Տէր Աստուծոյ անունով.
Վերջին անգամ հայրիկդ ե՞րբ տեսար:

Տղան պաղարիւն եւ հաստատ ձայնով մը
պատասխանեց.

- Գնդապետ Սիտնին երէկ գիշեր տեսայ:

- երէկ գիշե՞ր, անոնբ գոչեցին:

- Եւ ան ինծի պատուիրեց որ, շարու-
նակեց տղան անվեհերօրէն, ԱստուծմԷ վախնամ,
թագաւորը պատուեմ եւ հայրենիքս սիրեմ:

- Երէկ գիշե՞ր, ուրեմն այս պալատի՞ն
մէջ, հարցուց դատաւորներէն մին:

- Այո:

- Ո՞ւր:

- Պիտի ցոյց տամ ձեզի:

Անոնք իրարանցումով մը ոտջի ելան, եւ
տղան զանոնք առաջնորդեց սենեակի մը մԷջ,
ուր փոբրիկ անկողին մը կար:

- Հոս, ըսաւ wu:

- Որո՞ւնն Է այս սենեակը:

- Իմս Է:

- Ո՞ւր գնաց վերջէն:

- Չեմ գիտեր, կը քնանայի երբ եկաւ եւ
կը բնանայի երբ գնաց:

- Ի՞նչ ըսել կուզես ասով:

- Հայրիկս վերջին անգամ երազիս մէջ
տեսայ, պատասխանեց փոքրիկը:

Թարգմ. Անգլ.

ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

5 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ՎԵՐՋԻՆ ՕՐՕՐԸ
Թափառական Հայ որբերուն

Իմ ծամերուս նուրբ թելերէն սեւ սաթէ
Ես կախ օրան պիտի հիւսեմ բեզ համսր.
Երբ գաս աշխարհ, անուշ բունտ չի տանէ,
Զեփիւռին հետ նէննի ըսեմ անդադար:

Ես հարսնութեան խութնի խումաշ լալ քբողքէն
Կախ օրանիտ ամպհովանի պիտ կարեմ.
Ծունկի եկած հին խնոցին պիտ հարեմ,
Որ խառնուի անոր երգը իմ երգին:

Դեռ պիտ կանչեմ իմ օրանիս աշուղն հին,
Հայաստանի պըլպուլն աղուոր սիրահսր.
Պիտի կանչեմ ծիծեռնակն օդէն վար,

Պիտ վանդակեմ կռունկն մեր հին աշխարհին:

Պիտի կանչեմ «Սեւ Ձիաւորն» իմ կտրիճ
Իր նժոյգին բառասմբակ վազքին հետ,
Որ ունկնդրէ իր երազած հին նէննին,
Որուն համար ախեր քաշեց իր հոգին:

Վեց տաժանբոտ ես երկունքներ քաշեցի
Միսիսիսփի գետին օտար ափին վրայ.
Գիշերներով նէննի ըսի ու յոգնայ,
Բայց նայեադներն չի հասկցան իմ երգը:

ԱմԷն երկունք հազար կաթիլ արցունքով
Լո՞ւռ քաշեցի վտարանդի յարկիս տակ.
Սայր չունէի կողքիս նստած օգնական
Իսկ դրացիս չի մօտեցաւ իմ վշտիս:

Ագռաւներն իսկ` սեւաթռիչ կռալով
Թռա՛ն, գացի՛ն իմ տնակիս վրայով:
Ալ ձանձրացայ երկունքն մինակ երգելէն.
Վերջին նէննիս թող ըլլայ այս ով երկինբ:

1927 Փետր. 19 ՏԷՎՐԻՇ
Ամերիկա

Կարդա եւ տարածԷ Արարատը: Մի բաւականանար միայն դուն բաժանորդագրուած ըլլալովդ, նորեր
գտիր մեզի համար, մենք շատ պէտք ունինք մեր երէց եղբայրներու եւ բոյրերու համակրանքին եւ
գործնական բաջալերութեանը:

[ 389]

6 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ՊԱՐՍԻՑ ԴԺԲԱԽՏ ԹԱԳԱՒՈՐԸ

Պարսկաստանի մէջ դժբախտ թագաւոր մը
կապրէր ժամանակին: Ան մեծ աշխարհակալ մըն
En, հարուստ եւ հռչակաւոր. զաւակ չունէր
եւ այդ պատճառաւ երջանիկ չԷր: Անիկա իրեն
համար ամայի կղզիի մը մէջ փառաւոր պալատ
մը շինեց եւ հոն կը բնակէր:

Օր մը, վաճառական մը պալատ եկաւ եւ
թագաւորին բերաւ չափազանց գեղեցիկ գերի-
աղջիկ մը: Անմիջապէս որ թագաւորը գերի-
աղջիկը տեսաւ` սիրահարեցաւ անոր եւ մեծ
խրախճանբով ամուսնացաւ անոր հետ: Ան իր
նոր թագուհիին հագցուց թանկագին հագուստ-
ներ, պալատին ամենալաւ սենեակը տուաւ անոր,
ուր պատուհանները դէպի ծով կը նայէին:
Հարիւր նաժիշտներ պիտի ծառայէին անոր:
Բայց տարօրինակն հոն Էր որ գերի-կինը երբէբ
չէր խօսեր իր ամուսնոյն հետ: ԱմԷն օր
պատուհանին առջեւ նստած` ծովը կը դիտէր:

Այսպէսով տարի մը անցաւ, եւ այն ատեն
սիրունիկ զաւակ մը եղաւ թագաւորին ու
թագուհիին: Թագաւորը ուրախութենէն խենթենալ
սկսաւ` երբ տեղեկացաւ որ զաւակ մը եւ
ժառանգորդ մը ծնած Էր իրեն, եւ ինբզինքը
գերի-կնոջը ոտքերուն առջեւ նետելով ըսաւ.

- Ոհ, իմ սիրելի Թագուհիս, ինչո՞ւ
չես խօսիր հետս, իմ երջանկութիւնս կատարեալ
ըլլալու համար ոչինչ պէտք Է` բայց միայն
մէկ հատիկ բառ մը քու շրթունքջներէդ:

Թագուհին ժպտեցաւ եւ վերջապէս
խօսեցաւ.

- Ոհ, իմ թագաւորս, որքան սիրով ու
գորովով զիս պահեցիր այն ատենէն ի վեր,
երբ ես իբր գերի մը պալատդ բերուեցայ:
Բայց մտածէ թէ ինչպէս պիտի զգար թագաւոր-
ազուն աղջիկ մը, որ ծախուած Էր իբրեւ
գերի մը:

[ 390]

- Ի՞նչ, դուն իշխանուհի՞ մըն ես,
գոչեց թագաւորը:

- Gu Ծովի Ծաղիկն եմ, ըսաւ թագուհին
հպարտօրէն, եւ իմ եղբայրս, Սալամ,
ովկիանոսի խորբքերուն մէջի ամենահարուստ
թագաւորութեան կիշխէ: Դժբախտաբար իրարու
հետ գժտուած ենք: Անցեալ տարի թշնամիներ
մեր երկիրն արշաւելով` մեր պալատը բանդե-
ցին: Եղբայրս, վախնալով թէ ես թշնամիներուն
ձեռքը պիտի իյնայի, ուզեց որ աշխարհի
իշխաններէն մէկին հետ ամուսնանայի: Ասիկա
զիս զայրացուց եւ ես ծովուն յատակԷն
ցատբեցի եւ ելայ ձեր կղզիին եզերբը:
Վաճառականը զիս հոն գտաւ եւ անմիջապէս
բեզի բերելով իբրեւ գերի զիս ծախեց:

- Բայց ես քեզի հետ իբրեւ իմ գերիս
վարուած չեմ, անուշիկս, ըսաւ թագաւորը:

- Ոչ, ըսաւ Ծովի Ծաղիկը շատ մեղմօրէն,
եւ որովհետեւ դուն զիս թագուհիդ ըրիր եւ
չափազանց սիրեցիր զիս, ես ալ ինբզինբս ծովը
չի նետեցի եղբօրս բով երթալու համար, թէեւ
նախապէս այդպէս որոշած Էի: Ու հիմա որ
զաւակ մը ունիմ, Սալամը պէտք Է կանչեմ որ
զայն տեսնէ:

Ծովի Ծաղիկը հրամայեց նաժիշտներէԷն
մէկին կրակամանի մը մԷջ վառուած ածուխ
բերել եւ փոբրիկ տուփի մը մԷջէն կտոր մը
հալուԷ նետեց կրակին մէջ: Ծուխը ելաւ եւ
պատուհանԷն դուրս գնաց եւ կինն ալ բանի մը
անծանօթ բառեր արտասանեց:

Ծովը ուռիլ սկսաւ, ալիքները պատառեցան
եւ ջուրին մէջէն բարձրահասակ եւ գեղեցիկ
երիտասարդ մը դուրս ելաւ` փառաւոր կերպով
հագուած, եւ գլխուն վրայ թագ մը: Ան շրջա-
պատուած Էր պալատականներու եւ տիկիններու
ընտրեալ խումբով մը: Ծովի Թագաւորն ու իր
հետեւորդները

7 Ա ՐԱՐ ԱՏ

կղզին ելան եւ պալատը մտան:

- Ոհ, իմ սիրելի Ծովի Ծաղիկը, ըսաւ
Սալամ իր բոյրը տեսնելով, բոլոր թշնամի-
ներուս այլեւս յաղթած եմ եւ դուն հիմակ
կրնաս վերադառնալ եւ ամուսնանալ ծովի
իշխաններէն միոյն հետ:

- Ես արդէն ամուսնացած եմ, սիրելի
Սալամս, ըսաւ թագուհի Ծովի Ծաղիկը: Ասիկա
իմ ամուսինս Է, Պարսկաստանի թագաւորը եւ
ասիկա ալ մեր փոքրիկ զաւակն Է:

Սալամ մանկիկը իր գիրկն առաւ եւ իբր
սոսկում Պարսկաստանի թագաւորին` ան պատու -

հանէն դուրս ցատբեց եւ մանկիկին հետ ծովուն
մէջ սուզեցաւ:

- Մի վախնար, ըսաւ թագուհին, Սալամ
միայն ըրաւ ան` ին» որ ես կուզէի ընել:
Ան կը փափաքի գիտնալ pet փոջրիկը կրնա՞յ
ապրիլ ծովուն յատակը բոլոր միւս ծովու
ժողովուրդին նման:

Իրաւ ալ այդպէս Էր: Քանի մը վարկեան
վերջ Սալամ վերադարձաւ փոքրիկը գիրկը, որ
կրցած En շնչել աղի ջուրին մէջ այնբան
դիւրին որբան դուրսը եւ զգեստներէն կտոր
մը անգամ թրջուած չէր:

- Այս ի՞նչ հրաշալի օր Է, գոչեց
թագաւորը, եթէ ասոնք աչքովս չի տեսնէի՝`
պիտի չհաւատայի:

Թագաւորը նախապէս չափազանց յուսախաբ
եղած Էր տեսնելով որ ինբ չէր կրնար ծովուն
յատակը սուզիլ եւ այնտեղի հրաշալի կայսր-
ութիւնները տեսնել, բայց իր զաւակն ու կինը
միշտ կը պատմէին անոր բոլոր այն զարմանալի
դէպբերը, որոնք տեղի կունենային ովկիանոսին
յատակը:

Թարգմ. Անգլ.

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊՈՏՈՒՐԵԱՆ

ՀԱՅ ՊԱՏԱՆԻՆ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ

Գանատայի UEg Հայ պատանիներու թիւն
հետզհետէ կը շատնայ եւ որովհետեւ անոնց
մէկ մեծ մասը, մանաւանդ մեր Ագարակատունէն
մեկնողները, կը գտնուին բոլորովին հեռահայ
միջավայրի մէջ, անշուշտ պիտի ապրին այն-
պիսի կեանբ մը, որ պատիւ բերէ թէ իրենց
եւ թէ Հայ ազգին:

Անձնական փորձառութեամբ կը տեսնեմ թէ
այն օրէն երբ ճորճթաունը ձգեցի երեք ամիս
առաջ եւ եկայ հոս, ուր մէկ հատ Հայ չի
գտնուիր, ամէն մարդ զիս կը դիտէ փողոցին
վրայ, դպրոցին մէջ, եկեղեցին, խօսած ատենս,
աշխատած, հանգչած ու կերած ատենս: Գանատա-
ցիներ կուզեն ինձմով ճանչնալ այն ազգը,
որուն մէկ զաւակն եմ: Պարագաները այսպէս
են իմ այն բոլոր ընկերներուս շուրջ, որոնք
նոյնպէս Հայաշխարհէն հեռու կապրին:

եթէ մենք մեզ հետաբրբրօրէն դիտող
Գանատացիներուն մեր գէշ կողմը ցոյց տանք,
անոնք պիտի դատապարտեն մեր ազգը եւ փառա-
բանեն Թուրքը, որ իրապէս աշխարհի ամէնէն
անարժան ազգն Է: Իսկ եթէ մեր լաւ կողմերը
տեսնեն` պիտի անմիջապէս համոզուին թէ Հայ
ազգը արժանիքներով հարուստ ժողովուրդ մըն
Է եւ պէտք Է ապրի:

Մենք, Հայ տղաքս, մեր ընթացքով մէկ
մէկ ճէնթլմէններ ըլլալԷ զատ պարտականու-
թիւն մըն ալ ունինբ, գերագոյն պարտական-
ութիւն մը, որ սուրբ Է եւ նուիրական եւ որ
Է` ՄԵԶ ՇՐՋԱՊԱՏՈՂ ՕՏԱՐ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻՆ ՄԷՋ ՉԻ
ՄՈՌՆԱԼ ՄԵՐ ԱԶԳՆ ՈՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ ԵՒ ՄԻՇՏ ՀԱՅ
ԱՊՐԻԼ:

Արթըր, Օնթ.
ԳՐԻԳՈՐ ԲԱՐՂԱՄԵԱՆ

Արարատը կարդա, բայց տարածԷ զայն:

[391]

8 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ԻՆՉՊԷ՞Ս ԼՈՒՍԻՆԸ ԳԵՂԵՑԿԱՑԱՒ

Լուսինը իր կլորութեան մէջ շատ գեղե-
ցիկ Է, պայծառ երես մը ունի եւ ազնուօրէն
կը լուսաւորէ մարդոց աշխարհը: Բայց ժամանակ
մը կար երբ ան հիմակուան պէս գեղեցիկ »էր:

Վեց հազար տարիներ առաջ լուսնին երեսը
գիշերուան մը մէջ փոխուեցաւ. ատկէ առաջ
իր երեսը այնչափ սեւ ու տգեղ Էր որ որեւէ
մէկը չէր ուզեր իրեն նայիլ եւ ատոր համար
շատ տխուր En:

Օր մը իր դժգոհութիւնը գնաց յայտնելու
ծաղիկներուն ու աստղերուն.

- ես լուսին ըլլալ չեմ ուզեր: Երանի
թէ ծաղիկ մը կամ աստղ մը ըլլայի, եթէ նոյն-
իսկ ամենափոքր աստղ մը ըլլայի ամէն մարդ,
տկարն ու զօրաւորը, կարեւորութիւն պիտի
տար ինծի: Բայց ախ, միայն լուսին մըն եմ
ու ոչ ne չի սիրեր զիս: Եթէ ծաղիկ մը
ըլլայի եւ պարտէզի մը մէջ բողբոջէի՝
աշխարհի բոլոր գեղեցիկ կիները զիս իրենց
կուրծքին կամ մազերուն մէջ պիտի զետեղէին
եւ միշտ զիս պիտի գովէին իմ չբնաղ գեղեց-
կութեանս համար: Եւ կամ եթէ նոյնիսկ աճէի
այնպիսի տեղ մը, ուր ոչ մէկ մարդ զիս չի
տեսնէր` այն ատեն ալ թռչունները պիտի
գային, իմ փափուկ ճիւղերուս վրան պիտի
թառէին եւ իրենց բաղցրիկ ու շնորհալի
երգերը պիտի երգէին եւ ինծի ու մԷկզմէկու
հետ պիտի սիրաբանէին: Դժբախտաբար միայն
լուսին մըն եմ եւ ոչ ոբ չի յարգեր զիս:

Աստղերը պատասխանելով ըսին.

- Մենք բեզի չենք կրնար օգնել, մենք
ալ հոս մեր տեղերը ծնած ենք ու չենք կրնար
շարժիլ. մեզի օգնող որեւԷ մէկը չունեցանք.
բոլոր օրը աշխատելով մեր գործերը կընենջ
եւ գիշերն ալ կը փալփլինբ երկինջը ալ

աւելի գեղեցկացնելու համար. բայց միայն
այդչափը կրնանք ընել: Ու աստղերը լռեցին՝
ժպտելով յուսահատ լուսնին վրայ:

Ծաղիկներն ալ ժպտելով ըսին.

- Չենք գիտեր pt ի՞նչպէս կրնանք օգնել
բեզի. պարտէզի մը մէջ կը բնակինջ, որ կը
պատկանի աշխարհի ամենագեղեցիկ աղջկան,
որուն անունը Ծաղկասէր Է եւ որովհետեւ մեր
տէրը կը սիրէ ամէնուն օգնել` ուստի բեզի
համար կը խօսինբ իրեն:

Լուսինը դժբախտ Էր: Իրիկուն մը գնաց
ԾաղկասԷրը տեսնելու. երբ տեսաւ` զայն շատ
սիրեց ու ըսաւ.

- Դուն շատ գեղեցիկ ես, երանի թէ ինծի
մօտենայիր եւ իմ դէմբքս ալ գեղեցկանար: Քու
շարժումներդ ալ շնորհալի են, եկուր ինծի
միացիր եւ հետս ապրէ, այն ատեն աշխարհի
ժողովուրդը միայն բեզ պիտի նայի եւ ptq
պիտի սիրէ: Խնդրեմ, ըսէ ինծի, ի՞նչ ըրիր
որ այսքան գեղեցիկ ես հիմայ:

- Gu միշտ ժպտուն եւ ազնուասէր եղած
եմ եւ կը խորհիմ թէ գեղեցիկ եւ օգտակար
ըլլալուս պատճառը ատոնք են պատասխանեց
ԾաղկասԷրը:

Լուսինը ամէն իրիկուն այցելեց Ծաղկա-
սէրին: Պատուհանին առջեւ սպասեց ամէն
անգամ մինչեւ աղջիկն եկաւ: Գեղեցիկ Էր
կոյսը, հրեշտակի մը չափ ազնիւ ու մանուկի
մը չափ սիրուն: Ու օր մը աղջիկն ալ այնքան
համակրեցաւ ու սիրեց դժբախտ լուսինը, որ
ուզեց միշտ անոր հետ ապրիլ այլեւս: Այս
փափաքը իր մօրը յայտնեց, բայց վերջինը
կարեւորութիւն չի տուաւ իրեն:

Օր մըն ալ կոյսը իր բարեկամներուն
յայտնեց թէ ինբը լուսնին հարսը պիտի ըլլար:

-Շարունակուած 10 Էջին վրայ-

9 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ՏՂԱՆ ՀՍԿԱՅԻՆ ՊԱԼԱՏԻՆ ՄԷՋ

Շատ տարիներ առաջ տղայ մը կը թափառէր
Նոր Անտառին խորերը կորսուած ոչխար մը
փնտռելու համար եւ խոշոր պալատի մը առջեւն
եկաւ, որ հսկայի մը կը պատկանԷէր:

- Ես ոչխարդ կերած եմ, գոռաց հսկան,
եւ եթէ զգոյշ չըրլլաս, թեզ ալ պիտի ուտեմ:
Տես որքան զօրաւոր եմ ես, ըսաւ ան եւ ժայռի
կտոր մը առաւ ու զայն սեղմելով իր ձեռքին
մէջ կտոր կտոր ըրաւ:

- Բայց դուն կրնա՞ս բարէն ջուր հանել,
հարցուց տղան, տես, ես որքան աւելի զօրաւոր
եմ, եւ իր գրպանէն կտոր մը պանիր հանելով
զայն սեղմեց մինչեւ որ ջուրը հանեց:

Հսկան զարմացաւ եւ անկէ խնդրեց որ
իրեն օգնէ բիչ մը վառելու փայտ կտրելու
համար: Ան խոշոր կաղնիի ծառ մը գտնելով վար
ծռեց եւ տղուն ըսաւ որ զայն բռնէ մինչեւ
որ կտրուի: Բայց երբ տղան փորձեց` ծառը
վեր ցատբեց եւ տղան ալ օդին մէջ նետեց:

- Ասիկա իմ սիրական հնարքներէս մէկն
Է, ըսաւ տղան, կրնա՞ս դուն ալ այսքան բարձր
ցատջել:

Երբ ծառը կտրուեցաւ տղան ըսաւ.

- ճիւղերուն կողմը ծանր Է եւ ես այն
կողմը պիտի վերցնեմ, դուն ալ արմատին կողմը
բռնէ:

Ու երբ ծառը հսկային ուսին վրայ հաւա-
սարակշռուեցաւ` տղան անմիջապէս ցատբեց եւ
ճիւղերուն մէջ պահուըտեցաւ: Հսկան ահագին
բեռին տակ տբալով երբ պալատին բակը հասաւ `
չափազանց յոգնած` ծառը գետին նետեց: Տղան
ցատքեց եւ կեղծելով թէ ճիւղերուն կողմը
բռնած Էր` ըսաւ հսկային:

[ 393]

- Վստահ եմ որ դուն հոգնած չես, ես ալ
բնաւ հոգնած չեմ:

- Եթէ այս գիշեր այս սոսկալի զօրաւոր
արարածը չըսպանեմ, վաղը ան զիս իրեն գերին
պիտի դարձնէ, մռմռաց հսկան ինքնիրեն:

Բայց տղան արթուն En. իր կաշիԷ տոպ-
րակը ջուրով լեցուց եւ իր վերմակին տակ
ծածկելով ինք գնաց եւ դռանն ետեւ պահուը-
տեցաւ: Կէս գիշերին հսկան խոշոր դանակով
մը եկաւ եւ հարուած մը տուաւ կաշիէ տոպ-
րակին եւ ջուրը ցատբեց հսկային երեսին,
որ հեռացաւ ինքնիրեն ըսելով.

- Հա, բոլոր արիւնը դուրս ցատքեց:
Յաջորդ առտուն տղան զուարթ դէմքով
վար իջաւ եւ ըսաւ թէ լու մը զինքը խայթած
էր գիշերը: Հսկան սոսկումով անոր նայեցաւ:
Երբ նախաճաշի նստան, հսկան ալ աւելի վախցաւ

տեսնելով որ տղան շատ փիլաւ կուտէր եւ
երթալով կը գէրնար: Ուստի տղուն հարցուց.

- Ի՞նչպէս այդքան շատ կրնաս ուտել:

- Eh, կրցածիս չափ ուտելէն վերջ կրնամ
նաեւ փորս դանակով բանալ եւ դարձեալ ուտել
սկսիլ:

Տղան բարձին երեսը վզին կապած En իր
զգեստին տակէն եւ փիլաւը մէջը կը լեցնէր
փոխանակ ուտելու: Ան ծածկոցը դանակով կտրեց
եւ բոլոր փիլաւը դուրս լեցուեցաւ:

- Ատիկա շիտակ որ լաւ հնարք մըն Է,
գոչեց հսկան եւ մսի խոշոր դանակը առնելով
ինբզինքը կտոր կտոր ըրաւ եւ անշուշտ
փռուեցաւ: Այսպէս տղան ապարանքին եւ մէջի
բոլոր գանձերուն միակ տէրը եղաւ:

Թարգմ. Անգլ.

ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

10 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ԻՆՉՊԷ՞Ս ԼՈՒՍԻՆԸ ԳԵՂԵՑԿԱՑԱՒ
Շար. Ցրդ. Էջէն

Քանի մը օր վերջ աղջիկն այլեւս
չերեւցաւ եւ մէկն ալ զայն չի գտաւ: Վշտահար
մայրը ամէն կողմ գնաց զայն գտնելու համար,
բայց ի զուր: Օր մըն ալ ԾաղկասԷրին բարե-
կամներէն մին իրեն ըսաւ թէ աղջիկը լուսնին
հետ մեկնած En~ քանի որ այս վերջինը զինքը
հարս ուզած Էր:

ժամանակ վերջ այլեւս ամէն մարդ մոռցաւ
ԾաղկասԷրը. բայց իրականութիւնն այն Է որ
ան մինչեւ այս օրս լուսնին հետ կապրի եւ
անոր հարսն Է: Ու այն օրէն ի վեր, երբ
ԾաղկասԷր հարս եղաւ լուսինին, այս վերջինն
այնքան ուրախ Է որ իր երեսը պայծառ ու
գեղեցիկ Է եւ փափկօրԷէն կը լուսաւորէ աշ-
խարհը, որուն բնակիչները իր հարսին ազգա-
կաններն են:

Շատեր կըսեն թէ Ծաղկասէրին գեղեցկու -
թիւնն Է որ կը ցոլայ լուսնին դէմքին վրայ,
որ իրականին մէջ լոյս ալ չունի` բայց
ժամանակին աշխարհի ամենագեղեցիկ աղջիկն
եղող Ծաղկասէրին ժպիտն Է որ մեզի կը ղրկէ:

Թարգմ. Անգլ.

ԱՂԱՎԱՐԴ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

Գործակցէ մեզի Արարատին Քէմբէյնը
յաջողցնելու համար: ՄԷկ նոր բաժանորդ ապա-
հովԷ ճիշտ [.. .. .. 7

ԹՌՈՒՑԻԿՆԵՐՈՒ ԵՂԱՆԱԿԸ

Այս տարի Գանատայի գարունը շատ շուտ
եկաւ: Ձիւները հալած են, արեւը պայծառ Է
եւ թռչունները կը վերադառնան տաբ երկիր-
ներէ: Մենք, տղաբս, այլեւս չենք սիրեր
ներսի խաղերը եւ ուրախ զուարթ դուրս կը
վազենք մեր դուրսի հաճոյալից զբօսանբները
վայելելու:

Գարունին հետ թռուցիկներու եղանակը
եկած Է մեր Ագարակատան տղայոց համար:
Ամենքս ալ մեր թռուցիկները ունինք. ոմանք
այնքան բախտաւոր են որ կրցած են գունաւոր
թուղթեր գտնել եւ Հայկական եռագոյնով շինել
իրենցինը:

- Նայէ, Թորոս, թռուցիկս փոքրիկ ճանճ
մը դարձած Է, եթէ քիչ մըն ալ չուան
ունենայի` իմս վերէն Նիւ Եորքի բարձր
շէնքերը պիտի դիտեր, կըսէ տղայ up:

- Ատ ալ բա՞ն Է, նայէ, իմս ամպերու
քովէն Հայաստանը կը դիտէ եւ Արարատի բար-
ձունբներուն կը նայի. երանի թէ ես ալ իրեն
հետ այդ գեղեցիկ երկիրը դիտէի, կըսէ ուրիշ
մը անդիէն:

- Տղաբ, իմ թռուցիկս փրթաւ եւ ուղղակի
Հայաստան արշաւեց. շատ կարելի Է հիմակ
Երեւանցի տղայ մը զայն կը թռցնէ, կըսէ
անդիէն տղայ մը կծիկ մը դերձան միայն իր
ձեռքին մէջ:

- Իմ թռուցիկս ալ անցեալ օր փախաւ եւ
հիմա կարծեմ Յունաստան հասած Է, ուր քիչ
մըն ալ փոբրիկ բոյրս պիտի խաղայ հետը, բայց
չեմ գիտեր pt աղջիկները կը սիրե՞ն թռուցիկ
թռցնել, կաւելցնեմ ես ալ:

(Սրբագրուած)

ՍԱՐԳԻՍ ԴԱՒԻԹԵԱՆ

Երկու պզտիկներու միջեւ.

- Քուկին հայրիկդ շատ կծծի Է եղեր.
ատ ի՞նչ հին կօշիկներ են:

- Քուկին հայրիկդ ալ իմինս կանցնի
եղեր. ատամնաբոյժ պիտի ըլլայ, եւ դեռ
պզտիկ քբուրիկդ մէկ ակռայով Է ձգեր...:

Դեռատի աղջիկը.- Սա ծնողներու իրենց

զաւակներուն չի հնազանդիլը իրաւ որ
դժուարին հարց մը եղած Է:

11
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Մարտ 12ին հրապարակային
ժողով մը տեղի ունեցաւ Կիպսըն Փրպլիք
Ըսբուլի վարի յարկը` յայտարարուած տեղւոյս
Հ. 3. Դաշնակցութեան կոմիտէի կողմէ եւ
որուն հրաւիրուած էին Հէմիլթընի բոլոր
Հայերը:

ժողովին կատենապետէր Պր. Ա.
Ասատուրեան, որ ժողովը բացաւ ներկաներու
յոտնկաց Մեր Հայրենիբ երգով: Օրակարգի
համաձայն արտասանութիւններ ըրին փոբրիկ-
ներ Երուանդ Խասօեան, Բաբգէն Կօշկարեան,
Ազնիւ Վարդանեան եւ Արմենակ Կիրակոսեան:
Օրիորդ Տիգրանուհի Չիչէբեան յաջող կերպով
արտասանեց Մօտայի Սիրահարը: Գովելի Էր
նաեւ Պր. Վահան Թաշճեանի գեղեցիկ առո-
գանութեամբ Քեզի Ընծայ Իմ Հայրենիք արտա-
սանութիւնը: Օրիորդներ Ս. Թօսօեան եւ Ս.
Կօշկարեան դէմ դիմաց երգեցին Որսկան
ԱխպԷրը. երկուքն ալ ունին երգելու փափաք,
շնորհալի եւ բնբոյշ ձայն, բայց իրենց ջով
կը պակսի համարձակութիւն, ինչ որ անհրաժեշտ
Է յաջողելու համար: Այս երկու օրիորդ-
ներու եւ Օր. Ծիածան ու Տիգրանուհի
QhsEpGwu քոյրերու տրամախօսութենէն վերջ
բեմ հրաւիրուեցաւ օրուան ատենախօսը, 43. 3.
Դաշնակցութեան Գանատայի Շրջանային Գործիչ
Պր. Կ. Թանտրճեան:

Յարգելի ատենախօսին մԷկ ժամէ աւելի
տեւող բանախօսութիւնը բաւական հետաքրքրական
էր եւ կուսակցական տեսութեանց եւ ուղղութ-
եանց մասին ըլլալուն համար եւ նկատելով
որ Արարատ փոջրիկ եւ չեզոք թերթ մընէ՝
պիտի չամփոփեմ այս թղթակցութեանս հետ.
հաւանաբար Հայրենիք օրաթերթը մանրամասնու -
թիւններով հրատարակԷ:

[ 395]

Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ժողովը փակուեցաւ Ի Զէն Հայեր Ի Սուր
երգով, զոր երգեցին տեղւոյս Ազգ. Գրադարանի
երիչ Խումբի սաները:

Նոյն շաբթու Դշ. երեկոյ, Ազգ.
Գրադարանի մԷջ դասախօսական ժողով մը տեղի
ունեցաւ եւ ներկաներու այլեւայլ հարց-
երուն Պր. Թանտրճեան պատասխանեց:

Տէր եւ Տիկին Ղազար Սարուխանեան`
Մարտ 4ին եւ Տէր եւ Տիկին Հայկ Կիրակոսեան
Մարտ 12ին մԷյմէԷկ մանչ զաւակով օրհնուեցան:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Քաղաբքիս Հայ գաղութը
դարձեալ տգեղ բարքերու ցուցադրութեան մը
առջեւ գտաւ ինբզինք` երբ Փետրվար 25ին
Պր. Ալիքսան Մուխպիրեան եւ իր երկու
փոքրիկները ինբզինբնին լբուած գտան կողակցէ
եւ մօրմէ: Դէպքին տխուր հերոսն Է Թումաս
Վարդանեան կոչուած անձը:

Տեղական ժողովուրդին մէջ սոյն օրինակ
դէպքեր կը պատահին եւ սակայն անտեսանելի
կը մնան: Իսկ Հայերու համար նման դէպբ
ներելի չԷ: Հայ գաղութներ պէտբ Է ամէն
տեղ պայքարին տգեղ երեւոյթներու դէմ եւ
անհատները դաստիարակելու եւ անոնց ազգային
եւ ընտանեկան պատուի սրբութիւնը ներշնչող
միջոցներ յօրինեն:

Տեղւոյս Հ. Յ. Դ. Ակումբը հրապարակ-
ային ժողով մը ունեցաւ Մարտ 6ին. խօսեցան
Պր. Կ. Թանտրճեան եւ Յակոբ Մուրատեան: Եղան
երգեր եւ արտասանութիւններ:

Մարտ 9ին եւս դասախօսական ժողով մը
եղաւ եւ Պր. Թանտրճեան պատասխանեց եղած
հարցումներուն: Ներկաները գոհ տպաւորութ-
եամբ մեկնեցան:

12 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ՄԿՐՏՈՒԹԻՒՆ ՄԸ.- Մարտ 12ին, Շաբաթ
երեկոյ, Պր. Սահակ Աւագեանի բնակարանին
մէջ տեղի ունեցաւ մկրտութեան շքեղ հանդԷսը՝
Տէր եւ Տիկին Աւագեաններու մանչ զաւկին`
օրհնութեամբ Տէր Մովսէս բահանայի եւ
կնքահայրութեամբ Պր. Արիստակէս Աւետիսեանի:
Փոքրիկն անուանուեցաւ Աւագ: Մեծ բազմութիւն
մը ներկայ Էր եւ ուրախութիւնները տեւեցին
մինչեւ կէս գիշեր:

Տէր եւ Տիկին Թորոսեաններ Մարտ 14ին
աղջիկ զաւակով մը օրհնուեցան:

ԽՈՐԷՆ ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

ԱԳԱՐԱԿԱՏՈՒՆԷՆ ՄԵԿՆՈՂՆԵՐ

Մարտի ընթացքին մեր Ագարակատունէն
մեկնեցան Սարգիս Գրիգորեան, Արամ Պոյաճեան,
Գրիգոր Թագւորեան, Անդրանիկ Գէորգեան եւ
Յարութիւն Պոտուրեան: Պողոս Նորիկեան
վերադարձաւ իսկ Խաչիկ Գարաճեան
տեղափոխուելով այլեւս վճարումով աշխատիլ
սկսաւ: Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան, Վահէ
Ալիքսանեան եւ Վազգէն Զատիկեան եւս
վճարումով աշխատիլ սկսան:

ՄԵԿՆՈՂՆԵՐԷՆ ՆԱՄԱԿՆԵՐ

Անցեալ ամսու ընթացքին նամակներ
ստացանք Իմաստուն Ապահունիէ, Արամ
ՊոյաճեանԷ, Վահրամ Գամպէրեանէ, Գրիգոր
Թագւորեանէ, Օննիկ Մելբոնեանէ, Մամբրէ
ՇիրինեանէԷ, Յարութիւն ճիզմէճեանէ, Գուրգէն
ՄՍակարեանԷ, Օննիկ Թոփալեանէ, Գեղամ
Մուրատեանէ, Սեբաստացի, Վազգէն ԶատիկեանԷ,
ժիրայր Տայեանէ, Գրիգոր Ազնաւորեանէ,
Տիգրան ՊԷրպէրեանէ, ՎահԷ ԱլիքսանեանԷ,

Գէորգ Գէորգեանէ, Յովակիմ Կիւմիւշեանէ,
Գասպար ԿարապետեանԷ, Յարութիւն ՍարաֆեանԷ,
Յովհանէս ՏԷրտէրեանէ, Գրիգոր ճՃԷրահեանէ,
Սարգիս Գրիգորեանէ, Բիւզանդ Գըլըճեանէ,
Ալպերթ Փափազեանէ, Ներսէս ՄանուկեանԷ,
Լեւոն ԳրիգորեանԷ, Գրիգոր ԲարղամեանԷ,
ԱրտաշԷս ՄազմանեանԷ եւ Արշաւիր ՊԷզազեանԷ:

ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ ԱԿՈՒՄԲ

Անցեալ ամսու ընթացքին Հայորդիներս
մեր վեց ամսուան անդամավճարները, երեք
տոլար, ղրկեցինք Հ. Բ. Ը. Միութեան
Թօրօնթոյի գանձապահին: Մարտ 26ին մեր
Պատանեկան Կարմիր Խաչի Ակումբը վաթսուն
տոլար ղրկեց Հայ Բարեգործական Միութեան ի
հաշիւ ՊԷյրութի Որբանոցին մԷջ որդեգրած
մեր որբ աղբարիկին: Մարտի մԷջ Կարմի Խաչի
Ակումբին նուէրներ ըրած են,

Խաչիկ Աճէմեան, 0. 30
ժիրայր Գալայճեան, e. 50
Յակոբ Աբրահամեան, 0. 31
Սարգիս Գրիգորեան, @. 05
Միքայէլ ՍԷֆԷրեան, @. 05
Յարութիւն Պոտուրեան, @. 05
Հայկ Մանուկեան, @. 05
Պողոս Նորիկեան, e. 50
Յուսիկ Վարդանեան @. 05
Երուանդ Մաքինիստեան @. 05
ՄԵԿՆՈՂՆԵՐԷՆ
ԱրտաշԷս Մազմանեան, 0. 25
ՄամբրԷ Շիրինեան, 1. 00
Գրիգոր ճԷրահեան, 0. 65

Մեր Ակումբը կը յուսայ գալ ամսո
ընթացքին ալ աւելի բեղուն շրջան մը
բոլորել:

Մեծ Քրոջ եւ Մեծ Եղբօր Արարատը բաջա-
լերելու ՔէմբԷյնին դուն ալ մասնակցէ:

[Blank]
(Դատարկ|

[ 397]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Պատանեկան թերթ մը եւ օռկան Գանատահայ
Որբ Հայորդիներու Միութեան:

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

Որբերու ստուար խումբ մը պատասխանատու
խմբագրական զանազան ճիւղերու եւ անդամ
Գործադիրներու Խորհուրդին:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ

Դրամական առաքումներ Փոստ կամ Epnu-
փրէս Մընի Օրտըրով կամ նամակով, բայց ոչ
sEpnu:

ՄԷԿ ՏԱՐՈՒԱՆ ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Պի. Գրիգոր Կելճիք` ՍԷնթ Փոլէն` հինգ
օրինակ Հայաստանի գիւղական դպրոցներու:

Պր. Յարութիւն Քիւրքճեան, Տիթրոյթէն՝

1.- Տիկին Եթեր Մակարեանի, Յունաստան:

2.- Օրիորդբ Արաքսի եւ Մելինէ
Սակարեաններու, Իտալիա:

Պր. Բ. Մանուկեան, Միտվիլէն՝ Տիկին
Արմենուշ ՅովհանէԷսեանի, Միտվիլ:

Պր. Ք. Մարգարեան, Վուստըրէն՝
Լենինականի Որբանոցին, Հայաստան:

ՈՒՐ ՈՐ ԱՆԿ Է

Գանատահայ Որբերու Միութիւնը Արարատը
սիրով պիտի ղրկէ այն բոլոր որբանոց-
ներուն, կրթարաններուն եւ դպրոցներուն,
որոնց հասցէն չունենալնուս համար դեռ
թերթիկը չենբ ղրկած. մեր ընթերցողներէն
կը խնդրենք այս կարգի հասցէներ մեզ
յայթայթել: Անոնք ստիպուած չեն ըլլար
թերթը նուիրել:

[ 398 ]

ARARAT MONTHLY

The only Armenian paper in Canada,
edited by the Armenian Boys in care of
the Armenian Relief Association of
Canada.

A. L. ALEXANIAN, Directing Editor.

Subscription $1.00 a year.
Address.- “ Ararat Monthly ”

Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont. Canada.

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

UnEpuwunn Սողիկեան, 200 Էսէքս Սթրիթ,
Լորէնս, Մէս.

Վարդգէս Վ. Սայրասուր, Լինց, Աւստրիա:

Յովհանէս Սողիկեան, 46 Փրինսէս Սթրիթ,
ՀԷմիլթըն, Գանատա:

Վահան Թաշճեան, 134 ճԷրվիս Սթրիթ,
Թօրօնթօ, Գանատա:

Գործակալ ներու պէտք ունինբ այն բոլոր
երկիրներուն եւ քաղաքներուն մէջ ուր Հայեր
կան: Բարեկամներ հաճին դիմել Արարատին:

ՇՈՒՏՈՎ ԼՈՅՍ ԿԸ ՏԵՍՆԷ

Գանատահայ Որբ Հայորդիներու Միութիւնը
շուտով պիտի հրատարակԷ Արարատի Երգարանը,
ուր պիտի երեւին այն բոլոր Ազգային երգերը,
որոնք այժմ կը գործածուին: Սահմանափակ
թուով պիտի ունենանք եւ հասոյթը պիտի
յատկացուի Արարատի բարելաւման: Լաւագոյն
երգարանը Ամերիկահայ Հայ Դպրոցներու
սաներուն համար. աճապարեցէբ հատ մը
ունենալ:

ԳԻՆ ՔՍԱՆԸՀԻՆԳ ՍԷՆԹ

Ապսպրանքներն ըլլալու են Արարատի
հասցէին: Հինգ սէնթ աւելի` Փոստի ծախբի
համար:

VOLUME II. GEORGETOWN, MAY-JUNE,

EDITORIAL PAGE

Good-bye to the friends and the readers of the “Ararat”.

This is the last number of this little magazine which was
edited for about two years by the Armenian Boys in care of the
Armenian Relief Association of Canada.

Mr. A. L. Alexanian, the Directing Editor of “Ararat” is
leaving us and all the older boys who used to write the articles
for the paper are placed on farms and as there are only twenty-
two of the smallest boys, here, at the Home, it is hardly possible
to carry on the publishing of this magazine.

We are very thankful to all our friends who helped us in the
past to make our paper a success; and, it was made a success
indeed!

And now, as the Ararat ceases to be published, it is our hope
that the interest of our friends in our Home will continue on until
the time comes, when the Armenian Relief Association reaches the
goal and then the supporters of this work realize that the Good
Work Is Done Well!

Ararat has a great many Armenian readers who will find the
“Armenian Ararat” very interesting which will be published by Mr.
Alexanian, but will no longer represent the Armenian Relief
Association of Canada.

[ 399]

2 ARARAT MONTHLY

WINTER SPORTS IN CANADA

(Composition written by Sahag
Krikorian and awarded First Prize at
Pine Grove School which he attends near
Preston, Ont.)

No country offers better opportuni-
ties for winter sports than Canada.

The weather in winter is very cold
and there is plenty of snow while the
rivers and the lakes freeze over.

As soon as the rivers and the lakes
are frozen, the girls and boys put on
their skates and have good times skating
on the ice. They not only go skating
but tobagganing and sleigh riding down
the steep hills and also do snow shoeing
and skiing and have all kinds of jolly
sports.

Last winter when I was at Georgetown
with the boys we used to go skating on
the rivers. A great many of us had a
hard time tumbling down when trying to
learn to skate. As soon as we got tired
of skating we took our sleighs and went
for a sleigh ride. Before anybody went
down the hill we put a Canadian flag in
the middle of the hill. Then twenty of
us went down the hill one after another.
As we went everyone saluted the flag.

Once I was going down a steep hill
and a group of the boys were following
me. I was going too fast and didn’t know
what to do. I suddenly tumbled off into

[400]

the ditch nearly breaking my neck. It
was great fun even though we sometimes
nearly got badly hurt.

We had real sleigh rides at George-
town.

I like the winter in Canada very
much because of the jolly sports such as
skating, sleigh riding and snow shoeing.

SAHAG KRIKORIAN

Last Christmas one of our neighbours
gave us a dog. It was just a fine fat
pup. I named him “Bob” because he had a
short tail. He was about a foot high
and about one foot and four inches long.

One day we went away and left Bob
at the house. When we came back he had
tore all the papers. He was fond of
tearing papers.

The next day I made a house for him.
At night before I go to bed I shut him
in his house and let him out in the
morning. Everyday when I go to the field
to work I take Bob with me. I also take
him with me and make him to chase the
cattle. He is a good chaser. Sometimes
he gets a kick, but he does not mind
that.

Some nights I go to river

3 ARARAT MONTHLY

with two other boys, Bill and Victor. I
bring Bob with me. Bob is a great
swimmer.

Last summer Bob caught fifteen
ground hogs and ten great big jack-
rabbits. There are lots of jackrabbits
around our place.

About a month ago I and another man
were drawing hay bales. We lost Bob. We
did not know where he went for two days
but one of our neighbours told that an
express train killed him and the section
men burried him. I was very sorry for
my Bob.

Now I am going to get another dog
and I am going to teach him lots of
things. This is a real story. Bob used
to chase the hens out of the garden. He
also chased the black birds away out of
the cherry trees by barking at them. He
was a nice little dog. When he was a year
old he weighed seventy five pounds. I fed
him three times a day.

When I get my new dog I will call
him Bob again so that I can always
remember my jolly playful and nice dog,
Bob the First.

This true story happened when I was
at my new home and I wrote it for our
dear Ararat which I like to read very
much and every month I am looking for it.

KEVORK KEVORKIAN

[401]

KING APKAR

King Apkar was the ruler of Armenia
and Mesopotamia when our Lord Jesus
Christ was on this earth.

When he was young his father sent
him to Rome to be educated at the
college where the sons of Roman emperors
and kings attended. During those days
Armenia was under the great Roman
Empire but had her own Armenian king.

At the court of the Emperor young
Apkar found a great favor and became
one of the most honoured nobles. The
Emperor presented him a magnificent
castle in Rome and wherever he went he
took Apkar with him. This young Armenian
prince learned to speak almost every
language that was spoken at the time,
so he was the Emperial interpreter as
well as one of the members of the Great
Council of Rome.

When the King of Armenia died a
delegation of nobles from Armenia came
to Rome to take the new King Apkar to
his father’s throne. The Emperor did
not let him go and said.

“Your majesty the King of Armenia
will stay here in Rome. You will be
esteemed with all the honours that this
Empire can bestow upon any great king
in her domain. You will rule your
fatherland from Rome. This Empire needs
your council as long as you live.”

4

So King Apkar remained in Rome for
some years. The story tells us an strange
account which brought the departure of
the King of Armenia to his throne.

The Emperor of Rome organized a
great hunting party and invited all the
nobles of Rome and many kings who were
then the guests of Rome.

King Apkar and his followers, most
of them Armenians, went into the thick
of the forest. He ordered his men to
seize a few stags alive and also take a
sack-full of earth from each of the
places where the stags were caught.

In this way they had about six. In
the evening when the emperor gave a big
banquet to the hunting party, Apkar told
his men beforehand to place the sacks
of the earth in corners in the dining
hall and let the stags free when every-
body was eating.

It was done so. The animals ran
round, found the piles of the earth and
each stood still by the pile of the earth
which was taken from the place he was
caught.

Everybody was surprised. The Emperor
asked Apkar to explain the meaning of the
jock.

“O Emperor,” said Apkar, “even the
animals know and love the soil they are
reared on. How greater must be then the
human love to his own native land!”

On this explanation everybody
cheered for the Armenian king and the

[ 402 ]

ARARAT MONTHLY

Emperor told that he was going to be
sent to Armenia with all the honours
that only was fit to an emperor and an
Roman General.

While in Armenia, King Apkar ruled
his people as a good and wise king. He
was loved by his people as well as by
the neighbouring countries of Armenia.
He erected beautiful cities and strong
forts, was very friendly with other
nations and the country prospered under
him.

The Armenian History tells that as
Armenia was flourishing under Apkar,
Herod Antipas, the tetrarch of Judea,
was jealous of Apkar and became hostile
to him, but he was unable to injure him
except by exciting the new Emperor of
Rome against him. He therefore accused
him falsly, to the Emperor Tiberius, of
rebellious plans.

Of coarse, Apkar had many old
friends in Rome, who wrote him and told
everything. So Apkar sent messengers to
Rome to justify himself.

When the messengers were in
Palestine, they heard all about the
wonders of Jesus and went to Jerusalem
to see if it was real.

Apkar was very sick for many months,
and when they came and told him every-
thing about Jesus, he believed and wrote
to the Lord the following letter:

5 ARARAT MONTHLY

“Apkar, son of Arsham, to Jesus,
the great healer who has appeared in
the country of Judea at the city of
Jerusalem -greeting Lord,- I have heard
that thou dost not heal by medicines
but only through the Word; that thou
makest the blind to see, the lame to
walk; that thou cleansest the lepers
and makest the deaf hear; that thou
castest out devils, raiseth the dead,
and healest through the word only. No
sooner had the great miracles that thou
performest been related to me, than I
reflected, and now believe that thou
art God and the Son of God, descended
from heaven to perform these acts of
beneficence. For this reason I have
written thee this letter to pray thee
to come to me that I may adore thee and
be healed of my sickness by thee
according to my faith in thy power.
Moreover, I have heard that the Jews
murmur against thee, and seek to slay
thee. I pray thee therefore, come to
me; I have a good little city, which is
enough for both of us, and there we can
peaceably live together.”

The mesengers went; and one of them
was a painter who was to make a portrait
of Jesus, if he would not come. Jesus
received the letter on the day of his
triumphal entry into Jerusalem, the
mesengers gave the letter to Philip and
Andrew and Lord told Thomas to answer
the following;

[403]

“Blessed be he who believes in me
without having seen me; for thus it is
written of me: those who see me shall
not believe in me; and those who do not
see me, they shall believe and be
saved. Inasmuch as you have written to
me to go to you, know that it is
necessary I should fulfill here all for
which I have been sent. And when I
shall have done so, I shall ascend to
Him who sent me; and then I will send
you one of my disciples, who shall
remove your pain, and shall give life
to you and those around you.”

The painter could not get Jesus’
picture, because ther were many people
round him; but Jesus noticed him and
told him to go near, then passed a
handkerchief over his face and lo a
perfect likeness of Lord was printed on
it.

The King received the letter and
the picture and kept them. Two years
after Ascension, Thaddeus came and
healed Apkar. And the King and all the
city of Edessa became christianized.

So King Apkar was the first king
that became to be Christian. But after
his death Armenia went back to her
idols until the time, when Saint Gregory
the Illuminator brought the Christianity
back to Armenia in 301 A. D.

HAROUTUN BODOURIAN

ARARAT MONTHLY

THE ARMENIAN RELIEF ASSOCIATION OF CANADA

CHAIRMAN;- J. G. Kent, HON. TREAS. H. L. Stark,
Managing Director of John Stark & Co.
Canadian National
Exhibition.

REV. IRA W. Pierce,
General Secretary.
99 Dundas Street East,
TORONTO 2.

A NEW QUOTA OF GIRLS AND BOYS!

On the record made by these boys already brought to Canada, the
Canadian Government has granted a permit to bring one hundred more Armenian

This time, girls will be included. The girls, how they need us! Even
more than the boys! Our Canadian life will be a great haven for them in
contrast to their present dark outlook.

But it will take money! To transport one hundred children from the
Near East to Toronto will involve an expense which will overwhelm us
without your help. With your help, it can be done. Get in touch with Rev.
I. W. Pierce and see that you and your community help.

[ 404 ]

7 ARARAT MONTHLY

AN ARMENIAN HYMN.
Trans. by Alice Stone Blackwell.

(From the Armenian of Nerses the Graceful;
born 1102, died 1172.)

O Dayspring, Sun of righteousness, shine forth with light for me!
Treasure of mercy, let my soul thy hidden riches see!

Thou before whom the thoughts of men lie open in thy sight,

Unto my soul, now dark and dim, grant thoughts that shine with light!

O Father, Son, and Holy Ghost, Almighty One in Three,
Care-taker of all creatures, have pity upon me!

Awake, O Lord, awake to help, with grace and power divine;
Awaken those who slumber now, like Heaven’s host to shine!

O Lord and Saviour, life-giver, unto the dead give life,

And raise up those that have grown weak and stumbled in the strife!
O skillful Pilot! Lamp of light, that burneth bright and clear!
Strength and assurance grant to me, now hid away in fear.

O thou that makest old things new, renew me and adorn;
Rejoice me with salvation, Lord, for which I inly mourn.
Giver of good, unto my sins be thy forgiveness given!

Lead Thy disciples, Heavenly King, unto the flocks of Heaven.

Defeat the evil husbandman that soweth tares and weeds;
Wither and kill in me the fruits of all his evil seeds!

O Lord, grant water to my eyes, that they may shed warm tears
To cleanse and wash away the sin that in my soul appears!

On me, now hid in shadow deep, shine forth, O glory bright!

Sweet juice, quench thou my soul’s keen thirst! Show me the path of light!
Jesus, whose name is love, with love crush thou my stony heart;

Bedew my spirit with thy blood, and bid my griefs depart!

O thou that even in fancy art so sweet, Lord Jesus Christ!
Grant that with Thy reality my soul may be sufficed!

[ 405 ]

8 ARARAT MONTHLY

When thou shalt come again to earth, and all thy glory see,
Upon that dread and awful day, O Christ, remember me!

Thou that redeemest men from sin, O Saviour I implore,
Redeem him who now praiseth Thee, to praise thee evermore.

Miss Alice Stone Blackwell is a noble Boston woman who is greatly interested in
the Armenians and is a great authority in the Armenian language. She has written many
articles and poems, and for over fourty years she has done much in behalf of the

Armenian people.

She is the author of a beautiful book, called “Armenian Poems,” which is a wonderful
collection of Armenian poetry dressed into English language. This book itself would
give its readers a very high opinion of the literary capacity of the race which produced
them. It could be obtained from The Armenian Educational Foundation, 331 Fourth Ave.
New York, N. Y. or from the Directing Editor of “Ararat.” The price of it is $1.50.

A LITTLE LAUGH

The Patient; “Doctor, I am feeling
something trouble in my head during these
days and I am not able to explain it.”

The Doctor; “Don’t worry, I can
assure you that there is nothing there;
it is entirely empty.”

“Thank you, Doctor, I am feelling
myself better now.”

Two men were fighting on the street;
a passer bye saw them and went to
separate them and stop the fight, but
he got such a blow on his head that
caused a rapture. He was immediately
taken to the doctor who examined the

[406]

wound and said surprisingly; “Sir, your
life is in danger, I see your brains in
your head through the crack.”

“That’s impossible, Sir, if I had
any brains in my head it would stop me
going into that gallant fight.”

Mother (as she leads the guests to
the table); “Jonny, where would you like
to sit?”

Johnny; “Next to the pie, mother.”

Father; “Tell me now Fred, what
would you like me to buy you as Christmas
present?”

9 ARARAT MONTHLY

Fred; “A drum, Pa.”

Father; “No, that won’t do, we will
have nothing else but the noise of your
drum all round the house during the whole
day, when you get it.”

Fred; “Oh, No! No! Pa, I promise
that I will beat it when you are asleep.”

Translated.

HAGOP APRAHAMIAN

TO THE BOYS
AT THE HOME AND ON THE FARMS

The time has come when we must say
a good-bye to one another as “Father”
and boys. During the almost seven months
with you I have watched with the deepest
interest your work and your lives. I
have noted with great satisfaction your
progress and assure you that I shall
always be pleased indeed to hear of your
continued success. Several of you are
now beginning to earn your own money,
beginning to make your own way in the
world. May you be very successful. But
remember that a good name is worth more
than money. Live clean lives, be men of
whom your mother would be proud.

Many of you are in farms, among
strangers. Do your best both on the farms
and in the schools. A few of you are
still at the Home. Do your best to
prepare yourselves for something better
by and by.

[407]

Mrs. Shaver, Hilda and I shall
follow your careers with interest. You
have our very best wishes, and we hope
we shall meet many of you in the days
to come.

May all that a loving Father can do
be done for you, and may your lives be
devoted to Him is our wish and our
prayer.

THOMAS P. SHAVER

THE KEY OF THE WORLD
(Continued from last month)

The boy came before the King, who
asked him where the palace and his
daughter were. Of course, the boy didn’t
know anything, and asked the king to
grant him time to find them.

“I give you three days, during which
you must find my daughter, fail, and you
will be beheaded,” said the king with
anger.

The boy went home very sad. His
mother noticed that he had some trouble,
asked him what was wrong with him, but
he wouldn’t answer her.

Then the dog, the cat and the snake
came to him and asked what was their
master’s trouble. He wouldn’t answer
them, so the snake said; “I know why our
master is very sad; he has lost his wife
and his palace, and the king is to behead
him

10

if he does not find them in three days.”

At once the cat and the dog started
for the palace in the middle of the see.
The dog could swim very well, so he took
the cat on his back.

When they came to the palace, the
door was closed so the cat climed up the
wall and the dog hanged on the cat’s
tail. At last they got in through a
windaw. Both the wich and the girl were
asleep. The lights were all out but our
cat was able to see everything and so
he found the key under the pillow of
the wich. They took it and went out. But
before they went into the water, the cat
said.

“I will carry the key, for you will
bark whenever you see a fish.”

“No, I will carry the key,” said the
dog, “you will snap at any fish you meet
on the way and will lose the key.”

So the dog took it in his mouth, but
when they were near the shore, a fat fish
came to them. The dog barked at it and
the cat tried to catch it. Then the key
fell down. They were both very sorry.
They surched in the bottom of the sea,
but couldn’t find it. So they came to
the shore, where they met a kind fisher-
man. The snake was also there and told
his two four-legged chums to go to the
man and ask him to give them the fish
which was very short but very fat. They
did so and took the fish and as they were
very hungry, they started to eat it.

[408]

ARARAT MONTHLY

It was a very happy sight, when they
found the key in the fish as they opened
it. At once they ran to their master who
was the happiest man in the world when
he got it. At once he ordered the palace
to be brought back to its former place
again, which was instantly done and the
girl and the wich were still there
asleep. He at once seized the which and
hung him on a pole.

Next morning the king was very much
delighted to find the great palace back
at its place again. He sent for the boy
and his daughter and when they came, he
made them the king and the queen and
they say that they are yet ruling their
country and are the most strong rulers
in the world; they don’t ask their people
to pay taxes, but when they need any
money, the king at once can get it by
the aid of his key.

Written jointly by
HACHIG AJEMIAN
and SARKIS JEYLEZIAN.

One of our boys; “Which would be
worse, for me to be run over by a tram,
car or bus, or tear my knickers?”

The Matron; “Why, to be run over by
a bus, of course.”

Boy; “That’s good, I’ve just torn my
knickers.”

11

OUR SUPERINTENDENT
WHO LEFT US

Rev. Thomas P. Shaver was our Super-
intendent during the last seven months.
He left us just a few days ago, and all
the boys in our Home were very sorry to
lose him. He was a very good man. We all
thought if he was a real father to us.
We loved to call him “father”. He always
told us to be good. When we had any work
to do, and we did not understand it, he
wouldn’t get angry, but would gladly help
us to do it well. Every boy loved to do
anything for him that he wanted to be
done. He liked to see us always cheerful.

When our two dogs, Kip and Jiggs
disappeared, he saw that we were very
sorry about them, so he got another dog
for us. He knew we boys liked to have
some pets. Of coarse father always under-
stands what a boy wants.

We also liked Mrs. Shaver and Hilda.
They were always very nice to us.

We will always remember our good
friends, no matter how old we grow.

KOURKEN GARGAYAN

[409]

ARARAT MONTHLY

A TRUE BROTHER
WHO IS GOING TO LEAVE US

It was a very sad day for all the
boys in our Home, when we heard that
Mr. Alexanian, the Assist. Superintendent
of our Farm Home and teacher, is going
to leave us next month.

Mr. Alexanian was with us since we
came to Canada. He loved us, he helped
us and he worked very hard for us. His
love is so much for us that we like to
call him “Big Brother”. Yes! He is a real
big brother.

He helped and advised us in many
good things; Junior Red Cross Club,
Ararat Monthly, and many others. It was
he who encouraged us when we were
planning to adopt a boy brother in an
orphanage in Jerusalem.

When we heard that he was going to
leave Us, we were very much worried about
our paper, the Ararat, and asked him who
was going to look after it. At first he
said he was not going to publish it, but
when we asked him not to stop it, he
promised it that he was going to print
the Armenian Ararat not as Armenian Boys?’
Home paper, but as an all round boys’
paper. The boys on farms have written
Mr. Alexanian not to stop the papers.

Mr. Alexanian is one of our best
friends and also a big brother and we are
sure that he will not forget us. We will
look for him to come and visit us. There
is not a boy here, who will forget him.

12

Mr. Alexanian is going to reside in
Hamilton, where his home is. He is going
to organize Armenian Boys’ Clubs in many
Ontario cities and the Armenian Ararat
will be the Organ of the Armenian Boys
in Canada. Many Boys? Clubs in United
States are going to help the paper grow.
Great many of our boys on farms are going
to write for it. Mr. Alexanian says that
he will send a copy to each boy at Home
and on the farms.

He is also going to write a book in
Armenian about the History of Canada;
how she developed and became one of the
best countries in the world and one of
the greatest nation. In that book a part
will be given to our Home; boys pictures,
their stories, the Armenian Relief
Association and its work. It will have
many hundred pages.

There never been any Armenian books
written about Canada and the Armenians
do not know much about the country, so
it will be very interesting while it
will also be the first Armenian book
ever written in Canada.

An Armenian gentleman has promised
Mr. Alexanian to present 500 copies of
his books to the libraries of the
Armenian schools in Armenia and in the
countries of the Near East.

JIRAIR KALAYJIAN

[410]

ARARAT MONTHLY

FUNERAL
OF OUR LATE BROTHER

MASTER HOVHANES DERDERIAN

It was a very sorrowful day for all
the boys in our Home when Mr. Alexanian
told us the death of our late companion,
Hovhanes Derderian.

He was in Weston Hospital for about
a year suffering from consumption. While
there he always wrote us about his
getting better and hoped that he would
be back to the farm this summer, have
his own garden plot to plant, help doing
the chores in the barn and hear the merry
songs of the birds while walking under
the apple trees with the boys.

The funeral took place on Thursday
afternoon at three o’clock from our
Farm Home and the remains of our beloved
companion were burried in Greenwood
Cemetery at Georgetown. It was attended
by friends from Georgetown, Guelph and
Toronto. The four ministers of Georgetown
churches took part in the service. An
array of beautiful floral tributes bore
the testimony of the love of his compan-
ions and friends.

ARMENAG KERBASHIAN

Great many Armenians who found joy
in reading “Ararat” in the past will
enjoy the reading of the “Armenian
Ararat” which will be published in
Hamilton.

ՐԱՐԱՏ ՊՏՏՔ ՈՒՆԻ

>thOL

UNPAUAN Bld thon Ave? p

SOT AT, CAD CON

WAP Flan
POURED UPU ATU OL OLB

POP

Բ. ՏԱՐԻ ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ,

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՆԱՀԱՏԱԿՆԵՐՈՒ ՊԱՏԳԱՄԸ

Հպարտ Է ճշմարիտ Հայորդին, որովհետեւ
Հայ ծնած Է, որովհետեւ նահատակ ազգի մը
զաւակն Է:

Ուր որ ալ ըլլայ ան, հայրենիբի օդը
շնչԷ թէ օտար եւ անծանօթ երկինբներու տակ
ապրի, ըլլայ մանուկ, պատանի, երիտասարդ,
չափահաս թէ ծեր, քաղաքական ինչ հոսանքի
ալ հետեւի, հաւատքի եւ յարանուանական ինչ
վարդապետութիւն ալ որ դաւանի ինբզինջը
Հայ կըզգայ ան:

Միջավայրը, հասակը, ընկերային դիրջն
ու զբաղումը անոր համար երկրորդական
նշանակութիւն ունին: Անիկա Հայ կը գտնէ
ինբզինբը մտածումով, կամբով, հոգիով,
մարմնով ու արիւնով:

Հայ անունը իրեն համար մեծ հմայբ մը
ունի. մասունքի մը պէս սուրբ Է, Ynoup-
ներու ամենաբարձրագոյնին չափ նուիրական:

Հպարտ Է ան, որովհետեւ զաւակն Է ազգի
մը, որ շատ տառապած Է, ազգի մը, որ զոհեր
տուած Է կրօնքի, ազատութեան, պատուի եւ
ընտանեկան սրբութիւններու իտէալական
խորանին առջեւ` բայց չԷ ընկճուած:

ԳիտԷ որ նահատակ ազգի մը զաւակն Է
ան: Ու այսօր կը սգայ մարտիրոսներու յիշա-
տակը եւ իր հոգին կը մխայ: Իր սրտին եւ
իր հոգիին խորը արձագանգը կը լսէ ինկող-
ներու պատգամին, որ կըսէ.

- Կապրէինք երէկ, բարգաւաճ ու
փայլուն: Ազգային ազատագրութեան վսեմ
Գաղափարի զինուորները դարձանք, մարտնչե-
ցանք ու մեռանք: Բայց չենք պարտուած:

ՄԱՅԻՍ, 1927 ԹԻՒ 5

Թշնամին մեր մահով Գաղափարը սպանել եւ
մեր ցեղը բնաջնջել ընել կարծեց, բայց
սխալեցաւ: Մեր իտէալն այսօր մարմին առած
Է հայրենիքի նուիրական մԷկ անկիւնին վրայ.
Ազատ Հայաստանը: Ոչ մԷկ հոսանքի, ոչ մէկ
դասակարգի, ոչ մէկ կուսակցութեան, ոչ մէկ
յարանուանութեան կը պատկանի Ան: Ամբողջ
Հայութեան իրաւունքն ու սեփականութիւնն
Է, սիրէ՛, գուրգուրա՛, խնամԷ՛, պաշտպանԷ՛
եւ զօրացո՛ւր զայն, ուր որ ալ ես, եւ ով
որ ալ Gu...:

ճշմարիտ Հայը, սրտցաւ Հայը, կը յարգէ
նահատակներու այս պատգամը եւ կապրի ու կը
գործէ յօգուտ եւ ի նպաստ ազգին ու
հայրենիքին գերագոյն շահերուն: Ու այն
ատեն մեր նահատակներու անթաղ ոսկորները
իրենց յաւիտենական հանգիստը կը մտնեն:

ԴԷՊԻ ՅԱՌԱ՞՛Ջ

Ահա այս Է կարգախօսը Գանատահայութեան,
եւ իր ընթացքը կըսկսի Թօրօնթոյէն, որ իր
մէջ կը պարփակէ փոբրիկ Հայ գաղութ մը, որ
բանակով շատ փոքր թէեւ` բայց որակով շատ
բարձր ու մեծ Է շնորհիւ բուռ մը հայրենա-
սէր Հայերու եւ եռանդուն երիտասարդներու
իրարհասկացողութեան եւ անխոնջ ջանբջերուն:

Դէպի յառա՞՛ջ:

Հայ գաղութներու պատմութեան մէջ շատ
բիչ կամ երբէբ լսուած չԷր Գանատայի եւ
Թօրօնթոյի մէջ ապրող Հայերու մասին: Այսօր
երեւոյթները փոխուած են սակայն եւ Հայ
կեանքն սկսած Է իր եռուզեռն

2 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ու կենսունակութիւնն արձանագրել Ատլանտեանի
հիւսիսային այս ափերուն վրայ` ուր Հայ
պատմութան, Հայ ձեռներէցութեան, Հայ
հանճալ..՞] տեղեակ Գանատացիներ սովորութիւն
ըրած Էին եւ են դեռ` վերէն նայիլ Հայերուս
վրայ:

Այս երկրին ժողովուրդը յանցաւոր չէ
սակայն, Հայ ազգին ինքնակոչ բարեկամները
մեզ ներկայացուցած են օգնութեան կարօտ
մուրացողներ եւ վերստին ծնելու պէտք
ունեցող հեթանոսներ միայն:

Հայութեան արժանիքը ճանչցող եւ
արուեստը սիրող ու գնահատող սրտցաւ Հայեր
միայն կրնային մեր ցեղին աստղը բարձրացնել
այս երկնքին վրայ` եւ գործել սկսած են
արդէն:

Յաղթանակը մերն Է` բանի մեզ նշանաբան
ըրած ենք ու պիտի բալենք անսայթաք՝

Դէպի յառա՞՛ջ:

ՇԻՏԱԿ ՏԵՂԷՆ

Թերթիս խմբագրութիւնը միջոցն ունեցաւ
զանազան առիթներով տեսակցիլ այս ու այն
ազգայիններու հետ` որոնբ պատեհութիւնն
ունեցած էին ներկայ գտնուելու Թօրօնթոյի
Միջազգային ԵրգահանդԷսին, որուն մասնակցած
էին աւելի բան տասը ազգեր իրենց ազգային
տարազներով եւ երգչախումբերով:

Անոնք հպարտ կըզգային յայտարարելու
թէ Հայ խումբը, կազմակերպուած ու մարզուած
Պր. Երուանդ Սըլիեանի անխոնջ ջանքերով ու
ղեկավարութեամբ, խանդավառ մթնոլորտ մը
ստեղծեց եւ համակրանքի ու հիացումի անկիւն
մը գրաւեց հազարաւոր ընտրեալ ունկնդիրներու
սրտերուն մէջ:

[414]

Հոն, Թօրօնթոյի Արթ ԿԷլըրիին մէջ, Հայ
Արուեստը աւելի մեծ նուաճումներ ըրաւ մեր
արժանիքները բարձրացնելու եւ Հայանպաստ
բրոբականտը յառաջ տանելու` բան մինչեւ
հիմայ մամուլի Էջերէն ու զանազան բեմերէԷ
յանկերգուած հայաջինջ հալածանքներու եւ
կոտորածներու պատմութիւնները, որոնբ իրապէս
նորութենէ ինկած են այլեւս եւ հայավնաս:

Թօրօնթոյի մեր տաղանդաւոր արուեստա-
գէտը եւ իր երիտասարդ խումբը արդարեւ
շիտակ տեղէն սկսած են ընթացք տալու Հայ
անունը յաչս օտարներու բարձրացնելու իրենց
ջանբերուն մէջ եւ մենք հպարտ ենբ ու կը
շնորհաւորենբ զիրենք:

Անշուշտ ամէԷնուս փափաքն Է որ Գանատայի
Հայ Գաղութը գիտնայ գնահատել եւ քաջալերել
հայութեան այս ախոյեաններուն անշահախնդիր
ջանջերը:

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

Մեծ Եղբօր եւ Մեծ Քրոջ Արարատը
Տարածելու մեր բէմբէյնը յաջողութեան
ճամբուն վրայ կը գտնուի եւ մենք շնորհակալ
ենբ մեր բարեկամներէն: Վստահ ենք, թէ ամէն
անոնք որ իրենց ղրկուած պահարանները դեռ
չեն գործածած, պիտի հաճին այս ամսու առաջին
կիսուն ղրկել մեզ` ներփակելով մէկ բաժնեգին
գոնէ, որ կրնայ իրենցը ըլլալ եթէ տարին
լրացած Է, եւ կամ բարեկամի մը բաժնեգինը
իրենց միջոցաւ Արարատով հետաքրքրուած:

Արարատ ինքնապահ պիտի ըլլայ: Այս Է
Հայորդիներուս առաջադրութիւնը, եւ ասիկա
կարելի Է` մեր մեծ եղբայրներու եւ քոյրերու
գործակցութեամբ:

Մեր թերթը, շատ մը բարեկամներու
հաւաստումով, իր գինը կարժէ արդէն:

3 Ա ՐԱՐ ԱՏ

ՆԱՀԱՏԱԿԱՑ ՕՐԸ

Ապրիլ 24ը համազգային սուգի օր Է:
Այդ օրը մեզ կը յիշեցնէ մեր ազգին մեծա-
գոյն վիշտը. Հայութեան առաջնորդող հանճար-
ներու բարբարոս կերպով նահատակուիլը: Մեր
թշնամին, Թուրքը, մտադրեց ամբողջ Հայ
ազգը կոտորել որպէսզի Հայաստան բոլորովին
իրենց ըլլայ եւ իրենց ծրագիրը յաջողցնելու
համար անսպասելիօրէն ձերբակալեց բոլոր
մեր առաջնորդող Հայերը եւ զանոնք բարբարոս
վայրագութեամբ նահատակեց: ԱնկԷց վերջ շատ
դիւրին Էր այլեւս մնացած անգլուխ ժողո-
վուրդը կոտորել: Upunnh, անապատի, pwnd,
գերութեան եւ սուրի ձեռբով հարիւր հազար-
աւոր Հայեր կորսուեցան եւ Հայաստան
ամայացաւ: Մեր թշնամիները կարծեցին թէ
այլեւս ամէն ինչ վերջացած Է եւ իրենց
դժոխային ծրագիրը յաջողած:

Բայց սխալած Էին. Հայութիւնը չի
մեռնիր. ան պիտի ապրի: Ասոր ապացոյցը այս-
օրուան ազատ Հայաստանն Է, որ կը բարգաւաճի,
կը յառաջդիմէ եւ on մը իր մէջ պիտի հաւաբէ
բոլոր իր զաւակները:

Մենք, փոբրերս, պէտթ Է յարգենջ մեր
նահատակներու յիշատակը. անոնց միջոցաւ
Ազատ Հայաստան մը ունենալու երազը այսօր
իրականացած Է:

ԱՒԵՏԻՍ ԱՍԱՏՈՒՐԵԱՆ

ՆԱՀԱՏԱԿԱՑ ՕՐԸ ՄԵՐ ՄԷՋ

Ապրիլ 24ին, Հայորդիներս Սգահանդէսի
ժողով մը ունեցանք: Խօսեցաւ Պր. Ա.
Ալիքսանեան` մեզի բացատրելով օրուան
նշանակութիւնն ու պատգամը: Ընթերցումներ
եւ արտասանութիւններ ըրին Թորոս Մանուկեան,
Գուրգէն Կարկաեան, Յակոբ Աբրահամեան,
Կարօ Գալուստեան, Սարգիս ՃԷյլԷզեան,

[415]

Միքայէլ ՍԷֆԷրեան, Բաւլոս Ատուրեան,
Ժիրայր Գալայճեան, եւ Երուանդ Մաքինիստեան:
ժողովին կը նախագահէր Օննիկ Մելքոնեան:

ԳՈՒՐԳԷՆ ԿԱՐԿԱԵԱՆ

ՀԱՄԱԿՐԱԼԻՑ ՆԱՄԱԿ ՄԸ

Սիրելի Պր. Ալիքսանեան,

Ձեր խմբագրութեամբ լոյս տեսնող Արարատ
ամսագրի պարունակութեան կը հետեւիմ հետա-
բրբրութեամբ եւ խորունկ հաճոյքով:

Այդ պատանեկան պարբերաթերթին
երեւումը, որ ապահովաբար կը ներկայացնէ
Գանատահայ կեանքի ցայտուն ապացոյցներէն
մէկը, մխիթարական Է եւ գովելի մանաւանդ`
իր մէջ պարփակող ազգային ոգիին եւ այնբան
ազնիւ ու օրինակելի ձգտումներուն համար:

Թղթատելով զանոնք, այդ հանդէսին
Էջերը, կը պատկերանան իմ դէմս այդ հեռաւոր
Ագարակատունը, իր շէնշող միջավայրով,
Հայորդիներու ոգեւորութիւնը, անոնց բաբա-
խուն կեանքը, ուր դուք ալ ձեր կարեւոր
դերը ունիք, անոնց հետ` որոնք մօտէն թէ
հեռուէն կը վարեն ու կը մատակարարեն այդ
հաստատութիւնը:

Փափաբելի Է որ իմ այս անկեղծ հիացումս
իր արձագանգը գտնէ ձեր հանդէսին մէջ, անով
նաեւ Ագարակատան Հայորդիներու սրտերուն
մէջ:

Սիրալիր Զգացումներով՝
Թ. Ս. Ազատեան
Դիւանապետ Ուսումնական
Խորհրդոյ
Կ. ՊՈԼԻՍ

Կարդա եւ տարածԷ Արարատը. թերթդ բարե-
կամիդ մի տար կարդալու համար` այլ թելադրէ
բաժանորդագրուիլը անոր:

ԺԱՄԱՆՈՒՄ ՄԸ

Պր. Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյի Հայ
ծանօթ վաճառականներէն եւ Հայորդիներուս
վրայ հայրական գուրգուրանք տանող մեր
բարեկամը, Ապրիլ 23 ին Թօրօնթօ ժամանեց
իր յարգելի տիկնոջ հետ` Եւրոպա եւ Արեւելք
ըրած բանի մը ամսուան պտոյտէ մը յետոյ:
Հայորդիներս ուրախ ենք անոնց ժամանումին
առթիւ եւ կը յուսանք թէ ինչպէս առաջ,
յետայսու եւս պիտի պատուեն մեր Ագարակա-
տունը իրենց յաճախակի այցելութիւններով:

Պր. Պապաեան, երբ Ֆրանսա կը գտնուէր,
ներկայացած Է Հ. Բ. Ը. Միութեան ցկեանս
նախագահ Պր. Պողոս Նուպար Փաշայի եւ իր
հարստութենէն 30,000 տոլարի կարեւոր գումար
մը եւ իր վաճառատան եկամուտներու մէկ
մասը յետ մահու կտակած Է յիշեալ միութեան՝
Հայաստանի բարգաւաճման համար գործածուելու
բաղձանքով: Հայ թերթեր ժամանակին արդէն
գրեցին այս կարեւոր կտակին մասին, ինչ որ
թերեւս Արարատի ընթերցողներուն համար
նորութիւն մը չԷ:

Թօրօնթոյի Կլոպ թերթը իր առաջին էջին
վրայ ունենալով Պր. Պապաեանի պատկերը
արաբական տարազով եւ ուղտի վրայ հեծած՝
երկարաշունչ երկու սիւնակներով նկարա-
գրութիւնը կուտայ երկու Ալճերիական
դռներու, որոնք գեղեցիկ եւ թանկագին
հնութիւններ կը ներկայացնեն եւ նուիրուած
են Թօրօնթոյի Հնութեանց Թանգարանին:
Ասիկա արդարեւ գնահատելի գործ մըն Է եւ
բրոբականտ մը Հայերուս համար: Պր. Պապաեան
ուրիշ զանազան առիթներով թանկարժէք նուէր-
ներ ըրած Է յիշեալ թանգարանին եւ զայն
օժտած Արեւելեան հազուագիւտ հնութիւններով:

Տէր եւ Տիկին Պապաեաններ կարկառուն
դէմքեր են Գանատահայ Գաղութին մէջ եւ մեծ

[416]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

հետաբրբրութիւն ու բաջալերանք ցոյց կուտան
հայօգուտ ամէն ձեռնարկներու առթիւ:

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ

Ապրիլ 7ին Հայորդիներս պատիւն ունեցան
այցելութիւնը վայելելու Պր. Կ. Թանտրճեանի,
Պոսթընէն, եւ Տիկին Զապէլ Զաբքարեանի,
Կուէլֆէն:

Մեր յարգելի հիւրերը Պր. Ալիքսանեանի
առաջնորդութեամբ անցան մեր Ագարակատան
բոլոր շէնքերէն եւ տեղեկութիւններ ստացան
Հայորդիներուս եւ հաստատութեան մասին:

Արարատի խմբագրատան իր այցելութեան
առթիւ Պր. Թանտրճեան խօստացաւ Ամերիկահայ
գաղութներ իր այցելութեանց առթիւ զանոնք
հետաքրքրել մեր թերթով եւ օգտակար դառնալ
Արարատի քաջալերման:

Այցելուները դպրոցասրահ եւս այցելեցին
եւ ունկնդրեցին մեր Անգլիերէն եւ Հայերէն
դասաւանդութեանց:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԵՐԳԱՐԱՆԸ

Այս գողտրիկ երգարանը լոյս տեսած Է
մաքուր տպագրութեամբ եւ լաւ թուղթով
աշխատութեամբ Հայորդիներուս: Կը պարունակէ
գրեթէ բոլոր Ազգային եւ ժողովրդական երգերը
եւ գինն Է միայն 25 սէնթ: Օրինակ մը
ապահովԷ բանի չԷ սպառած:

ՏարածԷ Արարատը: Ձեռնարկու եղիր եւ
նայԷ որ շրջանակիդ մէջ ամէն Հայ բաժանորդա-

գրուի այս գողտրիկ թերթին:

5 Ա ՐԱՐ ԱՏ

ԽԱՉԻԴ ՎՐԱՅ
Վարպետիս` Էժտահա մին

Բեւեռները, որ գամեցին նուրբ ճակտիդ,
Հարուածները բեւեռումիդ մէկ առ մէկ,
Վարպետ, գտան արձագանգ իմ սրտին մէջ.
Որոշեցի պողպատ մուրճ մ՞ալ ես կրել:

Ննայուածքներէդ հոսող հուրը երկաթէ,
Որ յանձնեցիր չորս հովերուն հայրենի,
Սերունդի մը հոգիներուն մէջ բացին,
Այգեստաններ ըմբոստութեան ապագայ:

Ստեղծագործ նայուածբներուդ հայելին՝
Լռութիւնդ որ տիեզերբէն խորունկ էր,
Վարպետ, տուին նոր Հայութեան բու կտակն՝
Որուն համար կեանքըդ ըրիր նահատակ:

Գիտեմ թէ դուն, չի դողացիր խաչիդ
վրայ,
Ինչպէս բոլոր «Մեղաւորներն» խաչ հանուած.
Հերբիւլէսի հոգիդ յեգնեց միայն զայն,
Որ բեզ խաչեց անունդ անգամ չի լսած:

Աբսորական հոգիս թէեւ կը կոդտայ
Սուրալու դէպ շիրմիդ առջեւ անծանօթ,
Բայց սիրտս, հոգիս, միտքս ալ կայծակ

կաշկանդուած,
ԱմԷն վարկեան փոթորկին հետ քեզ կուգան:

Անապատի ուրականներն առաջնորդ
Ինձ ցոյց կուտան գողգոթադ սեւ բայց վսեմ,
Ուրտեղ ես լուռ` պիտ՞ հաւաբեմ բու կարմիր
Արցունքներուդ կաթիլները սուտակԷ:

Եւ վաղը, հոն, հայրենի տան կարմրած
Սարալանջին ծայրը փթթող ծաղիկին

Պիտի պատուաստեմ կաթիլները արիւնիդ,
Մինչեւ բոսոր գողգոթաներն ա՛լ հատնին:

ՏԷՎՐԻՇ

ԱՐԱՐԱՏԻ ԵՐԳԱՐԱՆՆԵՐԸ

Լոյս տեսած են Արարատի Երգարանները`
սահմանափակ թուով միայն: Գանատահայ մեր
բարեկամներն արդէն յառաջապահներն եղած են
մեր այս գործն ալ քաջալերելու, որուն
նպատակն Է մեր հարիւր Հայորդիներուն տալ
մէկ մէկ օրինակ եւ ծախուածներու հասոյթով
ծախքը փակել:

Երգարանը կը պարունակէ Ազգային եւ
ժողովրդական այն բոլոր երգերը, որոնք
այժմ կը գործածուին առհասարակ: Լաւագոյն
եւ դիւրամատչելի գրբոյկը Ամերիկահայ Հայ
Դպրոցներու բոլոր աշակերտներուն համար:
Ուսուցիչներու նկատողութեան կուզենք
յանձնել այս պարագան:

Չափահասներու ալ գրպանի ընկերը կրնայ
ըլլալ Արարատի Երգարանը:

ԳԻՆ 25 ՍԷՆԹ

Մընի Օրտըր կամ նամակադրօշմ ներ-
փակելով ապսպրանքդ ըրէ: Փոսթի համար եւս
5 սէնթ:

Մի մոռնար թէ Արարատ եւ ասոր կապուած ամէն գործ ուղղակի ազդակներ են հեռակայ միջավայր-
ներու մէջ ցրուած մեր Հայորդիները մէկզմէկու հետ շփման մԷջ պահելու եւ ազգին կապելու գործին

մէջ:

6 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ՎԱՐԺԱՊԵՏԻՆ ՏՂԱՆ

Վարժապետ Վահան Վանի Վ.... գիւղի
ուսուցիչն էր, խելացի, հաճոյալի եւ
գիւղացիներուն ու իր աշակերտներուն սիրելի:

Ան մէկ հատիկ զաւակ մը ունէր, որուն
անունը Մարտիրոս En~ բայց գիւղին մէջ
բոլորն ալ Մարտիկ կը կանչէին, որ հազիւ
տասներկու տարեկան, առողջ, կայտառ եւ
խելացի տղայ մըն En:

1915 Ապրիլ 24 ին Էր. Մարտիկ գիւղին
ետեւը բլուրին վրայ պտոյտի ելած Էր Կարմիր
Լեւոնին, Կլոր Մինասին, Երկան Կարոյին եւ
Ծուռ բիթ Խաչոյին հետ. բոլորն ալ տարեկից
տղաք: Երբ ալ գիւղին նախիրը կը վերադառնար
միւս կողմէն եւ արեւը կամաց կամաց մնաբ
բարով ըսել կը պատրաստուէր` մեր տղաքը
անօթի ըլլալնին զգալով տուն կը դառնային`
խորհրդաւոր տխրութիւն մը նշմարեցին այն
բոլոր գիւղացիներուն վրայ, որոնց հանդի-
պեցան:

Գիւղին ծայրը երբ հասան` զարմանքով
նկատեցին որ փողոցները կը վխտային զապթիէ-
ներով, ամէնքն ալ զինուած: Անդիէն thnenhy
մը դէպի մեր խումբը վազեց եւ լալկան
աչքերով Մարտիկին տեղեկացուց թէ զապթիէ-
ները իր հայրը, Ամերիկայէն նոր վերադարձող
Մարկոսենց Պարոն Սարգիսը եւ գիւղին քահանան
կապելով տարած Էին:

Մարտիկ լալով տուն վազեց եւ հոն գտաւ
իր մայրը անկիւն մը քաշուած եւ լալէն
աչբերը կաս կարմիր կտրած: Գնաց վիզը
փաթուեցաւ եւ իր մատղաշ ձայնով ջանաց
մխիթարել զայն:

Քանի մը օր վերջ սեւ լուրը
տարածուեցաւ գիւղին մէջ. Ապրիլ 24ին
տարուածները սպանուած Էին:

Մարտիկ իր հիւանդ մօր անկողնին քով
ծունկի եկած կը ջանար մխիթարել զայն: Իր

[ 418 ]

հօրը զաւակն Էր այս պատանին. իր փոքրիկ
տարիքին մէջ իսկ ան կրթուած Էր ազգային վառ
զգացումներով. գիտէր թէ ամէն Հայ պէտբ Էր
սիրէր իր ազգը, մեծնալ ու զօրանալ անոր
համար եւ օր մը եթէ պէտբ ըլլար` մեռնիլ
քաջաբար:

- Մի տխրիր եւ ինբջզինբդ մի
հիւանդացներ, անուշ մայրիկ, ըսաւ Մարտիկ
իր մօր, եթէ Թուրբերը իմ սիրելի հայրս
մեռցուցին` անոնք չի կրցան ատով յաղթել. ես
ողջ եմ, ինծի պէս որբացած շատեր ողջ են եւ
անշուշտ պիտի գայ այն օրը, երբ ես իմ
պաշտելի հայրիկիս վրէժը պիտի լուծեմ եւ մեր
թշնամիներու որբացուցած բոլոր Հայորդիները
ամբողջ Հայ ազգին վրէժը պիտի լուծեն:

Մայրը ժպտեցաւ Մարտիկին երեսին, փայ-
փայեց անոր տաք ճակատը եւ ըսաւ.

- Գէորգ Չաւուշի, Աղբիւր Սերոբի եւ
Անմահն Անդրանիկի վրէժխնդիր Աստուածը թող
բու բազուկներդ երկաթէն ալ ամուր ընէ
զաւակս:

Քանի մը օրեր եւս անցան եւ Կիրակի
առտու մը Վ.... գիւղը դարձեալ զապթիէներով
լեցուեցաւ: Հրաման եղաւ թէ բոլոր գիւղացի-
ները իրենց տունը, տեղը, արտն ու արօտը
պիտի թողէին եւ մեկնէին դէպի աքսոր:

Ո՞վ կրնար չի հնազանդիլ: Գիւղին մէջ
տղայ մարդ չԷր մնացեր. ոմանք սպանուած
էին, ոմանք զինուոր տարուած եւ ոմանք ալ
Ամերիկա մեկնած Էին պանդխտելու: ԶապթիԷ-
ները խարազաններով ու սուիններով խաղաղ
գիւղացիները դուրս կը բաշէին իրենց
տուներէն: Կարգը Մարտիկենց եկած Էր: Երկու
Թուրբեր դուռը հրեցին, ներս մտան եւ
հրամայեցին որ տնեցիները դուրս ելլեն:
Խեղճ տղան ի զուր խնդրեց որ քանի մը օր
միջոց տրուէր մինչեւ որ հիւանդ մայրիկը

7 Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

առողջանար: Ո՞վ մտիկ կընէր. խեղճ հիւանդը
խարազանելով քաշեցին իր անկողնԷն եւ
բաշկոտելով տունէն դուրս նետեցին: Մարտիկ
խոյացաւ դահիճներէն մէկուն վրայ եւ հազիւ
rE փայտի կտորով մը պիտի կրնար անոր
զարնել` երբ միւս Թուրբը զինք բռնեց եւ
հրացանի կոթով գլխուն քանի մը հարուած
տալով դուս նետեց հոգեվարքի մէջ եղող
մայրիկին բով: Նուաղած էր Մարտիկ, բայց
շուտով ինբզինբին եկաւ եւ մօր գլուխը իր
գիրկն առաւ: Մահամերձ հիւանդը աչբերը յառեց
իր զաւկին, ջանաց ինջզինբը ամփոփել եւ
տաժանելի դժուարութեամբ սա խօսքերը ըսաւ
իր զաւկին.

- Ապրէ, Մարտիկ, ապրէ հայրիկիդ, իմ եւ
ամբողջ Հայութեան վրէժը լուծելու համար:

Վերջին խօսքերն եղան ատոնք. Մարտիկ
գրկեց իր մօր անշունչ դիակը, անգամ մըն
ալ համբուրեց զայն եւ յետոյ ծունկի գալով
ըսաւ.

- Այո, մայր, պիտի ապրի Մարտիկդ, պիտի
ապրի ան` վրէժը սրտին եւ ազգին սէրը
կուրծքին տակ:

Կարաւանին հետ չուզեց երթալ Մարտիկ:
Գիտէր որ անոնք մեռնելու կը տարուէին:
Ինք մեռնիլ չէր ուզեր, կրնա՞ր մոռնալ
մայրիկին վերջին պատգամը: Կրնա՞ր մոռնալ
իր խօստումը: Այո, պիտի ապրէր ան, պիտի
ապրէր վրէժի համար. պիտի ապրէր իր ազգին
համար:

Փախաւ Մարտիկ: Ան բանի մը օր մերձակայ
անտառի մը մԷջ պահուրըտելԷ վերջ Թրքական
գիւղ մը իջաւ: Հայուն դէմքը օրհնուած Է.
Հայուն երեսը պայծառ եւ գեղեցիկ: Ոչ ոք
տարակուսեցաւ թէ ինք Հայ չէր: Ո՞ր Թուրք
տղան կրնար անոր վառվռուն եւ խելացի աչքերն
ունենալ: Ո՞ր Թուրք պատանին այդքան խելացի
դէմք մը ունեցած Էր:

Չըսպանեցին Մարտիկը: Մօրուսաւոր Թուրք
մը զայն իր բովն առնելով մտադրեց զայն իր
արտին ու ախոռին մէջ աշխատցնել:

Չարաչար կաշխատէր Մարտիկ. իր տէրն ալ
գոհ En զայն պահելուն համար: Շատ չանցաւ
երբ մեր Հայորդին հանդիպեցաւ Թուրքի մը.
կարծեց յիշել զայն. տեղ մը տեսած Էր զայն:
Իր տիրոջը տղուն հարցուց անոր ով ըլլալը
եւ տեղեկացաւ որ Գիւղապետ Շաքիր պէկն Է:

Այդ գիշեր չի քնացաւ. մտածումներու
մէջ վերջապէս յիշեց մօտիկ անցեալը եւ
մտաբերեց երկու Թուրքերը. մէկը զապթիէ
մըն Էր եւ միւսը անոր ընկերացող մէկը.
այդ մէկը Շաքիր պէկն Էր, հիմայ լաւ միտքը
եկաւ: Ան Էր որ միւսին հետ իր մայրը
բաշկոտելով դուրս նետեց. ան Էր որ զինք
բռնեց եւ իրեն զարկաւ ու ալ բան մը sh
տեսաւ մինչեւ նուաղումէԷն արթննալը՝` երբ
մայրիկը մեռաւ:

Այդ օրերուն Մարտիկ լսեց որ Կովկասի
Հայ Կամաւորական գունդերը յետզհետէ կը
մօտենային: Լսեց նաեւ թէ երբ անոնք գիւղին
չափազանց մօտենային` Թուրբերը իրենց բով
գտնուած բոլոր Հայ տղաքն ու աղջիկները
պիտի հաւաբէին զանոնք սպանելու` որպէսզի
բոլոր պատահարները գաղտնի մնային: Ան
կերպով մը տեսնուեցաւ բոլոր Հայերուն հետ,
եւ ժամադրեցին այդ գիշերն իսկ փախիլ: Քանի
մը հատերը չի հաւատացին իրեն:

Կէս գիշերին գիւղին գերեզմանոցը
հաւաքուելէ յետոյ դեռատի Հայերու խումբը
Մարտիկն ունենալով իրենց առաջնորդ` անտառ
փախան եւ հսկայ ծառերուն տակ անհետացան`
երբ արշալոյսը կը ծագէր:

Կամաւորական գունդերը մէկ օրուան
հեռաւորութեան վրայ կը գտնուէին այդ գիւղէն
ուր Շաջիր պէկ գիւղապետ Էր:

ԿԷս օրուան մօտ անտառի փախստականները

8 Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

հեռուէն ողբ ու կոծի աղաղակ մը լսեցին:
Անոնք մացառներուն UEgEU գաղտագողի սկսան
մօտենալ ձայնին ուղղութեամբ: Անոնցմէ մէկն
յանկարծ հեռուէն նշմարեց բանի մը Թուրքեր,
որոնք առջեւնին ձգած խումբ մը կապուած
Հայ տղաբ եւ աղջիկներ իրենց կողմը կու-
գային: Ցածուկ սուլոցի մը կոչով Մարտիկի
խումբը հաւաքուեցաւ մացառներու ամԷնէԷն
խիտ պատսպարին տակ խորհրդածելու համար:

Կասկած չկար որ դահիճները դեռատի
անմեղները բերած Էին սպանելու համար: Ի՞նչ
ընելու En մեր խումբը զանոնք ազատելու
համար: Մէկ հատիկ զէնք մը ունէին: Միայն
մէկ հատ` զոր Մարտիկ իրեն հետ վերցուցած
En տէրոջը տունէն:

Քանի մը վայրկեան խորհրդածելէ յետոյ
որոշեցին թշնամին յանկարծակիի բերել:
Ահազանգը Մարտիկը առաջին զէնքի հարուածով
պիտի տար եւ ընկերներն ալ պիտի պոռային
Թուրքերը ահաբեկելու համար: Մանաւանդ մեծ
եղաւ իրենց հրճուանբը, երբ նշմարեցին թէ
թշնամին ոչ մէկ զէնք ունէր բացի երկսայրի
խոշոր դանակներէ, որոնցմով անոնք մտադրած
ըլլալու էին իրենց զոհերը խողխողել :

Մարտիկ իր ընկերները մացառներուն մէջ
ցրուեց:

Խումբը արդէն մօտեցած Էր: Շաքիր պէկ
դահիճներուն առաջնորդն Էր: Ան հրամայեց
իր հետեւորդներուն կանգ առնել: ՄԷջբքէն
երկսայրի սոսկալի դանակ մը հանեց եւ
կապուած դեռատի աղջիկ մը մազերէն քաշելով
գետին պառկեցուց, ոտբը զետեղեց զոհին
ստամոքսին վրայ, մԷկ ձեռբով ճակտի մազերէն
բաշեց վիզը բանալու համար եւ միւս ձեռքին
մէջ դանակը օդին մէջ խաղցնելով`

- Պիսմիլլահ...

- Շրախկ:

Մարտիկի զէնքի ձայնը եկաւ ահռելի ողբ-
երգութիւնը կասեցնելու: Միւս ընկերները

[420]

ահռելի աղաղակներով եւ կանչերով եւ ամայի
անտառին խառնիճաղանճ արձագանգով օդը
թնդացուցին: Դահիճները ահաբեկած ձգեցին
իրենց դանակները եւ`

- Հայ կամաւորները կուգան, ըսելով,
իրենց զոհերն ալ լքեցին եւ անկանոն կերպով
փախան դէպի գիւղ:

Անոնք հազիւ թէ գիւղ հասած եւ իրենց
ընտանիքները հաւաքած Էին որ փախին դէպի
Թրքական ապահով վայրեր` երբ գիւղը
պաշարուած գտան ձիաւոր Հայ կամաւորներԷ:

Հեծելազօրքին առիւծային նայուածք-
ներուն տակ դէպի դուրս խոյս տալ ուզող
մեր դահիճները սկսան սմբիլ: Քիչ մը
առաջուան դահիճները հիմակ մԷկ մէկ մուկեր
դարձած Էին եւ ծակեր կը փնտռէին ինբզինբ-
նին պահելու համար:

Անդին Մարտիկ եւ իր ընկերները իրենց
թաքստոցներէն դուրս գալով` կապկպուած խեղճ
զոհերուն բով վազեցին եւ զանոնք արձակեցին:

Դանակը դեռատի աղջկան կոկորդը բիչ մը
միայն կտրած Էր. առատ արիւն կը վազէր,
բայց վտանգաւոր չէր: Անմիջապէս թաշկինակ-
ներով վէրքը կապեցին եւ յետոյ նորեկները
հարցաքննեցին եւ մեծ եղաւ իրենց հրճուանքը՝`
երբ տեղեկացան կամաւորական գունդերու
մօտեցած ըլլալը:

Մարտիկ ու իր խումբը Թուրբերէն լքուած
ծրար մը գտան, որուն մէջ բաւական հաց,
պանիր եւ երշիկ կար: Անօթի ըլլալով` ամէնն
ալ մեծ ախորժակով լափեցին:

Շարունակելի
Ուսուցչէս պատմուած

Գրի առաւ `
ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

9 Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ԳՈՆԷ ՆԱՄԱԿԴ ՂՐԿԷ...

Խարբերդցի Էր Սուրէն: Ապրիլ 24ին տասը
տարեկան եղած Էր: Տան մԷջ սովորականէն
տարբեր իրարանցում մը կար Սուրէնին ծննդեան
տարեդարձը պատշաճ կերպով տօնելու համար:
Մայրիկը ճոխ սեղան մը շտկած Էր եւ պտուղ-
ներու եւ անուշեղէններու հետ սեղանին վրայ
զետեղած Էր տասը նաշխուն մոմեր: Իրիկուան
երբ բոլոր ազգականները հաւաքուէին` այդ
մոմերը պիտի վառէին եւ սեղանի բաղցրաճաշակ
ուտելիքները պիտի հալէին ստամոքսներու
մթութեան մէջ: Այդ օրուան խրախճանքի աստղը
պիտի ըլլար Սուրէն. ամէնքն ալ պիտի ջանային
զայն փայփայել, սիրել եւ իրենց նուԷրներով
ուրախացնել :

Հայրիկն արդէն խոշոր սնտուկ մը ղրկած
էր` վրան իր անունը գրուած: Մայրիկը
պատուիրած En իրեն զայն չի բանալ, բայց
Սուրէն կրցած Էր կերպով մը պարունակու-
թիւնը հասկնալ. Նոփ նոր, փայլուն, գեղեցիկ
հեծելանիւ մըն En: Հօրեղբայրը ձեռջ մը
զգեստ գնած Էր իրեն, մօրաբոյրը` ալպօմ
մը` իր դրօշմաթուղթերու հաւաբածոյին համար:
Հօրաբոյրը ելեբտրարձակ լամբ մը խօստացած
էր այդ օրուան համար: Վերջապէս շատ մը
բաներ պիտի ստանար Սուրէն այդ օրը եւ շատ
երջանիկ En:

Մինչ մայրիկը իր գործերով զբաղած էր,
յանկարծ դուռը զարնուեցաւ: Սուրէն փոբրիկ
Շուշանէն առաջ վազեց դուռը բանալու՝`
կարծելով թէ հայրիկն Էր եկողը: Յուսախաբ
եղաւ` երբ ինբզինբ գտաւ խումբ մը Թուրք
ոստիկաններու առջեւ: Ներս եկան անոնք եւ
իր հօրը ուր ըլլալը հարցուցին: Մայրը եւ
ինք պատասխանեցին թէ տունը չէր: Ոստիկան-
ները բարկացան եւ սպառնացին: Յանկարծ
ճաշակաւոր կերպով շտկուած սեղանը wsptn-

[421]

նուն զարկաւ, հարցուցին թէ որո՞ւ հարսնիջի
սեղանն Էր: Մայրը բացատրեց Սուրէնի տարե-
դարձն ըլլալը:

Ոստիկանները լրբօրէն շարուեցան
սեղանին շուրջ եւ արագօրէն լափեցին ամէն
բան: Ոչ ոք համարձակեցաւ բան մը ըսել:
Երբ ամէն ինչ վերջացաւ` անկոչ հիւրերը
մեկնեցան: Մայրիկը կրկին սեղանը շտկեց:

Այդ իրիկուն, Սուրէն, մայրիկն ու
փոբրիկ բոյրիկը ի զուր սպասեցին հայրիկին:
Կէս գիշերէն շատ վերջն Էր միայն` երբ
վաճառատան աշխատաւորներէն մին իրենց դուռը
վարանումով զարկաւ եւ գուժեց անոր ձերբա-
կալուած ըլլալը` ուրիշ շատերու հետ:
Սուրէնի հօր յանցանքը յաջող Հայ վաճառականի
մը համբաւ ունենալն Էր միայն:

Քանի մը շաբաթ վերջ ընդհանուր տեղա-
հանութիւնները սկսան: Սուրէն, մայրիկը եւ
փոքրիկ Շուշան կարաւանին խառնուեցան:
ճամբան ուրիշներու կարգին իրենբ եւս
կողոպտուեցան: Սուրէն իր աչքերով տեսաւ
շատերու անխնայ կողոպտուելէ վերջ
նահատակուիլը:

Վերջապէս Քիւրտ մը եկաւ եւ զիրենք
տարաւ իր վրանը: ԱմԷնքն ալ պիտի ծառայէին
անոր: Սուրէն սրտի ցաւով կը տեսնէր իր
մօր չարաչար աշխատանքը, արցունքներն ու
վիշտը:

Անցան չորս երկար տարիներ: Զինադադարը
կնբուեցաւ: Ուրիշ Հայերու կարգին Սուրէնենք
եւս վերադարձան Խարբերդ` իրենց տունը
աւերակ եւ վաճառատունը դատարկ գտնելու
համար միայն: Պէտք Էր ապրուէին եւ ապրելու
համար մայրիկը այս ու այն բարեկեցիկ տան
լուացքը ընել uyuwe~ իր զաւակներուն կտոր
մը չոր հաց ճարելու համար միայն: Չափազանց
աշխատանբը սկսած էր ընկճել խեղճ մայրիկը,

10

բայց ուրիշ միջոց չիկար իր զաւակներն
ապրեցնելու համար: Տառապանքի եւ աղբատութ-
եան մէջ UE յաճախ արցունքներով ինբզինքը
կը մխիթարէր: Ամիսներ անցան: Հիւանդու-
թիւն մը եկաւ զայն չափազանց տկարացնել:
Բժիշկ մը սրտցաւօրէն յանձնարարեց իրեն
քիչ մը ՀԱՆԳԻՍՏ առնել: Ի՞նչպէս կրնար:
Ո՞վ պիտի խնամԷր իր զաւակները: Ո՞վ կտոր
մը հաց պիտի տար անոնց: Անկարելի En գործը
լքել. չէր ուզեր իր սրտհատոր Սուրէնն ու
Շուշանը սովամահ ընել: Պէտբ Էր աշխատիլ:
Սուրէն շատ լաւ կը հասկնար իր մօրը
տառապանքը. փորձեց կերպով մը օգնել իր մօր,
բայց Խարբերդի մԷջ տղայոց համար որեւէ
գործ չիկար` բացի մուրալէԷ եւ մուրալ` ան
երբէբ չէր կրնար:

Մայրիկը ալ չէր կրնար աշխատիլ: Չափա-
զանց տկար Էր: Ու օր մը UE~ արցունքը
այտերուն` բռնեց իր երկու զաւակներուն
ձեռբերէն եւ Ամերիկեան Որբանոց առաջնորդեց
զանոնք: Բարի տնօրէնը պատերազմէն առաջ ալ
Խարբերդ գտնուելով` կը ճանչնար Սուրէնի
հայրը: Յուզումով լսեց անոնց պատմութիւնը
եւ փոքրիկները որբանոց առաւ: Մայրիկն ալ
ժամանակ մը հիւանդանոց պիտի մնար:

Անցան բանի մը ամիսներ: Քէմալականներ
սկսած Էին Խարբերդը իրենց ազդեցութեան
տակ առնել: Ամերիկեան որբանոցը պիտի
փոխադրուէր Սուրիա: Մայրիկն այն ատեն
առողջացած En~ բայց չԷր կրնար ծանր
աշխատիլ: Օր մը եկաւ ան, համբուրեց իր
Սուրէնն ու Շուշանիկը եւ խօսք առաւ անոնցմէ
որ ուր որ ալ երթան շաբաթը մէկ անգամ իրեն
գրեն:

Քանի մը տասնեակ հազար որբեր հասած
էին Սուրիոյ զանազան քաղաքները. Սուրէն
եւ Շուշան ալ անոնց մէջ: Մայրիկին պատուԷրը
մոռցած չԷին wunup եւ ամէն շաբաթ կը գրէին:

[422]

Ա ՐԱ ՐԱ Տ

Օր մըն ալ Խարբերդէն ՊԷյրութ հասնող
գաղթականներու մէջ իրենց մայրն ալ գտան:
Երկարօրէն ողջագուրուեցան:

Սուրէն 16 տարեկան եղած Էր եւ օր մըն
ալ որբանոցի վարչութիւնը տեղեկացուց իրեն
թէ Ֆրանսական ագարակներ աշխատելու
ղրկուելիջ որբերէն մէկն ալ ինբը պիտի
ըլլար:

Օգուտ չունէր հակառակիլ:

Մայրիկը եւ փոքրիկ Շուշան համբուրեցին
զինք եւ դարձեալ խօսք առին իրմէ միշտ գրել
իրենց:

- Սուրէն, աչքիս լոյսը, ալ հալ ու մաշ
եղած տկարացած եմ, աշխարհի միակ մխիթար-
ութիւնս ու յոյսս դուն ու Շուշանն Ep. իմ
վերջին օրերուս դուք զիս պիտի ուրախացնէք:
Քեզ տեսնեմ, միշտ գրէ ինծի, միշտ:

Սուրէն Ֆրանսա հասաւ: ԲախտԷն իր
գտնուած տեղը լաւ Էր եւ երբեմն պատեհու-
թիւններ ունէր դուրս երթալու, բարեկամներ
ճարելու եւ երբեմն ալ զբօսնելու: Նախապէս
շատ յաճախ կը գրէր մայրիկին, բայց կամաց
կամաց հանգիստ միջավայրը անցեալը եւ իր
սիրելիները մոռցնել տուաւ իրեն: Ալ գրելը
դադրեցուց:

Ի զուր մայրիկը իր անուշիկ Սուրէնին
նամակներուն կըսպասէր: Ի զուր Շուշան
աղբարիկէն բանի մը տողեր կաղերսէր: Նախապէս
մտահոգուեցան` բայց յետոյ լսեցին անոր
ողջ ու առողջ ըլլալը: Հոս ու հոն դիմեցին,
սրտաճմլիկ եւ ազդու նամակներ գրեցին բայց
ի զուր: Սուրէն զանոնք կարդալու ալ չէր
փափաքէր: Օր մը դարձեալ ապահովագրուած
նամակ մը եկաւ մայրիկէն: Ակամայ բացաւ
զայն, ակամայ սկսաւ կարդալ:

- ԳոնէԷ նամակ մը ղրկէ անուշիկ զաւակս,
հիւանդ եմ, պիտի մեռնիմ: Թող բու բանի մը
անուշիկ տողերդ

11 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ցաւերուս սփոփիչ բալասանը ըլլայ, մի
ուշացներ, բանի մը տող չի մեռած...

Սուրէն զղջաց, անմիջապէս գրիչը ձեռքն
առաւ ու պիտի գրէր` երբ ժորժ, Ֆրանսացի
երիտասարդ մը, իր քրոջ հետ եկան եւ
հրաւիրեցին qhup պտոյտի: Սուրէն գրիչը
ձգեց, դուրս ելաւ ու ալ մոռցաւ նամակը:

Քանի մը շաբաթ վերջ Շուշանիկի ձեռքով
մայրիկէն գրուած նամակ մը եկաւ: Կարդաց:

- Զաւակս, հոգեվարքի պահս կ՞ապրիմ,
գոնէ բանի մը տողդ կարդալու երջանկու-
թիւնը չուզեցիր պատճառել ինձ մեռնելէս
առաջ, դուն զիս չուրախացուցիր, բայց
Աստուած քեզ թող ուրախացնէ, անո՛ւշս:

Սուրէն լացաւ: Խիղճը զինք կը տանջէր
այլեւս:

Քանի մը շաբաթ վերջ երբ կը պտըտէր,
երկու անձերու Հայերէն խօսիլը լսեց. իր
առջեւէն կը բալէին: Ունկնդրեց զանոնբ եւ
լսեց իր անունը.

- Խարբերդցի E ան, Րըլիֆը հոս ղրկած
Է: Մայրը իրմէն նամակ չստանալով վիշտէն
մեռաւ. արդեօք կրնա՞նբ զինք գտնել: Կուզէի
Jանդիմանել զինբ եւ թելադրել որ գոնէ ջրոջը
հետ թղթակցի:

Այս խօսակցութիւնը Սուրէնի սիրտը տակն
ու վրայ ըրաւ եւ յանկարծ մայթին վրայ ինկաւ
նուաղած:

Բազմութիւն մը հաւաբքուեցաւ եւ զինք
սթափեցուցին:

- Մայրիկ, անուշ մայրիկ, ես ոճրագործ
եմ, ես սպանեցի բեզ, ներԷ:

Այսպէս պիտի լսէք ՍուրԷնէն ամէն անգամ
որ Լիոնի մայթերուն վրայ հանդիպիջ իրեն`
մազերն անխնամ, ցնցոտիներու մէջ եւ ոգիի
մը կերպարանքով: Ո՞վ չի ճանչնար խենթ
Սուրէնը Լիոնի մԷջ:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
Նէլսըն, Պ. Գ.

Յարգելի Խմբագիր: -

Հրճուանքով ստացայ ձեր ամսաթերթը: Ձեր
ձեռնարկը շատ գովելի Է` հրատարակելով
Արարատը եւ ջանալով պահել ձեր մայրենի
լեզուն:

Տեղս, ՆԷլսընը, մի միայն երեք Հայ
ընտանիքներ կան. Տէր եւ Տիկին Փափազեան,
Պ. Ս. Թէրզեան եւ Սուին ընտանիք: Առաջինը
տեղւոյս ամենափայլուն պանդոկին տէրն Է.
իսկ ամուսինը, Պր. Փափազեան, գոհարավաճառ
եւ ժամագործ Է: Տասնըվեց տարիէ ի վեր հոս
հաստատուած են: Վերջերս երկու սիրուն որբեր
Յունաստանի Սիրայ քաղաքի Ամերիկեան
Որբանոցէն որդեգրելով` Նիւ Եորքի ճամբով
հոս բերին: Որբերը 7-8 տարեկան փոքրիկներ
են` Սաթենիկ եւ Լեւոն անուններով: Արդէն
տեղւոյս դպրոցը կը յաճախեն: Այս վեց
շաբթուան ընթացքին աղջիկը երկու, իսկ մանչը
1 դասարան փոխեցին` դասերուն մէջ յաջող
ըլլալնուն համար: Միեւնոյն ատեն երկուքն
ալ դաշնակի դաս կառնեն: Անգլիացիբ շատ կը
զարմանան այս երկու տղոց հանճարին վրայ`
նկատի ունենալով թէ եկած ատեննին բառ մը
Անգլիերէն չԷին գիտեր:

Ներփակ կը գտնէթ երեբ տոլարի մընի
օրտըր մը` իբր բաժնեգին տեղւոյս երեք
ընտանիքներուն: Տարբեր միջոցներով եւս
պիտի ջանանք բաջալերել ձեր գողտրիկ թերթը:

ՅԱԿՈԲ Ս. ՍՈՒԻՆ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Գանատահայ Միութեան
տեղւոյս մասնաճիւղը Հայ Դպրոցին ի նպաստ
Մայիս 7ին պիտի բեմադրէ Սեդրակ ՇահԷնի
Տանջուածները:

12 Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ԹՕՐՕՆԹՈՅԻ ՀԱՅ ԿԵԱՆՔԷՆ

Թօրօնթոյի Հայ Գաղութը պատուոյ տեղ
մը ունի գրաւած շնորհիւ իր ներքին համերաշխ
գործակցութեան ոգիին եւ առհասարակ օտար-
ներու մօտ վայելած վարկով: Գանատահայ
Միութիւնը, որ կազմուած Է երկու տարիէ ի
վեր, անտարակոյս մեծ գործ կատարած Է այդ
ուղղութեամբ:

Վերջերս գեղարուեստական նոր յաջողու-
թիւն մը կուգայ փայլ տալ Թօրօնթօհայ
անուան` իբր հետեւանք Յունուարի Միջազգային
Գեղարուեստական երեկոյթին մէջ Հայ երգչա-
խումբին գտած ջերմ ընդունելութեան: Տեղական
կազմակերպութեան մը կողմէ նոր հրաւէր մը
եղած Էր Հայերուս` նման, եւ աւելի մեծ
գեղարուեստական հանդէսի մը մասնակցութեան:

Մարտ 23ին տեղի ունեցաւ Թօրօնթօ Արթ
ԿԷլըրիի փառաւոր կամարներուն ներքեւ` տասը
տարբեր ազգերու մասնակցութեամբ եւ բազմա-
հազար անձերու ներկայութեան` 23 զանազան
ազգերու ընտրեալ գեղարուեստասԷրներԷ:

Յայտագրին կը մասնակցէին բացի Հայերէս
Ռուս, Իտալացի, Ուբրանացի, Հունգար, Յոյն,
Մակեդոնացի, Շուէտացի, եւլն, եւլն, իրենց
ազգային տարազով, պարերով եւ զանազան
երաժշտական կտորներով: Հայերս հոդ կը
ներկայացուէինք երկսեռ երգչախումբով մը,
ղեկավարութեամբ Պրն. Երուանդ Սըլիեանի,
որուն երեւումը բեմին վրայ եւ խլած բուռն
ու անվերջ ծափերը ունկնդիր Հայերուս
կուրծբերը հպարտութեամբ ուռեցուցին եւ
ամբողջ յայտագրին մէջ Հայ Երգչախումբին
համար կատարեալ յաղթանակ մը եղան:

Աննախընթաց nEwe մըն En ասիկա
Գանատայի UEg եւ գերազանցօրէն պատուաբեր
Հայերուս եւ մանաւանդ Թօրօնթոյի Հայութեան
համար: Շնորհաւորելի են երգչախումբին
օրիորդներն ու պարոնները եւ խումբին
եռանդուն ղեկավարը, որոնք բոլորն ալ
օժտուած են երաժշտական նուրբ ճաշակով եւ

յարատեւ ջանքերով յաջողեցան հարազատ
կերպով ներկայացնել Հայ Երգը` մեր Մեծ
Վարպետին - Կոմիտասի - ինբքնայատուկ
դաշնաւորումով պարուրուած: Անոնք արժանի
են այն ամէն գովասանքներուն, որոնք
երեւցան յաջորդ օրուան տեղական թերթերու
լուրերու եւ խմբագրական բաժիններուն մէջ:

Ապրիլ 24ին, Կիրակի երեկոյ, Գանատահայ
Միութեան Ակումբին մէջ տեղի ունեցաւ
Նահատակ Հայ Մտաւորականներու յիշատակի
հանդէսը, նախաձեռնութեամբ Գանատահայ
Միութեան եւ մասնակցութեամբ տեղւոյս
Հ. 3. Դ. Կոմիտէին եւ Հայ Երիտասարդական
Միութեան:

Հանդէսին կը նախագահէր Պրն. Սոկրատ
Իւթիւճեան, որ բանի մը հակիրճ խօսքերով
բացատրելէ վերջ հանդէսին նշանակութիւնը,
բեմ հրաւիրեց օրուան բանախօս Պրն. Օգսէն
ԴԷզձունեանը: Արտասանութիւններ եղան Պրն.
Թաշճեանի եւ Օր. Պալգճեանի կողմէ: Դաշնակ-
ցութեան կողմէ խօսեցաւ Պր. ՍԷֆԷրեան իսկ
Հայ Երիտ. Միութեան ներկայացուցիչն Էր Պրն.
Գէորգ Քաջազնունի:

Կարճ ուղերձներ ըրին նաեւ Տիկ.
Յովակիմեան, Պր. Թ. Սուրէնեան եւ Պր.
ԱլԷքսանդր:

ԹՂԹԱԿԻՑ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Տեղւոյս 2. 3. Դ. Կոմիտէն
Ապրիլ 17ին, Զատկի Կիրակի օրը, հաւկթախաղ
մը սարքած Էր տեղւոյս Ազգ. Գրադարանի
սրահին մէջ, որ լեցուած Էր երկսեռ
բազմութեամբ մը:

Հաւկթախաղը պանդուխտ Հայերուս կողմէ
այս օտար ափերը բերուած հին աւանդութիւն
մը եւ ամէնուս սիրելի Է:

13

Պր. Մելքոնեան, Պօղոս Նուպար Փաշայի
նախկին խոհարարը, որ բանի մը տարիներէ ի
վեր ընտանեօք հոս հաստատուած Է, պատրաստած
En տեսակ տեսակ խմորեղէններ, որոնցմէ մաս
մը նախ բան հանդէսին սկսիլը ներկաներուն
բաժնուեցաւ. իսկ մնացածն ալ աճուրդի
դրուելով ներկաներուն աժան գնով մը
ծախուեցաւ: Շատ մը տիկիններ եւ օրիորդներ
եւս զանազան ձեռագործներ նուիրած Էին
աճուրդի համար:

Աճուրդն ու հաւկթախաղը վարողները
ձեռնհասօրէն կատարեցին իրենց պարտականու -
թիւնը, 60 տոլարի մօտ գումար մը ապահովելով
իբր զուտ շահ յիշեալ հաստատութեան -
Գրադարանին -:

Բոլորէն վերջ տեղի ունեցան Հայկական
եւ Արեւմտեան պարեր` Պր. Ե. Մուրատեանի
ջութակին ընկերակցութեամբ:

Պարը շատ յաջող անցաւ: Անոր ստեղծած
տաբ մթնոլորտին տակ մեր պանդուխտ եւ հազար-
ումէկ հոգերով ծանրաբեռնուած հայրենակից-
ները պահ մը մոռցան իրենց մտբերը տանջող
կոյտ մը հոգերը:

Մեր համեստ կարծիքով, շատ բաղձալի
պիտի ըլլար որ մեր Հայկական պարերԷն մի-
անգամ ընդ միշտ բարձուէին տաճկերէն խժալուր
եւ անհարազատ եղանակները, որոնց տեղ
Հայերէն շէնշող եղանակներ մտցնել շատ հեշտ
Է. բանի որ մեր մէջ Հայերէն երգեր չեն
պակսիր:

Հաւաքոյթը վերջացած յայտարարուեցաւ
ուշ ատեն: Ու մինչ հանդիսականները կը
ցրուէին` անոնց դէմբին վրայ կարելի էր
կարդալ լաւ ժամանց մը ունեցած ըլլալու
տպագրութիւնը:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

[425 |

Ա ՐԱ ՐԱ Տ

ՄԵՐ ԹՂԹԱԿԻՑՆԵՐՈՒՆ

Արարատ լուրերու բաժնին մէջ սիրով
պիտի հրատարակԷ Գանատահայ լուրեր, առանց
կուսակցական եւ կազմակերպական խտրութեանց,
ինչպէս նաեւ Հայորդիներու աշխարհին վերա-
բերող եւ նորահաս սերունդին կենսունակու-
թիւնը ցոլացնող ամէն շարժում, ուր որ ալ
տեղի ունենան:

Բացարձակապէս կը մերժենք տեղ տալ
որեւԷ քննադատութեանց, որոնց միջոցաւ անհատ
մը, կազմակերպութիւն մը կամ կուսակցութիւն
մը վարկաբեկ ընելու առաջադրութիւնը կըլլայ:
Արարատի եւ Հայորդիներուս Միութեան համար
Հայութեան ամԷն հատուածները սիրելի են եւ
անոնց հայօգուտ գործունէութիւնը բաղձալի:

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Տեղւոյս Հ. 3. Դ.
Կոմիտէի նախաձեռնութեամբ Ապրիլ 15ի Ուրբաթ
իրիկուն տեղի ունեցաւ հանդէս խնջոյք մը,
որուն կատենապետէր Պր. Ս. ՉիչԷբջեան:

Գաղութիս երիտասարդներէն Պր. Խորէն
Տէրտէրեան, որ լաւ արտասանողի մը ան-
զուգական համբաւը ունի, արտասանեց Սեւ
Խաւարը Իմ Ընկերին, որոտնդոստ ծափեր
խլելով:

Խօսեցաւ Պր. Կ. Թանտրճեան եւ հանգա-
նակութիւն մը տեղի ունեցաւ, որուն արդիւնքն
եղաւ կոկիկ գումար մը:

Մարտ 25ին ՏԷր եւ Տիկին Սահակեաններ
մանչ, զաւակ մը ունեցան:

Ապրիլ Shu Տէր եւ Տիկին Միրաքեաններ
մանչ զաւակ մը ունեցան:

Ապրիլ 12ին Տէր եւ Տիկին Սիմոն
Միրաքեաններ աղջիկ զաւակ մը ունեցան:

ԹՂԹԱԿԻՑ

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Ոռկան Գանատահայ Հայորդիներու
Միութեան:

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

Հայորդիներու ստուար խումբ մը պատաս-
խանատու: խմբագրական զանազան ճիւղերու եւ
անդամ գործադիրներու խորհուրդին:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ

Դրամական առաքումներ փօստ կամ Epnu-
փրէս մընի օրտըրով կամ նամակի մէջ ներ-
փակելով: ՉԷք չենք ընդունիր. Միացեալ
Նահանգներէ ղրկուած իւրաքանչիւր չԷք 25
սէնթ կորուստով կրնանք գանձել, ինչ որ մեր
բաժանորդներու նկատողութեան կը յանձնենք:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Տիկին Մարգարեան, Կոլթէն՝` Դպրոցասէր
Տիկնանց Վարժարանի, Մարսիլիա:

Պր. Կարապետ Անօեան, Պրէնթֆորտէն,
Պր. Մարտիկ Անօեանի, ՍԷնթ Քէթրինզ:

Պր. Յովհանէս Գէորգեան, Կոլթէն, Տիկին
Մ. Թումասեանի, Նիակարաֆոլս:

Պր. Աւետիս Օզանեան, ՀԷմիլթընէն,
Անթիլասի Որբանոցին, ՊԷյրութ:

Տիկին Զապէլ Զաբարեան կամ Տէր
Արիստակէսեան, Կուէլֆէն, ՊԷյրութի
Որբանոցին:

Պր. Գրիգոր Մինասեան, Տիթրոյթէն, Պր.
Սուրէն Մինասեանի, Մարսիլիա:

“ ARARAT MONTHLY ”

The only Armenian paper in Canada.
Edited by the Armenian Boys in care of
the Armenian Relief Association of
Canada.

A. L. ALEXANIAN, Dir. Editor.

SUBSCRIPTION $1.00 A YEAR.
ADDRESS.- “ Ararat Monthly ”
Armenian Boys’ Farm Home,
Georgetown, Ont.
CANADA.

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

ԱղէԷբսանդր Սողիկեան, 200 Էսէքս
Սթրիթ, Լորէնս, Մէս.

Վարդգէս Վ. Սայրասուր, Լինց, Աւստրիա:

Յովհանէս Սողիկեան, 46 Փրինսըս Սթրիթ,
ՀԷմիլթըն, Գանատա:

Պր. Յ. Սըլիեան, 112 Քարլթըն Սթրիթ,
Թօրօնթօ, Գանատա:

Պր. Խորէն ՏԷրտէրեան, 257 Օնթարիօ
Սթրիթ, ՍԷնթ Քէթրինզ, Գանատա:

Պր. Նշան Խաչիկեան, 13 Վիգթորիա Րօտ,
Կուէլֆ, Գանատա:

Գործակալներ կուզենք այն բոլոր բաղաբ-
ներու մէջ, ուր Հայեր կը գտնուին:

ԿԸ ՓՆՏՌՈՒԻ

Օրիորդ Շաբէ Եազըճեան կը փնտռէ իր
եղբայրը, Զարեհ Եազըճեան, որ Գանատա ըլլալ
կը կարծուի:

Կը խնդրուի իմացնել,

Ecole Tebrotzassere,

35 Ave. de la camplette, Marseille.
Եւ կամ Արարատի ՀԷմիլթընի գործակալին:

ՀԶՐ
ԽՈՐ ԲնժՄնՈՐերՈի

ՔԵՄԲԵՅՆԻՍ
ԴՈՒՆ Մ ՄԱՍՊԱԿՑ 5

ԱՐԱՐԱՏԻ ԵՐԳԱՐԱՆԸ

Արարատի Ազգային Երգարանը, զոր հրատա-
րակած ենբ սահմանափակ թիւով, սպառելու
մօտ Է արդէն: Քանի դեռ ուշ չէ` փութայ
օրինակ մը ապահովել: Գին 25 սէնթ. փոստի
ծախքով 30 utp:

ՎԱՐՉԱԿԱՆ

Արարատի վարչութիւնն յետ այսու թերթին
մասնաւոր մէկ սիւնակին մէջ պիտի տեղեկագրէ
թերթիս նիւթական վիճակը եւ փոխան ստացագրի
պիտի արձանագրէ անուններն այն ամէն
անձերուն, որոնբ որեւէ գումար կը ղրկեն
թերթին:

Արարատի բաժնեգինը շատ փոքր գումար
մըն Է եւ մասնաւոր ընկալագիր չենք ղրկած
մինչեւ ցարդ մեր բարեկամներուն:

Յունիս մէկէն սկսեալ ամէն wunup, որ
կուզեն գիտնալ թէ իրենց ղրկած գումարն
ստացած ենք, շարունակաբար թող կարդան
Արարատի Փոխան Ստացագիր վերնանունին տակ
երեւցած ցանկը:

Առաջին ցանկը պիտի երեւայ յաջորդ
թիւով: Անուննին չի գտնողներ անմիջապէս
պիտի հաճին տեղեկացնել թերթիս Տնօրէնին:

[428 ]

ՇՆՈՐՀԱԿԱԼԻՔ

Արարատի վարչութիւնը իր մասնաւոր
շնորհակալութիւնը կը յայտնէ այն ամէն
միութիւններուն, կազմակերպութեանց, գործա-
կալներուն եւ անհատներուն, որոնք օգնեցին
մեզ մեր Երգարանները սպառելու համար: Հոս
պէտք Ynqquue յիշել անունները Պր. Խորէն
Տէրտէրեանի, Պր. Սարգիս Աղաճանեանի, Տիկին
Մելինէ Բարսեղեանի, Պր. 3. Սողիկեանի եւ
Պր. Նշան Խաչիկեանի, որոնբ Գանատայի մԷջ
Արարատի Երգարաններն սպառելու ախոյեան-
ներն եղան:

ԼՈՒՐԵՐ

Թերթիս լուրերու բաժնին մէջ յապաւուած
En Անկախութեան Տարեդարձի առթիւ Հայորդի-
ներուս ունեցած ուրախառիթ եւ ոգեւորիչ հրա-
խաղութիւնները: Հրապայթուցիկները ղրկուած
էին Պր. Պապաեանի կողմէ, որ այս անգամ
եւս չէր մոռցած Տօնը խանդավառիչ ընել տալ
մեզ համար: Հայորդիներս շնորհակալ ենք
յիշեալին հայրական հոգածութիւններէն:

ԿԸ ՓՆՏՌՈՒԻ

Ատաբազարցի Արամ Սագայեան, 20 տարե-
կան, հօրը անունը Գրիգոր, երեք տարի առաջ
ԼոնտոնէԷն Գանատա բերուած կարգ մը չափահաս
որբերու կողմէ: Լուր ունեցողներ գրեն.

Գրիգոր Համբարեանի,
c/o Ecole Nat. Armenienne,
Boulac, Caire, Egypte.
կամ
Տիկին Պայծառ ճեզալեանի,
32 Boulevard Liberte,
Draguignan, VAR, France.

LAP LAP LAS

Բ. ՏԱՐԻ

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ԱՐԱՐԱՏԻ ՔԷՄԲԷՅՆԸ ԵՐԿԱՐՈՒԱԾ

Արարատի բէմբէյնը անցեալ քանի մը
շաբաթներու ընթացբին յուսալից թափով մը
յառաջդիմեց` եւ սակայն դեռ մեր նպատակա-
կէտէն բաւական հեռու կը գտնուի:

Այս երեւոյթը բարոյալքած չԷ մեզ. ընդ-
հակառակը. մեր վստահութեան ոգին բարձր Է
աւելի քան երբէք: Բազմաթիւ բարեկամներ,
կազմակերպութիւններ եւ ակումբներ արդէն
իսկ իրենց աջակցութիւնը ի սպաս դրած են
եւ տեղեկացուցած մեզ սպասել իրենց վերջ-
նական ցանկերուն, որոնք վստահ ենբ, հարիւր-
աւոր նոր բաժանորդներ պիտի բերեն մեր
թերթիկին:

Սկեպտիկներ կուրանան ամէն ազնիւ եւ
օգտակար գործեր քաջալերելու Հայութեան
աւանդական ոգին եւ սակայն երկու տարիներէ
ի վեր մեր թերթիկի շարունակութիւնը
անհաւատներու տեսութիւնը պերճախօս կերպով
կը հերջէ:

Հայ ազգը չԷ մոռցած ու պիտի չի մոռնայ
իր զաւակները: Ասիկա ամէն Հայու հաւատքի
հիմնաքարն Է եւ ազգային գոյութեան կորիզը:

Մեր բէմբէյնը պիտի շարունակենք
ամառուան երկու ամիսներուն եւս, երբ
արդէն շնորհիւ բարեկամներու գործակցութ-
եան կը հասնինք նշանակէտին:

ԱՆԳԼԻԵՐԷՆ ԱՐԱՐԱՏԸ ԴԱԴՐԱԾ
ԱնգլիերէԷն Արարատի Յունիսի թիւով մեր

թերթիկի այդ բաժինը կը դադրի: Այս բայլն
առած ենք նախ Հայորդիները զանազան օտար

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ, ՅՈՒՆԻՍ, 1927.

[429 ]

ԹԻՒ 6

շրջանակներու մէջ ցրուած ըլլալնուն համար
եւ երկրորդ որովհետեւ երկու թերթերու
աշխատանքը չափազանց խճողուած Է: Յետ այսու
մեր ուժերը պիտի կեդրոնացնենբ մի միայն
Հայերէն Արարատի բարգաւաճման ի սպաս եւ մօտ
ատենէն թերեւս կիսամեայի վերածենք զայն:

երեք հարիւրի մօտ Անգլիերէն Արարատի
Հայ բաժանորդներ ունինք, որոնց շատերուն
բաժնեգինը դեռ լրացած չԷ: Մասնաւոր
հարցարան նամակով մը մեր այդ հայրենակից-
ներուն պիտի դիմենք եւ եթէ թերթերը
Հայերէնով չի փոխանակեն կամ տարբեր կերպով
չի հրահանգեն մեզ` իրենց աւելորդ գումար-
ները սիրով պիտի վերադարձնենթբ:

ՀԱՍՑԷԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆ

Նկատելով որ միայն 19 կրտսեր Հայորդի-
ներ միայն մնացած են Ագարակատան մէջ եւ
թերթիս Տնօրէն Խմբագիրն եւս Ագարակատան
ընթացիկ պաշտօնէութենէԷն հրաժարած՝` Արարատի
հասցէն Յուլիսէն վերջ պիտի փոխուի: Ասիկա
անշուշտ չի նշանակեր թէ Արարատի յառաջդիմ-
ութիւնը որեւԷ կերպով պիտի սարսի: Ընդ-
հակառակը Պր. Ալիքսանեան պիտի մնայ դարձեալ
Տնօրէն Խմբագիր Արարատի եւ ալ աւելի հզօր
ջանքերով պիտի օգնէ մեզ մեր Հայացի
զգացումները պահելու, զայն արծարծելու եւ
արտայայտելու այս Էջերով: Արարատ Գանատայի
Հայանպաստ Ընկերութեան հետ որեւԷ կապ
պիտի չունենայ` բայց միշտ Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան օրկանը պիտի մնայ:
Յետ այսու թղթակցութիւններ ուղղուելու են
Պր. Ալիքսանեանի անունով մինչեւ Յուլիս,
երբ նոր հասցէն մասնաւոր թռուցիկով կը
տեղեկացնենք մեր բաժանորդներուն:

ՄԱՀԱԳՈՅԺ

Մայիս 19ը յաւէտ սգալի օր մը պիտի
մնայ Գանատայի Հայորդիներուս տարեգրութ-
եանց մէջ: Այդ օրը մեր սիրելի եղբայր
Յովհանէս ՏԷրտէրեանի աճիւնները սեւ հողին
յանձնեցինբ վշտակոծ սրտերով:

Յանգուցեալը տարիէ մը ի վեր ՎԷսթընի
հիւանդանոցը կը գտնուէր թոբախտի հիւանդ-
ութեամբ եւ Մայիս 18ին իր վերջին հրաժեշտը
տուաւ այս երազային աշխարհին:

Յուղարկաւորութիւնը բաւական տպաւորիչ
եղաւ. ներկայ էին ճորճթաունի չորս
Աւետարանական քարոզիչները, խումբ մը
բարեկամներով, Գանատայի Հայանպաստի Ընդհ.
Քարտուղարը, իր հետ ունենալով Հայանպաստի
նախագահը, Տր. Վէպ ինչպէս նաեւ Հայորդի-
ներուս Թօրօնթոյի Հայ բարեկամներէԷն Պր.
Սոկրատ Իւթիւճեան: Կուէլֆի Հայ Կարմիր
Խաչի կողմէ եկած էին Sy. Զապէլ ՏԷր
Արիստակէսեան, Sy. Ա. Տէր Յովհանէսեան եւ
Sy. Ա. Թրոյեան:

Ծաղկեպսակներ ղրկած Էին Գանատահայ
Միութիւնը, Կուէլֆի Հայ Կարմիր Խաչի
Մասնաճիւղը, Տէր եւ Տիկին Պ. Գուրեան,
Թօրօնթոյէն, Տէր եւ Տիկին Իւթիւճեան,
Թօրօնթոյէն, Տիկին Ալիբսանեան, ճորձճ-
թաունէն եւ մեր Ագարակատան պաշտօնեաները:

Գանատայի Հայերը տխուր լուրը շատ ուշ
առած ըլլալով չի կրցան մեծ թիւով
ներկայանալ` մանաւանդ Հայաշատ քաղաքներու
ճորճթաունի հետ ունեցած հաղորդակցութիւնը
աննպաստ ժամերու մէջ ըլլալով:

Հանգիստ մեր սիրելի ընկերոջ տարագիր
աճիւններուն:

ՀԱՅԿ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

[430]

ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ
ՏԱՐԵԴԱՐՁԸ ՄԵՐ ՄԷՋ

ճորճթաունի Հայորդիներս Հայաստանի
Անկախութեան տարեդարձը Մայիս 28 ին,
Շաբաթ օր, տօնեցինք աննախընթաց խանդավառ-
ութեամբ: Առաւօտուն, արշալոյսին հետ,
բանի մը տղաք աննկարագրելի ոգեւորութեամբ
դպրոցասրահին ետեւը գտնուող բլուրին
գագաթը, բարձր ձողի մը վրայ, զոր մասնաւոր-
աբար պատրաստուած Էր, Հայկական պանծալի
եռագոյնը պարզեցին:

երեկոյին, Պր. Ալիքսանեանի ազդարար-
ութեամբ հաւաբուեցանք դպրոցասրահին մԷջ
եւ սկսանք մեր հանդիսակատարութեանց առաջին
բաժնին: Հաւաբոյթին նախագահեց Պր. Յովհանէս
Սեդրակեան: Քանի մը տղաբ հայրենասիրական
արտասանութիւններ, ճառեր եւ բանախօսու-
թիւններ ըրին եւ մէջնդմէջ երգուեցան բազմա-
թիւ ազգային երգեր: Դպրոցասրահի ամբողջ
մթնոլորտը ազգային խանդով բոցավառած Էր:

Ի վերջոյ հրաւիրուեցաւ մեր սիրելի
ուսուցիչը, Պր. Ալիքսանեան, խօսելու եւ
օրուան նշանակութիւնը բացատրելու:

- Անկախութեան տարեդարձը, ըսաւ ան,
մեր մեծագոյն տօնն Է: Հայ ազգը վեց դար
տառապեցաւ, հալածուեցաւ եւ զանազան ազգերու
լուծին տակ հեծեց` մինչեւ 1918 Մայիս 28,
երբ արեւն առաջին անգամ ծագեցաւ Ազատ
Հայաստանի վերեւ: Այդ Հայաստանը եւ այս
տօնը ամբողջ Հայութեան կը պատկանի, հոգ
չԷ թէ ով կը կառավարԷ մեր Հայրենիբջը: Բայց
մենք պէտբ Է վստահ ըլլանբ թէ Հայաստանի
ղէկը ո՛ր Հայ կուսակցութեան ալ ձեռբին
մէջ գտնուի, մեր երկիրը իմաստութեամբ պիտի
կառավարուի, որովհետեւ ամէն Հայ ազգասէր Է:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

ԿԱՐԵՒՈՐ ՄԱՐԴԸ

Շատ տարիներ առաջ, քանի մը զինուոր-
ներ զբաղած Էին ամրոց մը նորոգելով: Գործին
ղեկավարն Էր կարճուկ գոռոզ սպայ մը, որ
բարձրաձայն հրամաններ կարձակէր:

Անոնք կաշխատէին խոշոր գերան մը
զետեղել թումբի մը վրան, բայց իրենց ուժը
անբաւական Էր. զոյգ մը աւելի բազուկներու
օգնութեանբ միայն կրնային գործը դիւրութ-
եամբ կատարել: Հակառակ ասոր, սպան բնաւ
իր օգնութիւնը ի սպաս չի դրաւ: Ան պարզապէս
կեցաւ եւ բարձրաձայն հրամաններ արձակելով
միեւնոյն ատեն կը նախատԷր զինուորները
իրենց անճարակութեան համար.

- Օն ուրեմն, դուք զինուորներ, կռնակ
տուէք, յառաջ, օն, մի կենաբ եւ աչքերնիդ
գերանին տնկէք, շարժեցէբք զայն:

Քաղաբացիի հագուստով պարոն մը, որ
պատահմամբ այն տեղէն կանցնէր, պահ մը կեցաւ
եւ դիտեց եւ յետոյ սպային հարցուց թէ
ինչո՞ւ ինքն ալ չԷր օգներ անոնց:

- Դուն տեղեկութիւն ունի՞ս թէ ով եմ
ես, պարո՛ն, պատասխանեց սպան վիրաւորուած
եւ զարմացկոտ: Ես տասնապետ մըն եմ:

- Իրա՞ւ կըսես, կը ներես, ես չէի
գիտեր ատիկա:

Այն ատեն անծանօթը իր վերարկուն մէկ
կողմ նետեց եւ բրտնաթաթախ խումբին քով
երթալով ինքն ալ օգնեց եւ անմիջապէս գերանը
իր տեղը դրուեցաւ: Տասնապետը նոյնիսկ
անծանօթին շնորհակալութիւն անգամ sh
յայտնեց ըրած օգնութեանը համար. բայց երբ
նորեկը իր վերարկուն կը հագնէր` հանդարտ-
օրէն ըսաւ.

- Յաջորդ անգամ եթէ այս տեսակ գործ մը
ունենաս եւ օգնութեան պէտք տեսնես, լուր
ղրկէ ինծի եւ անմիջապէս պիտի գամ ու օգնեմ:

- Կրնա՞մ հարցնել ձեր ով ըլլալը, ըսաւ
տասնապետը գոռոզութեամբ:

[431]

ԱՐԱՐԱՏ

- Այո, պարոն, պատասխանեց անծանօթը,
դուն միշտ զիս պիտի գտնես նամակներով
զբաղուած եւ կամ պատգամներ ղրկելով սպայա-
կոյտի վրանը, իմ անունս ճորճ Ուաշինկթըն
Է, եւ բանակին Ընդհ. Հրամանատարն եմ, մնաս
բարով, պարոն:

Քաղբենի հագուստներով մարդը մեկնեցաւ
եւ գոռոզ տասնապետը իր տեղը գամուած մնաց:

Թարգմ.

ԱՂԱՎԱՐԴ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ

Ով Հայաստան, իմ հայրենիք,

Ով իմ ցեղին տաքուկ բոյնը գեղեցիկ,
Ուր հերոսներ ծնունդ առին, սիրտ առին,
Իրենց կեանքը բուրվառ ըրին բու առջին.
Գանատայի անհրապոյր այս երկրէն

Սիրտըս մատղաշ բեզի ընծայ կը ղրկեմ:

Ով Հայաստան, անուշ երկիր,

Հայ ազգութեան օրրանը սուրբ, դարաւոր,

Ուր վեհափառ Մասիսները կը ցըցուին,

Ուր մշակներ բերրի հողը կը գործեն

Ուր Հայ զինուորներ առոյգ, կայտառ ու
հզօր

Արամներու ժառանգութեան կը հսկեն,

Ուր Հայ մանկունք ուշիմ, ճարպիկ ու
սիրուն

Վաղուան երգը ունին իրենց շրթներուն:

Սուրբ Հայաստան, մայր հայրենիք,
Այս անծանօթ երկրի մըթին խորբերէն
Կարօտ հոգիս բեզի մատաղ կը ղրկեմ:

ԳԵՂԱՄ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ

= 4 r= ԱՐԱՐԱՏ

ՎԱՐԺԱՊԵՏԻՆ ՏՂԱՆ
- Շար. նախորդ թիւէն -

Մարտիկ ու իր ընկերները Թուրբերուն
թողած պաշարով փորերնին լաւ մը կշտացուցին
եւ օրուան մը բաւելու չափ ալ ուտելիք դեռ
կը մնար:

Խումբին պատանի առաջնորդը նպատակ
չունէր այդ ամայի անտառին մէջ մնալ երկար
ատեն. ան լաւ գիտէր թէ Կամաւորական Բանակը
այդ կողմերուն մօտեցած Է եւ պէտբ Էր իրենց
կերպով մը հաղորդակից մնալ դուրսի աշխարհին
հետ: Ան առաջարկեց իր ընկերներուն կարգով
անտառին եզերբներն երթալ եւ բլուրներու
բարձունքէն շրջակայ գիւղերու եռուզեռը
լրտեսել: Ոչ ոբ համարձակեցաւ առաջին խու-
զարկուն ըլլալ. դանակի վախը դեռ բոլորովին
մոռցած չէին. իրենց համար անտառին խորը
սովամահ ըլլալ աւելի հաճելի Էր քան թէ
անգամ մըն ալ Թուրքերուն ձեռքն իյնալ:
Մարտիկին վիճակեցաւ խումբէն բաժնուիլ: Ան
իր ընկերները լաւ մը տեղաւորելէ եւ
մասնաւոր պատուէրներ տալԷ յետոյ մեկնեցաւ:

Անտառին եզերքը կանանչազարդ բարձր
բլուր մը կար, որ կիշխէր վարի դաշտին
վրայ` քանի մը մեծ ու խոշոր գիւղերով:
Մեր ճարպիկ խուզարկուն այդ գագաթէն սկսաւ
շրջակաները եւ վարը քննել: Ան զարմանքով
տեսաւ վարը՝ Ք.... գիւղին մզկիթի մինարէին
վրայ խոշոր դրօշակ մը. յայտնի էր որ
եռագոյն Էր եւ Մարտիկի սիրտն սկսաւ տրոփել`
երբ հեռուն, ուրիշ բարձունքի մը վրայ եւս
միեւնոյն երեւոյթը նշմարեց. այս վերջինը
աւելի որոշ: Կասկած sh մնաց այլեւս. Հայ
առիւծներն այդ կողմերն էին:

Վար իջաւ. ժայռի մը ստորոտը, ճամբու
մը վրան, ձայներ լսեց: Ուշադրութիւնը
լարեց բան մը լսելու համար` բայց հեռաւոր-

ութիւնը արգելք կըլլար: Գաղտագողի սկսաւ
ժայռին բովն ի վար սողոսկիլ: Երբ ալ
բաւական մօտեցած En~ զէնքը ձեռին ամէն
պատահականութեան առջեւ պատրաստ ըլլալու
համար` Հայերէն ձայներ ըլլալն հասկցաւ:

Անմիջապէս դուրս նետուեցաւ եւ դէպի
խումբը գնաց: Քանի մը հրացաններ սպառնալից
կերպով իր դէմ ցցուեցան` մինչեւ որ իր
Հայ ըլլալը տեղեկացուց:

Կամաւորներն անմիջապէս գրկեցին
Մարտիկը, համբուրեցին զայն եւ ուզեցին
զայն վաշտի Հայ սպային բով տանիլ՝ բայց
Մարտիկ մերժեց` առարկելով որ նախ պէտբ Էր
անտառի իր ընկերներն եւս գտնել:

Կամաւորներու այս խմբակը, որ այդ
ճամբուն վրայ իբր պահակ դրուած Էր, չէր
կրնար ինքնագլուխ կերպով Մարտիկին հետ
երթալ եւ զայն մինակ ալ ղրկել չէին ուզէր:
Ուստի իրենցմէ մէկը նետուեցաւ մօտերն
արածուող ձիու մը վրայ եւ գիւղ արշաւեց:
Քանի մը վարկեանէն վերադարձաւ տասնեակ մը
կամաւորներով:

Մարտիկի ընկերները ձիերու դափիւնը
լսելով մացառներուն տակ պահուրըտեցան.
բայց իրենց սարսափը երկար չի տեւեց երբ
լսեցին Մարտիկին աւետաբեր եւ յաղթական
կանչուըռտուբը եւ ամէնը մէկ դուրս
թափուեցան իրենց թաքստոցներէն:

Անշուշտ ընթերցողը պիտի ներէ ինձ`
երբ հոս միջանկեալ կերպով պատմեմ թէ ինչ
պատահեցաւ Շաքիր ՊԷկի եւ իրեն ընկերացող
դահիճներուն` երբ անոնք ահաբեկած իրենց
դեռատի Հայ զոհերը ձգեցին եւ փախան: Հազիւ
թէ անոնք գիւղ հասած Էին, երբ Կամաւորական
գունդերն ալ վրայ հասնելով գիւղը գրաւեցին
եւ ոչ մէկ Թուրք փախչելու պատեհութիւն
ունեցաւ: Անշուշտ կամաւորները ոչ մէկ
կերպով փոխարինեցին Թուրքերուն վայրագու-
թիւնները:

BBs ԱՐԱՐԱՏ

Ու երբ անտառի դեռատի փախստականները
գիւղ եկան` խուճապն ընդհանուր ձեւ մը
առաւ Թուրբերուն մէջ. անցեալի բարբարոս
ոճիրներուն երեւան գալու մղձաւանջը
ամէնուն սրտին մէջ կը պղպջար: Իրիկուան
ուշ ատեն Արեւմտեան ուղիի պահակները
ձերբակալած եւ բանակատեղի բերին կարգ մը
տաճիկներ, որոնք փորձած Էին փախչիլ: Շաքիր
ՊԷկ եւ գիւղի նշանաւոր դահիճներն էին:

Մարտիկի եւ ընկերներուն ցուցմունքին
վրայ վար դրուեցան անոնբ եւ յաջորդ օրը
Պատզ. Ատեանի առջեւ հանուեցան:

Վարժապետին տղան պատմեց Շաքիրի
շահատակութիւնները, թէ ինչպէս իր մօր
մահուան ատեն բաժին ունեցած Էր, թէ
ինչպէս ուր որ ջարդ մը պատահէր Շաքիր
ղեկավարն Էր եւ թէ ինչպէս դեռ երկու օր
առաջ ան առաջնորդած Էր գիւղին Հայակեր-
ները իրենց դեռատի Քրիստոնեայ գերիները
անտառ հանել եւ զանոնբ մորթել ու անոնց
դիակներուն քով փառաւոր խրախճանք մը կատա-
րել: Մարտիկի ընկերները միեւնոյն ամբաստան-
ութիւնները կրկնեցին եւ Ատեանը Շաքիրն ու
ընկերները մահուան դատապարտեց: Շաքիրի
մահավճիռը Մարտիկ պիտի գործադրէր, բայց
ան մերժեց պատճառաբանելով թէ Հայ Զինուորա-
կանութեան պատուին արատ մը կրնայ ըլլալ
զգացումներէ առաջնորդուիլ եւ ոչ զինուոր-
ներու միջոցաւ մահապատիժ գործադրել` քանի
որ արդէն բանակը իր մարդիկն ունէր: Մարտիկի
խելացի պատասխանը ամԷնն ալ հիացուց:

Մահապատիժը գործադրուեցաւ:

Յաջորդ օրն իսկ Մարտիկ ներկայացաւ
Գունդի Հայ հրամանատարին կամաւոր արձանա-
գրուելու համար, բայց իր փոբր տարիքը նկատի
առնուելով` նախապէս մերժուեցաւ: Իր
թախանձագին պնդումները միայն կրցան համոզել
մեծաւորը եւ Մարտիկ արձանագրուելով Գունդին
լրատարներու ջոկատին միացաւ:

Ալ անկէ վերջ Մարտիկին համար նոր
թուական մը բացուեցաւ. պիտի կրնար մայրիկին
տուած իր վրէժի խօստումը բնական ընթացբով
մը կատարել: Իր յօշոտուած հօր ոսկորներն
այլեւս իրենց հանգիստը պիտի մտնէին` բանի
որ ինք, Մարտիկ, վարժապետ հօրը հայրենա-
սէր ոգիով կրթուած` պատեհութիւն պիտի
ունենար հայրիկին հոգիէն իրեն փոխանցուած
սկզբունքները գործի վերածել, ոճրագործ մը
չըլլալ` բայց բնական օրէնքով նահատակ ազգին
ՎՐԷԺԸ լուծել:

Թուրքեր հսկայ բանակ մը կեդրոնացնել
սկսած Էին Վանի ճակատին վրայ: Պատերազմը
երկու կողմէն ալ մեծ թիւով զոհեր կը հնձէր:
Այս անգամ սակայն բախտը կերպով մը թշնամիին
կողմէ կը ժպտէր. Հայկական գունդերու բոլոր
շարժումները տարօրինակ կերպով մը կարծես
ծանօթ էին հակառակորդ կողմին` բայց Հայ
կտրիճները տեղի տալ չէին մտածեր:

Մարտիկ շնորհալի նժոյգի մը վրայ`
գիւղէ գիւղ եւ ջոկատէ ջոկատ կարշաւէր՝
սպայակոյտէԷն հրամաններով: Ամէն զինուոր
կը ճանչնար զինբ, ամէն կամաւոր կը սիրէր
եւ հպարտ Էր իրմով. երանի թէ ամէն Հայ
պատանի մէկ մԷկ Մարտիկներ ըլլային իրենց
հոգիով, կը խորհէին ամէնքը:

Անգամ մը Մարտիկ գիւղին հրապարակին
վրայ բազմաթիւ կամաւորներ տեսաւ, որոնբ
հաւաբքուած` մտիկ կընէին Գրիգոր անուն
կամաւոր մը, որ պատերազմաշունչ, վրէժ-
խնդրական եւ ոգեւորիչ բանախօսութիւն մը
կընէր՝ խանդավառելով իր ունկընդիրները եւ
յաճախ ծափերու որոտներ խլելով:

Մօտեցաւ եւ ինքն ալ ունկընդրեց: Սիրտը
տրոփել ու եռալ սկսաւ. բայց երբ Գրիգորին
դէմքը տեսաւ` անծանօթ սարսուռ մը պատեց
զինբը. կարծես այդ դէմքը տեսած ըլլալ.
ո՞ւր, չէր կրնար յիշել: Ալ չի կրցաւ
խօսուածները լսել եւ մտածումներու

= 467s ԱՐԱՐԱՏ

մէջ խորասուզուեցաւ: Ներբին զգացում մը
կարծես զինքը կաշկանդել սկսաւ եւ մինչդեռ
բազմութիւնը ցրուած En~ Մարտիկ դեռ իր
մտածումներու աշխարհէն սթափած չէր:

Անկէ վերջ ի զուր անցեալի յիշատակ-
ները բրբրեց, ի զուր ջանաց մտաբերել թէ
ո՞ւր տեսած Էր այդ հայրենասէր եւ կրակոտ
կամաւորը: Գնաց ուրիշ կամաւորներու մօտ
եւ անոնցմէ տեղեկութիւն ուզեց: Ոչ ոբ կրցաւ
Կամաւոր Գրիգորի անցեալի մասին բան մը
ըսել. սա գիտէին միայն թէ ան Թուրքիոյ
ճամբաներուն վրան չարաչար աշխատող Հայ
զինուոր մըն En, որ բանի մը շաբաթ առաջ
կրցած Էր փախիլ եւ այժմ կամաւոր արձանա-
գրուած Էր: Ամէն մարդ հիացումով կը խօսէր
անոր մասին եւ կրակոտ հայրենասէրի մը
համբաւը տրուած Էր իրեն:

Մարտիկ անկԷ վերջ սկսաւ շատ անգամներ
Գրիգորի, Կրակոտ Գրիգորի, վաշտը երթալ եւ
տեսնել զայն, խօսիլ անոր հետ եւ թերեւս
ատով վերյիշել իր անցեալի յուշերը եւ
գիտնալ թէ ո՞ւր տեսած En զայն: Այո, տեսած
Էր զայն տեղ մը, բայց ո՞ւր: Ներքին զգացում
մը զինքը կարգիլէր ուղղակի Գրիգորին
հարցնելէ: Օրերն սկսան անցնիլ եւ Մարտիկին
Գրիգորի հետ յարաբերութիւնը ալ աւելի
յաճախակի դարձաւ: Անոր հանդէպ sEn գիտէր
ինչո՞ւ ոչ մէկ համակրանք կըզգար: Վերջերը
նշմարեց որ Կրակոտ Գրիգոր կը խուսափէր իր
հետ այլեւս տեսնուելէ: Լսեց նաեւ թէ ան
խնդրած Էր Գնդապետէն զինբը ուրիշ հեռաւոր
վաշտ մը փոխադրել ուր ճակատին աւելի մօտ
ըլլար եւ կռուելու ալ աւելի շատ պատեհու-
թիւններ ունենար:

Մեր պատանի կամաւորը ալ աւելի ծանր
կերպով մտածել սկսաւ. հանելուկ մը կար
Կրակոտ Գրիգորի շուրջ եւ կուզէր ինքը,
Մարտիկ, այդ հանելուկը լուծել: Շատ անգամ-
ներ փորձուեցաւ ուղղակի անոր դիմել եւ
մէկ անգամէԷն իրողութիւնը հասկնալ:

Իրիկուն մը երբ ալ Մարտիկ կը պառկէր
իր փաթոյթին մէջ` Կրակոտ Գրիգորի հարցը

եկաւ դարձեալ զինքը զբաղեցնել: Այս անգամ
ան սկսաւ մէկիկ մէկիկ երեւակայութեանն
առջեւ բերել մանկութենէն ի վեր իր շուրջ
անցած դարձածները: Ոչ մէկ հետք. կուզէր
քնանալ բայց չէր ալ կրնար: Այս անգամ
սկսաւ վերյիշել տարագրութեան դէպքերը.
ինչպէս բլուրէն իջած ատեն հօրը ձերբա-
կալուած ըլլալը լսած Էր, մօրը ըրած իր
հանդիսաւոր ուխտը, անոր հիւանդութիւնը,
անքուն գիշերներ անոր անկողնին մօտ իր
հսկելը: Վերջապէս Թուրք կառավարութեան
հրամանը` ամէն Հայ իր տունէն հեռանալու
համար, երկու Թուրբջերու, զապթիէի մը եւ
Շաքիր Պէկին, իրենց տունը գալը. Շաքիր
մեռած Էր այժմ. վերյիշեց զապթիէին դէմքը
եւ սոսկումով վեր ցատբեց. հիմակ հանելուկը
լուծուած En, հիմակ հասկցաւ թէ ինչո՞ւ ան
երբէք չէր համակրած Կրակոտ Գրիգորին եւ
անոր հարցը այնքան երկար ատեն իր ուղեղը
տանջած Էր.

Կրակոտ Գրիգոր իր հիւանդ մայրը ան-
կողնէն բաշկռտելով դուրս նետող եւ անոր
մահուան պատճառ դարձող դահիճ զապթիէն En:

Շարունակելի

ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

ՄԱՅՐԱՍԷՐ ՏՂԱՆ

Զարեհ ինը տարեկան Էր եւ Զէյթունցի:
Մեծ Պատերազմի սկիզբները իրենց բաղաքը նախ
Թուրբերու դէմ պատերազմեցաւ, բայց յետոյ
անձնատուր ըլլալով` բոլոր բնակիչները հոս
ու հոն աքսորուեցան եւ մեծ մասն ալ
կոտորուեցան:

Զարեհին մայրը Զէյթունի իշխաններէն
միոյն կինն Էր. եւ աքսորեալներու

By oe

հետ մինչեւ Նիյտէ եկած Էր իր փոքրիկ տղուն
եւ աղջկան հետ: Հոն Թուրք մը զիրենք
առնելով տարած Էր, որպէսզի մայրը տան
ծառայութիւնն ընէ եւ տղան ալ ոչխարներն
ու այծերը արածԷ:

Իրենց նոր տէրը շատ անգութ էր,
մանաւանդ երկու կիները: Զարեհ մինչեւ
իրիկուն դաշտերուն եւ բլուրներուն վրայ
հօտի հետ կը շրջէր մի միայն բանի մը կտոր
այրած լաւաշներ եւ կտոր մը սոխ ունենալով
իբր պաշար: Ան կերպով մը կրցած էր իր անօթ-
ութիւնը յագեցնել` խոտի արմատներ եւ ուրիշ
կանանչ եղէններ ուտելով: Մայրն ու անուշիկ
փոբրիկ բոյրիկն ալ իր բախտն ունէին, չարա-
չար կաշխատէին, բայց անօթի կը մնային: Այս
փոբրիկ տղան սոսկումով կը տեսնէր որ իր
սիրելիները հետզհետէ հալումաշ կըլլային:
Իր փոջրիկ ուղեղովը շատ մտածեց կերպով մը
օգնել անոնց: Իրիկունները իրեն հետ խոտեր
ու արմատներ կը բերէր, բայց կը տեսնէր որ
այդ պաշարը անոնց լաւ չէր գար:

Ստածեց, մտածեց եւ օր մըն ալ յաղթական
կերպով լուծում մը գտաւ:

Անտառին մօտ, քառակուսի եւ տափարակ
հող մը կար. որոշեց զայն չոր ճիւղերով
ցանկապատել, փորել եւ գետնախնձոր տնկել:
Ոչ ոք այդ կողմերը արածելու իրաւունք ունէր
բացի իրմէ. բոլոր Թուրջերը կը վախնային
իր տիրոջմէն: Առանց ժամանակ կորսնցնելու
գործի սկսաւ: Երբեմն հօտին վրայ կը նայէր
եւ կը դառնար աշխատանքին: Քանի մը օրէն
տափարակը ցանկով պատած Էր եւ վստահ թէ
ոչխարները չէին կրնար մտնել: Ամբողջ հողը
ծածկեց օրերէ ի վեր բլուրին երեսէ հաւաքած
ոչխարներու աղբերով եւ մեծ եռանդով մըն
ալ փորեց:

Ան գիտէր թէ գիւղին շատ մը Թուրքերը
երբ գետնախնձոր եփէին, պիտի կեղուէին ու
կեղեւները տեղ մը նետէին: Շատ փնտռտուք-

[435]

ԱՐԱՐԱՏ

ներԷ վերջ բաւական մը ձեռք անցուց եւ
տնկեց իր պատրաստած արտին մԷջ: Զարեհ
լսած Էր թէ գետնախնձորի կեղեւները կը
բուսնին եւ արմատ կուտան:

Տեսնելու բան En այս փոքրիկ տղուն
եռանդը, ոչխարներուն կը հսկէր, պարտէզը
կը մշակէր եւ հին ու ժանգոտած ամանով մը
ամէն օր բանի մը հարիւր անգամ ջուր կը
կրէր ջրելու համար իր արտը:

Քանի մը շաբաթէն պարտէզը հրաշալի
կերպով կանանչցած Էր. Զարեհ երջանիկ Էր
մտածելով թէ շատ քիչ ատենէն պիտի կրնար
իր մօրն ու քրոջը սննդարար ուտելիք տանիլ:

Յուլիսի տաբ on մը ան թուփի մը արմատը
փորեց տեսնելու համար pt այտուցներ կայի՞ն:
Մեծ եղաւ իր ուրախութիւնը երբ տեսաւ բազմա-
թիւ փոջրիկ գետնախնձորներ: Այդ օր բանի
մը հատ հանեց, կրակի մԷջ խորովեց եւ
փաթթելով իր հովիւի տոպրակին մէջ` մայրիկին
տարաւ: Մայրիկը երբ եփած ուտելիքը տեսաւ `
փոխանակ ուրախանալու տխրեցաւ մտածելով թէ
Զարեհ զանոնբ գողցած Էր: Ուստի փոքրիկը
մայրիկին սիրտը հանդարտեցնելու համար
ամԷն ինչ պատմեց: Ալ անկէ վերջ կուշտ ու
կուռ ուտելիբ ունէին, մայրիկը, բոյրիկը
եւ Զարեհ:

Օր մը իրենց տէրը Զարեհին թեւին տակ
ծրարը տեսնելով զայն բաշեց, բացաւ եւ մէջի
գետնախնձորը տեսնելով հարցուց թէ ուրկէ
էին:

- Հողին մէջէն գտայ, պատասխանեց
Զարեհ: Տէրը այս պատասխանով չի բաւականա-
ցաւ եւ Զարեհը լաւ մը ծեծեց` մտածելով թէ
ան գողութիւն ըրած Էր ուրիշներու արտերէն:

Մայրիկը եւ բոյրը շատ լացին, բայց
Զարեհ զանոնբ մխիթարելով ըսաւ.

- Մի լաբ, այս օրերը կանցնին, երբ
պատերազմը վերջանայ` ես ձեր երկուքն ալ
լաւ կերպով պիտի պահեմ

-§-

ու պիտի խնամեմ եւ ալ անգամ մըն ալ պիտի
zh լաթ եւ տրտմիթբ:

Օգոստոսին գետնախնձորի թուփերն սկսած
էին չորնալ այլեւս եւ հողին մէջ խոշոր
խոշոր այտուցները կը մնային: Ալ Զարեհ
ամէն օր խոշոր ծրար մը կը խորովէր, հետը
կը տանէր եւ գիւղին մօտ տեղ մը կը պահէր
ու գիշերը ետ դառնալով տուն կը տանէր:
Մայրն ու անուշիկ փոջրիկ բոյրը այլեւս
անօթի չէին, ոչ ալ կը նիհարնային:

Պատերազմի տարիներուն ցորենն ու
գետնախնձորը շատ սուղ Էին Թուրքիոյ մէջ
եւ շատեր անօթի կը մնային: Օր մը Զարեհ
խուրձ մը գետնախնձոր հաւաքեց, ճամբուն
վրայէն անցնող իշապաններու վաճառեց,
որոնք Էրէյլի կերթային: Խոշոր եւ լաւ
գետնախնձոր ըլլալուն համար լաւ վճարեցին
եւ խօստացան որբան որ կայ վերադարձնուն
գնել: Այսպէս Զարեհ բանի մը տասնեակ
պարկերով ապրանք ծախեց. Աստուած մայրասէր
տղուն բերքը օրհնած Էր: Ալ բաւական դրամ
ունէին ուրիշ ուտելիքներ ալ գնելու համար:
Միւս տարին եւս ան միեւնոյն աշխատանքն
ըրաւ եւ երբ պատերազմը վերջացաւ, ալ իրենք
բաւական շատ դրամ ունէին:

On մը Թուրքին տղան Զարեհին հետ գնաց,
տեսաւ պարտէզը եւ իրիկունը իր հօրը պատմեց
ամէն բան: Դաժան մարդը ալ բան մը sEn
կրնար ընել, որովհետեւ Թուրքերը յաղթուած
էին եւ այն ատեն ալ կը վախնային Հայերէն:

Զարեհ ու իր մայրիկն ու քոյրը Ատանա
մեկնեցան, ուր Հայ կամաւորներ եկած Էին
եւ Կիլիկեան գրաւած: Երկու տարի հոն մալ Է
վերջ մեկնեցան Հալէպ:

Կը պատմեն թէ Զէյթունցի Զարեհ խոշոր
տղայ մընԷ եղած հիմակ եւ լաւ խանութ մը
ունի ու իր մայրն ու բոյրը լաւ կերպով կը
խնամԷ:

ԳՈՒՐԳԷՆ ԿԱՐԿԱԵԱՆ

[436]

ԱՐԱՐԱՏ

ԿԱՊՈՅՏ ՇՆԱԳԱՅԼԸ
- Առակ Եզոբոսի -

Մութ գիշեր մը, շնագայլ մը կը սլբտար
գիւղի մը շուրջը, երբ ներկի տակառի մը մէջ
ինկաւ եւ ամբողջովին կապոյտի ներկուեցաւ:

- Ալ հիմակ զիս ճանչցող մը պիտի
չըլլայ, խորհեցաւ ան, այս փառաւոր գոյնովս
անտառի բոլոր բնակիչները կրնամ խաբել եւ
ինբզինքս իրենց թագաւորը հռչակելով անոնց
տիրել:

Ան նախապէս իր ցեղակից ճագալներուն
մօտ գնաց եւ մէկն ալ զինբ չի ճանչցաւ եւ
ամԷնն ալ իրեն հպատակեցան: Յետոյ գայլերը,
վագրերը, առիւծները եւ վերջապէս բոլոր
գազանները զինքն իրենց թագաւորը ճանչցան:

Մեր ճագալը չափազանց հպարտ Էր: Իր
հրամաններն ու նշանները անմիջապէս կը
կատարուէին: Հեռաւոր անտառներու բնակի» -
ներն իրեն որսեր կը ղրկէին իբր տուրջ, մէկ
խօսքով անտառներու միահեծան տէրն Էր անիկա:

Գիշեր մը բոլոր շնագայլերը հաւաքուե-
ցան եւ երգահանդԷէս մը ինչպէս նաեւ հաց-
կերոյթ մը պիտի տային իրենց արջային: Անոնբ
սկսան ցատբել, պարել եւ մեծ կանչուըռտուք
մըն Էր թող տուին:

Մեր ճագալ թագաւորը երբ իր ցեղակից-
ներուն կանչուըրտուքը լսեց` իր բնազդէն
տարուած` ինքնալ ընկերացաւ անոնց: Այն ատեն
բոլոր ճագալները գիտցան թէ ով En իրենց
թագաւորը եւ զայն խաղք ու խայտառակ ըրին
անմիջապէս:

Կըսուի թէ լռութիւնը շատ անգամ ոսկի
Է:

Թարգմ.
ԹՈՐՈՍ ԼԵՒՈՆԵԱՆ

ԿԱՐԴԱ ԵՒ ՏԱՐԱԾԷ ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐԸ

SEQ ea ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԴԱՐ ԴԱՏԱՒՈՐԸ

ժամանակաւ, հեռու երկրի մը մԷջ արդար
դատաւոր մը կապրէր, որ իր կրցածին չափ
կօգնէր բոլոր անոնց, որոնբ աղքատ էին կամ
խեղճ: Ան երբէք չքաւորներէն տուրք չէր
գանձեր եւ ընդհակառակը, հարուստներուն կը
պարտադրէր բոլոր տուրջերը վճարել` որով-
հետեւ կրնային իրենց անսահման հարստութ-
եան մէկ մասը տալ:

Օր մը չափազանց աղբատ մէկը եկաւ եւ
իրմԷ խնդրեց դատը տեսնել ու պատմեց.

- ժամանակաւ երբ ես երիտասարդ Էի եւ
իմ հայրս ողջ եւ առողջ` սովորութիւն ունէր
յաճախ որսի երթալու: Եւ որովհետեւ ան շատ
հարուստ Էր, շատ անգամներ գողերէ կը հետա-
պնդուէր: Օր մը խնդրեցի իրմէ որ այդ օրը
որսի չերթայ` որովհետեւ շունը դուրսն էր
ու կը հաջէր եւ ատիկա լաւ նշան մը չէր:
Բայց հայրս մտիկ չըրաւ, այլ մտադրած Էր
նոյնիսկ շունը սպանել, որովհետեւ ան շարու-
նակ օտարներ խածնելով անոնց թշնամութիւնը
կը qnqnEn:

երբ դեռ կը խօսէինք` յանկարծ դուռը
զարնուեցաւ եւ հայրս սոսկումով զայն բացաւ
եւ երբ շունը արիւնոտ բերանով ներս վազեց`
հայրս ահաբեկած գոչեց.

- Դուն անպիտան կենդանի, ահա վերջին
բաժինդ, եւ գնդակի հարուած մը տուաւ խեղճ
շանը, որ կաղկանձելով գնաց անկիւնը, հոն
բիչ մը պառկեցաւ եւ յետոյ դռնէն դուրս ելաւ
ու ալ զայն չի տեսայ:

Երբ ես տեսայ իմ ամենալաւ բարեկամիս
մեկնումը, շատ տխրեցայ:

Քիչ մը վերջը հայրս քովս եկաւ եւ
տխուր ըլլալս տեսնելով ըսաւ.

- Զաւակս, ինչո՞ւ տխրեցար, կարժէ՞
այդ կատաղի կենդանիին համար ցաւիլ, ան-

պայման անիկա իմ թշնամիներէս մէկուն
զաւակը կերած ըլլալու Է եւ այդ կերպով
զիս վտանգի մէջ պիտի ձգէ:

Ստիպեցի զինբ միասին երթալ եւ շանը
հետբին հետեւիլ. ուղղակի մեր տանը մառանը
առաջնորդուեցանք, ուր գտանք մարդ մը, որուն
կոկորդը խածատուած Էր եւ կիսամեռ գետին
փռուած: Հօրս թշնամիներէն մէկն Էր. չի
հասկցանք ինչ դիտաւորութեամբ ան մինչեւ
մեր մառանը եկած Էր եւ մեր շանը յարձա-
կումին ենթարկուելով կիսամեռ ինկած En:

Այդ օրը հայրս դարձեալ որսի գնաց եւ
այս անգամ մեր հաւատարիմ շունը հետը sen:
Իրիկուան չի վերադարձաւ: Յաջորդ օրը անոր
դիակը գտայ սա զմելին գանկին մէջ
մխուած: Հօրս դիակը տուն տարի եւ թաղեցի:

Թագաւորը հօրս բոլոր հարստութիւնը
գրաւեց եւ ես որ անոր միակ զաւակն էի` բան
մըն ալ չստացայ: Հիմակ շատ աղբատ եւ կարօտ
վիճակի մը մԷջ եմ եւ արդար դատաւոր մը
ըլլալուդ համբաւը լսելուս համար քեզի եկայ՝
որպէսզի դատս տեսնես եւ ժառանգութիւնս
մեր անարդար թագաւորէն ետ առնեմ: Երբ
յաջողիս` անշուշտ քեզ առատ կերպով պիտի
վարձատրեմ:

Դատաւորը ժպտեցաւ եւ իր մօրուքը, որ
հինգ ոտք երկայն En, բանի մը անգամ բերեց,
երկու անգամ ալ սանտրեց եւ ծառային դառ-
նալով ըսաւ.

- Գնա եւ ձիս պատրաստ pnt:

Ծառան բիչ յետոյ վերադառնալով ըսաւ.

- Ձին պատրաստ Է, տեր:

Դատաւորն անմիջապէս ձին հեծնելով
թագաւորին պալատը գնաց:

Երբ հոն հասաւ` թագաւորը զինք պատուով
ընդունեց, բայց մեր դատաւորը ինքնակալին
տասը ոսկի երկնցնելով ըսաւ.

- 10 - ԱՐԱՐԱՏ

- Տէր թագաւոր, կը խնդրեմ որ սա տասն
ոսկին առնէք եւ ինծի համար պահէք, քանի
մը օր վերջը կուգամ զայն կառնեմ:

Թագաւորը զարմացաւ ու ըսաւ.

- Քու դրամդ դուն պահէ, ես զայն չեմ
կրնար բեզի համար պահել:

Դատաւորը որ այս պատասխանին կըսպասեէր,
ըսաւ.

- Ուրեմն Վեհափառ Տէր, ի՞նչպէս Պր.
Ս. Թոմալին հարստութիւնը կը պահէք եւ զայն
դեռ իր զաւկին չէք վերադարձուցած. այսօր
անոր զաւակը մուրալու աստիճան աղքատ Է:

Թագաւորը ամչցաւ եւ անմիջապէս հրա-
մայեց որ Կարճիկ Թոմալին տասը հազար ոսկի
տան եւ դատաւորին համարձակութենէն եւ
մանաւանդ արդարասիրութենէն ալ գոհ մնալով`
զայն առատօրէն վարձատրեց եւ պետութեան
ընդհանուր դատաւոր նշանակեց:

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

ԱՆՑԵԱԼԻՍ

եկո՞ւր, ահա դողդոջուն թեւերս քեզի
կ՞երկարեմ. ոսկի շրթներէդ կ՞ուզեմ իմ մանկ-
ութիւնս ծծել:

Կապուտաչուի մանիշակին պէս գաղտո՛ւկ
մը եկուր, կ՛ուզեմ որ բու այդ փափուկ
մատներով` անգամ մըն ալ հպիս սրտիս երա՛զ
լարերուն...

եկո՞ւր, սիւքի մը անուշութիւնով, ու
շոյէ՛՞ իմ դեռատի յոյսերուս ծաղիկները:

O°, մամուռներու թաւիշ գիրկին մէջէն
ԳԼգլացո՞՛ղ առուակի մը պէս եկո՛ւր, որպէսզի
ալիքներուդ մէջէն բաղեմ մանկութեանս արծաթէ
երգերը:

եկո՛՞ւր...

Մեսրոպեան ճեմարան
Պուլկարիա

ՎԱՐԴԻԹԵՐ

ՓՈՔՐԻԿ ՀԵՐՈՍՆԵՐԸ

Պատերազմի ամենէն տաք ատեններն Էր.
թշնամին իր ամբողջ ուշադրութիւնը լարած
էր Զօր. Անդրանիկի խումբերը բնաջնջելու
եւ այդ սոսկալի Հայ հերոսին արհաւիրքէն
միանգամ ընդ միշտ ազատելու:

Կամաւորական հարիւրեակներէն մին
Ս.... գիւղին մէջ պաշարուած Էր եւ կամաց
կամաց ռազմամթերքնին հատնելու վրայ: Գիւղա-
ցիները կը սոսկային մօտալուտ պատուհասէն
եւ ռազմիկները կը ջանային փամփուշտները
սուղի ծախել:

Շաբաթ գիշեր, Խմբապետ Յակոբ հաւաքեց
բոլոր գիւղացիները եկեղեցիին մէջ եւ
տեղեկացուց անոնց թէ դիմացի բլուրին
գագաթը, Մեծ Ականջ Սարգիսենց մարագին
մէջ, յարդին տակը տոպրակներով փամփուշտ
պահուած Է եւ գիւղացիներէն բանի մը հատը
պէտթ Էր երթային եւ գաղտագողի կրէին
quunup եթէ ոչ վաղն իսկ փամփուշտները
պիտի հատնէին:

Գիւղացիներէն ոչ մէկը համարձակեցաւ
այդ վտանգաւոր գործն ստանձնել եւ ահա
Խմբապետը յայտարարեց թէ վաղն առտու իսկ
իր խումբը գրոհ մը պիտի տար թշնամի
շարքերուն վրայ, զանոնբ ճղքէր եւ Հայկական
գլխաւոր բանակատեղին շտապէր՝ գիւղը
ձգելով իր բախտին, բանի որ հասարակաց
փրկութեան համար քանի մը անձեր իսկ
չկային իրենց կեանբը վտանգի մէջ դնող:
ժողովուրդը ահաբեկած խնդրեց անկԷ այդ
որոշումը չի գործադրել բայց միեւնոյն
ատեն ոչ ոբ կուզէր այդ արկածալից գործին
լծուիլ: Ամէնքը յուսակտուր իրենց երդիջ-
ներուն տակը վերադարձան:

Հակառակ չափազանց զգուշութեան, որ-
պէսզի եկեղեցին փոբրիկներ չի մտնէին
ժողովին ատեն` պատանի մը, բոցավառ աչքերով
եւ կարմրուկ թուշերով` կերպով մը կրցած En

- 11 - ԱՐԱՐԱՏ

ներս սպրդիլ եւ անկիւն մը բաշուած բոլոր
խօսուածներուն ունկընդրել:

Վահանն Էր ան, գիւղի տղոց ղեկավարն
ու հիացումի առարկան: Ո՞վ չԷր ճանչնար
զայն, գիւղի ո՞ր տղան չպիտի ուզէր Վահանի
ընկերութիւնը: Պատանեկան աշխարհին կուռքն
էր ան իր կրակոտ խօսբերով, անվախ ընթացբով
եւ խիզախ արկածախնդրութիւններովը: Հրամա-
նատարի մը հմայքն ունէր ան գիւղին բոլոր
տղայոց վրայ եւ իր խօսքը պատգամ մըն En
բոլոր դեռահասներուն համար:

ժողովը վերջանալէԷ յետոյ նետի մը պէս
դուրս նետուեցաւ ան եւ սուլոցի քանի մը
ազդանշաններով կրցաւ բիչ ատենուան մԷջ
բանակ մը տղաբ իր շուրջը հաւաքել: Անոնց
մէջէն ամենէն վստահելիները եւ մանաւանդ
անվախները զատեց եւ միւսները անմիջապէս
ցրուեց: Ընտրեալները եկեղեցիին պատին տակ
հաւաքեց եւ ըսաւ.

- Snwe, այս իրիկուն Մեծ Ականջ
Սարգիսենց մարագը պիտի երթանք, յարդին
տակ փամփուշտ պահուած Է, մէկ մէկ տոպրակ
պիտի բերենք, ո՞վ կուզէ այս գործը յանձն
առնել:

Ո՞վ պիտի մերժէր Վահանը, ան միահեծան
հրամանատար մըն Էր այդ իրիկուն, ամէնքը
դժողքն իսկ պիտի երթային անոր հետ:

Վահան անմիջապէս խմբապետին բով գնաց
եւ տեղեկացուց թէ ինք խումբ մը ընկերներով
պիտի երթար եւ այդ իրիկուն ռազմամթերջ
հասցնէր գիւղը պաշտպանող բաջերուն:

Խմբապետ Յակոբ յուզումէն փղձկեցաւ ի
տես այդ փոբրիկ հերոսին եւ անոր ճակատը
համբուրելով ու իր գրկին մէջ սեղմելով
ըսաւ.

- Ոչ, իմ կտրիճ աղբարիկս, դուն,
այդբան փոքր, չես կրնար այդ դժուար գործը
յաջողցնել, իմ խումբէս բանի մը հոգիի
պիտի տամ այդ գործը. այս գիւղը պէտբ Է

պաշտպանել մի միայն քեզ պէս կորիւններու
կեանքը ազատելու վաղուան Հայաստանին համար:

Վահան իր ինքնասիրութիւնը վիրաւորուած
զգաց եւ պնդեց իր որոշման վրայ իր փոջրիկ
գանկի խոշոր ուղեղով փաստելով pt խմբապետը
իր զինուորները ղրկելու չէր, անոնք պէտք
էին գիւղի պաշտպանութեան համար եւ ինքն
ու իր ընկերները շատ ճարպիկ էին խոշոր
կազմով մարդոցմէ ալ աւելի լաւ կատարելու
համար իրենց գործը:

Քանի մը տոպրակ առնելով մեկնեցաւ մեր
փոբրիկ հերոսապետը:

Վահան պէտբ եղած պատուԷրները տուաւ
իր ընկերներուն եւ ինքն առաջին ըլլալով՝
ամէնքը մէկիկ մէկիկ իրարմէ հինգական
վարկեան վերջ գետնին վրայ սողոսկելով
մեկնեցան:

Մեծ Ականջ Սարգիսենց մարագը կէս ժամ
հեռուն էր: Տղաբը բոլորն ալ անվնաս հոն
հասան, իրենց տոպրակները լեցուցին եւ
դարձեալ ճամբայ ելան:

Անդին խմբապետը սրտատրոփ կըսպասէր
առաքելութեան արդիւնքին:

Յանկարծ թշնամի շարբերէն հրացանա-
ձգութիւն մը սկսաւ. տղաքը վերադարձնուն
նշմարուած Էին: Այլեւս սողալու ատենն անցած
էր եւ պէտք Էր վազէին: Կամաւորներն ալ
գիւղէն կրակին պատասխանեցին:

Հերոսներու խումբը այծեամի արագութ-
եամբ վազելով վերջապէս գիւղ հասան` եւ
փրկարար փամփուշտներով լեցուն տոպրակները
Խմբապետին առջեւ պարպեցին: Ամէն մարդ
համբուրեց մեր փոքրիկ հերոսները: Գգուանբք-
ներու տարափին տակ Վահան յանկարծ մարեցաւ
եւ ինկաւ... նաեւ իր բանի մը խիզախ ընկեր-
ները. իրենց մարմինները ծակծկած Էին թշնամի
գնդակներով:

Կիրակի En յաջորդ օրը: Գիւղին քահանան
եկեղեցիին մէջ ինկող փոբրիկ հերոսներու
հոգեհանգիստը

= 12

կը կատարէր, իսկ Խմբապետ Յակոբ, իր ընկեր-
ներն ու գիւղին երիտասարդները պաշտող

թշնամին անսպասելի կրակի մը տարափին մատնած
էին, որ ի վերջոյ գիւղին փրկութիւնը բերաւ:

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՐՊԱՇԵԱՆ

Ghul S U2 (hS

ԹՕՐՕՆԹՕ.- Այս քաղաքի փոքրիկ Հայ
գաղութը հպարտ Է իր երգչախումբով, որուն
մէկէ աւելի Միջազգային երգահանդԷսներու
մէջ ձեռք բերած յաջողութիւնները պատուա-
բեր անուն մը ապահոված են երգչախմբին,
զայն կազմակերպողներուն եւ Հայութեան
համար:

Մայիս 11 ին երգչախումբը, մասնաւոր
հրաւէրով, մասնակցեցաւ Իսթըրն Ըսթարզի
կազմակերպած Միջազգային Երգահանդէսին, եւ
ղեկավարութեամբ Պր. Երուանդ Սըլիեանի,
այնքան յաջողօրէն ներկայացուեցաւ Հայ
երգը: Ներկաներու խելահեղ ծափահարութեանց
գոհացում տալու համար, օրուան նախագահը,
Միսիս Րօզ, խնդրեց խումբէն երգ մը եւս
երգել:

Նախագահուհին ներկաներու կողմէ շնոր-
հակալութիւն յայտնեց եւ բոլոր մասնակցող
խումբերու մէջէն առանձնապէս Հայ երգչա-
խումբին ու իր ղեկավարին յայտնեց իր հիա-
ցումը տրուած գեղեցիկ վայելբին համար, եւ
իր խորունկ յարգանքը Հայ ազգին:

Հանդէսը փակուելԷ առաջ Պր. ՀԷնրի
Ստեփանեան եւս հրաւիրուեցաւ բանի մը խօսբով
տեղեկութիւններ տալու Թօրօնթոյի Հայերու
մասին: Պր. Ստեփանեան իր խիստ ճարտար եւ
սրամիտ լեզուով գոհացուց ու խնդացուց
ներկաները:

Ամսոյս 19 ին, Տիար եւ Տիկին Պապաեան-
ներու բնակարանին մԷջ տեղի ունեցաւ կանանց

[ 440 ]

ԱՐԱՐԱՏ

հանդիպում մը եւ մօտ 30 տիկիններու եւ
օրիորդներու ներկայութեան հիմը դրուեցաւ
Գանատահայ Միութեան Կանանց Օժանդակ
Մարմնին: Ներկաներու փափաբին համաձայն
ընտրուեցան Տիկին Պապաեան Նախագահուհի եւ
Սայր Սըլիեան Պատուակալ Նախագահուհի:

Վարչութիւն մը կազմուեցաւ հետեւեալ
կերպով. Տիկնայբ Ռեբեկա Յովակիմեան`
Ատենապետ, Ովսաննա Սըլիեան` Գանձապահ, Վ.
Դեղձունեան` Քարտուղար: Տիկին Իւթիւճեան,
Տիկին Բակլայեան եւ Տիկին Գոյումճեան`
խորհրդականներ իսկ Օր. Ալիս Խուպիկեան
փոխ բարտուղար:

Միութեան նպատակն Է օժանդակել Գանատա-
հայ Միութեան եւ մասնաւորապէս հետաբրբրուիլ
նորեկ Հայուհիներու կեանքով, ընծայել անոնց
ամԷն բարոյական խնամբ եւ ստեղծել լաւագոյն
պայմաններ անոնց բարելաւութեան համար:
նոյնիսկ հետաբրբրուիլ ճորճթաունի եւ անկէ
հեռացած որբերով եւ անոնց հանդէպ ցոյց տալ
մօր եւ բրոջ հոգածութիւն:

Ամենամեծ հրճուանբով կողջունենք այս
նոր մարմնին կազմութիւնը, կը շնորհաւորենք
զիրենք ջերմապէս եւ կը մաղթենք ամէն յաջող-
ութիւն մեր փափկասուն տիկնանց եւ օրիորդ-
ներուն իրենց օրինակելի ձեռնարկին մէջ:

Գանատահայերուս բաղձանքն Է տեսնել
Կանանց Օժանդակ Միութեան մասնաճիւղերը ամէն
Հայաբնակ քաղաքներու մէջ:

ԹՂԹԱԿԻՑ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Գանատահայ Միութեան
տեղւոյս մասնաճիւղի նախաձեռնութեամբ Մայիս
7ին ներկայացուեցաւ Սեդրակ Շահէնի
Տանջուածներ Ողբերգութիւնը` ի նպաստ
քաղաքիս Հայ դպրոցին:

= 13 -

Վարագոյրէն առաջ Տիկին Ծաղիկ Տէր
Գրիգորեան իր գողտրիկ եւ բնբոյշ ձայնով
մեներգեց բուռն ծափեր խլելով ներկաներէն:

Երեկոյթի գլխաւոր առանցքը կը կազմէր
ներկայացումը, որ կատարեալ յաջողութիւն
մըն Էր բոլոր դերասաններուն համար հակառակ
անոր որ ամէնքն ալ սիրողներ Էին: Քաղաբիս
Հայ գաղութը շատ արդարօրէն կրնայ պարծիլ
իր երիտասարդ ուժերով, որոնք ամէն
ձեռներէցութիւն եւ ջանք չեն խնայած անցեալի
իրենց ձեռնարկներու մէջ միշտ եւ յետ
այսու ալ իրենց գործունէութեան ոգին շատ
բարձր կը մնայ եւ որուն ապացոյցն եղաւ
այս վերջին յաջող ներկայացումը` յակառակ
անոր որ դժուարութիւններ կային իրենց առջեւ
տեղի, զգեստներու, տեսարաններու եւ ուրիշ
շատ մը կարեւոր պէտբերու հայթայթման մԷջ՝
չըսելով յոգնաջան աշխատանբէ վերջ դերասան-
ներու փորձերը:

Կը յուսանք թէ տարբեր քաղաքներու Հայ
Գաղութները պիտի օգտուին ՍԷնթ Քէթրինզի
այս յաջող խումբէն, զանոնք հրաւիրելով
իրենց մէջ վայելելու համար զուտ Հայկական
եւ ազգային երեկոյթներ:

Տէր եւ Տիկին Խորթոյեաններ Մայիս Ջին
երկուորեակ զաւակներով օրհնուեցան. աղջիկ
մը եւ մանչ մը:

ԿՈՒԷԼՖ.- Ապրիլ 24ին, Գանատահայ
Միութեան punwehu մասնաճիւղի ակումբին
մէջ տեղի ունեցաւ աննախընթաց ներկայացում
մը` ի նպաստ Հայ Կարմիր Խաչի: Բեմադրուեցաւ
Արշին Մալ Ալանի նման դժուարին կտոր մը,
որ շատ յաջող Էր իրապէս: Դերակատարներն
ամէնքն ալ առ հասարակ գնահատելի ձեռնհաս-
ութեամբ եւ արուեստի բոլոր նրբութիւն-

[441]

ԱՐԱՐԱՏ

ներով կատարեցին իրենց դերերը: Բաժին
ունէին Տիկին Աստղիկ Տէր Յովհանէսեան,
Օր. Աղաւնի Տէր Յովհանէսեան, Օր. Պալիկ
Էվարեան, Տիկին Նուարդ Հայրապետեան,
Տիկին Սիրանոյշ Յարութիւնեան, Պր. 32.
Հայրապետեան, Պր. Խ. Յարութիւնեան եւ Պր.
Մ. Մեսրոպեան: Յուշարարի դերն ստանձնած
էր Տիկին ԶապԷլ ՏԷր ԱրիստակԷսեան:

Կուէլֆի ամբողջ Հայութիւնը առանց
բացառութեան եւ Կոլթէն ալ բազմաթիւ
հայրենակիցներ պարագաներով միասին փութացած
էին քաջալերելու սոյն հաճելի երեկոյթը:

Քաղաբիս Հայ Գաղութը իր զոհաբերող,
գործակցող եւ միաբան ոգիով արդարեւ գնա-
հատելի տեղ մը կը գրաւԷ Գանատայի Հայ
Կեանքին մէջ:

ՆԵՐԿԱՅ ՄԸ

Արարատ ՀԱԶԱՐ նոր բաժանորդներու պէտք
ունի: Մեր քէմբէյնին դուն ալ մասնակցէ`
եւ թերթիկնիս ինբքնապահ ընելու համար քու
բաժինդ բեր տարածելով Արարատը, որ պիտի
հրատարակուի եւ պիտի մնայ Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան Որկանը մինչեւ այն
ատեն, երբ չԷ դադրած բու եւ մեր բոլոր
ընթերցողներու բաջալերանքը:

ՄՍտածԷ: Հարիւր Հայորդիներս, 10-17
տարեկան, այս թերթիկը կը նկատենբ միակ
կապը մեր եւ դուրսի Հայ աշխարհին միջեւ:
Ցրուած Գանատացիներու Ագարակներու մէջ,
հեռու որեւԷ ազգակցէ, ամսԷ ամիս պիտի
սպասենք Արարատին, պիտի գրենք անոր համար
եւ ուրախ պիտի ըլլանք մեր գողտրիկ թերթի
գտած ժողովրդականութենէն:

ՄՍասնակցէ մեր բջէմբէյնին: Դուն ալ գոհ
պիտի մնաս, մենք ալ:

- 14 - ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏԻ ՊԱՏՈՒԱԿԱԼ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

UnEpuwunn Սողիկեան, 200 Էսէքս Սթրիթ,
Լորէնս, Մէս.

Վարդգէս Վ. Սայրասուր, Լինց, Աւստրիա:

Յովհանէս Սողիկեան, 45 Փրինսըս Սթրիթ,
ՀԷմիլթըն, Գանատա:

Պր. Յ. Սըլիեան, 112 Քարլթըն Սթրիթ,
Թօրօնթօ, Գանատա:

Խորէն Տէրտէրեան, 257 Օնթարիօ Սթրիթ,
ՍԷնթ Քէթրինզ, Գանատա:

Պր. Նշան Խաչիկեան, 13 Վիգթորիա Րօտ,
ԿուԷլֆ, Գանատա:

Պր. Սարգիս Աղաճանեան, 34 Էրի Էվընիւ,
ՊրէԷնթֆօրտ, Գանատա:

Ս. Տէմիրճեան, 804 Թհըրտ Էվընիւ, Նիւ
Եորք:

Պատուակալ գործակալներ կուզենք այն
բոլոր քաղաքներուն մէջ, ուր Հայեր կը
գտնուին:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Պր. Երուանդ Փաստրմաճեան, ԹօրօնթոյԷն՝
Գանատահայ Միութեան Ակումբին, Թօրօնթօ:

Պր. Յակոբ Շիշմանեան, Թօրօնթոյէն,
ԱնգլիերէԷն Արարատ կը նուիրէ Գանատահայ
Միութեան Ակումբին, Թօրօնթօ:

Տիկին Սիրվարդ Ղազարեան, Նիակարա
ֆոլսէն, ՊԷյրութի որբանոցին:

Օր. Լուսին Սարգիսեան, ՖրէզնոյԷն՝
Պր. Սողոմոն Աղաճանեանի, Ֆրէզնօ:

Sp. Ա. Մ. ULEpuwunn, Ֆրէզնոյէն՝
որբանոցի մը:

Պր. Օ. Տէրեան Ֆիլատելֆիայէն՝ որբա-
նոցի մը:

Պր. Հայկ Տօնապետեան, Տիթրոյթէն՝ Պր.
Օհան Տօնապետեանի:

Պի. Թաթոս Թումասեան, ՍԷնթ Քէթրինզէն՝
Պի. Պողոս Յակոբեանի, Նիակարա ֆոլս:

Պր. Մ. Հ. Արամ, Տիթրոյթէն՝ չորս
օրինակ որբանոցներու:

Sy. Տէր Յովնանեան, Կուէլֆէն, կը
նուիրէ որբանոցի մը:

Պր. Ս. Արտունի, Նիւ Եորքէն՝ Պր. Ք.
Մովսէսեանի, Բարիզ:

Արարատ շնորհակալութիւն կը յայտնէ
վերոյիշեալ նուիրատուներուն, որոնք բարի
եղած են մեր թերթիկը քաջալերելու:

ՇՆՈՐՀԱԿԱԼԻՔ

Շնորհակալութեամբ ստացած ենք տասը
տոլար Պր. Ս. ՆահիկեանԷ, Շիքջակոյէն: Սոյն
գումարը պիտի յատկացնենբք տասը Հայ Դպրոց-
ներու Արարատ ղրկելու: Պր. Նահիկեան խոս-
տացած Է ամԷն տարի միեւնոյն գումարը ղրկել
Արարատին:

ԾԱԽՈՒ

Ամուսնութեան ՄԷջ Երջանիկ Ըլլալու
Քսան Գործնական Կանոններ, Հեղինակ Տր.
Ֆրէնք Քրէյն, Թարգմանեց Արտաշէս Պողոսեան:
Գին 10 սէնթ: Գրէ Արարատին` 10 սէնթի դրօշմ
ղրկելով:

ԿԸ ՏՊԱԳՐԵՆՔ

Ամէն կարգի թռուցիկներ, պրակներ,
կազմակերպութեանց ծրագիրներ, յայտարարու-
թիւններ ու տոմսակներ: Մատչելի գին: Գրէ
Արարատին նմոյշի համար:

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Ոռկան Գանատայի Հայորդիներու Միութ-
եան:
ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ Ա. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ
ԲԱԺՆԵԳԻՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ
Տարեկան տասը թիւ:

3wugE.- “ Ararat Monthly ”

c/o A. L. Alexanian,
Georgetown, Ont. Canada.

[442]

ԱՐԱՐԱՏ
Ամսաթերթ
Որկան եւ ժամադրա- The only Armenian

վայր Գանատայի Հայ- paper in Canada

որդիներու Միութեան: edited by the
bar a - ի բ Ararat Publishing

G Ի
ԲԱԺՆԵԳԻՆ I = a

BAW
ml ig a SS YU | $1.00 A VEAR.

ARARAT MONTHLY

ՏՈԼԱՐ: SS UT Address. -

Ararat Pub. Co.

Postal Station B
Box 84,

Hamilton, Ont. Canada.

Տնօրէն Խմբագիր
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ, ՅՈՒԼԻՍ - ՕԳՈՍՏՈՍ, 1927.
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԱԴԱՄԱՆԴԵԱՅ ՅՈԲԵԼԵԱՆԸ
.« 1867 - 1927 .

O CANADA!

O Canada, our homeland strong O Canada! Blest with the wealth
and free! of kings,

Fair are thy lands that spread From land to land thy fame
from sea to sea. eternal rings.

Thy mighty mountains soar, dear Fearless and bold, thy brawny
land, close to the smiling sons will guard thee night
skies. and day;

Thy children sing with one Our glorious land will never
accord, “O Canada, arise”! bow to any tyrant’s sway.

Chorus.-

O Canada! Dear Canada!
Fair are thy lands that spread
from sea to sea.
And with our lives we’?ll guard
thy liberty.
- ROBERT TODD.

[ 443 ]

ՅՈՒԼԻՍ ՄԷԿԻ ՏՕՆԸ

Յուլիս 1ին, 1927, այս երկրին ինը
նահանգները խանդավառ տօնակատարութիւն-
ներով Գանատայի Դաշնակցային Պետութիւն մը
ըլլալուն վաթսուներորդ տարեդարձը տօնեցին:

Ադամանդեայ այս յոբելեանը եկաւ նշա-
նակալից թուական մը գծելու վերջին բանի
մը տասնեակ տարիներու ընթացքին Գանատայի
ձեռբ բերած տնտեսական եւ բաղաբական զար-
գացման վրայ:

Բացի հարաւի Մեծ Դրացիէն, որ աշխարհա-
գրական բացառիկ դիրջ եւ կլիմայի բախտորոշ
առաւելութիւններ ունի, չԷ եղած ուրիշ երկիր
մը, որ այնբան արագօրէն բարգաւաճած ըլլայ՝
որքան Գանատան: Ու այս փառաւոր յառաջդիմ-
ութիւնը ուղղակի արդիւնքն E այս երկրի
այլազան ցեղերԷ կազմուած չարքաշ ժողո-
վուրդին բրտնաջան աշխատութեան, միութեան,
պետական հասկացողութեան եւ անմրցելի
ձիրբերուն:

Վաթսուն տարի առաջ արդի Գանատան
բաժնուած Էր բազմաթիւ գաղութներու՝`
Բրիտանական Հիւսիսային Ամերիկա անուան
տակ` անջատ վարչաձեւերով եւ շատ անգամ
տնտեսապէս մԷկզմէկու հանդէպ հակամարտ
դիրբերով:

Գանատական պետութեան ծննդեան նախ-
օրեակին` այդ բազմաթիւ գաղթավայրերու
առաջնորդները եկած Էին ըմբռնումի իմաստուն
հանգրուանի մը` թէ միացեալ վարչաձեւ մը
տնտեսական եւ քաղաքական շատ մը առաւելու-
թիւններով պիտի օժտէր երկիրը:

Եւ սակայն, նոյն այդ առաջնորդները
ԱտլանտեանէԷն դէպի Խաղաղական տարածուող
լայնածաւալ երկրին ցանցառ բնակչութիւնը
բաղաբական չորս հակամարտ հոսանքներու
բաժնած Էին. ամէնքն ալ իրենց տեսակէտին
մէջ անկեղծ, ամէնքն ալ զօրեղօրէն
համոզուած.

[444]

ԱՐԱՐԱՏ

Ա. Երկրին բաղաքական դիրբը անփոփոխ
պահել եւ մնալ Բրիտանական անջատ գաղթա-
վայրեր: Բ. Բացարձակապէս անկախ ըլլալ
ԱնգլիայԷ կամ ուրիշ որեւէ երկրէ: Գ.
Կցում Միացեալ Նահանգներու: Դ. Կազմել
միացեալ ինքնավար ազգ մը Բրիտանական
Կայսրութեան մէջ` Մայր Երկրի բարեացակամ
գործակցութեամբ:

Կասկած չի կար որ այն ատենուան
Անգլիան առանց որեւէ զինուորական ընդ-
դիմութեան պիտի ընդունէր վերի չորսէն որն
որ ընտրուէր. Միացեալ Նահանգներու առթած
դառն փորձառութիւնը դեռ թարմ Էր Ալպիոնի
բաղաբագէտներուն յիշողութեան մԷջ:

Քաղաքական վերոգրեալ չորս կարելիու-
թիւններու հաւատացող այն ատենուան
ժողովուրդը բաժնուած Էր աւելի բան երբէք,
եւ պայքարը բուռն էր, կծու եւ բոցավառ:

Եւ սակայն, 1867 ին, ժողովուրդին
ներկայացուցիչները, որոնք այնքան արդարացի-
օրէն Դաշնակցային Հայրեր անուամբ մկրտուած
են, պատմական բանի մը նիստերով Բրիտանական
Հիւսիսային Ամերիկայի բազմաթիւ գաղութ-
ներու Գանատա անուան ներքեւ միանալը եւ
ինքնավար պետութիւն մը կազմելը վճռեցին:

Նոր երկիր մը եւ նոր ազգ մը ծնունդ
առաւ այն ատեն եւ երկրին մէկ ծայրէն միւսը՝`
պետական հրաշալի հասկացողութեամբ մը`
հոսանքները լռեցին եւ լծուեցան մանուկ
ազգը եւ դեռատի երկիրը բարգաւաճելու
գործին:

Այսօր Գանատան պատուաբեր եւ առաջնա-
կարգ դիրբ մը գրաւած է ազգերու ընտանիքին
մէջ եւ իր Ադամանդեայ Յոբելեանով պետական
հասկացողութեան, ազգային հասունութեան
հաւաքական գործակցութեան եւ լուռ ու ներ-
դաշնակ յառաջդիմութեան մեծ դասերը կուգայ
տալ նաեւ մեզի` ՀԱՅԵՐՈՒՍ:

3.5 ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՐԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐԸ

Խմբագրութիւնս եւ Արարատի վարչու-
թիւնը թերթիս բարոյական եւ հայացի յանձնառ-
ութիւններն ալ աւելի շօշափելի հանգրուանի
մը հասցնելու համար յառաջիկայ տարեշրջանի -
Սեպտեմբերի թիւէն սկսեալ - տասը թիւերուն
հետեւեալ գրական մրցանակները սահմանած Է
եւ մրցումներուն պիտի մասնակցին Գանատայի
Հայորդիները միայն:

Ա.- Այն Հայորդին, որ Արարատի տասը
թիւերուն պարունակած յօդուածներէն իւրա-
բանչիւրը 25-40 բառերով կը համառօտագրէ
եւ լաւագոյն հաւաքածոն յառաջիկայ Յուլիսին
Արարատին կը ղրկէ պիտի ստանայ գեղեցիկ
հեծելանիւ մը: Բ. լաւագոյն հաւաբածոն
ղրկողը պիտի ստանայ հինգ տոլար: Այս
մրցումին մասնակցողներ եթէ ուզեն` մաս-
նաւոր տետրակներ կը ղրկենքբ իրենց:

Բ.- Տասը թիւերուն մէջ լաւագոյն ինքջ-
նատիպ յօդուածներն ունեցողը պիտի ստանայ
7 տոլար, Բ. լաւագոյնը՝` հինգ տոլար:

Գ.- Տասը թիւերու մէջ լաւագոյն թարգ-
մանութիւններն ունեցողը պիտի ստանայ հինգ
տոլար, Բ. լաւագոյնը՝ 3 տոլար:

Յօդուածագիրներ կրնան ծածկանունով
ստորագրել իրենց գրութիւնները: Բ. եւ Գ.
մրցումներուն դատաւորները պիտի ըլլան
Արարատի ընթերցողները, որոնց պիտի ղրկենբ
մասնաւոր հարցարաններ լեցուելու համար:

երեք տարբեր մրցումներ պիտի ծա-
նուցուին յաջորդ թիւով:

Այն Հայորդիները, որոնք կը փափաբին
աւելի լուսաբանութիւններ ստանալ` նամակով
կրնան դիմել Արարատին եւ պատասխանները
պիտի երեւան յաջորդ թիւով:

Սոյն գրական մրցանակներու նիւթական
մատակարարութեան մասին լուսաբանութիւններ
պիտի տրուին յաջորդիւ:

ՎԱՐՉԱԿԱՆ

Արարատի այս թիւը անսովոր կերպով
գրաւուած ըլլալով` մեզի վճարումներ
ընողներու Փոխան Ստացագիր ցանկը
յապաւեցինք: Ապագային այս ցանկը կանոնաւոր
կերպով պիտի երեւայ թերթին մէջ:

Քանի մը օրէն մեր գործակալներուն պիտի
ղրկենք Արարատին մասնաւոր ստացագիրները`
գանձումներու ատեն գործածելու համար:

Արարատը շարունակելու համար բոլոր
Հայորդիներու բաղձանքը եւ բազմաթիւ բարե-
կամներու սուր յանձնարարութիւնները գործ-
նական բաջալերանբներով համեմուած` անգամ
մըն ալ կուգան ամրապնդելու վարչութեանս
յանձնառութիւնները:

Գանատայի Հայորդիները եւ Արարատ միշտ
հաւատացողներ եղած են մեր բարեկամներու
գործակցութեան, ինչ որ մեծ չափով ի յայտ
եկաւ վերջին քանի մը շաբաթներու ընթացքին:

Ի՞ՆՉ ԿԸ ԽՈՐՀԻՆ ՈՒՐԻՇՆԵՐ

Յաջորդ թիւով փնտռեցէբք Արարատը եւ
կարդացէջ թէ ի՞նչ կը խորհին Արարատի բարե-
կամները մեր թերթիկի մասին:

Միութիւններու, կոմիտէներու, կազմա-
կերպութեանց եւ անհատներու նամակներէն
հատուածներու արտատպումով մեր ընթերցող-
ներուն առջեւ պիտի դնենք թերթիս օգտակար-
ութեան մասին հեղինակաւոր կարծիքներ եւ
նոյնիսկ թելադրութիւններ, որոնբ սիրով
ընդունած ենբ միշտ:

=v Ares ԱՐԱՐԱՏ

Ստորեւ երեւցած երկու յայտարարութիւններէն Արարատի ընթերցողները պիտի հասկնան թէ
այս թերթիկը Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութենէն բոլորովին անկախ Է` ինչպէս բանիցս
յայտարարուած Էր նախապէս: Անշուշտ գործին շարունակութիւնը ճիգ եւ ժամանակ կը
պահանջԷ` բայց օգտակարութիւնը ամԷն տարակոյսէ վեր Է:

The Armenian Relief Association of Canada wishes its friends and supporters
to know that by mutual agreement, the official relationships between the
Association and Mr. Alexanian have terminated, and as Mr. Alexanian leaves the
Home at Georgetown for other employment, it has been arranged to transfer to him
the Armenian English paper known as the “Ararat,” which in the future he will
publish as his own enterprise for the service of the Armenian people.

While from time to time the Armenian Relief Association of Canada may speak
to the Armenian people of Canada through the “Ararat”, over the signature of the
Association, the paper ceases to be the organ of the Association.

I. W. Pierce.
June 27th, 1927.

I, A. L. Alexanian, wish to acknowledge the friendly relations that have
obtained between myself and the Armenian Relief Association of Canada during the
years of my services at Georgetown, and the amicable conditions under which these
relations terminated.

In accepting the “Ararat” as my own private enterprise, I wish the readers
of “Ararat” to know that it is my purpose to use it for the general good of the
Armenian people in Canada, and that whatever statement may at any time be made
through the paper affecting the work of the Armenian Relief Association of Canada
will be in the form of a communication from the Armenian Relief Association of
Canada and over its signature.

A. L. Alexanian.
June 16, 1927.

[ 446 ]

ՎԱՐԺԱՊԵՏԻՆ ՏՂԱՆ
- Շարունակուած նախորդ թիւէն -

Մարտիկ իր մտածումներու անդունդին
մէջ խորասուզուելէ յետոյ Կրակոտ Գրիգորի
հանելուկը լուծեց` անմիջապէս վեր ցատբքեց,
հապճեպով մը իր զգեստները հագաւ եւ Հրա-
մանատար Արամի վրանը վազել սկսաւ` իր
սրնթաց ձիուն վրայ: Սպայակոյտի վրանները
եւ Հրամանատարը բանի մը մղոն հեռաւորութ-
եամբ գիւղի մը կողբին` բլուրի մը վրան կը
գտնուէին:

Իր սրնթաց արշաւի ընթացքին բանի մը
անգամներ պահակներու հանդիպեցաւ, զանոնք
գոհացուց զանազան պատասխաններով եւ հասաւ
վերջապէս հրամանատարին վրանին մօտ:

Հոս այնքան դիւրին չէր խօսք հասկցնել
պարտաճանաչ եւ արթուն հսկող Հայ պահակ-
ներուն, ուստի, ձիէն վար իջաւ, ինբջզինքը
ծանօթացուց անոնց թէեւ շատ դժուարութեամբ
եւ պնդեց թէ գիշերուան այդ առաջացած ժամուն
իրեն համար եւ ամբողջ կամաւորական գունդ-
երու յաջողութեան համար շատ կարեւոր Էր
անմիջապէս տեսնել Զօրապետը եւ իր տեղեկու -
թիւնները հաղորդել անոր` նոյնիսկ եթէ ան
իր ամէնէն խոր եւ ամէնէն անուշ բունին մէջ
եղած ըլլար:

Պահակներէն ոմանք կը ճանչնային
Մարտիկը, իսկ ամէնքն ալ լսած Էին անոր
պատմութիւնը, ուստի իրենց տասնապետը մեծ
վրանը ուղղուեցաւ եւ այնտեղի պահակին եւս
բացատրութիւններ տալով` վերջապէս Մարտիկը
Արամին առջեւ հանուեցաւ:

Դեռատի պատանիին սիրտը եռանդով ու
խանդավառութեամբ կը տրոփէր քանի կը մօտենար
Մեծ Հայուն, Արամին:

Ան կատարեալ համարձակութեամբ պատմեց
ինչ որ գիտէր Կրակոտ Գրիգորի մասին:

[ 447 |]

ԱՐԱՐԱՏ

Հրամանատարին ճակատը պահ մը
կնճռոտեցաւ. վեր ցատքեց, անհաւասար
բայլերով գետինը վեր վար չափել սկսաւ,
գանկը բանի մը անգամ բերեց, բրտնիլ սկսած
ճակատը սրբեց եւ Մարտիկին դառնալով` հեզ
ու մտերմիկ շեշտով մը հարցուց.

- Բոլորովին վստա՞հ ես այս տեղեկու-
թիւններուդ ճշմարտութեանը մասին:

- Այո, Պարոն Զօրապետ, պատասխանեց
Մարտիկ, վստահ եմ որ այսօրուան Կրակոտ
Գրիգոր ըսուածը նախկին Թուրք զապթիէն Է,
եւ վստահ եմ թէ իր լաւ Հայերէն գիտնալուն
համար հոս մեր բանակը մտած Է լրտեսելու
եւ Թուրք սպայակոյտին տեղեկացնելու համար
Կամաւորական Բանակին բոլոր շարժումները:

Զօրապետը քանի մը րոպէ եւս մտածեց եւ
յանկարծ ձայնեց իր պահակին, որուն քանի
մը տողնոց հրաման մը գրելով տուաւ:

Քիչ վերջ խումբ մը զինուորներ Արամին
առջեւն ելան եւ հրաման ելաւ Կրակոտ Գրիգորը
ձերբակալել: Զայն իր վրանին մէջ չի գտան եւ
ստորադաս սպայէ մը հասկցան որ Գրիգորը այդ
գիշեր ուրիշ զինուորի մը հետ Էսքիճէ ձորին
վերեւ` բլուրին կողքին պահակ կեցած En:

Անմիջապէս զանազան ուղղութեամբ, բայց
չափազանց զգուշութեամբ փութացին զայն
գտնելու:

ճիշտ ժամանակին հասան. այն ատեն, երբ
թշնամի բանակէն երկու լրտեսներ կը մօտե-
նային` Գրիգոր սուինի հարուածներով յար-
ձակեցաւ իր պահակ ընկերոջ վրայ, զայն յան-
կարծակիի բերելով խողխողեց եւ երկու
Թուրքերը դիմաւորելով զանոնք ողջագուրեց`
ինբզինջը բոլորովին ապահով զգալով: Հայ
կամաւորներու փոքրիկ խումբը զանոնք պաշա-
րած Էր արդէն եւ անոնց տասնապետը սպառ-
նալից վճռականութեամբ մը պոռաց.

= 461 ԱՐԱՐԱՏ

- Անձնատուր եղէք:

Երկու Թուրք լրտեսներուն եւ կեղծ
Գրիգորի զինաթափ ըլլալԷն յետոյ զանոնք
առաջնորդեցին ընդհանուր բանակատեղին:

Միջադէպը չափազանց գաղտնի պահուեցաւ
բոլոր բանակէն եւ յաջորդ օրն իսկ լրտես-
ական խոշոր ցանց մը երեւան եկաւ բանակին
մէկ ծայրէն միւսը: Կրակոտ Գրիգոր, կեղծ
կամաւորը, անոնց առաջնորդն En:
Պատերազմական ատեանը արագ վճռականութեամբ
մը անոնց պատիժը սահմանեց.

ՄԱՀԱՊԱՏԻԺ...

Պատանի Մարտիկ, այս անգամ իբր
զինուոր, իր սիրելի մօր դահիճ զապթիէին
մահապատիժը անձամբ գործադրեց:

Քանի մը օր վերջ Կամաւորական Բանակը
ընդհանուր տողանց մը պիտի ունենար: Մարտիկը
ներկայացուցին Ռուս Ընդհ. Հրամանատարին,
որ Հայորդիին ճակատը համբուրեց, անոր
գանգուր մազերը շոյեց, մատուցած ծառայութ-
եանց մեծութիւնը բացատրեց եւ իբր վարձա-
տրութիւն` անոր կուրծբէն կախեց Մեծն
Ռուսաստանի Զինուորական ամենէն մեծ շբքա-
նշանը` ՄԵԾՆ ՊԵՏՐՈՍԻ ԽԱՉԸ:

Ռուս բանակին մէջ հազիւ թէ քանի մը
բարձրաստիճան հրամանատարներ այդ շքանշանին
արժանացած Էին:

ՄՍարտիկին շնորհուեցաւ նաեւ Գնդա-
պետութեան աստիճանը: Հերոս գնդապետը,
Փոբրիկ Առիւծը, Կամաւորական Բանակի Զարդը
կը կոչէին զայն ամէն կողմ:

Անդին, Թուրք բանակը 5000 ոսկի խոս-
տացած Էր անոր որ Մարտիկին գլուխը
Ապտուլլահ Փաշային բերէր:

Անգամ մը, Փոքրիկ Գնդապետը երբ 2pw-
խումբով մը անտառի մը եզերբէն կանցնէր,
ճամբուն վրայ նշմարեց աղտոտ մսակոյտ մը:
Ամէնքն ալ իրենց ձիերէն վար իջան եւ տեսան
որ կմախացած, աղտոտ փաթոյթներով, բալելու

կամ խօսելու անկարող, կիսամեռ տղայ մըն
էր: Ընկերները ուզեցին զայն հոն թողուլ
եւ երթալ` առարկելով թէ տղան անյոյս վիճակի
մը մէջ Էր եւ պիտի մեռնէր, հետեւաբար
աւելորդ Էր բան մը ընել: Բայց Գնդապետ
Մարտիկ չի համոզուեցաւ եւ ստիպեց զանոնք
մեծ զգուշութեամբ վերցնել զայն եւ տանիլ
հիւանդանոց:

Սովահար տղեկը ոչինչ կրնար ուտել. իր
մարսողական գործարանները խանգարուած էին.
ոչ ալ կրնար շարժիլ խեղճը: Բայց Մարտիկի
պատուէրով եւ անոր սիրոյն համար վարպետ
Հայ բժիշկներ եւ հիւանդապահուհիներ զգոյշ
խնամբներ չի խնայեցին հիւանդին համար եւ
այս վերջինը բանի մը շաբաթ վերջ սկսաւ
ինբզինբ գտնել եւ բիչ մը շարժիլ ու խօսիլ:

Տասն օրէ ի վեր Մարտիկ իր սովորական
այցելութիւնը չէր կրցած տալ պատանի
հիւանդին ուրիշ տեղեր կանչուած ըլլալուն
համար եւ այս անգամ երբ հիւանդանոց եկաւ`
մեծ եղաւ իր զարմանքն ու հրճուանբը` երբ
ճանչցաւ Մեծ Քիթ Խաչօն, գիւղի իր խաղ-
ընկերը: Անոր փաթտուեցաւ, ողջագուրեց
զայն եւ հին յիշատակները մտաբերելով
սկսաւ մանկիկի մը պէս լալ. Մարտիկը, որ
դեռ պատանի թէեւ, բայց տղամարդու ամէն
ձիրբերն ունէր եւ երբէք չէր լացած եւ
լացողներն ալ չէր սիրած:

Մեծ Քիթ Խաչօն երեք ամիս վերջ արդէն
առողջացած En եւ Մարտիկէն անբաժան:

Կովկասեան ճակատամարտներԷն մէկուն
մէջ Գնդապետ Մարտիկ բաւական ծանր վԷրբ մը
ստացաւ եւ Երեւանի հիւանդանոցը փոխա-
դրուեցաւ:

Իր մօտ, ուրիշ անկողնի մը մԷջ պառկած
էր Հայ զինուոր մը, որուն մարմինը սոսկալի
կերպով փարատուած Էր թշնամի ռումբի մը
կտորներէն եւ այժմ մարած եւ անյոյս

ma SKS ԱՐԱՐԱՏ

կը տանջուէր սոսկալի ցաւերու մԷջ:

Մարտիկ շուտով աղէկցաւ, բայց չէր
գիտէր ինչո՞ւ համար, հետաբրքրուիլ սկսաւ
իր penuh վիրաւորով, որ դեռ ինբզինջը չէր
գտած հակառակ քանի մը շաբաթներԷ ի վեր
խնամբներու ենթակայ ըլլալուն:

Մարտիկ, Գնդապետ Մարտիկ ըսել կուզեմ,
ամէն ատեն միջոց մը կը գտնէր հիւանդանոց
այցելելու, զայն տեսնելու եւ անոր վիճակին
մասին բժիշկներէն տեղեկութիւն քաղելու:

Անգամ մը հիւանդը աչքերը բացաւ եւ
պատանի գնդապետը իր քով տեսաւ. պահ մը
աչքերը երկարօրէն անոր սեւեռեց եւ առաջին
անգամ ըլլալով փոբրիկ ժպիտ մը երեւցաւ
նիհար եւ այլանդակուած դէմբին վրայ:

Հիւանդապահուհին որ այդ ժպիտը տեսաւ`
շատ գոհ մնաց, որովհետեւ լաւ նշան մըն En
rE հիւանդը պիտի բժշկուէր:

Մարտիկ շատ անգամներ գնաց տեսնել
հիւանդը, եւ զարմացաւ լսելով թէ ան միայն
իր այցելած ատենները աւելի կազդուրուած
կերեւար եւ ինբջզինքին կուգար: Վիրաւորը
անկէ յետոյ յաճախ զառանցանբներ կունենար,
որոնք դեռ անհասկնալի էին: Անգամ մը միայն
Մարտիկ բառը հասկնալի եղած En~ բայց ոչ
հաստատ հնչիւնով:

Այսպէս շարունակուեցաւ ժամանակ մը եւ
անգամ մըն ալ երբ Մարտիկ դարձեալ հիւանդին
բովն էր, այս վերջին դժուարին ճիգերով իր
մէկ ձեռբը երկարեց կարծես Մարտիկինը
բռնելու համար: Անկէ յետոյ Մարտիկ ինքն
En որ իր ձեռքը կերկարէր: Օր մըն ալ երբ
կը շոյէր անոր դէմքը` զարմացաւ տեսնելով
որ հիւանդը համբուրեց զայն:

Բժիշկները յայտնած Էին Մարտիկին թէ
հիւանդին վիճակը անյուսալի Է, բայց եթէ
ինք շատ յաճախ այցելէր անոր` գոնէ կեանքն
ու չարչարանքը տանելի պիտի ըլլար խեղճին
համար:

Կիրակի առտու մը, Մարտիկ սովորականին
պէս եկած եւ կըսպասէր հիւանդին սնարին
մօտ: Վիրաւորը կը քնանար. զառանցանքի
ատեն Էր. այս անգամ բառերը քիչ մը հասկնալի
Էին: Մարտիկ եւ հիւանդապահուհին կցկտուր
բառերէն բաներ մը հասկնալ կուզէին` եւ
ահա Մարտիկ սարսուռ մը զգալ սկսաւ` երբ
իր անունը լսեց: Մարտիկ բառը բանի մը
անգամ կրկնուեցաւ սակայն: Պատանին ալ
աւելի լարուած ուշադրութեամբ մը աշխատեցաւ
լսել հիւանդին, որ սակայն արթնցաւ վերջա-
պէս եւ մեղմ ժպիտով մը Մարտիկին նայեցաւ,
անոր ձեռբէն բռնեց եւ կարծես չէր ուզեր
ձգել զայն:

Միւս օրը Մարտիկ դարձեալ հիւանդին
եկաւ եւ շատ գոհ մնաց տեղեկանալով թէ ալ
աւելի բարուոքած En: Այդ օրը ան շատ անգամ-
ներ իր աչքերով փնտոած Էր Մարտիկը եւ երբ
վերջապէս տեսաւ զայն իր բոլոր ճիգերով
ուզեց նստիլ եւ ալ աւելի լաւ դիրքի մը մէջ
Մարտիկին նայիլ:

Հիւանդը սկսաւ կցկտուր բառեր արտա-
սանել, եւ երբ Մարտիկ իր բովը, աթոռի մը
վրան նստաւ` այն իր տկար բազուկը երկնցուց,
գրկեց զայն եւ այս անգամ աւելի որոշ եւ
աւելի լսելի ձայնով մը ըսաւ.

- Մարտիկ, մա-ր-տ-կ, իմ տը-ղ-Է-ս,
n-np-w-Uu մ-ե-ծցե-լ G-u:

Մարտիկ հեծկլտալ սկսաւ, pnup այլա-
կերպուած վիրաւորը իր հայրն էր...

Ալ չի զատուեցաւ անոր սնարին քովէն
եւ կարծես պահապան հրեշտակի մը պէս միշտ
սպասեց հոն:

Միւս օրը հիւանդը ալ աւելի լաւ դրութ-
եան մը մէջ En, phe մը աւելի յստակ կը
խօսէր եւ բիչ մը աւելի ալ զօրաւոր En:
Մարտիկին ձեռքերն իրենին մէջ բռնած` ալ »չԷր

29.80

ուզեր թողուլ զանոնք. յաճախ կը համբուրէր,
յաճախ անուշ ժպիտով մը անոր մատղաշ դէմքին
կը նայէր:

- Մարտիկ, իմ տղան, ըսաւ ան, օրհնուած
եղիր, բազուկներդ երկաթ դուն ալ առիւծ
եղիր, ապրէ մայրիկիդ եւ ազգին վրէժը
լուծելու համար, մի-շտ զինուոր ե-ղիր,
ծառայէ Հայ-ա-ստ-անին համար, մը-նաս
բ-ա-ր-ով... ու անգամ մըն ալ իր նայուածքը
անուշ ժպտով սեւեռեց իր զաւկին ու
մեռաւ...:

Մարտիկը զինուոր մըն En. ան խոր վշտի
մէջ էր` բայց չի լացաւ երկար. չէր սիրեր
լացողները եւ ինքն ալ պիտի չի լար:

Թաղումը փառաւոր ընել տուաւ: Ի պատիւ
իրեն` զինուորական յարգանբներ եղան
մեռեալին:

ԱնկԷ վերջ Մարտիկ փնտռեց, շատ փնտռեց
հօրը պատմութիւնը հասկնալու համար եւ
վերջապէս օր մըն ալ զինուոր մը իրեն
ներկայացաւ եւ յայտնեց թէ կը ճանչնար իր
հայրը, որ ձերբակալուած Է եղեր, ու երբ
իր ընկերներով պիտի սպանուէին` ան կերպով
մը կրցած Է փախիլ եւ անտառներու մէջ հոս
ու հոն թափառելԷ յետոյ ամայութեան եւ
փախստական կեանքի մէջ իրեն հանդիպած Է եւ
վերջապէս Գունդին միացած են, ուր կռուած,
բաջաբար կռուած, ամենէն տկար կողմերը
վազած եւ հերոսի մը պէս վիրաւորուած
ըլլալով վերջապէս հիւանդանոց փոխադրուած
էր, ուր մեռած:

Ալ անկէ յետոյ Մարտիկ բանակին ոգին
եղած Էր, Կովկասեան բանակի նահանջէԷն վերջ
Մուրատի հետ կռուած Էր եւ վերջապէս
Անդրանիկի գունդին միացած եւ օր մըն ալ
փառաւոր կռուի մը մէջ ճշմարիտ Հայ հերոսի
մը պէս ինկած Է:

ՎԵՐՋ

ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

[450]

ԱՐԱՐԱՏ

ՊԶՏԻԿ ԲԱՆԵՐ

Երկու մարդիկ նաւարանի մը մԷջ կաշ-
խատէին փոբրիկ տախտակ մը տաշել եւ զայն
խոշոր նաւու մը վրան փակցնելու համար:
Տախտակը շատ պզտիկ Էր եւ անարժէք:

Երբ անոնբ իրենց գործը առաջ կը
տանէին` որդ մը, շատ փոջրիկ որդ մը կէս
մատնաչափ, գտան տախտակին մԷջ:

- Այս տախտակը որդոտ Է, ըսաւ անոնցմէ
մէկը իր ընկերոջ, պիտի գործածե՞նք զայն:

- Չեմ գիտեր, այո, կարծեմ կրնանք
գործածել զայն, անշուշտ ոչ np կրնայ
տեսնել:

- Այո, բայց մէջը ուրիշ որդեր կրնան
գտնուիլ, որոնք կը բազմանան եւ նաւուն
կրնան վնասել:

- Ոչ, ես այդպէս չեմ կարծեր, անշուշտ
տախտակը շատ արժէք մը չունի, բայց չեմ
ուզեր զայն նետել: Հոգ մի ընէր որդին
համար, միայն մէկ հատ տեսանք մենք, զայն
նաւուն անցնենք:

Այսպէս տախտակը դրին եւ վերջապէս նաւը
լրացաւ. հրաշալի նաւ մըն Էր արդարեւ: Զայն
ծովն իջեցուցին եւ բանի մը տարիներ գոր-
ծածուեցաւ ջուրին վրայ:

Բայց, հեռաւոր ճամբորդութեան մը ատեն,
հասկցուեցաւ որ նաւը հետզհետէ տկարացաւ
եւ փտած գտնուեցաւ: Տախտակները որդերէն
ծակծկուած Էին:

Նաւապետը աշխատեցաւ զայն ծովեզերք
հասցնել` բայց ի զուր, նաւը ծակեցաւ,
ջուրը առատօրէն ներս խուժեց եւ կարճ ժամա-
նակի մը մէջ նաւը ճամբորդներով եւ իր մէջի
ապրանքներով միասին ծովուն յատակը իջաւ:

Այս պատմութենէն կը հասկնանք թէ
հրաշալի նաւ մը, բազմաթիւ YGwuptn եւ մեծ-
արժէք ապրանքներ

SQ ec ԱՐԱՐԱՏ

կրնար կորսուիլ փոբրիկ որդի մը պատճառաւ
եւ արդեօք ո՞րքան պատուհասներ կրնայ մարդ

մը իրեն եւ ուրիշներու պատճառել` փոբրիկ
սխալ մը գործելով այն մարդուն նման, որ
որդոտած տախտակը նաւուն մԷջ գամեց:

Թարգմ.

ԶԱՒԷՆ ԱՐՏԷՄԵԱՆ

ՈՒՇԱԴՐՈՒԹԻՒՆ

Մեր Միացեալ Նահանգներու բաժանորդ-
ներէն կը խնդրենք որ Արարատին բաժնեգինը
չԷբով չի ղրկեն. 25 սէնթ կը կորսնցնենք
գանձելու ատեն` ըստ տեղական դրութեան եւ
ասիկա խոշոր սակ մըն Է:

Առաքումներն ըլլալու են Մընի Օրտըրով
կամ նամակի մէջ ներփակուած:

ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՀԻՒՐԸ

ժամանակին հարուստ մարդ մը կար, որ
շատ անգութ En ժողովուրդին հանդէպ, որոնք
կաշխատէին իր կալուածներուն վրայ:

Անոնք շատ աղքատ Էին եւ հարուստ
կալուածատէրը շատ քիչ կը վճարէր անոնց
աշխատանքին փոխարէն:

Եկաւ ատեն մը, երբ այդ երկրին մէջ
սով եղաւ. աղքատները ուտելիք չունէին եւ
կալուածատէրին պալատը կերթային ու հաց կը
մուրային. բայց ան սեղանին փշրանքներն
անգամ չԷր տար:

Երկրին թագաւորը այս բոլոր բաները
լսեց եւ իր ծառաներէն մէկը ղրկելով`
հարուստը ճաշի հրաւիրեց:

Հարուստ կալուածատԷէրն երբ թագաւորին
հրաւէրը լսեց ինբզինքը չափազանց հպարտ

զգաց: Ան իր ամենէն ընտիր ձիերը ամէնէն
փառաւոր կառքին լծեց եւ ծառաներու բազմու -
թիւնէ մը շրջապատուած՝ իր հրաշալի
զգեստներն ալ հագած թագաւորին պալատը
հասաւ:

Թագաւորը զայն սիրալիր կերպով
ընդունեց եւ իր ճաշասրահն առաջնորդեց,
ուր երկու հոգիի համար սեղան պատրաստուած
էր:

Սեղանը զարդարուած En գեղեցիկ ծաղիկ-
ներով եւ պտուղներով. ծառաներ, շարժական
սեղաններու վրայ տեսակ տեսակ համադամներ
դրած էին եւ կըսպասարկէին:

Նախապէս ապուր բերին եւ առաջ թագա-
ւորին առջեւ դրին, որ կերաւ եւ երբ
լմննալու վրայ Էր` հարուստին ալ ապուրը
բերին: Այս վերջինը հազիւ թէ համը պիտի
նայէր` երբ թագաւորն իր ապուրը լմնցուց
եւ ծառաները ամանները առին` այնպէս որ
հարուստը դգալ մը անգամ չի կրցաւ բերանը
տանիլ:

Յետոյ ուրիշ համադամներ բերուեցան եւ
նախապէս թագաւորին առջեւ դրուեցան եւ երբ
ան լրանալու վրայ Էր հարուստին ալ բերին,
բայց ան դեռ պատառաբաղին եւ դանակին sh
դպած թագաւորը լմնցուց եւ ծառաները դարձեալ
ամանները վերցուցին:

Այսպէս, անոնք աման աման թագաւորին
առջեւ կը բերէին, որ մեծ ախորժակով կուտէր
եւ կը գովէր զանոնք ու երբեմն ալ կը
հարցնէր հարուստին թէ ի՞նչպէս կը գտնէր
կերակուրները եւ թէ անոնք իրապէս շատ
համեղ չԷ՞ին:

Բայց ամէն անգամ որ հարուստը կերա-
կուրներուն համը պիտի նայէր` ամանները կը
վերցուէին առջեւէն:

Վերջապէս ճաշը լրացաւ եւ կալուածա-
տէրը պատառ մը բան դեռ կերած չէր, փշրանք
մը հաց իսկ բերանը դրած չԷր` որովհետեւ
ծառաները

- 10 - ԱՐԱՐԱՏ

մոռցած Էին հաց դնել իր առջեւը եւ ինք
գիտէր թէ թագաւորի մը հետ ճաշած ատեն
մարդ բան մը ուզելու չԷր: Պարզ En որ
հարուստը շատ անօթի էր` որովհետեւ այս
ճաշկերոյթին գալու համար
պատրաստութիւններ տեսնելու զբաղուած Էր
եւ ամբողջ օրը բերանը բան մը դրած չէր,
նամանաւանդ թագաւորին հետ սեղան նստած
ատեն տեսակ տեսակ խորտիկներու հոտը իր
պարապ ստամոքսը գրգռած Էր եւ ասիկա իրաւ
որ շատ երկար տեւած En:

Սեղանը ձգելէ վերջ թագաւորն իր հիւրը
առաջնորդեց պալատին գաւիթը եւ Գիշեր Բարի
ըսելով զայն ճամբու դրաւ: Թագաւորը բան
մըն ալ չըսաւ իր հիւրին այդ տարօրինակ
ճաշին համսր:

Հարուստը տուն գնաց` անօթութենէն
մարելու վրայ եւ սակայն բան մը չի մոռցաւ
այն դասէն, զոր թագաւորը լռութեամբ
սովրեցնել ուզած Էր իրեն եւ անկէ ետքը
աղքատներուն հետ լաւ կը վարուէր եւ անոնց
ճշմարիտ բարեկամը եղաւ:

Թարգմ.

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ՀԱՍՑԷ ՓՈԽՈՂՆԵՐՈՒՆ

Այն բաժանորդները, որոնք հասցէնին կը
փոխեն, տասը սէնթ ներփակուած նամակով մը
տեղեկացնելու են նաեւ իրենց հին հասցէն`
նորին հետ միասին. այլապէս կը ցաւինք որ
դիմումներ պիտի չկրնանբ նկատի առնել:

ՏԱՐԱԾԷ ԱՐԱՐԱՏԸ, որ Նոր Սերունդին

թերթն Է` մաքուր, հաճելի եւ օգտակար:

ՃԱՄԲՈՐԴՆԵՐԸ ԵՒ ԱՐՋԸ

երկու ճամբորդներ անտառի մը մԷջԷն կը
ճամբորդէին: Անոնք խոստացան իրարու որ
եթէ վտանգ մը պատահի՝ իրարմէ պիտի չի
հեռանան եւ զիրար պիտի պաշտպանեն: Հազիւ
rE բիչ մը անդին բալեցին, երբ յանկարծ
խիտ ծառերուն մէջէն արջ մը դուրս ելաւ եւ
ուղղակի իրենց կողմը եկաւ: Անոնցմէ մէկը
լաւ ծառ ելլել գիտնալուն համար վեր շուլ-
լուեցաւ, բայց միւսը որ այդ տեսակ վարժու -
թիւն մը չունէր` գետնին վրայ փռուեցաւ իբր
թէ մեռել մը:

Արջը եկաւ մարդուն բով, որ իր շունչը
բռնած Էր: Կենդանին զայն հոտուըտաց եւ
կարծելով թէ մեռած Է, իր ճամբան
շարունակեց:

Միւս ճամբորդը անմիջապէս ծառէն վար
իջաւ եւ իր ընկերոջ հարցուց թէ արջը ի՞նչ
ըսաւ իրեն` երբ ան իր բերանը այնքան մօտե-
ցուցած Էր ընկերոջը ականջին:

- Eh, պատասխանեց միւսը, այդ արջը
իրաւ որ շատ խելացի կենդանի մընէ եղեր: Ան
ինծի խորհուրդ տուաւ որպէսզի ապագային
այլեւս բեզի պէս վախկոտ վատերու վրայ չի
դնեմ իմ յոյսս` որպէսզի անգամ մըն ալ
չըլլայ որ խաբուիմ այսօրուան պէս: ՉԷ՞մի
որ ճիշտ քիչ մը առաջ իրարու խօստացած
էինք UJEYquEyE չի զատուիլ եւ վտանգի մը
պարագային իրարու օգնել:

ճշմարիտ ընկեր մը իր բարեկամը երբէբ
չի լքեր վտանգի ատեն:

Թարգմ.

ԺԻՐԱՅՐ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ

Արարատի տպարանը կըստանձնԷ ամէն տեսակ

տոմսակներու, ծանուցումներու, յայտարար-

ութեանց եւ պրակներու տպագրութիւնը:

Paes Be
ՃԱԳԱԼՆ ՈՒ ԱՌԻՒԾԸ

ճագալին կինը եւ զաւակները չափազանց
վախցան երբ լսեցին առիւծին մռնչելը:
Անոնք սկսան դողալ ու սարսափիլ՝` որով-
հետեւ գիտէին թէ ինչ պիտի ըլլար իրենց
վախճանը` եթէ առիւծը վեր գալու ըլլար:

Պարոն ճագալը իր տունը ժայռի մը
կատարին վրայ շինած Էր եւ իր կնոջ ու
զաւակներուն լեղապատառ վախը տեսնելով
սիրտը կտոր կտոր եղաւ:

Բայց անիկա շատ խորամանկ Էր եւ վերջա-
պէս միջոց մը գտաւ առիւծին արհաւիրքէն
ազատելու համար:

Վերէն առիւծը կանչելով ըսաւ.

- Վեհափառ Արքայ, այստեղ խոշոր եզ մը
սպանած եմ եւ միսը ինծի, կնոջս եւ իմ
զաւակներուս բաւելէԷ յետոյ դեռ մեծագոյն
մասը կաւելնայ, եկուր եւ զայն քու բռնած
որսիդ պէս վայելԷ, վերջապէս դուն ալ մեր
դրացին ես, կրնայ ըլլալ որ օր մըն ալ դուն
մեզի բաժին կը հանես քու որսերէդ:

- Բայց դուն շատ բարձր ես, ճագալ
Քեռի, ես ի՞նչպէս կրնամ վեր գալ, չը՞լլար
որ դուն միսերը վար նետես, պատասխանեց
առիւծը, որ միսի ձայն առնելուն համար թուքը
կուլ տալ սկսած Էր անօթի ըլլալով:

- ԱտկԷ դիւրին ի՞նչ կայ, վեհափառ, ես
չուան մը վար կերկարեմ եւ դուն անոր
կախուելով վեր կելլես եւ ուզածդ կը զատես
կը տանիս:

Առիւծը հաւանեցաւ եւ մեր ճագալ Աղբարը
երկայն չուան մը վար երկնցուց: Առիւծը անոր
ծայրէն խածնելով սկսաւ կախուիլ եւ ճագալ
Աղբարը վերէն սկսաւ քաշել:

Առիւծը հազիւ թէ ժայռին կատարին մօտե-
ցած Էր, երբ ճագալն յանկարծ չուանը թող
տուաւ եւ մեր վեհափառ առիւծը դարվար
գլտորուելով կտոր կտոր եղաւ: Անկէ վերջ
ճագալին ընտանիքն այլեւս վախ ու դողի մէջ
չէին:

Նման. Անգլ.

ՅՈՒՍԻԿ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

[453]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ԵՐԳԱՐԱՆՆԵՐԸ

Այս կոկիկ եւ գեղեցիկ երգարաններէն
միայն քանի մը հատ մնացած են. գինը 25
սէնթ Է, փոստի ծախքով 30 սէնթ: Հատ մը
ապսպրէ` բանի չԷ սպառած:

ԱՌԻՒԾԸ ԵՒ ԱՅԾԸ

Առիւծ մը օրին մէկը այծ մը տեսաւ, որ
կը գտնուէր սեպ ժայռի մը վրան, ուր չէր
կրնար ինքն ալ ելլել. ուստի մօտանալով
ըսաւ.

- Ի՞նչ հաճոյք կըզգաս ամէն օր այդպէս
ժայռէ ժայռ ցատբրտելով եւ կեանբդ վտանգի
տակ դնելով միշտ: Կը զարմանամ թէ ինչո՞ւ
համար վար չես գար եւ ճարակիր հոս արօտին
մէջ, ուր թարմ, կանանչ եւ հիւթեղ խոտը
այնքան առատ Է:

- Eh, պատասխանեց այծը, ինչ որ կըսես
կրնայ ըլլալ որ շիտակ Է, բայց շիտակը Քեզի
ըսե՞մ, դուն այնքան անսովոր կերպով անօթի
կերեւնաս որ, սոսկալի տեսբէդ իրաւ որ
կահաբեկիմ եւ չեմ կարծեր թէ պիտի համար-
ձակիմ վար գալ կամ քեզի մօտենալ:

Զգուշացէք այն մարդոց խորհուրդէն,
որոնք կուզեն բան մը շահիլ ձեզմԷ:

Թարգմ. Անգլ.

ՄԿՐՏԻՉ ԱԴԱՄԵԱՆ

= PDS
ՈՍԿԻ ՀԱՒԿԻԹՆԵՐ ԱԾՈՂ ՀԱՒԸ

ժամանակին աղքատ մարդ մը կար որ սագ
մը ունէր: Այս սագը ոսկի հաւկիթներ ածել
սկսաւ: Մարդը զանոնք ծախելով սկսաւ
հարստանալ: Բայց անիկա ագահ ըլլալով՝
ուզեց սագին փորին մէջ գտնուած բոլոր
ոսկիէ հաւկիթները մէկ անգամէն ունենալ:
Ուստի օր մը զայն մորթեց, բայց մինչդեռ
ան կը խորհէր թէ մեծ հարստութիւն մը պիտի
հանէր սագին փորէԷն` հակառակը պատահեցաւ.
ոչ մէկ հաւկիթ գտաւ սագին փորին մէջ եւ
ոչ ալ ոսկի:

ԱնկԷց վերջ մարդը իր ունեցածը վատնեց
եւ դարձեալ առջի պէս աղբատ դարձաւ:

Ագահ ըլլալով բան մըն ալ չենք շահիր:

Թարգմ. Անգլ.

ԹՈՐՈՍ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

ՏԱՐԱԾԷ ԱՐԱՐԱՏԸ, թԷ նորահաս եւ թէ
չափահաս բարեկամներդ պիտի ախորժին այս

թերթիկին բարոյալից պարունակութենէն:

ՓՈՔՐԻԿ ԱԶԱՏԱՐԱՐԸ

Կիրասոնցի Էր Ռուբէն, տասներկու տարե-
կան:

Թուրբ կառավարութիւնը հրամայեր Էր որ
Կիրասոնի Հայերը աքսորուին: Հայոց թաղը
տխրութեան եւ սուգի մէջ En:

Կիրակի առտու մը, բազմաթիւ ճանտարմա-
ներ, զէնքերով, մտրակներով, գաւազաններով
եւ լախտերով մինչեւ ակռանին զինուած՝
լեցուեցան Հայերու բաղաբամասը, կոպտօրէն
բոլոր դռները բանալ տուին, զարկին, մտրա-

[ 454 ]

ԱՐԱՐԱՏ

կեցին, սպառնացին եւ բոլոր Հայերը տուներ-
Էն դուրս քշեցին: Չափահաս մարդիկն ու երի-
տասարդները զատեցին եւ բաղաքէն դուրս հա-
նելով սպանեցին:

Ռուբէն երկրորդ կարավանին հետ ճամբայ
ելաւ: Իրեն տարեկից բանի մը պատանիներ եւս
կային եւ կը վախնային թէ զիրենք ալ հաւան-
աբար զատեն կամ սպանելու եւ կամ իբր գերի
տանելու համար: Ան ինբզինքը կաղ ձեւացուց
եւ ժամանակուան մը համար Թուրքերուն ուշա-
դրութիւնը իր վրայ չէր:

Աքսորի ճամբան դժուար Էր եւ տաժանելի
մանաւանդ մանուկներուն, ծերերուն եւ
ծըծմայրերուն համար, որոնբ հոգեհատոր մը
սնուցանելու ստիպուած էին` ինբզինքնին
կերակրելէ աւելի:

ճանտարմաները անտանելի Էին եւ անգութ.
ձիերու վրայ հեծած` անոնք անգթօրէն կը
հրամայէին հետիոտն կարաւանին արագացնել
իրենց քայլերը: Ի՞նչպէս կրնային անոնք
բայլերնին համեմատել ձիերու քայլերուն
հետ: Ծերունիները կը մտրակուէին, կը
ծեծուէին եւ երբ անոնք այլեւս անկարող
էին բայլերնին առաջ նետել` կը կոխկռտուէին
եւ անխնայ կերպով կըսպանուէին: Մանուկները
կը յօշոտուէին, ժայռերէ վար կը նետուէին
կամ կը ձգուէին ճամբուն վրայ մեռնելու
համար: Կեանքը անտանելի Էր այլեւս ամէնուն
ալ համար:

Ռուբէն, Կաղ Ռուբէն միայն չէր կրնար
իր փոբրիկ ուղեղը հաշտեցնել անցած դարձածին
հետ: Զանազան խորհուրդներ իր ուղեղը կը
չարչարէին. կը մտածէր, երբէք չէր խօսեր ու
կը կաղար:

Շապին Գարահիսարի մօտերը կը գտնուէին,
կարաւանին եւ ապստամբ բաղաբին մԷջ անտառա-
զարդ բանի մը լեռներ եւ քանի մը ժամուան
ճանապարհ

- 13 - ԱՐԱՐԱՏ

միայն կար: Ռուբէն լսած Էր այդ քաղաբին
մասին. գիտէր թէ Հայ ազգին ժամանակակից
մեծագոյն հերոսը, Անդրանիկ, այդ քաղաքին
մէջ ծնած, մանկութեան օրերը հոն անցուցած,
եւ հիմա ալ ով գիտէ որ ճակատին վրայ կը
կռուէր թշնամիին դէմ, որ ամբողջ Հայ ազգը
բնաջինջ ընել մտադրած Էր: Անդրանիկի
քաղաքը, Հայոց Արծիւին ծննդավայրը
ապստամբութեան դրօշակը պարզած Էր այժմ եւ
բոլոր Հայերը հոն իրենց վարպետին չափ
անպարտելի բաջեր դարձած Էին:

Գիշերը վրայ հասած Էր: Մեռելային
լռութեան մէջ երբեմն շատ խորունկէն
զէնբերու ձայներ կը լսուէր.

- Հա, Ռուբէնը ձեր արեւուն մատաղ,
զարկէք Գարահիսարի բաջեր, զարկէբ, թող
ամբողջ աշխարհ գիտնայ թէ ձեր քաղաքը
միայն մէկ Անդրանիկ մը չԷ որ արտադրած Է,
այլ դուք ամէնքդ ալ այդ Մեծ Զինուորին
ներշնչուած զինակիրներն Էք, դուք ամէնքդ
ալ Քաջ Անդրանիկներ Ep, կըսէր Ռուբէն
ինքնիրեն:

Յանկարծ վեր ցատբեց wu: Քանի մը օրերէԷ
ի վեր կաղ En բայց ոչ հիմակ: Գաղտագողի
այս ու ան կողմը սպրդեցաւ եւ մնացած բանի
մը տարեկից տղաքը արթնցուց անշշուկ: Ամէնքն
ալ խոտերուն մէջ հաւաքուեցան:

- Եղբայրներ, ըսաւ Ռուբէն, հոս մենք
խեղճ, անօթի, կապուած, կաշկանդուած,
ապտակուած ու անպատուըուած ստրուկ գերի-
ներ ենբ, անդին, հազիւ բանի մը ժամ հեռուն,
Գարահիսարն ազատ Է, Քաջն Անդրանիկի Քաղաքը
անկախ Է եւ զէնք ի ձեռին բաջաբար կը կռուի
մեր ազգին բարբարոս թշնամիին դէմ:
Գարահիսարը պիտի յաղթէ, եկէջ մենբ ալ
երթանք եւ անոնց ազատութիւնը մենք ալ
վայելենք:

- Այո, երթանք, պատասխանեցին բոլորն
ալ: Հիմայ ճամբայ ելլենք:

- Ոչ, մենթ մինակնիս պիտի չերթանբ,
այս բոլոր կարաւանը հետերնիս պէտք Է
տանինք:

- Ատիկա չենք կրնար, ճանտարմաները
կան, ըսաւ տղայոց մէկը:

- Snwp, լաւ մտիկ ըրէք, ըսաւ Ռուբէն,
ատոր ճարը ես մտածեր եմ, ճանտարմաները
զէնքերնին գլուխնուն վերեւ դրած են եւ խոր
բունի մէջ են այժմ. մեզմէ ամէն մէկս հողին
վրայ քսուելով ճանտարմայի մը պիտի
մօտենանք, զէնբքերնին պիտի առնենք եւ ես
երբ սուլեմ` այն ատեն ամէնքս ալ մէկէն
զէնքերը պիտի արձակենք եւ սուիններով պիտի
յարձակինք ճանտարմաներուն վրայ` եթէ անոնք
մեզի սպառնան: Անշուշտ անոնք մեզի անձնա-
տուր պիտի ըլլան եւ յետոյ գառնուկներու
պէս մեր ամբողջ կարաւանը պիտի առաջնորդեն
դէպի Անդրանիկի բաղաջը:

Բոլորն ալ շարժեցան` ինչպէս որ Ռուբէն
պատուիրած Էր:

Snwen սողալով երբ ճանտարմաներուն
ձիերուն քովերը մօտեցան, այս վերջինները
խրտչելով սկսան կատաղի կերպով վրնջել:

Բոլոր ճանտարմաները վեր ցատբեցին,
չորս կողմերնին նայեցան, եւ որովհետեւ
տղաքը խոտերուն մէջ ինբզինքնին պահեցին`
բան մըն ալ չի գտնելով բանի մը անճոռնի
հայհոյանքներ տեղացուցին ձիերուն հասցէին
եւ դարձեալ խոր քունի մէջ մտան:

Բաւական մը դադարէ յետոյ մեր պատանի-
ներու արշաւախումբը դարձեալ սկսաւ շարժիլ.
այս անգամ իրենց նպատակին հասած էին:
Զէնբերուն եւ սուրերուն տիրանալը այնքան
ալ դժուար բան մը եղած չԷր իրենց համար:

Անոնք մէԷկմէկ ճանտարմայի pnd պառ-
կեցան, հրացանները առին եւ սուիններն ալ
մերկացնելէԷ յետոյ` Ռուբէն

- 14 - ԱՐԱՐԱՏ

վեր ցատբելով սուլեց:

Բոլորն ալ անմիջապէս ոտբի վրայ էին,
սուինները ձեռին: ճանտարմաները արթնցան
եւ չորս կողմերնին դիտելէ յետոյ աչքերնին
սրբեցին կարծելով թէ երազ կը տեսնէին:

Ռուբէն գոչեց.

- Անձնատուր եղէք:

Այլազգիներէն մէկը ուզեց յարձակիլ՝
բայց Ռուբէնի սուինը անոր սիրտը ծակեց:
Միւսները բախտերնուն համակերպելով անձնա-
տուր եղան:

Մեր փոքրիկ հերոսները անոնց ձեռքերը
կապեցին եւ կարաւանը իր խոր բունէն արթնցած
ըլլալով արդէն` մայրեր եւ մանուկներ,
նոյնիսկ լուրջ դէմքով չափահասներ սկսած
էին պարել անոնց շուրջ:

- Մենք Հայեր ենք, ըսաւ Ռուբէն, ձեզի
պէս բարբարոսներ չենք եւ անզէն մարդիկ
չենք սպաներ: Հիմայ դուք մեր գերիներն Ep
մինչեւ այն ատեն` երբ մեզ դէպի Շապին
Գարահիսար առաջնորդելը վերջացնէք: ճամբա-
նիս երկայն »Է եւ մինչեւ վաղն առաւօտ կը
հասնինք: Օն, առջեւնիս ինկէքջ:

Կարաւանը ճամբայ ինկաւ: Այս անգամ
ուրախ, զուարթ եւ վերահաս ազատութեան
արշալոյսով գինովցած եւ երէկուան խրոխտ,
վայրենի եւ ոճրագործ ճանտարմաները առաջ-
նորդ` այս անգամ գլխիկոր, վախկոտ եւ իրենց
կեանքի միակ մտածումով բեռնաւորուած:

Հասան ազատ punuen, պատերազմի եւ
կռուի ահռելի աղմուկին մէջ: Բարեկամ սրտեր
ողջունեցին նորեկները եւ բերդին դռները
բացուեցան անոնց առջեւ. իսկ Ռուբէն, մեր
պատանի հերոսը, ասդին անդին բանի մը
հարցումներու պատասխանելԷ վերջ զէնքն ի
ձեռին վազեց հոն` ուր կռուիլ պէտբջ En:

ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

Գտ ՏԱ

ԹOՐՕՆԹO

Գանատահայ Միութեան նախաձեռնութեամբ
Յունիս 4ին ներկայացուեցաւ Չարշըլը Արթին
Աղայ կատակերգութիւնը:

Դերակատարներէն բոլորը թէեւ սիրող-
ներ` բայց կրցան խաղը կատարել շատ յաջող
կերպով: Մասնաւորաբար կարժէ հոս յիշել
Պր. Յ. Սըլիեան իբր Արթին աղա, որ իր
դերը կատարեց իբրեւ կատարեալ տիպ մը: On.
ՍատըլէԷն Գոյումճեան, իբր ԵւփիմէԷ եւ On.
Ալիս Խուպիկեան իբր Ռօզ եւ Պր. Յ. Յակոբեան
իբր Տօբթ. Շաւարշ յաջողութիւններ էին:

7. Պ. Ե. Բաստրմաճեան, Ա. Պարոնեան, Գ.
Քաջազնունի, եւ 2. Ալեանաբեան իրենց
բաժինները արդարացուցին: Ամբողջ երկու
ժամ ներկայ խուռն բազմութիւնը կուշտ ու
կուռ խնդաց:

Պ. 1. 3. Շիշմանեան, Ե. Փաստրմաճեան
եւ Բ. Փոստեան իբր բեմայարդարներ պարզ
սրահ մը կատարեալ թատրոնի մը վերածած
ըլլալով յաջողութեամբ նպաստած Էին: Պր.
Ե. Սըլիեան այս անգամ ալ երեւան եկաւ իբրեւ
ճարտար դիմայարդար մը:

Շնորհաւորելի Է Գանատահայ Միութիւնը,
որ նման առիթներով տեղւոյս Հայութիւնը կը
հաւաքԷէ անոնց մէջ ազգային ոգին վառ պահելու
համար եւ միշտ մԷկզմէկու հետ յարաբերութ-
եան մէջ կը պահԷ:

ներկայացումը նիւթական կոկիկ հասոյթ
մը ապահովեց Միութեան գանձին համար:

Կը տեղեկանանբ թէ ջանքեր պիտի ըլլան
խաղը ուրիշ քաղաքներ ալ կրկնելու համար:

ՆԵՐԿԱՅ ՄԸ

- 15 - ԱՐԱՐԱՏ

Յուլիս 1ը Գանատայի պատմական մեծ օրն
Է` ինչպէս Յուլիս 4ը Միացեալ Նահանգներու
մէջ` իբրեւ Անկախութեան օր: Այս տարուան
Յուլիս մէկը Գանատայի Համադաշնակցութեան
Ադամանդեայ Յոբելեանն ալ ըլլալով` ամբողջ
Գանատական ազգը զայն տօնեց մեծ շուքով եւ
ոգեւորութեամբ:

Յոբելեանի Թօրօնթոյի կազմակերպիչ
կոմիտէն ամիսներէ ի վեր կը պատրաստէր մեծ
թափոր մը որ կենդանի պատկերներով եւ
խորհրդանշաններով պիտի ներկայացնէր
Գանատայի պատմութեան գլխաւոր դէպքերը:
Այդ թափորին հրաւիրուած էին մասնակցիլ
նաեւ Թօրօնթոյաբնակ օտարազգիներ:

Թափորն արդարեւ փառաւոր Էր. պատմա-
գրական կարգով 40-50 մեծ ինքնաշարժերու
ամէնէն վերջը կուգար Նոր Գանատացիներու,
այսինքն օտարազգիներու ինբնաշարժը, որի
վրայ տեղաւորուած Էին բազմաթիւ ազգութիւն-
ներ ներկայացնող աղջիկներու խումբեր
իրենց ազգային տարազներով, դրօշակներով
եւլն: Անոնց մէջ Էին երկու Հայ աղջիկներ
մետաքսահիւս հանդերձներով եւ ոսկի շարոց-
ներով, որոնք ինբնաշարժին վրայ աչքի կը
զարնէին: Ինքնաշարժին շուրջէն կը բալէին
ամէն ազգէ հարիւրաւոր երիտասարդներ իրենց
ազգային խորհրդանշաններով: 15 Հայ երիտա-
սարդներ ալ իրենց կուրծքին վրայ Հայկական
ժապաւԷններով պատուոյ տեղ մը կը գրաւէին
թափորին մէջ: Հինգ մղոն երկարութեամբ
փողոցին երկու կողմերը բազմահազար ժողո-
վուրդ կը ծափահարէր եւ շարժապատկերի եւ
մամուլի ներկայացուցիչներ ամբողջ ճամբու
ընթացքին կը լուսանկարէին թափորը:

Գանատահայ Միութեան տեղական մասնա-
ճիւղը եւ տիկնանց օժանդակ մարմինը աշխատեր
էին ամէն կերպով յաջող մասնակցութիւն մը
ապահովելու:

Օգոստոսի ընթացքին Թօրօնթոյի մէջ պիտի
գումարուի համաշխարհային Կրթական Կոնկրէս

մը, որուն պիտի մասնակցին 45 ազգութիւն-
ներԷ աւելի բան հազար պատգամաւորներ: Ի
պատիւ այս բազմազգի հիւրերուն շաբաթներէ
ի վեր պատրաստութիւն կը տեսնուի Օգոստոս
9ին Կօլիզիումի մեծ սրահին մէջ միջազգային
գեղարուեստական մեծ երեկոյթ նուագահանդէսի
մը, որ իր տեսակին մէջ աննախընթաց դէպք
մը պիտի ըլլայ:

Հայերն եւս Գանատահայ Միութեան
միջոցաւ հրաւիրուած են մասնակցելու այդ
մեծ երգահանդէսին: Առջի օր նախնական մէկ
փորձին ներկայ էր Հայ Երգչախմբի վարիչ
Պր. Ե. Սըլիեան եւ կարգտդրութիւններ ըրեր
En, զանազան ենթայանձնախմբերու հետ, Հայ
խումբին ազգային տարազին, երգերու, ազգային
մարչի եւայլնի մասին:

Փափաբելի Է որ Օնթէրիոյի միւս բաղաբ-
ներու Հայերը օգտուէին առիթէն` ներկայ
ըլլալով այս աննախընթաց երգահանդէԷսին:

ԻՐԱԶԵԿ
————
ՏԽՐՈՒՆԻ

Սրտի դառն թախիծով կը տեղեկանանք
Թօրօնթոյի ծանօթ ազգայիններէն գորգավաճառ
Բ. Գուրեանի մահուան, որ տեղի ունեցաւ
Յունիս 28ին եւ յուղարկաւորութիւնը
կատարուեցաւ Յունիս 3Փին:

Հանգուցեալը ջերմ բարեկամ մըն Էր
Արարատին եւ զանազան առիթներով գործնա-
կանապէս բաջալերած զայն: Իր ետեւ կը թողու
սգակիր ամուսինը եւ երկու զաւակներ, որոնց
Արարատ սրտագին համակրանք կը յայտնԷ:

- 16 - ԱՐԱՐԱՏ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ. -

ՀԷմիլթընի Հայ գաղութը միայն Գանատա-
հայ Միութեան մասնաճիւղ մը չէր ունեցած
մինչեւ հիմայ` զանազան պատճառներով:
Յունիս 19 ին, քանի մը գործունեայ ազգային-
ներու խորհրդակցական ժողովի մը ընթացջին
կազմուեցաւ Գանատահայ Միութեան մասնաճիւղ
մը եւ հինգ հոգիներէ կազմուած առժամեայ
վարչութիւն մը ընտրուեցաւ: Խորհրդակցական
ժողովին մասնակցողներէն 11 ը անդամա-
գրուեցան Միութեան:

Յուլիս 17ին առժամեայ վարչութիւնը
հրապարակային ժողով մը սարքած Էր, որուն
ներկայ էին Գանատահայ Միութեան Ընդհ.
Նախագահ Պր. Լեւոն Պապաեան եւ Կեդր.
Վարչութեան քարտուղար Պր. Պ. Սըվաճեան:

Օրուան ատենապետ Sp. Մուրատեանի եւ
յարգելի հիւրերու բացատրութիւններէն վերջ
ՀԷմիլթընի մասնաճիւղին վարչութիւնը
ընտրուեցաւ հետեւեալ անձերէ. Sp. Ա.
Մուրատեան, Պարոնայք Յ. Սողիկեան, Ա.
Ասատուրեան, Ա. Ալիքսանեան եւ Բ. Փոստեան:

Վստահ ենբ թէ ՀԷմիլթընի նորակազմ
մասնաճիւղը իրեն հետ ունենալով գաղութին
համակրանքն ու գործակցութիւնը` նշանակելի
դեր մը պիտի կատարէ տեղւոյս վրայ մասնա-
ւորաբար եւ Գանատահայ Միութեան կողքին`
ընդհանուր գաղութի օգտին համար:

Յուլիս Չին Տէր եւ Տիկին Կիրակոսեան-
ներու բնակարանին մէջ տեղի ունեցաւ ամուս-
նութիւնն իրենց միակ դստեր` On. Մարգրիտի`
ընդ Մուշեղ Մանուկեանի, Կրէնիթ Սիթի, ՍԷնթ
Լուիզէն: Պսակի խորհուրդը կատարեց ՍԷնթ
Ֆիլիփ Անգլ. եկեղեցւոյ եպիսկոպոսը:

նոյն իրիկուն նորապսակ ամոլը pwnwehu
լաւագոյն պանդոկն իջեւանեցան եւ յաջորդ
օրը մեկնեցան ՍԷնթ Լուիզ, ուր պիտի
հաստատուին:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Տիար Ս. Նահիկեան, Շիբակոյէն՝` տասը
տոլար, որբանոցներու ղրկուելու համար:

Հ. 3. Դ. Նիւ Եօրբքի կոմիտէն` տասը
տոլար, որբանոցներու Արարատ ղրկելու
համար:

Տիար Պ. Սըվաճեան, Թօրօնթոյէն՝` ագարակ
մեկնող հինգ տղայոց:

Պր. Լ. Խաչատուրեան, Տիթրոյթէն՝ Պր.
Ռ. ՍէԷֆէրեանի, Հայլէնտ Փարք:

2.- Ս. Տէպէլի՝` Տիթրոյթ:

Պր. Ռ. ՍԷմԷրճեան, Էյբրընէն՝` Հայ
դպրոցի մը:

Պր. 3. Պէբեարեան, ՀաւանայԷն՝
Հ. 3. Դ. Իշխան Կոմիտէին, Հաւանայ:

Պր. Ասլան Խաչիկեան, Իսթ UEUe
Լուիզէն` Հայ դպրոցի մը:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

Haig Carahjian, Whitinsville.

Sahag Gernigian and Manoug Dagarian,
Braddock, Pa.

Mesrob Meroian, Ind. Harbor.

Dikran Chitjian, Chicago.

Alexander Soghigian, Lawrence.

Vartkes Sayrasour, Lintz.
Soghigian, Hamilton.
Selian, Toronto.
Derderian, St. Catherines.
Hachigian, Guelph.
Demirjian, New York.

ZT EE

Պր. Մ. Մուրատեան, Նիւ Եորբէն տարուան
մը Արարատ կը նուիրէ Սարգիս Հալաճեանի,
Ֆրանսա:

“© Ararat Monthly ”
Postal Station B.
Box 84.
HAMILTON, Canada.

ԱՐԱՐԱՏ
Ամսաթերթ
Որկան եւ ժամադրա-

վայր Գանատայի
Հայորդիներու
Միութեան:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը թիւ-
երու համար ՄԷԿ

ՏՈԼԱՐ

Տնօրէն Խմբագիր
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ, ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ-ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ, 1927.

ARARAT MONTHLY
The only Armenian
paper in Canada.
Address. -
“Ararat Monthly”
Postal Station B
Hamilton Ont
CANADA.
Դրամական առաքում-
ներ ըլլալու են
վերի հասցէին` Մընի
Օրտըրով կամ Փոսթըլ

Նօթով: 2Ep ղրկողներ

UO. SHY IMHO HRN
OP. itu ty

ՕԳՈՍՏՈՍ 29ԻՆ ԳԱԼԻՖՈՐՆԻՈՅ ՆԱՀԱՆԳԻ ՉԻՔՈՅԻ ՐԻՉԸՐՏՍԸՆ ԿՈՉՈՒԱԾ

ՀԱՆՔԱՅԻՆ ՋՈՒՐԵՐՈՒՆ ՄԷՋ ՄԵՌԱԾ Է ՀԱՅ ԱԶԳԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՀԵՐՈՍ

ԶՕՐԱՎԱՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿ: ԱՐԱՐԱՏԻ ՅԱՋՈՐԴ ԹԻՒԸ ՊԻՏԻ ՆՈՒԻՐՈՒԻ ԱՆԶՈՒԳԱԿԱՆ

ՀԵՐՈՍԻՆ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆ:

Հայորդիներ Մեծ Հերոսին մասին իրենց գրութիւնները խմբագրատուն

հասցնելու են մինչեւ Հոկտեմբեր 18:

a
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՎՏԱՆԳԱՒՈՐ ՓՏԱԽՏ ՄԸ

Գանատայի զանազան քաղաքներու Հայկական
թաղերուն ճիշտ սրտին վրայ բացուած սրճարան-
ներուն մէջ այլեւս ժամանցի համար սահ-
մանուած խաղերը մեծ չափով տեղի տուած են
աւելի զօրաւոր մրցակցի մը, բախտախաղին
առջեւ, որ սկսած Է իր աւերները գործել
ազգային, ընկերական եւ ընտանեկան մթնո-
լորտին մէջ: Վարակումը սոսկալի համեմատու -
թիւններ առած Է լրջօրէն մտածելու, կտրուկ
վճռականութեամբ մը պայքարելու եւ աւերիչ
հեղեղին առջեւն առնելու ժամանակն Է:

Վտանգը արդէն իսկ վարակուած չափահաս-
ներուն չԷ որ կըսպառնայ միայն` այլ մեր
պատանիներուն, մեր նոր սերունդին, որոնց
խղճմտօրԷն խնայելու ենք: Մեր նորահասները
կը խաղան սրճարաններուն առջեւ, ներս ու
դուրս կերթան գնումներ կամ յանձնարարու-
թիւններ կատարելու: Չենք կրնար զանոնք
զգուշացնել, մեծերն զգուշանալու են: Մեր
այդ մատղաշ փոքրիկները դուրսէն ու ներսէն
կը տեսնեն սեղաններուն շուրջ հաւաքուած
բազմութիւնը, թղթադրամի կամ արծաթի դէզիկ-
ները սեղաններուն վրայ, այնքան դիւրութ-
եամբ վաստկելու կամ կորսնցնելու երեւոյթը:
Անոնց տրամաբանութիւնը դեռ խակ Է եւ չենք
կրնար իրենցմԷ սպասել լաւն ու չարը իրարմէ
զանազանելը: Անոնք կը հետաբքրջրուին, կը
շլանան, կը սիրեն ու կը հիանան հրաշալի
թուող այդ խաղին վրայ եւ... բախտախաղի
մանրէն իւրացուցած են այլեւս: Յանցանքը
որո՞ւնը պիտի ըլլայ երբ վաղը բոլոր Հայ
ծնողներ իրենց զաւակներն առանց բացառութ-
եան բախտախաղի մոլիներ տեսնեն: Երեւոյթ-
ները ցաւալիօրէն պերճախօս են եւ պէտք Է
սթափիլ :

Կազմակերպութիւններ, Միութիւններ եւ
ծնողներ գործակցաբար ձեռբ ձեռքի տուած`

ԱՐԱՐԱՏ

[460]

Հոկտ. 1927.

սրճարաններն ու գաղութները մաբրելու են
բախտախաղի վարակիչ ախտէն, ասիկա իրենց
պարտականութիւնն Է, իրենց իրաւունքը եւ
իրենց իրաւասութեան սահմանին մԷջ կը
գտնուի:

Պէտք չունինք Հայկական Մօնթէ Գարլօ-
ներու: Խնայենբ մեր զաւակներուն, մեր մատաղ
սերունդին եւ տանք անոնց մաքուր, անաղարտ
եւ բարոյական շինիչ մթնոլորտ մը:

ԲԱՐՁՐԱԳՈՅՆ ՈՒՍՈՒՄԸ

Արարատ հաճոյքով կարձանագրէ մեր
Հայորդիներէն երկուքին, Արշաւիր ՊԷզազեանի
եւ Յակոբ Յակոբեանի փայլուն յաջողութեամբ
բարձրագոյն վարժարան մուտքի քննութիւննին
անցնել նին:

Գանատայի Հայորդիներուն մէջ ասոնք
առաջիններն են եւ գալ տարի շատեր միեւ-
նոյն բախտին պիտի արժանանան: Անշուշտ
վերոյիշեալ երկու Հայորդիները իրենց
ընծայուած պատեհութիւններէն պիտի օգտուին
եւ պիտի հետեւին բարձրագոյն ուսման, որով-
հետեւ իրենց կարողութիւնը անժխտելի Է:

Եւ սակայն ցաւալի երեւոյթ մըն Է
նշմարել թէ մեր Հայորդիներէն ոմանք ան-
ժամանակ կերպով կը լբեն ուսման ասպարԷէզը`՝
վճարումով գործելու համար:

Պատանիներու համար վաստկիլը շլացուցիչ
առաքինութիւն մըն Է եւ որբանոցներէ դուրս
եկած տղայոց համար մանաւանդ թովիչ հմայք
մը ունի: Պէտբ Է յստակօրէն ըմբռնել սակայն
թէ` վաստկելու շրջանը ամէնուն համար ալ
միեւնոյն ատեն պէտք չԷ որ սկսի: Wյն
պատանիները, որոնք զարգանալով յառաջ-
դիմելու ընդունակութիւն ունին եւ պատեհ-
ութիւն այդ ձիրբերնին օգտագործելու`
անշուշտ մեծ սխալ մը կը գործեն դպրոցական
ասպարէզը լբելով անժամանակօրէն:

BW

Մեր Հայորդիները պէտք Է լաւ ըմբռնեն
թէ ոչինչ կրնայ փոխարինել բարձրագոյն
կրթութեան առաւելութիւնները: Վստահելի
վիճակագիրներ կը յայտարարեն թէ նախա-
կրթարան աւարտողներու առաջին տասնըհինգ
տարուան շահելու կարողութիւնը միջին
հաշուով հաւասար Է Հայ Սբուլ աւարտողներու
առաջին ութը տարուան եւ Համալսարան աւար-
տողներու առաջին հինգուկէս տարուան շահելու
կարողութեան:

Երկրորդական կրթութիւնը նիւթականէ զատ
կը բարձրացնէ նաեւ անհատին ընկերական
դիրքը եւ անոր կուտայ համայնքին, ազգին
ու հասարակութեան աւելի մեծ չափերով
ծառայելով օգտակար ըլլալու եւ զանոնք
առաջնորդելու անժխտելի առաւելութիւնները:

Անժամանակ կերպով լբջելու չԷ դպրոցը:
Գանատայի Հայ գաղութը եւ Հայ ազգը պէտբ
ունի զարգացած մտբերու եւ հասունցած
տաղանդներու: Մեր Հայորդիներուն բոլորին
ալ մտաւոր ընդունակութիւնները ծանօթ են
մեզ եւ Արարատ սիրով պիտի ուզէ ի սպաս
դնել անոնց իր խորհուրդները, իր թելա-
դրութիւնները եւ իր բարոյական օժանդակու -
թիւնը:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՐԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄԸ

Հայորդիներու շատերուն բաղձանքին
համաձայն Արարատի գրական մրցումները
նոյեմբերէն սկսեալ տասը թիւերուն
սահմանուած Է եւ պիտի մասնակցին միայն
Գանատայի Հայորդիները:

Ա.- Արարատի յաջորդ տասը թիւերուն
պարունակած իւրաքանչիւր յօդուածի 25-40
տողերով համառօտագրուած լաւագոյն հաւաքածոն
պատրաստողը պիտի ստանայ հեծելանիւ մը,
երկրորդը հինգ տոլար: Փափաբողներուն
տետրակներ կը ղրկուին:

Բ.- Տասը թիւերուն մէջ լաւագոյն
ինքնատիպ յօդուածներն ունեցողը պիտի
ստանայ եօթը տոլար եւ յաջորդը հինգ տոլար:

ԱՐԱՐԱՏ

[461]

Հոկտ. 1927.

Գ.- Տասը թիւերուն մէջ լաւագոյն
թարգմանութիւններն ունեցողը հինգ տոլար
եւ յաջորդը երեք տոլար:

ԱմսԷ ամիս խնամուած նամակներով իր եւ
միջավայրին մասին տեղեկագրող իւրաքանչիւր
Հայորդի պիտի ստանայ մէկ մԷկ տարեկան
Փունչ` Յուլիսէն սկսեալ: Այս նամակներուն
մէջ լաւագոյն գրողներուն պիտի նուիրենբ
վեց-վեց ամսուան Հայրենիք, Պայքար, Կոչնակ,
Նոր Օր, Մշակ կամ ուրիշ Հայ թերթ մը`
Հայորդիին բաղձանբին համաձայն: Տարուան

ընթացքին լաւագոյն նամակագիրը կըստանայ
մէկ տարեկան Հայրենիք Ամսագիր կամ Կոչնակ:

ԱՐԱՐԱՏ ՊԻՏԻ ՅԱՐԱՏԵՒԷ

Մեր բարեկամներն անշուշտ ուրախ պիտի
ըլլան տեղեկանալով թէ Արարատ մեծ եւ գնա-
հատելի քաջալերանք կը վայելէ Հայութեան
բոլոր խաւերէն եւ կազմակերպութիւններէն:
ԿոմիտէԷներ եւ մասնաճիւղեր մեր բաղձանբին
բարեացակամօրէն ընդառաջ երթալով գործնա-
կանօրէն օգնեցին մեզ թերթիկը տարածելու
կարեւոր գործին մէջ` ինչ որ գրաւական մըն
Է թէ Արարատ պիտի յարատեւԷ:

Արդար պիտի ըլլար այս տողերով
յիշատակել անուններն 2. 3. Դ. ԿոմիտԷ-
ներուն եւ Հ. Կ. Խաչի մասնաճիւղերուն՝
որոնք Արարատին ախոյաններն եղան բայց այս
Էջերը չեն բաւեր: Արարատ բոլոր Հայերունն
Է եւ անոնց գնահատանքին պէտք ունի:

Get բաժնեգինդ չես ղրկած՝ փութա ղրկել
զայն եւ ջանա նոր բարեկամ մըն ալ հետա-
Քրբրել այս թերթիկով: Վճարումները կանխիկ
նամակով կամ Մընի Օրտըրով: IEP ղրկողներ
25 սէնթ աւելի ղրկելու են:

Նուիրատուներու եւ գործակալներու
ցանկը պիտի երեւի յաջորդով:

= Hen ԱՐԱՐԱՏ

ԼՈՒՍՆԻ ՍՕՆԱԹԱՆ

Պօնի մէջ Էինք: Ձմեռուան լուսնակ
գիշեր մը Պեթովէնի հանդիպեցայ` որովհետեւ
կուզէի անոր հետ պտոյտ մը ընելէ յետոյ
միասին ճաշել: Երբ նեղ ու մութ փողոցէ մը
կանցնէինք ան յանկարծ կանգ առաւ եւ ըսաւ.

- Լուռ, ի՞նչ Է այդ ձայնը, իմ Խաւարի
Սօնաթայէս Է, ինչ գեղեցիկ կը նուագուի:

Աղբատիկ եւ անշուջբ խրճիթ մըն էր,
որուն առջեւ կեցանբ եւ ունկնդրեցինք:
Դաշնակահարը կը շարունակէր, բայց վերջա-
բանը դեռ չի լրացած՝ յանկարծ դադրեցուց,
որմէ յետոյ հեկեկալու ձայն մը լսեցինք.

- Ոհ, ինչեր պիտի չիտայի եթէ կարենայի
Գոլոնեըրի մէջ սարքուած նուագահանդէսին
երթալ:

- Ոհ, բոյրս, ինչո՞ւ վշտանալ՝ երբ
որեւէ միջոց մը չիկայ փափաբդ իրագործելու
համար, մենք հազիւ թէ կարող ենք տան վարձքը
վճարել:

- Իրաւունք ունիս, եւ սակայն կը
փափաքէի որ կեանքիս մէջ գոնէ անգամ մը
լաւ երաժշտութիւն մը լսէի:

- Բայց անտեղի փափաբ մըն Է ատիկա:

ՊԷթօվէն ինծի նայեցաւ.

- Եկուր ներս երթանք:

- Նե՞րս երթանք, ինչո՞ւ համար, բացա-
գանչեցի:

- Պիտի նուագեմ ներա համար, ըսաւ ան
յուզուած շեշտով մը, հոն կը տեսնեմ ես
զգացում, հասկացողութիւն եւ տաղանդ. պիտի
նուագեմ ներա համար եւ UE պիտի հասկնայ:

Եւ զայն կարենալ արգիլելէԷ առաջ անոր
ձեռքը դռան վրան Էր, որ բացուեցաւ եւ մենք
ներս մտանք:

Դալկադէմ երիտասարդ մը սեղանի մը
առջեւ կօշիկ կը շինէր եւ անոր մօտիկ, հնոտի
դաշնակի մը վրայ թախծալից մանկամարդուհի

Հոկտ. 1927.

մը հակած En~ խարտեաշ մազերը առատօրէն
ուսերուն վրայ ձգած:

- Ներեցէբջ ինձ, ըսաւ ՊԷթօվէն,
երաժշտութիւն լսեցի եւ փորձուեցայ ներս
գալ, ես ալ երաժիշտ մըն եմ:

Աղջիկը կարմրեցաւ եւ երիտասարդը
կերպով մը անհանգիստ երեւոյթ մը առաւ:

- ես... ես լսեցի նաեւ ինչ որ
խօսուեցաւ, շարունակեց բարեկամս, դուք
կուզէբ լսել, այսինքն կուզէիջ - այսինքն -
կուզէ՞ք որ ձեզի համար նուագեմ:

Պատահարը այնքան անսովոր բան մը ունէր
իր մէջ եւ խօսողին շեշտերուն եւ շարժու-
ձեւին մէջ այն աստիճան ծիծաղելի կերպ մը
կար որ ապշութիւնը վայրկեանի մը մէջ
դադրեցաւ:

- Շնորհակալ ենբ, ըսաւ կօշկակարը,
բայց մեր դաշնակը հինումին բան մըն Է եւ
ուրիշ նուագարան ալ չունինք:

- Ինչպէս, նուագարան չունիք, արձա-
գանգեց բարեկամս, բայց ի՞նչպէս երիտա-
սարդուհին - ան կեցաւ տժգունած, որովհետեւ
երբ աղջկան դէմբին կը նայէր, տեսաւ որ նէ
կոյր En:

- ես... ես ձեզմէ ներողութիւն կը
խնդրեմ, ըսաւ ան, առաջուընէ չէի նշմարած:
Ուրեմն դուք լսողութեամբ կը նուագէք, բայց
ե՞րբ երաժշտութիւն կը լսէք, բանի որ
նուագահանդԷսներու չէք երթար:

- Երկու տարի Պրուհլի մէջ բնակած ենք,
եւ երբ հոն էինք, սովորութիւն ըրած էի
ունկնդրել երիտասարդուհիի մը, որ մեր
մօտերը կը բնակէր. ամառ իրիկուններն իր
պատուհանները սովորաբար բաց կըլլային եւ
ես դուրս կերթեւեկէի զայն ունկնդրելու
համար:

Աղջիկն այնքան ամչկոտ կերեւար որ
ՊեթօվԷն այլեւս բան մըն ալ չըսաւ,

ZB

զգուշութեամբ մը դաշնակին առջեւ նստաւ եւ
սկսաւ նուագել: Անմիջապէս որ առաջին հպումը
տուաւ` երկար տարիներու ընթացքին որ
ծանօթացած Էի իրեն, չէի յիշեր թէ որեւէ
ատեն այնբան լաւ նուագած Էր որքան այդ
գիշեր, կոյր աղջկան եւ իր եղբօրն համար:
Ան կարծես ներշնչուած Էր, եւ անմիջապէս
որ իր մատներն սկսան խաղալ, ստեղնաշարերը
սկսան հրաշքներ գործել, գործիքը կարծես
ալ աւելի անուշ եւ ալ աւելի ներդաշնակ կը
դառնար:

եղբայրն ու բոյրը լուռ էին զարմա-
ցումով եւ յափշտակութեամբ համակուած:
Առաջինը մէկդի դրաւ իր գործը, երկրորդը,
գլուխը մեղմօրէն դէպի առաջ ծռած եւ իր
ձեռքերը կուրծքին սեղմած կամաց մը դաշնակին
վրայ ծռեցաւ` կարծես վախնալով որ սրտին
բաբախելը կրնար դադրեցնել գործիբէն բղխած
հոգեթով ձայները:

Յանկարծ միակ մոմին վերջին բոցը մարե-
ցաւ եւ սենեակը խաւարին մԷջ խորա-
սուզուեցաւ: Ու ես, պատուհանին փեղկերը
բացի եւ լուսնի փողփողուն ճառագայթները
ներս խուժելով մեր շրջափակը այնքան
լուսաւորեցին որքան առաջ Էր: Լուսնի
շողերն ուղղակի դաշնակին եւ նուագողին
վրայ կիյնային: Ան իր գլուխը կուրծջին
վրան ծռեց, ձեռբերն ալ ծունկերուն վրայ
բեւեռած` կարծես թէ մտածումներու ովկիա-
նոսի մը մէջ խորասուզուած ըլլար: Ատեն մը
այդ դիրքը պահեց: Վերջապէս, երիտասարդ
կօշկակարը ոտքի ելաւ, առաջ եկաւ եւ սրտա-
բուղխ շեշտով մը.

- Հրաշալի մարդ, ըսաւ անոր, ո՞վ եւ
ի՞նչ ես դուն:

- Մտիկ ըրէ, ըսաւ ՊԷթօվէն եւ սկսաւ
նուագել իր այնբան նշանաւոր կտորներէն
մէկը:

ճանաչումի աղաղակ մը դուրս պոռթկաց
երկուբէն ալ եւ բացագանչեցին.

ԱՐԱՐԱՏ

[463]

Հոկտ. 1927.

- Ուրեմն դուք ՊԷէթովէնն Ep, եւ անոր
ձեռբերը համբոյրներով ծածկեցին:

Ոտքի ելաւ ան մեկնելու համար, բայց
մենք թոյլ չի տուինք աղերսելով եւ դարձեալ
նստեցուցինք:

- Անգամ մըն ալ նուագէ մեզի համար,
միայն անգամ մըն ալ:

Ու անիկա թոյլ տուաւ որ զինք առաջ-
նորդենբք դարձեալ դէպի նուագարանը:

Լուսինը պայծառօրէն կը ճառագայթէր
պատուհանէն ներս եւ կը լուսաւորէր անոր
փառաւոր թաւ գլուխը եւ վիթխարի դէմքը.

- Լուսնելոյսին համար Սօնաթա մը պիտի
յանկարծանուագեմ, ըսաւ ան մտածկոտ կերպով
երկնքին եւ աստղերուն նայելով: Ու այն
ատեն իր ձեռքերը ստեղնաշարերուն վրան
ինկան, եւ սկսաւ նուագել տխուր եւ անսահ-
մանօրէն անուշ շարժում մը, որ մեղմօրէն
սահեցաւ նուագին վրայէն` ինչպէս լուսնե-
լոյսի լուռ յորդումը երկրին երեսէն: Ասոր
հետեւեցաւ վայրի պայական մը երեք անգամ,
տեսակ մը անհեդեդ եղանակ` կարծես ոգիները
պարէին մարմանդին վրայ: Ու յետոյ, սրնթաց
եւ յուզումնալից վերջաբան մը շնչաբուռն
հեւավազքով կարծես փախուստ եւ անորոշութ-
եան պատկեր, տարտամ բայց ներմղիչ սարսափով
մը, որ մեզ խլեց տարաւ իր խարշափուն
թեւերուն վրայ եւ բոլորս ալ թողուց
սլացումի, զգայնութեան եւ զմայլանքի մէջ:

- Մնաք բարով, ըսաւ ՊԷթօվէն աթոռը ետ
հրելով եւ դէպի դուռը դառնալով, մնաք
բարով:

- Պիտի գա՞բ դարձեալ, հարցուցին
երկուբը միաբերան:

Ան կանգ առաւ կարեկցութեամբ եւ գրեթէ
գուրգուրանքով նայեցաւ կոյր աղջկան դէմքին
եւ.

- Այո, այո, ըսաւ աճապարանքով մը,
դարձեալ պիտի գամ օրիորդին բանի մը դասեր
ալ պիտի տամ, մնաք

- 6 - ԱՐԱՐԱՏ

բարով, ես պիտի գամ դարձեալ:

Մեր ետեւէն հետեւող անոնց լուռ
նայուածքը աւելի պերճախօս Էր բան աշխարհի
բոլոր խօսքերը, մինչեւ որ տեսողութենէ
հեռացանք:

- Շուտով տուն վերադառնանք, ըսաւ
ՊԷթօվէն, որպէսզի կարենամ այդ Սօնաթան
գրի առնել դեռ բանի որ կրնամ յիշել:

Այդպէս ըրինք: Ու անիկա երկարօրէն
նստաւ` մինչեւ արշալոյս. եւ ասիկա Էր
ծագումը այն հռչակաւոր Սօնաթային, զոր
ամէԷնուս այնքան ծանօթ եւ այնքան ախորժելի
Է:

Թարգմ.
Անգլ իերԷնԷ

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ԱԳԱՐԱԿԱՊԱՆԸ

Առտուն կանուխ, մութնուլուսին, երբ
դեռ քաղաքներու մէջ սովորաբար մեռելային
լռութիւն կը տիրէ, ագարակապանն արդէն
գործի սկսած Է: Ան շատ մը արդիական մեբքենա-
ներ ունի որոնցմով դաշտին աշխատանքները
կը կատարէ: Հունձբի ատեն ամԷնէն շատ
գործածական եւ ամէնէն շատ յոգնողը կտրող
եւ որայող մեբենան Է, որուն վրայ չարքաշ
ագարակապանը կը նստի եւ հասկերն հնձելով
գործիքը wenn թըբըր առաջ կը մղէ երբ
արդէն պայծառ արեւն ալ վեր դէպի կամար
բարձրանալ սկսած Է: Ան կը սիրէ մեղմ
զեփիւռը, որ երբեմն դէմքին կը thet եւ բարկ
արեւէն եւ յոգնաբեկ աշխատանբէն առաջ եկած
բրտինքները կը չորցնէ:

Ագարակապանը կաշխատի անդադար. այդէ
իր հաճոյթքը, մինչեւ որ արեւը կընկղմի

Հոկտ. 1927.

հորիզոնին ետեւ եւ մութը կը պատէ: Ան
գիտակից գոհունակութիւնն ունի թէ իր
աշխատանքով իր ու իրենները չԷ որ միայն
կը կշտացնէ, այլ նաեւ բաղաբի բազմութիւն-
ները, որոնք առանց իր քրտինբին եւ առանց
հողին օրհնուած բերքին անօթի պիտի
կորսուէին: Երկրագործը, ագարակապանը
ժողովուրդին մարդակերպ պահապան հրեշտակն
Է, սովի դէմ մաբառող չարքաշ ախոյեանը:

Ամէն երկիր իր ագարակապանները, երկրա-
գործները ունի, վայ անոր որ զուրկ է
wunuguE :

Ագարակապանը շատ կաշխատի, երկար
կաշխատի, դժուար եւ յոգնեցուցիչ գործեր
կընէԷ առաւօտէԷն մինչեւ իրիկուն, ամէն օր,
ամառ կամ ձմեռ, գարուն թէ աշուն:

Զուարթ Է ան, հուժկու եւ աշխոյժ: Իր
բազուկներով կը հրճուի եւ իր ճակտին
բրտինբով երջանիկ Է: Հողին իշխանն Է ան
եւ դաշտը կառավարողը: Երջանիկ Է ան,
որովհետեւ իր գործին ծանօթ Է եւ գիտէ
ամէն օրուան աշխատանքները ժամանակին
ընել: Ինջզինբը հողին նուիրած Է ան եւ
երկիրը իրն Է:

Քաղաքի թոյլ բնակիչներուն պէս շատ
հաճոյբքներու ետեւէն չիյնար ան, իր
երջանկութիւնը հողէն կըստանայ, իր բացած
ակոսներուն մԷջէն կը գտնէ, դաշտերէն կը
հաւաքէ:

Երբ օդը պայծառ Է, փորը կուշտ ու
կուռ, արեւը փայլուն եւ գործերը կարգին՝`
ամէն ինչ դրախտ կերեւայ մեր օրհնուած
ագարակապանին համար:

Մենք, այս օտար երկրին ագարակներուն
մէջ վարժուող եւ չարքաշ աշխատանքին լծուող
դեռատի Հայորդիներս, օր մը անշուշտ պիտի
երթանք մեր պապերու երկիրը եւ հողին
օրհնուած աշխատանքը հոն կատարենք:

ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ԱՂՈՒԷՍԸ ԵՒ ԴԻՄԱԿԸ

Օր մը աղուէսը պտոյտի ելած Էր երբ
ճամբուն քովը դիմակ մը գտաւ, որ շինուած
էր ճիշտ մարդու դէմբի մը նման եւ շատ
ճարտարօրէն ալ յաջողուած: Վերցուց զայն
եւ սկսաւ չափազանց ուշադրութեամբ քննել
զայն: Ու յետոյ միւս կողմը դարձուց եւ
տեսաւ որ մէջը փորուած Էր եւ պարապ: Այն
ատեն աղուէԷսը հեգնանքով մը ըսաւ.

- Utne որ այսբան գեղեցիկ եւ խելացի
տեսքով գլուխ մը ուղեղ չունի իր մէջը եւ
պարապ Է:

երեւոյթը, որքան ալ հաճելի եւ գեղե-
ցիկ, ոչինչ կարժէ` եթէ մարդ լաւ դատողու -
թիւն չունի:

Թարգմ.
Անգլ իերԷնԷ

ԲԱՒԼՈՍ ԱՏՈՒՐԵԱՆ
- փոքրիկ մը -

ՁԻԱԴԱՐՄԱՆԸ ԵՒ ԻՐ ՁԻՆ

Սարդ մը ձի մը կը խնամէր, որմԷ շատ
գոհ En եւ չափազանց հպարտ որ այնքան ազնիւ
տեսակէ կենդանի մըն En: Ամէն օր ժամեր
կըսպառէր ձին խոզանակելով եւ անոր մորթին
ու մազերուն խնամբ տանելով: Բայց անիկա
հաւատարիմ sEn կենդանիին յանդէպ. ամէն օր
անոր ուտելիքը կը գողնար եւ կը ծախէր ու
դրամը կը պահէր: Այսպէս կենդանին սկսաւ
նիհարնալ եւ անշնորբ բան մը դառնալ: Մարդն
ալ ասիկա տեսնելով չափազանց կը բարկանար:

- Պարապ տեղը կը բարկանաս ինծի, ըսաւ
ձին օր մը, եթէ դուն կը փափաբիս որ ես
լաւ, գիրուկ, առոյգ ու պատուական ձիու մը

ԱՐԱՐԱՏ

[465]

Հոկտ. 1927.

նմանիմ եւ քեզի համար իրական պարծանք մը
ըլլամ, ինծի տուր այն ուտելիքները, զորոնք
տէրոջմէդ կը գողնաս եւ կը ծախես:

Թարգմ.
Անգլ իերԷնԷ

ԹՈՐՈՍ ԼԵՒՈՆԵԱՆ
- փոքրիկ մը -

ՊԱՐԻԿԻՆ ՎՐԷԺԸ

Ծեր հովիւ մը երբ առտու մը իր ոչխար-
ները կը դիտէր Հռովմի դուրսերը, սկսաւ իր
սրինգը նուագել այնքան անուշ, այնքան ներ-
դաշնակ որ սիրուն պարիկ մը եկաւ զինբը մտիկ
ընելու:

- Կուզե՞ս ինծի հետ ամուսնանալ եւ իմ
պալատս գալ ու մինչեւ վերջը ինծի համար
նուագել, ըսաւ պարիկը:

- Այո, այո, աղուորիկ տիկին, պատաս-
խանեց ծեր հովիւը:

Պարիկը մատանի մը անցուց անոր մատը
եւ ահա յանկարծ հովիւը գեղեցիկ երիտասարդի
մը փոխուեցաւ իշխանի մը պէս հագուած:

- Բայց նախապէս ես պէտք ունիմ Հռովմ
երթալու եւ իմ բարեկամներուս եւ ազգական-
ներուս մնաք բարով ըսեմ, ըսաւ երիտասար-
դացած հովիւը:

Պարիկը անոր տուաւ ոսկեղէն կառք մը,
զոր կը բաշէին տասներկու ճերմակ ձիեր, եւ
երբ անիկա առոք ու փառոք Հռովմ մտաւ, պողո-
տային վրայ հանդիպեցաւ Իտալիոյ երիտասարդ
եւ ամուրի Թագուհիին, որ անոր հրաշալի
գեղեցկութենէն գրաւուելով զայն իր պալատը
հրաւիրեց:

Հովիւը տեսաւ որ թագուհին իրեն սիրա-
հարուած Էր եւ որոշեց ամուսնանալ անոր հետ:

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

Ու մեր նախկին հովիւը Իտալիոյ թագաւոր
ըլլալու բաղձանբէն տարուած երբ ալ pup-
զինբը թագուհիին հետ մինակ գտաւ, ծունկի
եկաւ եւ անոր ձեռբջը բռնելով ըսաւ.

- Ինծի հետ ամուսնացիր, իմ ամենա-
սիրելիս, ու ես պիտի օգնեմ բեզի որպէսզի
Իտալիան կառավարենք:

Բայց անմիջապէս որ անիկա այս խօսքերը
արտասանեց, ան կերպարանափոխուեցաւ եւ
դարձեալ եղաւ հին, տգեղ, ցնցոտիներ հագած
ծերուկ հովիւը:

- Այս աղտոտ մուրացկանը ի՞նչ գործ
ունի հոս, պոռաց թագուհին, խարազանեցէք
զայն եւ պալատէն դուրս նետեցէք:

Այդպէս ալ ըրին: Դժբախտ հովիւը գնաց
դարձեալ դաշտերը պարիկը գտնելու համար,
բայց անիկա երբէք չի գտնուեցաւ անգամ մըն
ալ եւ ինքն ալ մինչեւ կեանքին վերջը հովիւ
մնաց:

Թարգմ.
Անգլ իերԷնԷ

ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ
- փոքրիկ մը -

ՏԱՐԱԾԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ

Արարատը միակ միջոցնէ, որով այս
երկրին զանազան անկիւնները ցրուած Հայորդի-
ները իրարու, եւ դուրսի Հայ աշխարհին հետ
կը հաղորդակցին, իրենց խորհրդածութիւնները
կարտայայտեն եւ Հայացի զգացումները անարատ
եւ հարազատ կը պահեն: ՏարածԷ այս թերթը
եւ անոր տեւականութիւնն ու օգտակարութիւնը
յաւերժանալուն դուն եւս սատարած կըլլաս:
Մինակ բաւական չԷ որ դուն բաժանորդ ես,
բարեկամներուդ ալ յանձնարարէ այս գեղեցիկ
թերթիկը:

Հոկտ. 1927.
ՆԱՄԱԿԱՏՈՒՓ

Ա. Մելքոնեան, Թրոյ.- Տեսակ մը զանց-
առութիւն եղած Է. նուիրատուին անունը
չունինք:

Տիկին Ա. Պալեան, Ֆիլատելֆիա.-
Հրանդը առողջ եւ հանգիստ Է. ժամանակին

qhup թելադրած եմ արդէն գրել Ձեզի:

Մկրտիչ Աբրահամեան, Աթէնք.- Յակոբ
Աբրահամեանը Ձեր եղբայրը չԷ, այս տղան
հազիւ 13 տարեկան Է, իսկ ձեր փնտռածը
բաւական տարԷց ըլլալու Է ինչպէս կը տեսնեմ
Ձեր նամակէն: Մեր Յակոբը մայր մը եւ քոյր
մը ունի Իտալիա:

Տկ. Ե. Դաւիթեան.- Սարգիսին գրած եմ
եւ թելադրած իրեն միշտ գրել Ձեզի:

Տկ. Զ. Վարդանեան, Լիոն.- Քանի մը
օրէն մանրամասն պիտի գրեմ Ձեր փափաբին
համաձայն: Հրանդին միշտ գրեցէք:

Պր. Զօրապետեան, Նիւ Եորբ.- Հինգ
բաժնեգին ստացած ենք: Ուրախ ենք որ
Արարատով հետաբքրբրուողները կը շատնան:

Բ. Սերոբեան.- Արարատ Գանատայի
Հայորդիներուն գրուածքները կը նախընտրԷ:
Երկար յօդուածներու եւ ճառերու տեղ չենք
տար:

Մ. Յակոբեան. - Շնորհակալ ենբ. թերթիկը
որեւէ կազմակերպութեան ոռկանը չէ` այլ
Հայորդիներու Միութեան Արարատը: Բոլոր
կուսակցութիւնները միեւնոյն յարգանքը կը
վայելեն Արարատէն եւ մեր տղոցմէն: Նորա-
հասներ նախ Հայ մեծնալու են եւ յետոյ իրենք
կրնան իրենց ուղղութիւնը

=O ԱՐԱՐԱՏ

որոշել` երբ ալ չափահաս են:

Ն. Նիկողոսեան.- Այո. Հ. Կ. Խաչը միշտ
մեզի բաջալերած է` գիտնալով որ թերթը
Հայօգուտ կոչում մը ունի: Շատ բան կը
պարտինք այդ կազմակերպութեան:

Կ. Սիմոնեան. - Արարատին երգարաններէն
բանի մը հատ մնացած են. հատը 25 սէնթ Է:

Յ. Նայիմեան.- Շնորհակալ ենք: Թերթը
բաժանորդներու եւ բարեկամներու նիւթական
բաջալերութեամբ կը շարունակուի: Ուրիշ
աղբիւր չունինք:

Ս. Մ.- Արարատ անհատական բնոյթ կրող
եւ այս կամ այն հոսանքը վարկաբեկող ոչ մէկ
գրութիւն կը հիւրասիրէ:

Պիտի խնդրէինբ մեզի հետ թղթակցութիւն
ընողներէն իրենց հասցէն գրել նամակնուն
վերեւ. պահարանները չենք պահեր, որով
երբեմն դժուարութիւններ կունենանք:

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐԷՆ ՆԱՄԱԿՆԵՐ

Հաճոյբով կը նշանակենք անուններն այն
Հայորդիներուն, որոնք անցեալ ամսու մէջ
մեզի գրած են:

Լեւոն Գրիգորեան, Զաւէն Արտէմեան,
Հայկ Մանուկեան, Արամ Պոյաճեան, Հրանդ
Տինկիլեան, Օննիկ Ատուրեան, Արշաւիր
ՊԷզազեան, Գրիգոր Թագւորեան, Գրիգոր
Ազնաւորեան, Խաչիկ Աճէմեան, Ալպերթ
Փափազեան, Մամբրէ Շիրինեան, Գրիգոր
ճէրահեան, Վազգէն Զատիկեան, Բիւզանդ
Գըլըճեան, Ներսէս Մանուկեան, Անուշաւան
Փիլիպեան, Հայկազ Մեսրոպեան, Գեղամ
Մուրատեան, Յարութիւն ճիզմէճեան, Հայկասէր

Հոկտ. 1927.

Մելքոնեան, Հայկ Գոյումճեան, Յակոբ
Յակոբեան, Արմենակ Գոյումճեան, եւ Սահակ
Գրիգորեան:

Արարատի կիսամսեայ շրջաբերական նամակ-
ներԷն զատ, որոնք բոլոր Հայորդիներուն
կանոնաւոր կերպով կը ղրկենջ, յատուկ
նամակներով պատասխանած ենք վերի անուն-
ներուն:

Մեր բոլոր եղբայրներէն կըսպասենք որ
երկու շաբաթը կամ ամիսը անգամ մը մեզի
գրեն եւ տեղեկութիւններ տան իրենց շրջանակի
մասին:

ՀԱՃՈՅԱԼԻ ՊՏՈՅՏ ՄԸ

Արարատը ժամադրավայրն Է բոլոր
Գանատայի Հայորդիներուն եւ ես օգտուեցայ
պատեհութիւնէն:

ԲրէԷսթընի մօտ Գանատական ագարակի մը
մէջ կը գտնուիմ եւ ինձ յանդէպ շատ ազնիւ
կը վարուին: Օգոստոս ծին արտօնութիւն
տրուեցաւ ինձ ՀԷմիլթըն երթալ եւ բանի մը
օր նախկին ուսուցչիս, Պր. Ալիքսանեանի
հիւր մնալ: Այս շատ երջանիկ պատեհութիւն
մըն Էր ինձ համար: Տէր եւ Տկ. Ալիքսանեան-
ներուն փոբրիկ անակնկալ մը ընելու համար
նախապէս լուր չի տուի: Անոնք շատ ուրախա-
ցան զիս տեսնելով: Ուրախութեամբ տեղեկացայ
թէ կարգադրութիւններ ըրած էին միւս օրը,
Կիրակի, Նիակարաֆօլս երթալ եւ անկէ ալ
Պըֆլօ եւ Միջազգային Խաղաղութեան կամուրջին
բացումը տեսնել` զոր պիտի կատարէր Անգլիոյ
գահաժառանգ իշխանը:

Նիակարաֆօլսը, այդ հրաշալի ջրվէժը
չԷի տեսած եւ որբան ուրախ էի որ պիտի
տեսնեմ:

Յաջորդ օրը, մեր ինքնաշարժն ալ կը
հետեւէԷր այն հազարաւորներուն, որոնք գահա-
ժառանգին շբախումբին

- 10 -

ետեւէն ճամբայ ինկած Էին:

Երկու կողմերնուս վրայ գեղեցիկ տես-
արանները, դրօշազարդուած ագարակները,
խռնուած բազմութիւնները դիտելէ յետոյ
հասանք Նիակարաֆօլս: Մեծ հետաբրբրութեամբ
սկսայ դիտել աշխարհի ամենահրաշալի տեսարան-
ներէն մին, Նիակարայի գեղեցիկ ջրվէժը:
Արդարեւ կարժէ տեսնել Աստուծոյ շինած այդ
աննման հրաշալիքը: Կեանքիս մէջ առաջին
անգամն Էր որ այդպիսի տեսարան մը կը
վայելէի:

Գահաժառանգն ու իր շքախումբը Վիգթօրիա
Փարքի ճաշարանը գացին, որմէ յետոյ Անգլիոյ
ապագայ թագաւորը պատշգամ ելաւ եւ դուրսը
խռնուած ծովածաւալ բազմութիւնը բարեւեց:

Մենք ալ ճաշի նստանք:

Թօրօնթոյէն եկած եւ Նիակարաֆօլսի մԷջ
մեզի ընկերացան նաեւ Տէր եւ Տիկին Սըլիեան
իրենց պարագաներով, Տիկին Յովակիմեան իր
աղջկան հետ, Պր. Թաթարեան եւ ուրիշ պարոն
մը, որուն անունը չեմ յիշեր: ՀԷմիլթընէն
ալ մեզի հետ Էր Պր. Բ. Փոստեան:

Պտոյտներէ, տեսարաններ վայելելէ եւ
Թօրօնթոյի մեր բարեկամները ճամբու դնելէ
վերջ ուղղուեցանք դէպի Խաղաղութեան
կամուրջը: ճամբան ինքնաշարժներով խռնուած
En: Վերջապէս հասանք: Կեանքիս մէջ երբէբ
այդքան հսկայ եւ հոյակապ կամուրջ մը
տեսած չԷի: Երկու կողմերը մասնաւոր շէնքեր
կան գաղթային գործոց պաշտոնեաներու համար:
Պր. Ալիքսանեան Գանատական կողմը դիմելով
բանի մը վարկեանի մԷջ պէտք եղած ձեւակերպ-
ութիւնները լրացնելէԷ յետոյ կամուրջէն
անցանք եւ Ամերիկեան կողմն ալ քանի մը
հարցումներու պատասխանելէ յետոյ մտանք
Պըֆլօ:

Միացեալ Նահանգներն ալ տեսնելու
պատեհութիւն ունեցայ: Պըֆլօն շատ գեղեցիկ
բաղաբ մըն Է եւ հոյակապ շԷնբեր ունի:
ժամանակը ուշ ըլլալուն համար չի կրցանբ

ԱՐԱՐԱՏ

[ 468]

Հոկտ. 1927.

հոն գտնուող Հայերու մօտ երթալ եւ իրենց
ծանօթանալ :

Գիշերը, շատ ուշ վերադարձանք
ՀԷմիլթըն:

Քանի մը օր եւս Տէր եւ Տիկին
Չարբոյեաններու եւ Տէր եւ Տիկին
Ալիքսանեանի հիւրասիրութիւնը վայելելէ
յետոյ դարձայ Փրէսթըն պատմելու համար
կեանքիս մէջ վայելած այդ անմոռանալի
պտոյտին մասին իմ Գանատացի բարեկամներուս
եւ դպրոցի ընկերներուս:

Շնորհակալ եմ վերն յիշուած բարեկամ-
ներէս, որոնք շատ ազնուօրէն հիւրասիրեցին
զիս:

Փրէսթըն

ՍԱՀԱԿ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ ՊԻՏԻ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԻ

Ամառուան երկու ամիսներու ընթացքին
Արարատ լոյս չի տեսնելուն համար մեր
ընթերցողներէն ոմանք կարծիքն ունեցած են
թէ թերթը դադրեցուցած ենք: Կուգանբ յայտ-
արարելու թէ ասիկա թիւրիմացութիւն մըն Է,
եւ ինչպէս որ նախապէս յայտարարուած եւ
թերթիս կողջին վրայ ալ տեղեկացուած Է`
Արարատ տարեկան տասը թիւ պիտի ունենայ՝
ինչ որ կը նշանակէ թէ տարւոյն մէջ երկու
միացեալ թիւեր պիտի ունենանք:

Վարչութեան բաղձանքն Է թերթիկը
շարունակել մինչեւ այն ատեն երբ բարեկամ-
ներ կը հետաբրբրուին Արարատով, Գանատայի
Հայորդիներով, այս երկրի Հայ գաղութով եւ
օգտակար ձեռնարկ մը քաջալերելու բաղձանքով:

Մենք համոզուած ենք այս թերթին օգտա-
կարութեան մասին եւ վստահ ենբ թէ մեր բոլոր
ընթերցողները նոյն համոզումն ունին:

- 11 - ԱՐԱՐԱՏ

ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՍ

Ինչո՞ւ տխուր ես անգին հայրենիք,
ՉԷ՞ որ դուն ունիս քաջ հերոս որդիք
Որոնք պատրաստ են մեռնիլ կամ յաղթել
Եւ բեզ միշտ ազատ ու անկախ տեսնել:

Օր մը պիտ բացուի ճամբադ, հայրենիբ,
Գունդ գունդ բեզ պիտ գան ցրուած pn որդիք,
Կուրծք տալու համար, կըռուելու համար,
Ջարդել -յաղթելու թըշնամիբ անհամար:

Շատ ազգերու մօտ ըրիր դուն գանգատ,
Ոչ մէկը ուզեց տեսնել քեզ ազատ.
Բայց բո որդիբը պիտ չըլլան հանդարտ
Մինչեւ չի տեսնեն Հայաստանն ազատ:

Անգութ ազգերը տուին քեզ հարուած,
Քու անգին որդիք ըրին թափառած:

Բայց Հայոց բաջեր դեռ չեն սպառած
Պատրաստ են տալու թշնամուն հարուած:

Խ. Մ. ԽՈՍՐՈՖԵԱՆՑ

Հոկտ. 1927.
ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութիւնը կը
փափաքի տեղեկացնել իր բարեկամներուն եւ
նիւթապէս սատարողներուն թէ փոխադարձ
համաձայնութեամբ, Ընկերութեան եւ Պր.
Ալիքսանեանի միջեւ գտնուած պաշտօնական
յարաբերութիւնը դադրած Է եւ Պր. Ալիքսանեան
որքան որ ճորճթաունի Ագարակատունը կը
ձգէ, կարգադրուած Է որ Արարատ անունով
ծանօթ Անգլիերէն-Հայերէն թերթը փոխանցուի
իրեն եւ ըլլայ իր անհատական ձեռնարկը`
յօգուտ Հայութեան:

Որբան որ ժամանակ առ ժամանակ Գանատայի
Հայանպաստ Ընկերութիւնը թերեւս Գանատա-
հայերուն խօսի Արարատի միջոցաւ Ընկերութ-
եան պաշտօնական ստորագրութեամբ, եւ սակայն
թերթը այլեւս Ընկերութեան որկանը se:

Յունիս 27, 1927.

Ա. ԲԻՐՍ

Կուգամ տեղեկացնել թէ ճորճթաունի Ագարակատան մէջ պաշտօնավարութեանս շրջանին միշտ բարե-
կամական յարաբերութիւն պահուած Է իմ եւ Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան միջեւ եւ այդ բարե-
կամական մթնոլորտով ալ իմ պաշտօնավարութիւնս վերջ գտած Է:

Արարատը իբրեւ անհատական ձեռնարկութիւն մը ընդունելով մէկտեղ, կը փափաբիմ տեղեկացնել
Արարատի ընթերցողներուն թէ` բաղձանքս եւ առաջադրութիւնս Է գործածել զայն Գանատահայ ժողո-
վուրդին ընդհանուր բարօրութեան համար եւ որեւէ ատեն եթէ Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան
գործառնութեանց մասին թերթին մէջ զեկուցում գտնուի` նոյնը պիտի ըլլայ Գանատայի Հայանպաստ
Ընկերութեան ստորագրութեամբ թղթակցութեան մը ձեւով:

Ա. Ղ. Ալիքսանեան

ԾԱՆ.- Վերի երկու յայտարարութիւնները թարգմանութիւնն են նախորդ թիւի մէջ երեւցած
Անգլիերէն յայտարարութեանց: Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութիւնը ոչ մէկ նիւթական զոհողութիւն

ըրած Է Արարատին անցեալի մէջ:

- 12 - ԱՐԱՐԱՏ Հոկտ. 1927.

ԱՐԱՐԱՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ

Ստորեւ կը հրատարակենք փոբրիկ
հատուածներ Գանատայի մեր Հայորդիներու
նամակներէն մեր ընթերցողներուն գաղափար
մը տալու համար թէ Արարատ որքան սիրուած
Է. կը ցաւինք որ թերթիս սահմանափակ Էջերը
պիտի չի թոյլատրեն բոլոր գրուածները
ներկայացնել:

. Չափազանց ուրախացայ երբ Արարատը
ստացայ. չեմ կշտանար զայն կարդալով՝` որով-
հետեւ մայրենի անուշիկ լեզուովս ինծի կը
Jիշեցնէ Հայորդի մը ըլլալս:

Քիչնըր,
ԱՆՈՒՇԱՒԱՆ ՓԻԼԻՊԵԱՆ

. Շատ կը սիրեմ Արարատը, կը
յուսամ թէ ամէն ամիս պիտի ղրկէք զայն
ինծի. փոքրիկ եղբայրս ալ հոս մօտերը
ագարակ մը եկած Է, անոր ալ Արարատ ղրկէ,
մենք երկուքս ալ nen ենք եւ Արարատը կը
կարդանք ու Հայերէննիս չենբ Unnuun:
Տընվիլ,

ՕՆՆԻԿ ԱՏՈՒՐԵԱՆ

«... Արարատը կը կարդամ, կը կարդամ
եւ չեմ կշտանար:
Վարսօ,
ԼԵՒՈՆ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

. Շատ ցաւեցայ Ձեր հրաժարիլը
լսելով. ասկէ վերջ ո՞վ Հայերէն պիտի
դասաւանդէ մեզի, ո՞վ պիտի յիշեցնէ մեզ
մեր Ազգային տօները, ո՞վ պիտի ղեկավարէ
մեր հանդէսները եւ պիտի բաջալերէ զանոնք:
Արարատի շարունակուիլը գոնէ մխիթարութիւն
մըն Է:

Գէմֆիլտ,
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

. Կեցցէ Արարատը, շարունակեցէք
զայն եւ օր մը շաբաթաթերթ ըրէք: Տասն
անգամ ծայրԷ ծայր կը կարդամ զայն:

Վարսօ,
ԳԵՂԱՄ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ

.... Արարատը ստացածիս պէս աշխարքը
իմս կըլլայ. ցորեկները դպրոց երթալուս եւ

ագարակի գործեր ընելուս համար իրիկուն-
ները կը կարդամ ու չեմ կշտանար:
ՊԷլվուտ,

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՃԻԶՄԷՃԵԱՆ

« Արարատը երբ կը կարդամ ինքզինքս
Հայաստան կը կարծեմ:
Վարսօ,
ԳՐԻԳՈՐ ԹԱԳՒՈՐԵԱՆ

. Սիրելի Պարոն, Արարատը շատ կը
սիրեմ, բայց եթէ կը հաճիբ ինծի ուրիշ
թերթ մըն ալ ղրկեցէք որ կարդալով Հայերէն
սովրիմ:

Բեթըրպօրօ,
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՍԱՐԱՖԵԱՆ

.... Արարատը պիտի մեծցնենբ, պիտի
լաւցնենք եւ Հայորդիներուս պարծանքը պիտի
ընենք:

Րաբվուտ,
ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

.«.. Հպարտ կըզգամ Արարատին յառաջ-
դիմութիւնը տեսնելով: Օր մը զայն շաբաթա-
թերթի պիտի փոխենք:

Տրէյթըն,
ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

... Արարատը լաւ թերթ մըն Է, շատ կը
սիրեմ զայն կարդալ, ամէն ամիս պիտի ղրկես,
այնպէս չԷ՞:

Փօրթ Փէրի,
ԽԱՉԻԿ ԱՃԷՄԵԱՆ

Եւ այսպէս բազմաթիւ նամակներ: Յաջորդ
թիւով պիտի հրատարակենք ուրիշ հետաբրբրական
նամակներ, որոնցմով մեր ընթերցողները
տեղեկութիւն պիտի ունենան Հայորդիներու
գտնուած միջավայրի մասին: Քի» մըն ալ
բարեկամներու աշխարհէն:

. Մեծ հաճոյքով կը կարդամ Արարատը:
Իր մէջ կը պարունակէ շատ իմաստալից
պատմութիւններ: Կը յուսամ թէ յառաջիկային
աւելի շատ սպառում պիտի ունենաք: Կը
մաղթեմ մեծ խանդ եւ անխոնջ աշխատութիւն:
ՊրէԷտտաք,
ՏԿ. ՄԱՐԻ ԽՐԻՄԵԱՆ

= 13 -

.... Մեծ ուրախութեամբ ստացանբ ձեր
օգտաշատ ամսաթերթի Յուլիս-Օգոստոս թիւը:
Արարատի դերը մեծ Է Գանատահայ գաղութին
մէջ մանաւանդ անոր համար որ ան օրկանն ու
ժամադրավայրն Է Գանատայի Հայորդիներուն:
Որբաշխարհի Աստղը որ նման Արարատի իր կէտ
նպատակն Է ըրած նոր սերունդը պահել
տոհմային մաքուր եւ անաղարտ բարոյականի
բարձունքին վրայ այսու կուգայ իր բոյր
ամսագրին բարեյաջողութիւն եւ յարատեւու-
թիւն մաղթել:

ՊԷյրութ,
Ի դիմաց Որբ. Աստղի Խմբագրութեան`
ԴԱՆԻԷԼ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

.... Ապրիք: Ձեր ձեռնարկը գովելի Է
եւ ամէն գնահատանբէ վեր, Հայ Կարմիր Խաչի
բոլոր մասնաճիւղերն անխտիր պիտի բաջալերեն
Արարատը եւ պիտի տարածեն զայն` գիտնալով
միեւնոյն ատեն թէ ձեր թերթիկը մասնաւոր
կազմակերպութեան մը հովանաւորութեան
ներբեւ չէ: ՉԷ՞ մի որ Գանատայի Հայորդի-
ները ամբողջ Հայութեան կը պատկանին եւ
ազգին թանկագին զաւակներն են: Կարմիր
Խաչի կոչումն Է արդէն բաջալերել որբերը
եւ գնահատել ամէն լաւ ձեռնարկներ:

Հ. Կ. Խաչի Բազմաթիւ
ՄասնաճիւղերԷ:

«... Արարատի հրատարակութիւնը կը
հրճուեցնէ մեզ: Ձեր աշխատանքը վսեմ
կոչում մը ունի եւ ձեր ջանբերը գնահա-
տանքի արժանի են: Շարունակեցէք Արարատը,
անիկա, խորհրդանշանը մեր սիրելի Հայրենիջի
նուիրական բարձունքին` թող մեր Գանատայի
Հայորդիներուն յիշեցնէ միշտ թէ իրենք
զաւակներն ազգի մը, որ փառաւոր պատմու -

ԱՐԱՐԱՏ

[471]

Հոկտ. 1927.

թիւն մը ունի, տառապանքներու մէջ մեծ
եղած Է, դարերու փոթորիկներուն դիմադրած
Է, մարտնչած ու կռուած Է, եւ այսօր հաւատք
ունի թէ օր մը ինքն ալ իր փառաւոր եւ
արժանի դիրբը պիտի ունենայ իր հայրենիբով
եւ իր Հայաստանով:

3. 3. ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԵԱՆ բազմաթիւ

ԿոմիտԷներէն:

Տեղի անձկութեան պատճառաւ, 2. Կ.
Խաչի բազմաթիւ մասնաճիւղերէԷ եւ Հ. 3.
Դաշնակցութեան կոմիտէԷներէ մեզ եկած նամակ-
ները չի կրցանք զատ զատ հրատարակել եւ
բաւականացանբ միայն անոնց ամփոփումը ներ-
կայացնել երկու հատուածներով:

Արարատ իր խորին շնորհակալութիւնը կը
յայտնէ Հայութեան յիշեալ երկու պատկառելի
կազմակերպութեանց կողմէ ցոյց տրուած համա-
կրանբին եւ գործնական բաջալերանքին առթիւ:
Անոնք անցեալ քանի մը ամիսներու ընթացբին
բազմաթիւ բաժանորդներ արձանագրած են
Արարատին` նկատելով մէկտեղ թէ մեր թերթը
կազմակերպական չԷ: Կը յուսանք թէ նոյնը
պիտի ընեն Հայութեան միւս պատկառելի կազ-
մակերպութիւնները եւ Արարատ հաստատուն
հիմերու վրայ պիտի շարունակուի:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

Յաջորդ թիւով պիտի հրատարակենջ
հատուածներ մեր բարեկամներու բազմաթիւ
գնահատական նամակներէն: Թերթիս Էջերը sp
թոյլատրեցին մեզ աւելի տեղ տալ այս թուով:

ՏարածԷ Արարատը զայն նուէր ընելով
բարեկամներուդ, ծանօթներդ բաժանորդագրելով
եւ հաստատութիւններու ղրկելով:

- 14 - ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՐԴԻՆ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ

Արարատի Էջերով կարժէ երբեմն
խորհրդածել թէ Հայորդին, խաչուած ու
մարտիրոսուած ցեղին զաւակը ինչպէս պէտբ Է
ապրի Գանատայի մէջ եւ ինչպէս վերաբերուի
զինք շրջապատող Գանատացիներու հետ:

ԱմԷնուս յայտնի Է թէ այս երկրին
ժողովուրդը, այնքան ազնիւ ու վեհանձն,
մեզ Գանատա բերին եւ պատեհութիւն տուին
ապրելու եւ յառաջդիմելու: Ու այսօր, նախկին
հարիւր սաներէն հազիւ քանի մը հատ մնացած
են ճորճթաուն, որոնց վրայ 14 նորեկներ
աւելցած են: Ու խոշոր մեծամասնութիւնը,
ագարակներու մէջ ցրուած, իր առջեւ ասպարէզ
ունի լաւ ագարակապան ըլլալու, դպրոցական
աշխատութեանց մէջ յառաջդիմելու, դաստիա-
րակուած մարդոց հետ յարաբերելու, կրթուելու
եւ զարգանալու:

Բան մը սակայն նկատի ունենալու ենք
մենք, ցրուածներս: Վստահ ըլլալ մեր կա-
րողութեանց վրայ, հաւատք ունենալ մեզ
շրջապատողներու յանդէպ, ամէն լաւ պա-
տեհութեան ուժգնօրէն փարիլ եւ մեր ժամա-
նակը արդիւնաւոր կերպով գործածել:

Մենք մերը չենք միայն, Գանատայի մեր
բարեկամներուն կը պատկանինբ, ուստի պարտինբ
միշտ անոնց ներշնչել թէ Հայորդին միշտ
արժանիք ունի ապրելու եւ Հայ ազգը, մեզի
ծնունդ տուող ժողովուրդը Գանատացիներու
չափ եւ անոնցմԷ ալ թերեւս աւելի բարձր
արժանիքներ ունի:

Մեր ազգին ու մեր հայրենիքին կը
պատկանինբ, անոնք մեզմէ շատ բաներ
կըսպասեն. կուզեն որ օր մը, մեծցած,
զօրացած, զարգացած ու հասունցած, երթանք
Հայաստան` մեր պապերուն հողին տիրանանք,
զայն մշակենք, հերկենբ ու հողին պտուղով
մեր երկիրը կերակրենջ:

Մեզմէ ոմանբ ալ թերեւս ագարակապաններ
չըլլանբ, նախընտրենբ ուրիշ ասպարէզներ,

Հոկտ. 1927.

ուսուցիչներ, փաստաբաններ, բժիշկներ,
արհեստաւորներ կամ մտբի մշակներ ըլլալ.
Հայաստան անոնց ալ պէտք ունի, Հայաստան
բոլոր Հայերուն ալ պէտք ունի:

Վարդենի մըն Է Հայաստանը, վարդեր են
բոլոր Հայերը եւ մենք, Հայորդիներս, մէկ
մէկ կոկոններ ենք, զօրանանբք մարմնով, մտքով
եւ հոգիով ու վաղը բուրումնաւէտ եւ գեղա-
գոյն վարդերն ըլլանբ մեր հայրենիբի
վարդաստանին: Ու այն ատեն նոյնիսկ մեր
Գանատացի բարեկամները գոհ պիտի մնան որ
իրենց զոհողութիւնները լաւ պտուղներ
հասցուցած են:

Հիները պիտի երթան եւ մենբ, նորերս
անոնց տեղը պիտի գրաւենբք, Գանատահայ
պատանիներս այդ նորերն ենբ, բոլոր Հայ
պատանիները այդ նորերն են, մեր մէջ վառենք
ամէն ինչ որ ազնիւ Է եւ բարի, մեր մէջ
պահենք մեր ազգային ոգին, ազգային սուրբ
հաւատքը եւ մեծնանք ըլլալու լաւ Հայեր,
մաքուր Հայեր եւ արժանիբով բարձր Հայեր:

Տընվիլ,
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

Նախորդ թիւով եւ այս անգամ ալ մաս-
նաւոր նամակներով տեղեկացուցած ենբ մեր
բաժանորդներուն իրենց բաժնեգինները լրա-
նալը: Անոնք որ այդ նամակները կըստանան,
թող բարի ըլլան իրենց նոր բաժնեգինները
ղրկել եւ կամ եթէ չուզեն որ թերթը շարունա-
կենք` պիտի ուզէինթ տեղեակ ըլլալ իրենց
կարծիքին: Արարատ նիւթական սահմանափակ
դրութիւն մը ունի եւ բոլոր լումաները
պէտք են ընթացիկ ծախքեր գոցելու համար:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

= 45.
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

ԹՈՐՈՆԹՕ.- 2. 3. Դաշնակցութեան
Թօրօնթոյի կոմիտէն Յուլիս 31ին տօնեց
Խանասորայ Արշաւանքը գեղեցիկ դաշտահանդԷսով
մը, որուն փութացած էին ներկայ գտնուիլ
գաղութին Հայութիւնը: Եղան խաղեր եւ
տրուեցաւ ճաշասեղան համբաւաւոր շիշ
բէպապով: Խօսուեցան ճառեր օրուան տօնին
շուրջ:

Գանատահայ Միութեան Թօրօնթոյի
Վարչութիւնը Օգոստոս 14ին կազմակերպած Էր
գեղեցիկ դաշտահանդէս մը, որուն ներկայ En
Թօրօնթոյի Հայութիւնը անխտիր եւ շրջակայ
բաղաքներէն եւ ագարակներէն ալ շատեր:
Տրուեցաւ ճոխ սեղան, եղան խաղեր ու
մրցումներ եւ խօսուեցան ճառեր:

Օգոստոս 28ին, քբաղաբիս մէջ տեղի
ունեցաւ Ս. Պատարագ եւ հոգեհանգիստ
Պապաեան-ՊԷնլեան գերդաստանի եւ բոլոր Հայ
նընջեցեալներու համար: Պատարագիչ քահանան
էր Տէր Գաբրիէլ Խաչատուրեան, որ ժամանակէ
մը ի վեր հիւր Էր Տէր եւ Տիկին Պապաեան-
ներու: Քաղաքիս բոլոր Հայութիւնը եւ
շրջակայ քաղաքներէն շատեր փութացած Էին
լսել եւ վայելել հայրենաշունչ պաշտամունքը:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐԸ
ԵՒ ՀԱՅ ԵՐԳԸ

Օգոստոս ամսոյն Թօրօնթոյի մէջ տեղի
ունեցաւ Համաշխարհային Կրթական Ընկերու-
թիւններու Դաշնակցութեան երկրորդ համա-
գումարը: Հաւաքուած Էին 2օ00Է աւելի
պատգամաւորներ 45 զանազան երկիրներԷ:

Այս առթիւ Օգոստոս 7ին Քոլիսիումի
մեծ ամփիթատրոնին մէջ տեղի ունեցաւ
փառաւոր եւ մեծածախս ներկայացում մը,
որուն ներկայ էին 15000 ժողովուրդ, իսկ

ԱՐԱՐԱՏ

[473]

Հոկտ. 1927.

բեմին վրայ 1500 հոգի` բաղկացեալ երգեցիկ
խումբերէ, դերակատարներէ եւ 28 զանազան
ազգերու ներկայացուցիչներԷ:

Իւրաքանչիւր ազգ կը ներկայանար իր
տարազով, դրօշակով եւ զինանշանով: Անոնց
մէջ սիրուն Էր տեսնել նաեւ Հայ եռագոյնը,
որ կը ծածանէր բիւրաւոր գոյներու մէԷջէԷն՝
ապրելու հաւատքով: Հայ ազգը կը ներ-
կայացնէին հինգ գեղանի Հայուհիներ եւ
երկու Հայ երիտասարդներ ազգային տարազով:

ներկայացումը խորհրդանշանն Էր ազգերու
համերաշխութեան, եւ յաղթանակը՝` խաղաղութ-
եան:

Ի պատիւ պատգամաւորներու Թօրօնթոյի
Արթ ԿԷլըրիի պարտէզին մէջ տեղի ունեցաւ
բացօդեայ հանդէս մը եւս, որուն Գանատահայ
Միութեան Երգչախմբի մասնակցութիւնը իր
հրաշալի յաջողութեամբ մեծ պատիւ կը բերէր
Հայութեան: Հինգ հազար ունկնդիրներու
որոտնդոստ ծափերով բանի բանի անգամներ
կրկնուած Հայ քառաձայն երգերը, ղեկա-
վարութեամբ իր վարպետ վարիչին, Պր. Երուանդ
Սըլիեանի` հանդէսին լաւագոյն մասը կը
կազմէր եւ առիթը կուտար բազմաթիւ ազգերու
այդ ընտրեալ ներկայացուցիչներուն ճանչ-
նալու Հայը եւ իր գեղարուեստը:

Սեպտ. 2ին Հայ երգչախումբը դարձեալ
փայլեցաւ Գանատայի Ազգ. ցուցահանդէսին
մէջ` ծովածաւալ բազմութեանց առջեւ պան-
ծացնելով Հայ երգը եւ խանդավառ ծափեր
խլելով: Խումբին 22 համազգեստները
հոգացուած Էին գաղութիս ազգասէր Պր. Լ.
Պապաեանի ծախքերով:

Գանատահայ միութիւնը Պր. Սըլիեանի
եռանդուն ջանբերուն եւ տաղանդին կը պարտի
այս տիպար երգչախումբը, որ հրաշջով մը
դուրս բերուած Է հազիւ թէ հարիւր հոգի
պարունակող եւ մԷկզմէկԷ շատ հեռու ցրուած
այսքան փոբրիկ Հայ գաղութէ մը:

ԹՂԹԱԿԻՑ

- 16 - ԱՐԱՐԱՏ

ՆԷԼՍԸՆ.- Տիկին Sp. Աճէմեան, Նիւ-
եօրբէն, իր երկու փոջրիկներով բանի մը
ամսուան օդափոխութեան համար հոս կը գտնուի
իր pnng~ Sy. Մ. Փափազեանի հիւր:

Հայ թերթերը ժամանակին գրած են Տկ.
Աճէմեանի երէց աղջկան, վեց տարեկան On.
Մարիի յաջողութեանց մասին 3000 աշակերտ-
ներու մէջ` շահելով Ուշագրաւ Տաղանդի
մէտալը եւ ուրիշ շատ մը պատուանշաններ`
նիւ Եորքի մէջ:

Բարեկամներու խնդրանքին վրայ` անցեալ
շաբաթ կէսօրէ յետոյ, բաղաքիս առաջնակարգ
պանդոկին մէջ, որ սեփականութիւնն Է Տկ.
Մ. Փափազեանի, Երաժշտական Ընդունելութիւն
մը տրուեցաւ, որուն հրաւիրուած էին
բաղաբիս ընտրեալ անձերէն հարիւր հոգի,
լսելու համար փոբրիկ Մարոյի դաշնակը:
SwuuE աւելի կտորներ նուագեց ան սկսեալ
Mp, ՀԷնտել, Մօցարդ, Պէթօվէն եւլն
կատարեալ յաջողութեամբ եւ pwnwehu ՆԷլսըն
ՏԷյլի Նիւզը երկարաշունչ յօդուածով մը
ներբողեց տաղանդը փոբրիկ Հայուհիին:

Մարոյի բոյրը, երեբ տարեկան փոբրիկն
Անահիտ, իր երէցին պէս արտակարգ տաղանդ
ցոյց տալ սկսած Է դաշնակի մէջ:

Ծնողաց, Sp. եւ Sy. Աճէմեանի փափաքին
համաձայն Փոբրիկ Մարոյի ապագայ երգա-
հանդէսը պիտի ըլլայ ի նպաստ որբերու:

Արարատին նախապէս գրած Eh փոքրիկներ
Լեւոնիկ եւ Սաթենիկ Փափազեաններու մասին -
որդեգրուած Տր. եւ Տկ. Փափազեաններէ, այս
տարի երկուքն ալ դասարաննին փոխեցին առաջին
դուրս գալով:

ՅԱԿՈԲ ՍՈՒԻՆ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ. - Օգոստոս 1ին Հէմիլթընի Հայ
Երիտասարդաց Ակումբի Արարատ ՊԷսպոլի խումբը
իր առաջին մրցումն ունեցաւ Պրէնթֆօրտի
մէջ` տեղւոյն Հ. Ե. Միութեան խումբին հետ

եւ վեցի դէմ երէք կէտով յաղթուեցաւ:

Հոկտ. 1927.

Արարատ խումբի պարտութեան պատճառն Էր
անփորձ ըլլալնին եւ կարգապահութեան պակասը:

Սեպտ. 5ին բաղաբիս ՎուտլէԷնտ Փարքին
մէջ տեղի ունեցաւ երկրորդ մրցումը եւ
Արարատ խումբը այս անգամ իննի դէմ տասը
կէտով յաղթական դուրս եկաւ:

Վերջին մրցումը տեղի ունեցաւ Սեպտ.
17ին ՀԷմիլթընի Լա Սալ Փարքին մէջ եւ
Պրէնթֆորտ յաղթական դուրս գալով շահեցաւ
միջգաղութային ախոյեանութեան տիտղոսը
1927 տարուան համար:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՈՆՑԻ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Ուրախ ենք տեղե-
կացնելու թէ բաղաբիս Հայ գաղութին մԷջ
բանի մը ամիս առաջ կազմակերպուեցաւ Հայ
Պետական Կարմիր Խաչի մասնաճիւղ մը, որ
գաղութիս ուղղուած յատուկ կոչով մը կը
հրաւիրէ բոլոր Հայերն անխտիր միանալ նորա-
կազմ մասնաճիւղին եւ ուժ տալ անոր ազգ-
օգուտ եւ հայրենօգուտ գործունէութեան:
Մասնաճիւղն արդէն տենդոտ գործունէութիւն

ցոյց կուտայ:
ԻՐԱԶԵԿ

ԿՈԼԹ.- Տեղւոյս մէջ կազմուեցաւ 3. Պ.
Կ. Խաչի մասնաճիւղ մը, որ պիտի գործէ
օգտակար ըլլալու եւ օժանդակելու Հայաստանի
կեդրոնական Կարմիր Խաչին:

ԹՂԹԱԿԻՑ

Անձկութեան պատճառաւ Արարատ այս անգամ
համառօտուած հրատարակեց բոլոր թղթակցու-
թիւնները:

Դրամական առաքումներ ընել.-
“ Ararat Monthly ”
Postal Station B. Box 84
Hamilton Canada.

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ
Որկան եւ ժամադրա-
վայր Գանատայի
Հայորդիներու

Բոլոր դրամական առա-
քումներն ըլլալու
են Մընի օրտըրով
կամ Փոսթըլ նօթով |

Միութեան: ՉԷք ղրկողներ 25
ame, սէնթ աւելի ներ-
ԲԱԺՆԵԳԻՆ BB, vo Sa փակելու են
Տարեկան տասը Արարատ լոյս
թիւերու համար կը տեսնէ ամէն
ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ: SAS ամսու 10ին եւ չի
Բ րատարակուիր ամառը
Տնօրէն խմբագիր al? G59 երկու ամիս. Յուլիս-
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ re հն bE. Օգոստոսին:
Բ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ, ՆՈՅԵՄԲԵՐ, 1927. ԹԻՒ 9.

ԱՆԴՐԱՆԻԿԻՆ

Իբրեւ արծիւ սաւառնում ես լեռ ու ժայռ,
Թնդացնում ես երկինբ, գետին տենչավառ.
Սուրբ անունդ պիտի յիշուի դարէ դար.
Հսկայ լերինք բեզ ապաստան, Անդրանիկ:

Քիւրդ ու տաճիկ երբ լսեն քո անունը,
Օձերու պէս կը սողան իրենց բոյնը.
Երակներիդ ազնիւ բաջի արիւնը

Չը ցամաբէ մինչ յաւիտեան, Անդրանիկ:

Հայոց կուսանք դափնեայ պսակ թող հիւսեն,
Քնբոյշ ձեռամբ pn ճակատը պսակեն,
Գոհարներով անվախ կուրծքդ զարդարեն,
Կեցցես յաւէտ դու անսասան, Անդրանիկ:

Հայաստանի սոխակները քեզ համար,

Թող դայլայլեն գիշեր ցորեկ անդադար.
Անյաղթ մնաս դուն, բաջ կռուի սիրահատր,
Հայրենիքի տէր ու պաշտպան, Անդրանիկ:

“ ARARAT MONTHLY ” ADDRESS. -
Organ of The Armenian Boys “© ARARAT MONTHLY ”
Union of Canada. It is the Postal Station B. Box 84,
only Armenian paper printed HAMILTON, ONT.
in Canada CANADA.

[475]

ED AE
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ԶՕՐԱՎԱՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿ

Հայ հորիզոնէն Մեծ Մարդ մըն ալ
անհետացաւ: ժամանակակից պատմութիւնը շատ
բաներ ունի գրելիք Հայ հերոսին մասին`
զանոնք դարերու հոլովումին յանձնելու
համար:

Զօրավար Անդրանիկ մեր ժամանակի ամԷնԷն
աւելի սիրուած եւ ամենէն աւելի ժողովրդական
դէմքն եղաւ:

Ան Հայ ընդվզումի եւ Հայ վրէժի մարմ-
նացումն եղաւ անվախ եւ հանդուգն: Արդար
դատի մը համար պայբարեցաւ եւ մինչեւ վերջը
պատնԷշին վրայ մնաց անձնուրաց եւ անկաշառ:

Բարձր դաստիարակութիւն մը չԷր ստացած
Անդրանիկ եւ սակայն շատ լաւ հասկցած Էր
իր ցեղին իր միջավայրին եւ Քիւրտին ու
Թուրքին մտայնութիւնը: Համեստ կրթութեամբ`
եւ սակայն զէնբի ու կռուի անզուգական
փիլիսոփան Էր Անդրանիկ, որ միշտ ալ կրցաւ
իր տեսութիւնները ապրիլ ու գործնականացնել :

Հայ ժողովուրդը պաշտեց զայն իբրեւ
վրէժի կուռքը, իբրեւ կռիւներու վհուկը:
Անդրանիկ հեզ մնաց սակայն բնաւորութեամբ.
գառնուկի մը պէս հեզ ու խոնարհ` խաղաղ
շինականին հանդէպ, Հայ, Թուրք կամ Քիւրտ:
Կռիւներու մէջ սակայն, աներկիւղ Էր ան ու
պահանջկոտ. բացարձակ ռազմագէտ մըն Էր ան
եւ կուզէր ճշմարիտ զինուորներ տեսնել իր
շուրջը:

Մեռաւ Անդրանիկ, մեր օրերու սիրուած
Հայ Հերոսը:

Մեծ մարդիկ չեն մեռնիր սակայն: Անոնց
անունը, իտեալը, գործը եւ նուաճումները
կապրին ու կը բողբոջին այն համայնքին
հետ, որմէ ծնունդ առած են իրենք եւ որուն
համար ալ ապրած են, գործած անձնուիրաբար
եւ մեռած:

Յարգանք իր յիշատակին:

[476]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԱՐԱՐԱՏԻ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

Հայորդիներու այս փոքրիկ հրատարակու -
թիւնը ալ աւելի հաստատուն հիմերու վրայ
դնել մտադրած Է Արարատի վարչութիւնը, որ
սոյն թիւով բացուած կը հռչակէ

ԱՐԱՐԱՏԻ ՔԷՄԲԷՅՆԸ՝
ՀԻՆԳ ՀԱՐԻՒՐ նոր բաժանորդներ ունենալու
համար: Ակնկալութիւնը մեծ չԷ եւ վստահ
ենք թէ այս թերթին բարեկամները, ինչպէս
անցեալի մէջ, այս անգամ եւս պիտի գործակ-
ցին մեզի հետ այս գործը ալ աւելի գործնական
եւ բաջալերիչ վիճակի մը հասցնելու համար:

Արարատ որեւԷ կուսակցութեան հովանա-
ւորութիւնը չի վայելեր եւ սակայն Հայորդի-
ներու Միութեան որկանն ըլլալու իր հանգա-
մանքով անշուշտ պէտքն ունի բոլոր Հայ
կազմակերպութեանց եւ կուսակցութեանց
բարոյական եւ գործնական բաջալերութեան:
Ու այդ բաջալերանքը անցեալի մէջ ցոյց
տրուած ըլլալը գրաւական մընէ թէ այս
երկրին սա կամ նա անկիւնը ցրուած Հայորդի-
ները տաքուկ տեղ մը կը վայելեն բոլոր
Հայերու սրտին մԷջ եւ մեր Հայկակներու
այնքան սիրելի ԱՐԱՐԱՏԸ ասկէ վերջ ալ պիտի
բողբոջի ու ծաղկի եւ իր Հայացի պատգամը
պիտի հասցնէ մեր ազգի թանկագին բեկոր-
ներուն, որոնբ բաղդի դառն հարուածով մը
ցան ու ցրիւ եկած են հեռահայ անկիւններ:

Արարատին ՔԷմբէյնը յաջողութիւն մը
պիտի ըլլայ, անկասկած ենբ այդ մասին:
Բայց զայն աւելի արդիւնաւոր ընելու համար
մետաբսեայ եւ թաւշեայ երեք գեղեցիկ
գորգեր տրամադրուած են Արարատի Վարչութեան՝
երեք ստուարաթիւ բաժանորդներ գտնողներու
տրուելու համար:

ԱմԷն Հայ ազատ Է այս բէմբէյնին մաս-
նակցելու, Արարատի գործակալ ըլլայ կամ ոչ:

ԴԱՌՆ ԿՈՐՈՒՍՏՆԻՍ

Անդրանիկն Է մեռեր:

Ո՞ր Հայորդին արդեօբ կսկիծով չի լսեց
սրտակոտոր լուրը: Կրցա՞ւ ժպտիլ ան, կրցա՞ւ
արգիլել իր սրտին հեւիհեւ բաբախումը:

Հայ ազգին մեծագոյն զաւակը, Հայաստանի
հերոս զինուորը, Զօրավար Անդրանիկ, իր
ցուրտ ձեռքերով ցուրտ հողն Է գրկեր, ո՞ր
Հայը պիտի չի սգայ այս մեծ կորուստը:

Սարերու արծիւը, լեռներու առիւծը,
Հայ զինուորին կուռբը, խաղաղ շինականին
պաշտպանն ու Հայ աշխարհի ախոեանն իր
յաւիտենական հանգիստն Է մտեր:

Հայոց սարեր, հով ղրկեցէք պանդուխտ
երկնքի տակ ննջող ձեր փարթամ արծիւին
հողակոյտին: Սասնոյ լեռներ, ձեր ամեհի
բարձունքներն իբրեւ տապանաքար եւ յուշարձան
թող ըլլան անյաղթ առիւծին յիշատակը պան-
ծացնող:

Հայ զինուորներ, խոնարհեցէբ Մեծ
Զինուորին գաղափարի վեհութեան առջեւ,
բացէք ձեր սրտերը եւ հոն խուժող կարմիր
երակներուն մէջ թող Հայոց արծիւէն կաթիլ
մը արիւն պատուաստուի, ձեր բազուկները
զօրացնելու, Հայու հոգին պարփակող ձեր
մարմինները ժայռերու պէս ամրացնելու եւ
Հայոց Առիւծին պէս ձեզ ալ անպարտելի
դարձնելու եւ Հայ կոյսերու քնբոյշ ձեռքերով
ձեր ճակատներն ալ դափնեայ պսակներով
զարդարուելու համար:

Հայ աշխարհի խաղաղ շինականբ, ծնունդ
տուէք նոր Անդրանիկներու, Հայ Վրէժի
բագինը միշտ բաց պահելու համար մինչեւ
այն ատեն` երբ ալ գայլերն ու բորենիներն
անհետանան Արարատեան հորիզոնէն:

Հայ աշխարհ, վեր կանգնէ, բու մեծ
զաւկիդ մահկանացու մարմինն Է որ միայն

[477]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

վարը կը հանգչի, անոր հոգին, անոր վեհ
գաղափարները վերերը կը սաւառնին, վերի
բարձունքներուն վրայ կը ճարակին:

Հայ պատանի, հալածուած Հայ ազգի դուն
յոյսի պսակ, ականջ դիր Անդրանիկի ձայնին,
ան բու սրտիդ մէջն Է որ կը խօսի, զինուոր-
ականի իր գոռ ձայնով ան քեզի կըսէ.

- Օտար աշխարհներ տարագիր Հայկակ,
դուն միշտ Հայ մեծցիր, Հայու պէս ապրէ,
եւ ուր որ ըլլաս` իբրեւ Հայ մեռիր:

Անդրանիկն Է մեռեր:

Թողէք ան հանգչի: Հայոց Աստուածը իր
անմահներու բանակին համար Մեծն Անդրանիկի
մը պէտքն ունեցեր Է ու զայն մեզմէ առեր
Է: Երկնային խումբեր մեծ կարգ ու սարբով
դիմաւորած են Հայ զօրավարը ու Հայաստանի
Եհովան նոր Անդրանիկներու հսկայ բանակներ
պիտի ղրկէ Հայ աշխարհին համար:

Անդրանիկն Է մեռեր:

Մեր ողջ աշխարհի Հայոց կոյսերը սեւեր
են հագեր: Բայց Մեծ Զինուորը սուգ չուզեր
երբէք: Նոր Անդրանիկներն ժպտուն ու շէնշող
հրեշտակներ կուզեն քնբուշ ձեռքերով դափնի-
ներ պատրաստելու համար յաղթանակի Վաղուան
Մեծ Օրուան` անպարտելի ճակատներ պսակելու
համար:

Անդրանիկն Է մեռեր. ցորենը պտուղներ
չարտադրեր մինչեւ չի մեռնի. Հերոսին մահը
նոր ցանքի հունձքի սկիզբն Է միայն: Վաղուան
Հայ ազգը պիտի գայ իր նոր հերոսները մեծ-
ցնելու անոր ոգիով, անոր հոգիով եւ անոր
հարազատ գաղափարներով:

Անդրանիկն Է մեռեր:

Անդրանիկը պիտի ապրի դարէ դար:

ՔԷՆՖԻԼՏ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ
4EJUEgh

ՄԵԾՆ ԱՆԴՐԱՆԻԿ

Արարատի տողերով կարդացի Մեծ Հերոսին
ցաւալի մահը: Շատ տխրեցայ եւ սիրտս ու
հոգիս յուզուեցան:

Մեր նախկին ուսուցիչը իր կիսամսեայ
շրջաբերական նամակներով եւս բացատրած Էր
թէ Զօրավար Անդրանիկի յուղարկաւորութիւնը
աննախընթաց պատշաճութեամբ մը կատարուած
էր եւ Ամերիկեան բազմաթիւ քաղաքբներԷ բազ-
մահազար Հայեր փութացած Էին իրենց վերջին
յարգանքը մատուցանելու համար Հայաստանի
Մեծ Զաւկին:

Անշուշտ լոկ վերջին յարգանբով մը
մենք, Հայերս չենք կրնար մեր պարտքը
կատարուած նկատել անոր յանդէպ: Անդրանիկի
ոսկորները իրենց հանգիստը պիտի չի գտնեն
եւ անոր երանելի հոգին երկնային բարձրութ-
եանց մէջ պիտի խռովի՝ եթէ իր գաղափարներն
անտեսուին եւ իր յիշատակը մոռցուի:

Անցեալի մէջ ան տեսաւ Հայ ազգին
տառապանքը, երբ դեռ երիտասարդութեան արշա-
լոյսը կապրէր: Ըմբոստացաւ բռնութեան դէմ,
իր առիւծի հոգին եւ արծիւի սիրտը պոռթկաց,
Կամ Սահ Կամ Ազատութիւն, մռնչեց ան եւ զէնք
ի ձեռին ասպարէզ ինկաւ, կռուի դաշտն ելաւ:

Թուրբը սմբեցաւ, Քիւրտը սարսափեցաւ
անոր անունէն: Ուր որ գնաց յաղթեց, ուր
որ երեւցաւ թշնամիները սարսռեցան: Ան
կռուեցաւ տկարները պաշտպանելու համար,
բռնութեան դէմ: Ուր որ վտանգ կար հոն
հասաւ եւ Հայ շինականին պաշտպանն ու
զօրաւիգը դարձաւ: Պատերազմեցաւ ny թէ լոկ
սպանելու համար` այլ ապրեցնելու եւ տկար-
ներուն կեանքը արժեցնելու:

Ամբողջ Հայ ազգը արդարեւ կը սգայ
Զօրավար Անդրանիկի մահը, որովհետեւ ան
մեր օրերու Մեծն Վարդանն եղաւ:

Հայ ազգը պիտի ապրի, բանի կրնայ
ծնունդ տալ Վարդաններու եւ Անդրանիկներու:

[478]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Անդրանիկ մեռաւ ու այսօր երկնքի
բարձունքներէն մեզ, նոր Հայերս կը դիտէ
եւ մեզմով կը խրախուսուի, որովհետեւ ան
օրինակ մը եղաւ եւ մենք անոր ճանապարհէն
պիտի բալենբ ազգն ու Հայաստանը ապրեցնելու
համար:

Ու վաղը, երբ մենբ ալ վերի մթնոլորտին
մէջ անոր հանդիպինք՝ պիտի կրնանբ լսել
իրեն.

- Ով Անդրանիկ, Հայոց լեռներու վաղեմի
առիւծ, մենբ ալ մեր բաժինը կատարելով այս-
օր բեզի եկած ենք:

Անդրանիկ, Հայոց աշխարհի անզուգական
հերոսը իր բոլոր կեանքի ընթացքին ինբզինբը
մոռցաւ եւ ուրիշներուն համար, ամբողջ
ազգին համար ապրեցաւ. անոր կեանքը թող
օրինակ ըլլայ մեզի, օտար աստղերու տակ
ապրող ու հոս ու հոն ցանուցիր պատանի
Հայորդիներուս` որպէսզի անոր անմահական
ոգիովը ներշնչուինք ու ապրինք հարազատ
Հայեր, անարատ Հայեր ու օր մըն ալ երթանք
ողջունելու Ազատ Հայաստանը` վեհափառ
Մասիսի շուքին տակ եւ մեր ազգին նուիրելու
լաւագոյնը՝` ինչ որ ունինք ու պիտի ունե-
նանք:

ՃԱՐՎԻՍ

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ
Էնկիւրիցի

Հինգ հարիւր նոր բաժանորդներ ունե-
նալու Արարատի ՔԷմբէյնին դուն ալ մաս-
նակցէ. լաւ նպատակ մը եւ օգտակար գործ մը
բաջալերած կըլլաս եւ միեւնոյն ատեն
մետաբսեայ կամ թաւշեայ գեղեցիկ գորգ մը
նուէր կառնես:

ԿԱՐԴԱ ԵՒ ՏԱՐԱԾԷ ԱՐԱՐԱՏԸ

eo ae ur ur ԱՏ

ԱՆՄԱՀՆ ԱՆԴՐԱՆԻԿԻՆ

Ով անմահ հերոս, առիւծ Անդրանիկ,
Դուն, որ կըռւի մէջ եղար pug ռազմիկ,
ՀանգչԷ շիրմիդ մԷջ խաղաղ անսասան,
Քու ցանած սերմեր պըտուղք պիտի տան:

Այսօր սեւ հողն Է քեզի անկողին
Երկընջքի մը տակ, որն Է օտարին.
Բայց անուշահոտ ծաղկունք թող բուսնին,
Ով Անմահ Մարտիկ, վրան քու շիրմին:

Թող Հայոց կոյսեր երգեն բու գործքը,
Եւ Հայոց մայրեր պատմեն քու փառքը
Օրրոցին բովիկ Հայ մանուկներուն՝

Որ անոնք քեզ պէս առիւծներ ապրին:

Ու շբեղ օր մալ Մասիսը ցնծայ,
Նոր Հայաստանը գոռայ ու թընդայ.
- Ազգին ռազմիկ Անդրանիկ մեռեր,
Ու անոր մահէն նոր քաջեր յառեր:

ՏՐԷՅԹԸՆ

ՀԵՐՈՍԻՆ ԿԵԱՆՔԷՆ

«Քիւրտ ու Տաճիկ երբ լսեն pn անունը,
Օձերու պէս կը սողան իրենց բոյնը:»

Արարատին վերջին թիւն եկաւ գուժելու
Զօրավար Անդրանիկի մահը:

Անդրանիկ կը մեռնի՞: Ան որ տարիներ
շարունակ uwnE սար, լեռնէ լեռ արշաւեց
սուրը ձեռին, զէնքը ուսին:

Ագարակի աշխատանքը վերջացուցած եմ եւ
իմ համեստուկ անկիւնս քաշուած կը մտածեմ,
եւ օտարութեան մԷջ օտար լուրեր կը լսեմ:

Անդրանիկ կը մեռնի՞:

Դուրս կը նայիմ. Գանատայի հորիզոնը
կը տեսնեմ, բայց երեւակայութեամբ կը
տարուիմ հոն` ուր Հայ աշխարհի հորիզոններն
իրար կը համբուրեն: Մշոյ դաշտերն ու Սասնոյ

ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

լեռները, որոնք բնաւ չեմ տեսած` աչքիս
առջեւ կը պարզուին: Հոն Է Անդրանիկ, իր
Հայդուկներով, իր զինուորներով: Կրակ կը
վառի իր աչբերուն մէջ, բոցեր կը ժայթջին
իր բերանէն:

Հոն Է ան, ուր սուրն ու վտանգը
կըսպառնան Հայ շինականին, հոն Է ան ուր
բարբարոս թշնամին իր սուրն Է դրեր Հայոց
կոկորդին: Անդրանիկն անպարտ Է: Անդրանիկ
անխոցելի: Բոլոր կռիւներէն անխոցելի
դուրս կուգայ ան սուրբի մը պէս: Եւ
Անդրանիկ, Հայաստանի հերոսը սուրբ մըն Էր
իրաւ ալ:

Անդրանիկ հանճարեղ զինուոր մըն Է,
հնարամիտ եւ խորամանկ: Ան իր պատկերը
կտակ ձգած Է շատ մը Հայերու տուներէն
ներսը` իր փառահեղ

246: =

դէմբով եւ իր կրակոտ նայուածբով: Անոր
վեհափառ կեցուածքը կը տեսնեմ հիմակ` իր
փառաւոր ճերմակ նժոյգին վրայ. լեռ ու ձոր
կը դղրդան իր առջեւ, Սասունը կը թնդայ.

- ճամբայ բացէբ, Զօրավար Անդրանիկը
կուգայ: Հայոց կոյսեր, ձեր բնքոյշ ձեռբերով
դափնեայ պսակ հիւսեցէք սարերու արծիւին
յաղթապանծ ճակատը պսակելու համար:

Հայաստան կը դղրդայ, դրօշակներ կը
ծածանին ամԷն բարձունքներէ եւ ազատութեան
տօնն ու հերոսին փառքը կերգուի ամէն կողմ:

Երազները րոպէական Gu...:

Կըսթափիմ, ու ինբզինքս դէմ դիմաց կը
գտնեմ ցուրտ իրականութեան առջեւ...

Անդրանիկ մեռած Է:

Ով Հայորդի, ապրեցուր զայն քու կուրծ-
phn տակ, եւ քու սրտիդ մէջ Նոր Անդրանիկ
մը թող յարութիւն առնէ:

ՌԱՔՎՈՒՏ

ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

ՈՐՍՈՐԴՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Փոքրիկներու զբօսանբն երբեմն արկածով
կը վերջանայ:

ԹԷ ճորճթաունի ընկերներէս եւ թէ որեւէ
ուրիշ Հայերէ բոլորովին հեռու ըլլալուս
համար իմ բոլոր խաղընկերներս եւ ծանօթ-
ներս Գանատացի տղաքներ են:

ԱնոնցմԷ երկուքին ունեցած մէկ արկածն
Է որ պիտի պատմեմ. երկուքն ալ ինձմէ մեծ
են. Արթըր 12 տարեկան Է եւ Էտուրըրտ 14:

Անոնք անցեալները փոբրիկ մակոյկով մը
լիճ իջած Էին վայրի սագեր որսալու: երկուքն
ալ բաւական ճարպիկ են եւ լաւ կը թիավարեն:

երբ լճին բացերը հոս ու հոն կը
նայէին` Արթըր յանկարծ վայրի սագ մը

[480]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

նշմարեց եւ իր զէնբովն իսկոյն նշան
բռնեց: Իր ընկերը սակայն բադը միեւնոյն
ատեն նշմարած ըլլալուն աճապարանքով մը
հրացանը պարպեց: Գնդակիկներէն ոմանք
սակայն վնասեցին փոջրիկ Արթըրի բազուկը
եւ արիւնն սկսաւ առատօրէն հոսիլ:

Միւս ընկերը անմիջապէս թիակն առաւ եւ
սկսաւ աճապարանբով մը նաւակը ցամաքին
մօտեցնել: Եւ վերջապէս եզերքն հասան: Ան
իսկոյն վազեց մարդիկ կանչելու, որոնբ
եկան, բայց բան մը չի կրնալով publ”
վիրաւորը Փորթ Փէրի տարին, ուր վարպետ
բժիշկ մը անոր վէրբը կապեց եւ տուն ղրկեց:

Տղան երկար ատեն sh տառապեցաւ իր
UEnend եւ հիմակ շատ լաւ Է: Անցեալ Կիրակի
մեզի եկած En~ եւ երբ Տիկին եւ Պարոն
Վիլսըն եւ ես նստած էինք` անգամ մըն ալ
իր պատմութիւնը լսելէ յետոյ զայն առնելով
տարի մեր գեղեցիկ պարտէզն հրաշալի ծաղիկ-
ները ցուցնելու:

Այս պատմութիւնը իրական Է: Միւս
ընկերներս շատ խելացի են գեղեցիկ պատմու -
թիւններ իրենցմէ գրելու` բայց ես դեռ
փոքր, 11 տարեկան ըլլալուս եւ այլեւս
Հայերէն դասեր չունենալուս` հազիւ թէ
կրցայ մեր Արարատին համար այս փոջրիկ
Jօդուածը գրել: Պիտի ջանամ ուրիշ ատեններ
ալ նոր փորձեր ընել եւ վստահ եմ որ Պր.
Ալիքսանեան զանոնք պիտի սրբագրէ եւ ես
ամսԷ ամիս Արարատին մԷջ պիտի կարդամ
զանոնք: Արարատին մէջն Է որ միայն Հայերէն
կը կարդամ եւ մայրենի լեզուս շատ անուշ
կուգայ ինծի:

ՓՈՐԹ ՓԷՐԻ

ԽԱՉԻԿ ԱՃԷՄԵԱՆ

ԾԱՆՕԹՈՒԹԻՒՆ

Արարատի բուռն բաղձանքն Է թերթին
սպասարկութիւնը կատարելագործել` ինչ որ
միայն կարելի Է բաժանորդներու գործակ-
ցութեամբ: Պիտի ուզէինբ յետագայ թելա-
դրութիւններն ընել.

Ա.- Բաժանորդագրութեան լրանալուն
ազդարարագրերն ստանալԷ անմիջապէս յետոյ
պատասխանել` նորոգելու կամ դադրեցնելու
համար: Առաջին պարագային ներփակելու Է
բաժնեգինը:

Մեր բարեկամներէն ոմանբ Մայիսէն ի
վեր նոր բաժնեգիննին չեն ղրկած, անոնցմէ
կը խնդրենք փութացնել իրենց առաբումը` եւ
եթէ կը փափաքին որ թերթը դադրեցնենք՝
ղրկուած վերջին չորս թիւերուն համար 40
սէնթի նամակադրօշմ ներփակելով մեզ ազդ-
արարեն:

Բ.- Հասցէի փոփոխութեան համար 10 սէնթ
ներփակել եւ հին ու նոր հասցէները մաքուր
Անգլիերէնով մեզ տեղեկագրել:

Գ.- Նուիրատուութեանց առթիւ որոշ գրել
նուիրատուին եւ նուէրընկալին անունն ու
հասցէները:

Դ.- Դրամական առաքումներն ընել մի
միայն Արարատի անունով ու հասցէով` զոր
կարելի Է գտնել թերթին առաջին եւ վերջին
Էջերուն վրայ:

Ե.- Փոբր գումարներու համար stp չի
ղրկել, այլ` մընի օրտըր՝ ծախջէ
խուսափելու համար:

Զ.- Արարատի Գրական Մրցումին համար
նուիրատուներ իրենց նախասիրութիւնը որոշ
յայտնելու են:

Է.- Թերթին յառաջդիմութեան համար
թելադրութիւններ ղրկուելու են բաժանորդ-
ներու կողմէ միայն:

Ը.- Արարատը տարածել:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

[481]

Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ՔԱՋ ՀՈՎԻՒԸ

1904ին En: Սասնոյ լեռները պաշարուած
էին եւ Հայերը ինբջզինքնին պաշտպանելու
համար ստիպուած Էին ապստամբիլ: Կովկասէն
ու Պարսկաստանէն կամաւորական խումբեր
ամէն օր կը հասնէին կռուի դաշտը` օգնելու
համար Սասունին:

Ք.... Հայ գիւղին բոլոր տղամարդիկն
ալ եկեղեցիին մէջ ժողով մը ըրին եւ
որոշեցին խումբ մը կազմելով հասնիլ կռուի
դաշտ եւ զէնք ու սուրով դիմաւորել թշնամին
անհաշտ:

Լուրերը հասած էին իրենց. Անդրանիկ
Փաշան ութսուն զինուորներով, Գէորգ Չաւուշ
իր բաջերով, Մուրատ իր ռազմիկներով, Աղբիւր
Սերոբ իր կորիւններով կռուի ասպարէզն ինկած
էին եւ առիւծօրէն կը կրակէին աջ ու ձախ:

Ք.... գիւղին զինակիրներն ալ երդուըն-
ցան, ՏԷրտէր պապան յաղորդեց զանոնբ եւ իր
օրհնութիւնները տալով ճամբու դրաւ:

Գիւղացիք արցունքոտ աչքերով զանոնք
ճամբու դրին իսկ մեր խումբը արագօրէն
հեռացաւ `
Ք.... գիւղի բաջեր խումբեր կազմեցէքբ,

Քաջ Անդրանիկին օգնութեան հասէԷքջ.
երգելով:

Պատանի մըն Էր Ներսէս, գիւղին կրակոտ
տղաքներէն: Հովիւ Սարգիսն ալ մեկնողներուն
մէջն ըլլալուն համար Ք.... գիւղին ծերունի-
ները զայն կանչեցին եւ իրենց հօտը անոր
յանձնեցին ըսելով.

- Ներսէ, բէ անուշ բոյին հայրան, դու
մեր հովիւն ես:

Անվախ Էր Ներսէս. գիւղին պառաւները
կըսէին թէ ան սատանաներԷն ալ չԷր վախնար
ուր մնաց լերան գայլերէն:

- Գլխուս վրայ, աղաներ,

-§-

պատասխանեց Ներսէս եւ յաջորդ առտուն մութն
ու լուսին արդէն հեռակայ բլուրներուն վրան
էր:

Քանի մը օր այդպէս խաղաղ անցաւ: Քանի
մը ժամ հեռաւորութեանբ Քիւրտ ցեղերու մԷջ
արդէն լուր տարածուած Էր թէ Ք.... գիւղին
բոլոր տղամարդիկը Աճէմիստան անցած Էին
վաստակ գտնելու համար:

Օր մը հովիւ Ներսէս երբ բարձունքբի մը
վրայէն կը դիտէր եւ մէկ կողմէն ալ իր
ոչխարները կը կանչէր իր սրինգով` Սարգիս,
գիւղին պաշարտարը, արդէն եկած Էր առատ
հացուպանիրով:

Յանկարծ նշմարեցին հեռուն, շատ
հեռուն, լեռն ի վար իջնող բազմութիւն մը:
Երկուքն ալ իրենց աչքերը սրեցին եւ
նայեցան:

Գիւղին տղամարդիկը չէին անշուշտ,
անոնք հազիւ թէ դեռ վերադառնային: Ներսէս
խելացի Էր եւ իսկոյն հասկցաւ.

- Անոնք Քիւրտեր են Սարգէ, դուն հոս
ոչխարներուն նայելու ես եւ ես վազելով
գիւղին լուր պէտք Է տամ:

ներսէս բլուրներէն ու դաշտերէն
այծեամի մը պէս կը սուրար: Վերջապէս գիւղ
հասաւ եւ գիւղացիներուն ազդարարեց վերահաս
յարձակման մը վտանգը:

Տուներուն մէջ պահուած զէնբերն երեւան
հանուեցան: Ներսէս իրեն տարեկից պատանի-
ները բաժնեց գիւղին ծայրի տուներուն մէջ
եւ ինքն ալ բանի մը ընկերներով ճիշտ
ճամբուն մօտի երկու տուներուն պատուհան-
ներուն ետեւ դիրբ բռնեցին: Նախապէս ըրած
կարգադրութեան համաձայն երբ Քիւրտերն ալ
գիւղին մօտեցան` Ներսէս դուրս գնաց եւ
զանոնք դիմաւորելով հարցուց թէ ինչ
կուզէին:

Քիւրտերը սպառնալից հայհոյանքներով
պատասխանեցին.

- Եկած ենբ ձեր գիւղն ալ խելջի
բերելու: Եկած ենք ձեր գիւղնալ կրակ ու
մոխիր դարձնելու:

[ 482 ]

Ա ՐԱՐ ԱՏ

Ասոր վրայ Ներսէս ակնթարթի մը պէս
դէպի գիւղ խոյացաւ եւ իր նախկին դիրջը
գրաւելԷ վերջ հրացանի հարուածով մը
առաջին կռուի ազդանշանը տուաւ: Իրեն
հետեւցան մէկ երկու տասնեակ համազարկներ
եւս:

Թշնամին,
սպասեր, քանի
կուտայ:

- Lo, ասոնց տղամարդիկը տեղ մըն ալ
չեն գնացեր, գիւղին մէջն են եղեր, կը
կաղկանձԷ Քիւրտերուն պետը եւ ինքն ալ կը
հրամայէ պատասխանել կրակին:

Հովիւ Ներսէս թշնամիին շփոթութենէն
օգուտ բաղելով` գիւղին ետեւի կողմէն երկու
պատանի ընկերներով գաղտագողի դուրս կերթան
եւ Քիւրտերուն ճիշտ ետեւ թումբի մը վրայէն
կը կրակեն թշնամւոյն վրայ:

Դիակներն իրարու ետեւէ կիյնան, ու
մնացածներէԷն բանի մը հոգի`

- Այս կեավուրները սատանան տանի
ըսելով` ձիերուն վրայ կը ցատքեն եւ
փախուստի կը դիմեն:

Վտանգն անցնելէ յետոյ գիւղին ծերուկ-
ները եկեղեցիին բակը ժողով մը կընեն եւ
երկար խորհելէ վերջ կը գուշակեն որ վտանգը
անցած չէր երբէք՝ այլ սկիզբը. թԷ Քիւրտերն
իրենց ամօթալի պարտութեան վրէժը լուծելու
համար դարձեալ պիտի գային եւ այս անգամ
աւելի մեծ բազմութեամբ եւ աւելի լաւ
զինուած ու պատրաստուած: Որոշուեցաւ որ
իրենք ալ պատրաստութիւն տեսնեն: Թշնամիէն
բաւական զէնք եւ ռազմամթերք թողուած En
եւ գիւղն ալ հոս ու հոն պահուած զէնքեր
ու փամփուշտներ ունէր:

Որոշեցին որ Ներսէս գիւղին պատանի-
ները կազմակերպէ եւ իրենբ, ծերերն ալ պիտի
կռուէին: Գիւղին աղջիկներն ու դեռատի
կիներն անգամ

որ բնաւ դիմադրութիւն չէր
մը յանկարծական կորուստ

SEQ k= Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

իրենց մէջ խորհուրդ կազմելով որոշեցին
օգնել տղամարդոց` անոնց զէնբերը լեցնելով
եւ կամ ուրիշ միջոցներով:

Գիւղին ոչխարները երկու ուրիշ տղայոց
յանձնած Էին. Ներսէս պէտբ Էր գիւղին մէջ
մնար: Անմիջապէս աշխատութեան սկսան:
Ծերերու խորհուրդը Ներսէսի առաջարկով
որոշեց որ չորս գետնուղիներ փորուին
գիւղին տակէն երկուքը դիմացի ժայռերուն
մէջ հանող, մէկը դաշտին խոշոր ուռենիին
տակ, որուն հսկայ բունը բանի մը անձեր
պարտկելու չափ խոշոր խոռոջ մը ունէր
փտութենԷ կամ ծառին ծերութենէն առաջ եկած:
Այս գետնուղիները պաշարման մը պարագային
պիտի գործածԷին գիւղէն դուրս ելլելու եւ
թշնամիին կռնակէն զարնելու համար:

Անմիջապէս իսկ մեծ ու պզտիկ, ամբողջ
գիւղը, փորել սկսան. գիւղին չորս կողմը
բարձր թումբեր բարձրացան փորուած ու դուրս
թափուած հողերով:

Ք.... գիւղը գիտէր թէ թշնամին նոր
յարձակումով մը եւ այս անգամ աւելի մեծ
ուժով առաջին պարտութեան վրէժը լուծելու
պիտի գար ուշ կամ կանուխ: Եւ այդպէս ալ
եղաւ:

Կիրակի առտու մը, հեռուէն, շատ
հեռուէն, լեռան կողքն ի վար ձիաւորներու
վայրէջքը կը տեսնուէր: Անկասկած թշնամիներ
էին անոնք եւ բանի մը ժամէն գիւղ պիտի
հասնէին: ԱմԷն անձ իրեն համար որոշուած
դիրքը գրաւեց` պատրաստ ըլլալու համար:

Իրիկուան կողմ թշնամիները հասան
գիւղին բացերը եւ իրենց վրանները լարեցին:
ներսէս, կաղնիկաղ, անոնց մօտեցաւ եւ
իբրեւ գիւղին տղամարդոց կողմէ ղրկուած
ձեւացնելով առաջարկեց անոնց կամ կռիւը
անմիջապէս սկսիլ եւ կամ մինչեւ յաջորդ

օրը արշալոյսին սպասել եւ այն ատեն կռուիլ
մէկ կամ միւս կողմին յաղթանակին համար:

Քիւրտերն այս առաջարկը ընդունեցին՝
աւելի լաւ տեղաւորուած ըլլալու եւ
ծրագիրներ պատրաստելու համար. իսկ Ներսէս
վերադառնալԷ յետոյ զոյգ մը նոր տրեխներ
հագնելով իր մայրն համբուրեց եւ խաւարին
մէջէն ճամբայ ինկաւ չորս ժամ հեռաւորութ-
եան վրայ գտնուող Բ.... Հայ գիւղն երթալու
եւ անոնցմէ օգնութիւն ուզելու համար:

Անվախ պատանին խաւարին մէջէն կը
սուրար քամիի մը պէս եւ գրեթէ անշունչ
հասաւ Բ.... գիւղ, գիւղապետին դուռը
զարկաւ, պատմեց ամէն ինչ եւ բացատրեց թէ
ինք ղրկուած Էր օգնութիւն ուզելու համար:

Գիւղապետը անմիջապէս լուր ղրկեց
գիւղին ջոջերուն ետեւէն ժողովի մը համար,
իսկ Ներսէս` չուզելով անոնց վերջնական
պատասխանին սպասել ճամբայ ինկաւ` արշա-
լոյսէն առաջ տուն հասնելու համար:

Յաջորդ առտուն իսկ, Ներսէսին գալէն
հազիւ ժամ մը վերջ` թշնամին համազարկի մը
սկսաւ` գիւղին տրամադրութիւնը փորձելու
համար: Կրակը չի պատասխանուեցաւ: Բաւական
երկար հրացանաձգութենէ յետոյ միայն, երբ
Քիւրտերը դէպի թումբերը գրոհ տալ սկսան՝
ներսէս ու գիւղին մանր ու խոշոր կին ու
աղջիկ հրացանակիրներն սոսկալի կրակ մը
բացին` ինչ որ տասնեակ մը թշնամիներ ձգեց:
Քիւրտերը պահ մը ետ ընկրկեցան, Քիչ մը
դադար առին եւ նորէն կրակել ու նորէն
գրոհի սկսան ու այս անգամ եւս բանի մը
զոհեր տուին:

Քիւրտերուն համար մէկ բան միայն
մնացած Էր յարձակումնին յաջող ընելու
համար եւ ատիկա Էր պաշարումը շարունակել
եւ միեւնոյն ատեն ջանալ գիւղին աղբիւրը
կտրել ակը գտնելով:

- 10 -

Իրենց այս խորհուրդը սակայն շատ լաւ
հասկցուած En Հայերէն, որոնբ որքան որ
կրնային ջուր ամբարեցին իրենց ամաններուն
մէջ: Բաւական երկար փնտոռտուքներէ վերջն
էր միայն, որ Քիւրտերը որոշեցին մեծ
ուռիին բովը փորել, ուր իրօջ ալ ջուրին
անցքը կը գտնուէր:

Խելացի եւ ճարպիկ տղայ մը միշտ պահակ
կը մնար ուռենիին բունին մէջ եւ իր գործն
էր փոբրիկ ծակերէ դուրսը դիտել եւ երբեմն
երբեմն տեղեկութիւն տանիլ գիւղը: Անմիջա-
պէս որ Քիւրտերն հոն պեղումի սկսան` անիկա
գետնուղիին միջոցաւ գիւղ վազեց եւ լուրն
Jաղորդեց:

ներսէս եւ ուրիշ անվեհեր պատանի մը
անմիջապէս դէպի ուռենին դիմեցին եւ իսկոյն
կրակ բացին պեղողներուն վրայ: Առաջին
հարուածով իսկ երկուքը ինկան եւ միւսները
գերբնական զօրութենէ մը յանկարծակի եկածի
նման փախան դէպի իրենց ընկերները:

Կռուի երրորդ օրն եղած Էր: Երկու
կողմէն շատ յաճախ հրացանաձգութիւնները
տեղի կունենային եւ սակայն մերիններն
զգացին իրենց փամփուշտներու հատնելուն
վերահաս արհաւիրքը: Օր մըն ալ եւ անոնք
այլեւս պիտի չի կրնային թշնամիին յարձա-
կումներուն եւ դէպի գիւղ գրոհին դիմադրել:
Ուստի գիշերային ժողովի մը մէջ որոշուեցաւ
որ անմիջապէս որ դիմադրութեան ամէն միջոց
սպառի` բոլոր գիւղը եկեղեցին հաւաբքուի եւ
իրենց ունեցած վառօդի մեծ մթերբով զայն
օդը հանելով ոչ np ողջ վիճակի մէջ թշնամիին
ձեռքն անցնի:

Ախ, եթէ անոնք կապարներ ալ ունենային.
ամբողջ բանակի մը կրնային դիմադրել երկար
ժամանակ:

Արեւմուտի ժամանակն Էր, պատնէԷշին
վրայէն ոմանք հեռուն կը դիտէին վերջալոյսի
գեղեցկութիւնը վերջին անգամ մըն ալ

[ 484 ]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

վայելելու համար` քանի որ միւս օրը իրենց
վերջնական ճակատագիրը պիտի վճռէր:

Յանկարծ հեռուէն նշմարեցին քանի մը
խումբեր, որոնք զանազան ուղղութիւններէ
կուգային: Կամ թշնամիներ եւ կամ բարեկամ-
ներ ըլլալու Էին: Լուրն անմիջապէս գիւղին
մէջ տարածուեցաւ եւ այն որ զէնք ունէր,
իր դիրջը գրաւեց:

ժամ մը վերջ սակայն, սոսկալի հրացանա-
ձգութիւն մը սկսաւ դուրսը: ներսէն ալ Ք....
գիւղը իր վերջին փամփուշտները կրակեց
շփոթած թշնամիին վրայ եւ ահա իրարանցումն
սկսաւ. Քիւրտերն սատանայէ զարնուածի պէս
իրենց զէնքերը հոս ու հոն նետելով
փախուստի դիմել սկսան: ժամ մը վերջն արդէն
ամէն ինչ խաղաղ Էր եւ Քիւրտերու դիակ-
ներուն վրայ լուսինն սկսած Էր իր տխուր
պարն ընելու:

Անդին Ք.... գիւղը խրախճանքի մէջ En
սակայն` ողջագուրելով Բ.... գիւղի ռազմիկ-
ներն, որոնք եկած Էին իրենց պարտականու -
թիւնը կատարելու` զէնքի ուժով փրկելով
Մուշի դաշտին ամենէն հռչակաւոր եւ ամենէն
pug գիւղերէն մէկը:

ՖՕՆԹՅՀԻԼ

ԳՈՒՐԳԷՆ ԿԱՐԿԱԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ՔԷմբէյնը յաջողիլը թերթին
իւրաքանչիւր ընթերցողի գործակցութենէն
կախում ունի: Դուն ալ կրնաս շրջանակիդ
մէջ այս թերթիկը տարածել` Կաղանդի առթիւ
նուիրատուներ գտնելով կամ ծանօթներդ
բաժանորդագրելով: Մեծագոյն թուով նոր
բաժանորդներ ապահովողը մետաբսեան արժէքաւոր
գորգ մը կըստանայ:

- 11 -

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԱՆՄԱՀՆ ԱՆԴՐԱՆԻԿԻ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆ

Մեր pug հերոսին մահը լսեցինք,
Սըրտերնիս տխրեցաւ, արցունք թափեցինք:

Ողբացինք մահըդ,

Անմահ Անդրանիկ,

Հայոց աշխարհի անթառամ ծաղիկ:

Երջանիկ օրերդ ազգին նըւիրեցիր,
Ի սէր ազգութեան լեռ ձոր կըտրեցիր,
Գազան թըշնամիբ անվախ ջարդեցիր,
Հայ ազգին արդար վրէժն լուծեցիր:

Լսեցիր երբոր ազգիդ աղաղակ,
Կազմեցիր Հայոց քաջարի բանակ.
Հայոց աշխարհում պարզեցիր դրօշակ,
Ջարդեցիր վատերն անթիւ անքանակ:

Բիթլիս քաղաքում ուռա՞ կանչեցիր
Բազմաթիւ Թուրքեր սուրէ անցուցիր.
Տառապած ազգիդ վըրէժ լուծեցիր

Վատ Թուրքն ու Քիւրտը սարսափեցուցիր:

Աշխարհը լըսեց բո վեհ քաջութիւն,
Քեզ չԷ մոռանում ամբողջ Հայութիւն.
Քո շիրմիդ առջեւ կուխտէ Հայորդին
Քեզ պէս իր անձն ալ նուիրել ազգին:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Արարատի վարչութիւնը շնորհակալ ութեամբ
ստացած Է հետեւեալ գումարները:

Mp. Գեղամ Տէր Ստեփանեան, Սեդրակ
Մուրատեան, Լեւոն Խտրեան, Արշակ Գրիգորեան,
Սեդրակ Փափազեան, Կարապետ Խարիպեան,
Սիմոն Միրաբեան, Յարութիւն Պարպարեան,
Խորէն Մաթոսեան, Մատթէոս Պետրոսեան,
Արիստակէս Պողոսեան, Սողոմոն Պոյաճեան,
բոլորն ալ ՍԷնթ Քէթրինզէն` մԷկմԷկ տոլար:
Պր. Յովսէփ Գրիգորեան, Uru Քէթրինզէն՝
երգարան մը կը նուիրէ որբանոցի մը:

Տիկին Տ. Տիգրանեան, Ine. Պարոյր
Տումանեան, ճորճ Աւետեան, Ք. Փոլատեան,

Խ. Մ. ԽՈՍՐՈՖԵԱՆՑ

Խաչար Գուրտճեան, Յարութիւն Շաօյեան, Խ.
Խոսրոֆեան, բոլորն ալ Տիթրոյիթէն, մԷկմԷկ
տոլար:

Պր. Գրիգոր Դագէսեան, ՄԷէթհիւնէն,
Տիկին Բիլոր Գրիգորեան, Նիւ Եորքջէն եւ
Պր. Պարոյր Տումանեան, ՏիթրոյիթէԷն՝
երկերկու տոլար:

Մեր բաժանորդներէն ոմանց բաժնեգինը
ՄՍայիսէն ի վեր լրացած Է եւ վստահ ենբ թէ
պարզ մոռացութեան պատճառաւ յապաղուած.
պիտի խնդրէինբ մեր այդ բարեկամներէն phe
մը աճապարել եւ թերթը դադրեցուելու պարա-
գային ղրկուած թիւերու փոխարէն քառասուն
սէնթ ղրկել:

[485]

- 12 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎՆԵՐ

Գանատայի բոլոր Հայաբնակ քաղաքներուն
մէջ Հ. 3. Դաշնակցութիւնն ունեցաւ
հրապարակային ժողովներ` Դաշնակցութեան
Օրուան առթիւ եւ հանգանակութիւններ եղան
Ազատագրութեան Ֆօնտի անունով: Գլխաւոր
բանախօսն En Պր. Կ. Թանտրճեան, կուսակ-
ցութեան գործիչը, որ իր սովորական պերճա-
խօսութեամբ բացատրեց իր ներկայացուցած
կազմակերպութեան անցեալը եւ անոր ունե-
նալիջ դիրջն ու դերը ներկայ եւ ապագայ Հայ
կեանքի մէջ:

Պր. Թանտրճեան, մասնաւոր հրաւէրով,
դասախօսութիւն մը տուաւ նաեւ Գանատահայ
Միութեան Թօրօնթոյի մասնաճիւղին մէկ
ընդհանուր հաւաբոյթին` Հայ հասարակու-
թիւնն հետաբրբրող հարցերու շուրջ`
բոլորովին անկուսակցական գետնի վրայ:

Պր. Թանտրճեան ԳանատահայերԷ սիրուած
անձնաւորութիւն մըն Է եւ իր մէջ կը
մարմնացնէ լայնամիտ Հայու մը բոլոր
յատկութիւնները եւ իր դասախօսութիւններն
ու բանախօսութիւնները ուրիշ կազմակերպու -
թիւններ վիրաւորելու կամ բաշբշելու բնոյթը
չունին, ինչ որ կը պակսի մեր շատ մը
կուսակցական եւ հանրային գործիչներու բով:

Ծ. Խ. Վերի հատուածը համառօտագրու-
թիւնն Է մեզի հասած շատ մը թղթակցութիւնն-
երու, որոնք միեւնոյն լուրերն ունենալուն
համար պատշաճ դատեցինբ մԷկ համառօտագրութ-
եամբ մը հրատարակել: Մեր թղթակիցները
վստահ ենբ թէ պիտի հաստատեն այս պարագան:
Արարատի վարչութիւնը որեւէ ատեն սիրով
պիտի հիւրասիրէԷ Գանատայի մէջ գործող
որեւէ Հայ կազմակերպութեան գործունէութ-
եանց տեղեկագրութիւնը:

ԿՈԼԹ

Տեղւոյս Հայ Պետական Կարմիր Խաչը իր
անդրանիկ հանդէս խնջոյբն ունեցաւ Հոկտ.
17ին: Օրուան ատենապետուհին Էր Տկ.
Թագուհի Սերոբեան, որ պատշաճ խօսքերով
բացատրեց Պ. Կարմիր Խաչի կոչումն ու
նպատակը եւ թուեց թէ այս կազմակերպութիւնն
իրեն նպատակ եւ ուղղութիւն ըրած Է հասնիլ
հոն ուր օգնութեան ու դարմանի պէտբ կայ:
Հայաստանի Պետական Կարմիր Խաչի բոլոր
անդամուհիներուն վրայ կը ծանրանայ, ըսաւ
ան, գթութեան բոյրեր ըլլալ Հայութեան
դժբախտ բեկորներուն հանդէպ եւ օգնել անոնց:

Օրուան ժողովը բացուեցաւ ներկաներու
Մեր Հայրենիք ազատ անկախ երգով: Մեներգեց
Սարգիս Օհանեան, արտասանեց փոքրիկ
Սողոմոնեան, մեներգեցին տիկնայք Փառանձեմ
Նարոյեան եւ ճարաեան, ճառախօսեց Տիկին
Նուարդ Օհանեան, մեներգեց Տիկին Աննա
Թումասեան, իսկ Երգեցիկ Խումբը` Միանանք
Բանուորները:

Օրուան ատենախօսն Էր Պր. Սեդրակ
Պժեան, որ անդրադարձաւ ներկայ Հայ
պետութեան շուրջ եւ ցոյց տուաւ թէ ինչ Է
Պետական Կարմիր Խաչի կատարելիք գործը`
թեւութիկունք կանգնելու համար Հայ
Պետութեան եւ Հայաստանին:

ժողովին երկրորդ մասն Էր կերուխում:
ներկաներ սեղանին շուրջ հաւաբուեցան` երբ
հանգանակութիւն մը բացուեցաւ, որուն մաս-
նակցեցան առատաձեռնօրէն:

ՊրԷնթֆօրտի Հ. Պ. Կ. Խաչը հանգանակու-
թիւնը բացաւ 15 տոլարով, Յովհանէս
Ոսկիանեան, 15, Պետրոս Մինասեան, 10,
Մկրտիչ Մուրատեան, 10, Սեդրակ Խոշոյեան,
10, Յովհանէս Գէորգեան, 5, Օհան ճարաեան,
5, Կարապետ Բալուցեան, 5, Պողոս ՏԷրտԷրեան,
5, Գալուստ Քոմուրճեան, 5,

- 13 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Գրիգոր Տէրտէրեան, 5, փոքրիկ Սերոբեան, 5,
Մեսրոպ Ասատուրեան, 5, Մանուկ Թումասեան,
5, Սարգիս Օհանեան, 5, Տիկին Նարոյեան,
3, Անդրանիկ Կօշկարեան, 2, եւ Յովհանէս
Անդրէասեան, 1 տոլար:

Կարմիր Խաչի տիկնայք նուէրներ բերած
էին ձեռնարկը ալ աւելի արդիւնաւոր ընելու
համար: Տիկին Խոշոյեանի մէկ աման փախլաւան
կոկիկ գումար մը բերաւ: Տիկին Արծուիկ
Մարտիրոսեանի երկու ձեռագործները շատ
արդիւնաւէտ եղան: Նուէրներ բերած էին
նաեւ Տիկին ճարաեան, Տիկին Թումասեան,
Տիկին Սերոբեան, Տիկին Նարոյեան, Տկ.
Ալթուն Կարապետեան, Տկ. Ասատուրեան,
Մկրտիչ Մուրատեան, Տկ. Օհանեան: Այս
բոլոր նուէրներն ալ կոկիկ գումարներ
դուրս բերին, որոնբ պիտի ղրկուին իր
նպատակին:

Նախապէս հանուած վիճակահանութեան
շահող թիւերն եղան 73, 75 եւ 144: Առատ
կերուխումէ եւ հաճոյալի ժամանցէ վերջ
հանդէսը փակուեցաւ Հրաժարուինք Ընկերներ
երգով: Հ. Պ. Կարմիր Խաչին աւելցան երկու
նորեկ ընկերուհիներ եւս:

Քաղաբիս Կարմիր Խաչի մասնաճիւղն իր
ձեռնարկը ալ աւելի արդիւնաւոր ընելու
համար բաղաբքապետԷն մասնաւոր արտօնութիւն
ստացաւ իր հանգանակութիւնը տեղականօրէն
եւս շարունակելու: Կարմիր Խաչը կը հաւաքէ
նաեւ հագուստներ:

Գնահատելի Է 3. Պ. Կարմիր Խաչի Կոլթի
մասնաճիւղը, եւ թելադրելի որ ուրիշներ ալ
գան եւ զարկ տան բաջալերելով օգտակար
ձեռնարկներ:

ԹՂԹԱԿԻՑ

Արարատի ՔԷմբէյնին դուն ալ մասնակցէ

եւ արժէքաւոր նուէր մը wn:

ՍԳԱՀԱՆԴԷՍՆԵՐ

Գանատայի բոլոր Հայաշատ բաղաքներուն
մէջ Հ. 3. Դաշնակցութեան կոմիտէներու կամ
Գանատահայ Միութեան մասնաճիւղերու նախա-
ձեռնութեամբ Զօրավար Անդրանիկի մահուան
առթիւ սգահանդէսներ կազմակերպուեցան,
որոնց ներկայ գտնուեցան բոլոր Հայերն
անխտիր:

Բանախօսներ, Հերոսին նախկին զինուոր-
ներ, զայն ճանչցողներ կամ անոր հիացողներ
պատշաճ ճառերով ամէն տեղ վեր հանեցին
անզուգական Հայ Հերոսին եւ մեր ժամանակի
ինբնապաշտպանութեան առաբեալին նուիրուած
անցեալը, մղած կռիւներու եւ յաղթանակներու
շարբերը եւ անբասիր ու անքննադատելի
կեանքը:

Զօրավար Անդրանիկին նուիրուած
ժողովրդական երգեր այս անգամ կարծես ալ
աւելի սրտաբուխ շեշտերով` եկան ամբողջ
Հայերու վրայ այն տպաւորութիւնը ձգելու
թէ յեղափոխական Մեծ Հերոսին սուրբ անունը
իրաւ ալ պիտի յիշուի դարէ դար:

Ուշագրաւ Էր տեսնել բոլոր գաղութներու
Հայութեան ներկայութիւնն առ հասարակ ինչ
որ պերճախօս ապացոյց մընէ թէ հանգուցեալ
Մեծ Զինուորը համազգային հերոսի մը հմայքը
կը վայելէր եւ նոյն հմայքը պիտի ապրի
Հայութեան հետ:

ԹԱՓԱՌԱԿԱՆ

ՃՇԴՈՒՄ ՄԸ

Արարատ տարեկան տասն անգամ լոյս կը
տեսնէ եւ տասը թիւերու բաժնեգինն Է մէկ
տոլար: Այս տարի Յուլիս-Օգոստոսին եւ
Սեպտեմբեր-Հոկտեմբերին մԷկմԷկ թիւ հրատա-
րակեցինք` ինչ որ պատճառ մը չԷ կարծելու
թէ սոյն թերթին հրատարակութիւնը կանոնաւոր
չընթանար:

- 14 -
ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՆՈՐ ՀԱՅ ՍԵՐՈՒՆԴԸ
ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Գանատայի Հայ կեանքը ոգեւորութեան
նոր շրջան մըն Է որ կապրի երբ նկատի
ունենանք այն մխիթարական շարժումը, որ
ծնունդ առաւ Թօրօնթոյէն եւ իր ետեւէն
դէպի կազմակերպական ասպարէզ առաջնորդեց
ՊրէԷնթֆորտի եւ ՀԷմիլթընի Հայ երիտասարդ-
ութիւնը: Երեւոյթները կուգան յուսադրելու
թէ ՍԷնթ Քէթրինզի երիտասարդութիւնն ալ իր
զարթնումի նախօրեակը կապրի:

Ուրախալի Է տեսնել մեր նոր սերունդը
պատնԷշին վրայ այս անգամ` նորակազմ Երի-
տասարդական Միութիւններով մեր տոհմային
աւանդութիւնները, Հայ լեզուն եւ ազգային
ոգին յաւերժացնելու եւ միեւնոյն ատեն
Բարձրացիր եւ Բարձրացուրի նշանաբանը
գործնականօրէն մշակելու ջանքերով
տոգորուած:

ՀԷմիլթընի Երիտասարդաց Միութեան
խնջոյբ հանդէսը, Հոկտ. 30ին, եկաւ
հաւաստելու բաղաբիս Հայութեան թէ Հայ
երիտասարդութիւնը գիտէ միանալ, ընկերական
ոգի մշակել եւ վճռականօրէն յառաջդիմել
երեւոյթները մխիթարական ըլլան կամ ns:

Խնջոյբին փութացած Էին ներկայ գտնուիլ
առհասարակ գաղութին բոլոր նորահասները եւ
իգական սեռը: Չափահաս այրեր շատ քիչ էին`
ինչ որ սրճարաններու յաղթանակը կը
գուժէր: Օրակարգը գնահատելի ճարտարութ-
եամբ մը պատրաստուած Էր եւ ամէն ինչ
յաջող: Օրուան բանախօսը, Պր. Յովհանէս
Պաղտիկեան, որ Միութեան մարզիչն Է,
անսպասելի ճարտարութեամբ մը բացատրեց
նորահասներու դերը` բոլորուած Հայ Երիտա-
սարդական Միութեան շուրջ եւ հրաւիրեց
գաղութիս մայրերը քաջալերելու իրենց
զաւակները, որպէսզի անդամագրուին
Երիտասարդական Միութեան:

[488]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ՀԷմիլթընի Հայուհիներն եւս օրինակ
առած իրենց եղբայրներու գործունէութենէն,
տենդագին ջանբեր կը թափեն Հայ Օրիորդաց
Միութիւն մը կազմակերպելու` ինչ որ նոր
փայլ մը պիտի աւելցնէ ՀԷմիլթընի Հայ
կեանքին մէջ:

Չափահասներու բաջալերանբը կրնայ մեծ
ազդեցութիւն ունենալ մեր նոր սերունդի
գնահատելի գործունէութեանց շուրջ եւ ամէն
Հայու բարոյական պարտականութիւնն Է
անշուշտ՝` նեցուկ կանգնիլ մեր մատաղ
Հայորդիներուն, որոնք վաղուան Հայութիւնն
ու հայրենիքի յոյսն են:

ԱՆՈՆՑՄԷ ՄԷԿԸ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԵԱՆՔԷՆ
ՆՈՐ ԵԿՈՂՆԵՐ

Գանատայի Հայանպաստ Ընկերութեան
վերջերս ճորճթաուն բերած որբ-որբուհիներու
անուններն են. Յակոբ Աշճեան, Մարաշցի,
Հայկազուն Յակոբեան, Այնթապցի, Հրաչ
Լուսիկեան, Էրզրումցի, Բարսեղ Սայլեան,
Տարսոնցի, Գարեգին Սայլեան, Տարսոնցի,
Գրիգոր ՀԷբիմեան, Կիւրինցի, Մանուկ
Փափազեան, Այնթապցի, Դանիէլ Գալայճեան,
Գըրգշէհէրցի, Գալուստ Քիզիրեան, Այնթապցի,
Եփրեմ Գըրպըբեան, ՔԷսապցի, ԽաչԷր Սաճոնեան,
Մարաշցի:

Հայկանուշ ճամուզեան, Եօզկատցի,
Վիգթորիա Գամպէրեան, ՎԷզիր ՔԷօփրիւցի եւ
փոքրիկն Ազնիւ, որ Ուրֆացի Է եւ մականունը
zh յիշեր:

Ասոնք բերուած են ՊԷյրութէն եւ տակաւ
կը տեղաւորուին Գանատացիներու մօտ: Այս
որբերու միջին տարիքն Է 13:

- 15 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ՆԱՄԱԿՆԵՐ

Հոկտեմբերի ընթացքին Արարատին գրած
են Մամբրէ Շիրինեան, Գրիգոր Թագւորեան,
Վաղենակ ՊԷզազեան, Գուրգէն Կարկաեան,
Երուանդ Մաքինիստեան, Կարապետ Մկրտիչեան,
Հայկ Մանուկեան, Ալպերթ Փափազեան, Գասպար
Կարապետեան, Խաչիկ Աճէմեան, Արմենակ
Գոյումճեան, Համբարձում Մանուկեան, Սահակ
Գրիգորեան, Անդրանիկ Գէորգեան, Օննիկ
Ատուրեան, Հայկասէր Մելքոնեան, Վահէ
Ալիքսանեան, Մանուէլ Մումճեան, Գէորգ
Գէորգեան, Անուշաւան Փիլիպեան, Հրանդ
Տինկիլեան եւ Յարութիւն Սարաֆեան: Յաջորդ
թիւով պիտի ջանանք հետաբրբրական նամակներԷ
հատուածներ հրատարակել Արարատի Էջերով:

ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎ

Արարատի վարչութիւնը կը ծրագրէ
Հայորդիներու Միութեան առաջին պատգամա-
ւորական ժողովը սարքել 1928ի առաջին ամիս-
ներուն: Գանատայի զանազան անկիւնները
ցրուած Հայորդիներ իրենց ընտրած պատգամա-
ւորներու միջոցաւ պիտի գծեն Միութեան
կանոնագիրը եւ Գանատայի Հայորդիներու
Միութիւնը պիտի դրուի աւելի պաշտօնական
եւ հիմնական գետնի մը վրայ: Հաւաբավայրը
դեռ որոշուած չԷ եւ մանրամասնութիւններ
պիտի տեղեկագրուին յաջորդիւ: ճամբորդութ-
եան եւ այլ ընթացիկ ծախբեր պիտի հոգացուին
Արարատի հասոշյթէն:

ԲՈԼՈՐ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒՆ

Անոնք որ տեղափոխուելով կամ այլ
պատճառներով իրենց նախկին հասցէին ղրկուած
Արարատ չեն ստանար` նոր հասցէնին տեղեկա-
գրելու են անյապաղ: Հայորդիներ իրենց
մօտերը հաստատուող նորեկներու հասցէներն
եւս հաղորդելու են:

Արարատի վարչութիւնը պարտք կըզգայ
յայտարարելու թէ Թօրօնթոյէն Տիար Լեւոն
Պապաեան ամԷն ամիս Հայորդիներու ղրկուած
հարիւր օրինակ Արարատներու փոխարժէբը կը
վճարԷ վարչութեանս: Այն Հայորդին որ Արարատ
չըստանար` տեղեկագրելու Է: Վճարումով
աշխատող Հայորդիներ եթէ փափաքին կրնան
իրենց բաժնեգինը վճարել:

Անցեալի ընթացքին Հայորդիներ նախա-
ձեռնած էին Հ. Բ. Ը. Մ. որբանոցներէն
մէկին մէջ որբ եղբայր մը պահել եւ »որս
տարիներու ընթացքին ղրկած են աւելի բան
300 տոլար: Արդ, նկատելով որ մեր Snwen
կը փափաքին այդ գովելի գործը շարունակել ՝
Արարատի վարչութիւնը սիրով ընդառաջ կերթայ
իրենց փափաքին դարձեալ ղեկավարելու համար
զայն:

Հայորդիներու Ակումբին այժմու պատրաստ
գումարն Է 4.47 տոլար, որուն վրայ աւելցաւ
Հայկասէր Մելբոնեանի վերջերս ղրկած մէկ
տոլարը: Դեկտեմբեր 4ի Կիրակին Ոսկեղէն
Կանոնի Օր ըլլալով մեր Հայորդիներն անշուշտ
այս գումարը պիտի հասցնեն որոշ բարձրութ-
եան մը: Ակումբի հաշուեկշիռը ամէն ամիս
պիտի հրատարակուի Արարատի մէջ:

Արարատի գրական մրցումին մասնակցողներ
եւ գրող Հայորդիներ թող հաճին իրենց
յօդուածները խմբագրատուն հասցնել ամէն
ամսու 20ին:

ՆԱՄԱԿԱՏՈՒՓ

Պետրոս Մատթէոսեան.- Ոչ ձեր եւ ոչ ալ
Պի. ՏԷր Ղազարեանի անունն ունինբ մեր
ցանկի մէջ: Հասցէնիդ չունենալով չի կրցանք
ձեզի կանուխէն պատասխանել:

Ք. Փոլատեան, Տիթրոյթ.- Ձեր ղրկած
գումարն ստացած ենբ, արդեօք դուբ հին
բաժանո՞րդ Ep:

Կ. Մինասեան, Նիւ Եորք.- Արարատ լոյս
կը տեսնէ ամԷն ամսու 10ին:

- 16 - Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ՍՏԱՑՈՒԱԾ ԹԵՐԹԵՐ

Սիոն.- Հրատարակութիւն Երուսաղէմի
Հայ Պատրիարքութեան, բաժնեգին 1.50 տոլար:

2. Փարոս.- Ամսաթերթ Հայ Եկեղեցասիրաց
Միութեան, Ֆրէզնօ, բաժնեգին 2 տոլար:

3. Մշակ.- Անկախ Հայաթերթ, Ֆրէզնօ,
բաժնեգին 3 տոլար:

5.- Նոր Օր.- Եռօրեայ թերթ, Ֆրէզնօ,
բաժնեգին 3 տոլար:

6.- Արաքս.- Օրաթերթ, Սոֆիա, բաժնեգին
6 տոլար:

7. Մեղու.- Շաբաթաթերթ, 171 Գապրիսթան
փողոց, Բերա, Կ. Պոլիս, 3 տոլար:

8. Ազատ Խօսք.- Կիսամսաթերթ, ՄարսԷյլ,
50 ֆրանք:

9. Ցօղ.- Հոգեւոր Ամսաթերթ, ՄարսԷէյլ:

10.- Որբաշխարհի Աստղը. - Հանդէս
Ամսօրեայ Մերձ. Արեւ. Որբ. Ընկերակցութ-
եան: Բաժնեգին 80 սէնթ:

ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Մ. Մարուբեան, Նիւ Եօրբէն, Սարգիս
Հալաճեանի, Ֆրանսա:

Շ. Գ. Չիվիտեան, ճըրզիէն, Կարպիս
ետիպալեանի, Սուրիա եւ Գէորգ Գալայճեանի,
Աթէնք:

Ասրան Խաչիկեան, Կրէնիթ Սիթիէն, որբա-
նոցի մը:

Արսէն ԹէրլէԷմէզեան, Չըլսիէն, Տ.
ԹԷրլէմէԷզեանի, Չըլսի եւ Ն. Տէր Բարսեղեանի,
ԳահիրԷ:

Պարոյր Տումանեան, Տիթրոյթէն, Յակոբ
ՄԷհթէրեանի, Գուպա:

Գրիգոր Դաբէսեան, ՄԷթհիւնէն, Գրիգոր
Գրիգորեանի, Մէթհիւն:

Արարատը նուիրէ բարեկամիդ, դպրոցի կամ
որբանոցի մը եւ կամ որբի մը. թէ Հայորդի-
ներու որկանը բաջալերած կըլլաս եւ թէ
Հայացի անմեղ ընթերցումի մը վայելքը կու-
տաս ուրիշներու: Ծանօթներուդ եւս թելադրէ
նոյնը ընելու:

ՃՇԴՈՒՄ ՄԸ

Մեր նախորդ թիւին Գանատահայ լուրերու
բաժնին մէջ սխալ մը սպրդած Էր. Թօրօնթոյի
երգեցիկ Խումբին համազգեստներու ծախքէն
մաս մըն ալ Պր. Սոկրատ Իւթիւճեանի կողմէ
հոգացուած En:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

Հայկ Գարահճեան, Հուայթինսվիլ:
Սահակ Կըրնիկեան եւ Մանուկ Տակարեան,
ՊրԷտտաք:
Մեսրոպ Մերոյեան, Ինտիեըն Հարպըր:
Տիգրան Չիթճեան, Շիգակօ:
UnEpuwunn Սողիկեան, Լօրէնս:
Վարդգէս Սայրասուր, Lhug:
Յովհանէս Սողիկեան, ՀԷմիլթըն:
Յարութիւն Սըլիեան, Թօրօնթօ:
Խորէն ՏԷրտէրեան, ՍԷնթ Քէթրինզ:
Նշան Խաչիկեան, Կուէլֆ:
Գառնիկ Գավաֆեան, ՎԷսթ Նիւեորք:
Պ. Զօրապետեան Նիւ Եորք:
Գործակալներ կուզուին ամէն քաղաքի
մէջ:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

Մինչեւ Յունվար մէկ Արարատի Վարչու-
թիւնն առաջադրած Է 500 նոր բաժանորդներ
աւելցնել հիներուն վրայ: Աւելի քան 90
տոլար արժող երեք արժէբաւոր գորգեր նուէր
պիտի տրուին մեծագոյն թուով բաժանորդներ
գտնող երեք անձերու:

Դրամական առաքումներ ըլլալու են
Արարատի հասցէով` որն Է.-

* ARARAT MONTHLY ”
Postal Station B. Box 84,
Hamilton, Ont.

CANADA.

Արարատը տարածելով դուն ալ լաւ գործ
մը բաջալերած եղիր:

Բոլոր դրամական առաքում-
ներն ըլլալու են Մընի
Օրտըրով կամ Փօսթըլ
նօթով: ՉԷբ ղրկողներ
25 սէնթ աւելի ներ-
փակելու Gu:
Արարատ լոյս կը
| տեսնէ ամԷն ամսու
| տասնին եւ չի հրատա
րակուիր Յուլիս եւ
Օգոստոս ամիսներուն:
Դրամական առաքումներ
Արարատի հասցէով:

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹ

Որկան եւ ժամադրա-
վայր Գանատայի Հայ-
որդիներու Միութեան:
ԲԱԺՆԵԳԻՆ

Տարեկան տասը
թիւերու համար
ՄԷԿ ՏՈԼԱՐ:

Տնօրէն-Խմբագիր

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ
ԹԻՒ 10.

ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ, 1927.

Բ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

Ty
ug

Q

Ր
JD
LD
2
Ti
<p>»

KZ
iy,

Zp
LY

Dn
iy

Ապահովելով 500 նոր բաժանորդներ: Մեծագոյն թիւով բաժանորդ գրող-
ներ պիտի ստանան արժէքաւոր գորգեր: Այս քէմբէյնի յաջողութիւնը մեր
հին բաժանորդներու եւ գործակալներու գործակցութեամբ միայն պիտի
յաջողի: Մեր բոլոր բարեկամները այս թիւով ներփակ պիտի ստանան թերթիս
հասցէով պահարան մը, որուն մէջ կը յուսանք թէ պիտի ներփակեն թէ իրենց
եւ թէ նորի մը բաժնեգինները:

Հայորդիներուս Միութիւնը եւ Արարատի Վարչութիւնը վստահ են թէ
ամէն Հայ պիտի բաջալերէ այս թերթիկը եւ պիտի աշխատի իր շրջանակին

մէջ տարածել զայն:

ԲՈԼՈՐ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԱՌԱՔՈՒՄՆԵՐԸ OUR ADDRESS
“© ARARAT MONTHLY ”

ԸԼԼԱԼՈՒ ԵՆ ԱՐԱՐԱՏԻ ՀԱՍՑԷՈՎ:

Պիտի խնդրէինք որ Բ. Տարւոյ P. O. Box 184,
հաշիւնին չի փակողներ երկու HAMILTON, Ont.
տարուան բաժնեգիննին միասին CANADA.
ղրկեն:

[ 491 ]

ED AE
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՎԵՐՋԱՑՈՂ ՏԱՐԻՆ ԵՒ ԱՐԱՐԱՏ

Թերթիս Բ. Տարուան վերջին թիւն Է
ասիկա: Պատանեկան այս գողտրիկ որկանը իր
Գ. Տարին պիտի թեւակոխէ յաջորդ թիւով,
ինչ որ ապացոյց մըն Է թէ Հայորդիներու
Միութիւնը եւ Արարատին համակիրներն ու
բարեկամները ձեռբ ձեռքի տուած` հաստատ
վճռականութեամբ մը որոշած են այս թերթիկը
յաւերժացնել իբրեւ Նոր Աշխարհի տարագիր
Հայ պատանիներու ժամադրավայրը եւ անոնց
Հայացի զգացումներուն աւանդապահն ու
Jուշարարը:

Եւ սակայն Գ. Տարին մեր դէմ պիտի
յարուցանէ նիւթական շատ մը դժուարութիւն-
ներ` եթէ մեր բաժանորդներն իրենց բաժնե-
գինները ճշդապահօրէԷն ժամանակին մեզ sp
ղրկեն: Տրուած ըլլալով որ մեր Անգլիերէն
Արարատը դադրած Է, ինչ որ մեր գլխաւոր
հասոյթի աղբիւրն էր, ներկայիս ալ աւելի
պէտք ունինք իւրաքանչիւր բաժանորդի ան-
վերապահ գործակցութեան:

Ուստի սոյն տողերով պիտի խնդրէինք
մեր այն բաժանորդներէն, որոնբ դեռ իրենց
Բ. Տարուան հաշիւը չեն փակեր, որ բարի
ըլլան իրենց հին թէ նոր տարուան բաժնե-
գինները ղրկել: Մենք վստահ ենք թէ անոնց
համակրանքն ու հետաքրքրութիւնը միշտ վառ
կը մնայ մեր Հայորդիներն ու անոնց փոքրիկ
թերթը եւ միայն ամէնուս համար սովորական
եղող տեսակ մը մոռացում պատճառ տուած Է
յապաղման: Մեր հաւատքը մեզ պիտի չխաբէ
անշուշտ երբ յուսանք թէ Յունվարին մեր
բոլոր հին հաշիւները մաբրած պիտի ըլ լանջ՝
ինչոր մեծ նշանակութիւն ունի թերթիս
բարգաւաճման համար:

Հայորդիներու Միութիւնը եւ Արարատի
Վարչութիւնը կը փափաքին իրենց սրտագին
շնորհակալութիւններն յայտնել այն բոլոր
բարեկամներուն, գործակալներուն եւ համա-

[ 492 ]

ԱՐԱՐԱՏ

կիրներուն, որոնբ անցեալին մէջ իրենց ճիգը,
ջանքն ու միջոցները չի խնայեցին անվերա-
պահօրէն քաջալերելու Արարատը: Անոնք,
յառաջիկայ տարեշրջանին ալ, պիտի մնան մեր
կողբջին, եւ պիտի բաջալերեն մեզ աւելի բան
երբէք:

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ՔԷՄԲԷՅՆԸ

Արարատի Վարչութիւնը թերթիս ընթացիկ
ծախքերը գոցելու համար այս տարի եւս
ձեռնարկած Է 500 նոր բաժանորդներ
ունենալու Քէմբէյնի մը, որ պիտի տեւէ
մինչեւ Յունվարի վերջը: Մետաբքսեայ եւ
թաւշեայ երեք արժէքաւոր գորգեր նուէր պիտի
տրուին այն երեք բարեկամներու, որոնբ
բաժանորդներու մեծագոյն թիւը կապահովեն:

Քէմբէյնը բաց Է թէ գործակալներուն եւ
թէ համակիրներու առջեւ, եւ անկասկած ենք
rE կատարեալ յաջողութիւն մը պիտի ըլլայ՝
բանի որ սպասուածը խոշոր թիւ մը չԷ: Պիտի
խնդրէինբ մեր բոլոր բարեկամներէն իրենց
գործակցութիւնը բերել մեր այս բէմբԷյնին:

ԲՈՂԲՈՋՈՂ ՀԱՅԱՇԽԱՐՀԸ

Վերջին բանի մը ամիսները Գանատայի
նորահաս Հայ սերունդին համար ոգեւորիչ
գործունէութեան եւ խանդավառ
կազմակերպումի խրախուսիչ շրջան մը եղաւ:

Երկու տարի առաջ կազմակերպուած
Թորոնթոյի Հայ Երիտասարդներու Միութիւնը
անուղղակիօրէն ներշնչող ազդակ մը եղաւ այս
երկրի ուրիշ բաղաբներու մէջ եւս նման
միութեանց կազմակերպումին: ՊրԷնթֆօրտ, ՍԷնթ
Քէթրինզ եւ ՀԷմիլթըն եւս ունին այսօր Հայ
Երիտասարդական Միութիւններ, որոնք սփօռի
եւ այլ մարզերուն մէջ սկսած են իրենց
գոյութիւնը զգալի ընել եւ կը յուսադրեն

oo

իրենց որոշ դերն ու դրօշմը ունենալու Հայ
կեանքին մէջ:

Արարատ, ըլլալով դեռահաս Հայորդիներու
որկանը, ուրախութեամբ կողջունէ նորակազմ
Միութիւններ` յուսալով որ անոնք պիտի
կրնան իրենց շուրջ հաւաբել այլասերումի
եւ օտարացման վտանգին ենթակայ նորահաս
Հայ ուժերը նոր եռուզեռի շրջան մը ստեղ-
ծելով Գանատայի Հայ Կեանբին մէջ: Մեր
թելադրութիւնը պիտի ըլլար անոնց աւելի
լայն կերպով շփման մէջ մնալ բոյր միութիւն-
ներու հետ եւ երբեմն ստեղծել միջգաղութային
հաւաքբոյթներ եւ զանազան օգտակար ձեռնարկ-
ներ:

ՄԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

Հայաստան Աստուծոյ օրհնած երկիրը եւ
երկիրներու ամենէն հրաշալին Է: Արարիչն
ուրիշ տեղ չընտրեց իր բնակութեան համար`
բայց միայն Հայաստան` ուր ստեղծած Էր
նախամարդիկն ու անոնց վրայ կը հսկէր:

Աշխարհի մէջ չկայ ուրիշ որեւէ երկիր
մը որ այնբան գեղեցիկ եւ այնքան հրապուրիչ
ըլլայ որքան Հայաստան, մեր պապերու
հայրենիջը:

Ազգեր նախանձեցան մեր աշխարհի գեղեց-
կութեան եւ զայն յափշտակելու համար
շարունակ պատերազմեցան, աւարի տուին եւ
անոր տիրեցին: Եւ սակայն Հայերը միշտ
ապրեցան, յառաջդիմեցին եւ կռուեցան
ազատութեան համար` ինչպէս որ արդէն Հայկ,
մեր դիւցազն նախահայրը ազատութեան համար
կռուեցաւ ու յաղթեց:

Շատեր կը խորհին թէ Աստուած մեզ sh
սիրեր: Կը սխալին: Ան Հայերն ստեղծած Է
խելացի եւ հանճարեղ: Ուր որ ալ երթան
Հայերը, աշխարհի որ կողմն ալ գաղթեն,
իրենց իմացական բարձր կարողութիւններով
միշտ ալ կը յաջողին եւ նախանձելի դիրբեր
կը գրաւեն:

[493]

ԱՐԱՐԱՏ

Այսօր Հայաստանը Հայունն Է, ազատ ու
ապահով: Ան կը յառաջդիմԷ եւ կը զօրանայ:
Միշտ կը կանչէ իր պանդուխտ զաւակները
դէպի իրեն:

Ախ, ե՞րբ օր մը պիտի համբուրեմ անոր
հողը եւ մշակեմ զայն ինչպէս որ հոս,
Գանատայի մէջ կընեմ: Անշուշտ այն օրը
պիտի գայ՝ երբ բոլոր Հայորդիներս պիտի
երթանք մեր անուշիկ Հայաստանը շէնցնելու,
զայն զարգացնելու եւ պարծենալու մեր
հայրենիքով ու մեր լեզուով եւ յառաջ-
դիմութեամբ:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

ԼՈՒՐԵՐ ՆԷԼՍԸՆԷՆ

Սեպտ. 21ին բաղաքիս - LELupu - ցուցա-
հանդէսը տեղի ունեցաւ: Տեղացիներու կարգին
Հայերէն ալ իրենց ձեռագործները դրած Էին
եւ ուրախ եմ ըսելու թէ առաջին մրցանակ
ստացան:

Տիկին Ա. Սուինի հինգ կտոր ձեռագործ-
ներէն չորսը առաջին եւ մէկը Բ. մրցանակ,
իսկ Օր. Մ. Փաշկեանի չորս կտորներէն երեքը
առաջին եւ մէկը Բ. մրցանակ շահեցան:
Վերջինը գուլպայ լեցնելու մէջ եւս ամենա-
բարձր նիշը ստացաւ:

Շիտակը գովելի Է մեր Հայ կանանց
յաջողութիւնը: Միեւնոյն ատեն զարմանալի
կը թուի մեզ թէ Թօրօնթոյի Հայ իգական
սեռը ինչո՞ւ համար նախանձախնդիր չԷ
ձեռարուեստներ ցուցադրելու Գանատական
Ազգ. Ցուցահանդէսին ուրիշ ազգերու կարգին,
բանի որ օտարներ կը հետաբքրբրուին եւ
կըզմայլին մեր Հայ կանանց նուրբ ձեռագործ-
ներուն վրայ:

ՆԷԼՍԸՆ,
3. Ս. ՍՈՒԻՆ

ԳԻՇԵՐՈՒԱՆ ԳՈՂԸ

Շնորհիկ փոբրիկ աղջիկ մըն էր, եօթը
տարեկան. իր ծնողքը շատ կը սիրէր եւ
կրցածին չափ անոնց կօգնէր եւ զանոնք գոհ
կը թողուր:

Ան զօրաւոր աղջիկ մը չէր, միւս աղջիկ-
ներուն պէս չԷր խաղար եւ իր պարապ ժամերը
կամ կարդալով եւ կամ ուրիշ օգտակար
զբաղումներով կանցնէր:

Շնորհիկ, թէեւ շատ փոքր, եւ սակայն
արդէն բաւական սահուն կերպով կրնար որեւէ
գիրք կամ թերթ կարդալ:

Օր մը երբ թերթը ձեռբը առած կը
կարդար` յանկարծ փոբրիկ անկիւն մը գողերու
մասին կարդաց եւ անոնցմով հետաքրքրուած
մօրը շատ մը հարցումներ ըրաւ: Մայրիկին
պատասխաններէն եւ իր մտածումով հետեւցուց
թէ մարդիկ լաւ կրթութիւն չառնելնուն համար
գողութիւն կընէին:

- Շնորհիկ, ինչո՞ւ գողերու մասին կը
խորհիս, անոնք լաւ մարդիկ չեն, եթէ պատահի
որ անոնք գիշերը մեր տունը մտնեն` ես
վախէս պիտի պոռամ եւ անոնբ ալ պոռալուս
համար զիս պիտի սպանեն:

- Ոչ, մայրիկ, ես թոյլ պիտի չիտամ որ
անոնք հոս գան եւ քեզ վախցնեն:

Մայրը ասոր վրայ ժպտելով համբուրեց
Շնորհիկը: Այս պահուն հայրիկը ներս մտնելով
ըսաւ.

- Շնորհիկ, ես այս իրիկուն Ամերիկա
պիտի երթամ եւ իմ բացակայութեանս կը
փափաքիմ որ լաւ աղջիկ մը ըլլաս:

- Այո, հայրիկս, ես կարելիս պիտի
ընեմ մայրիկիս օգնելու բու բացակայութ-
եանդ, եւ համբուրելով հայրը անկողին վազեց:

Այդ գիշեր այս հարուստ տան մէջ երեք
կիներ միայն մնացած էին. սպասուհին,
մայրիկը եւ Շնորհիկը:

[ 494 ]

ԱՐԱՐԱՏ

Շնորհիկ իր մօրը հետ պիտի պառկեէր:

Հայրիկը մեկնելէն վերջ մայրը վեր
եկաւ եւ Շնորհիկը համբուրելով անկողին
մտաւ անոր հետ:

Շատ ժամանակ չԷր անցած` երբ անոնք
խորունկ կը քնանային:

Կէս գիշեր էր: Շնորհիկ արթնցաւ եւ
երկար յառաջելԷ վերջ կամաց մը անկողինէն
վար իջաւ: Աղմուկ մը լսեր էր. ինչի՞
արդիւնքն Էր արդեօք:

Միտքն ինկան գողերը, որոնց մասին
կարդացած Էր առջի իրիկուն: Արդեօք գո՞ղ
մըն Է, մտածեց ինքնիրեն, եթէ այո` այս
սենեակը պիտի չի մտնէ, պէտբ Է արգելք
ըլլամ իրեն:

Իր բոպիկ ոտբերովը եւ ճերմակ գիշեր-
անոցին մէջ շատ շնորհալի կերեւնար Շնորհիկ:
Վախ ըսուած բանը չէր գիտեր՝ բայց չէր ալ
ուզեր որ գողն աղմուկ հանԷ, իր սիրելի
մայրիկը արթնցնէ եւ ան ալ վախէն պոռայ եւ
սպանուի:

Կամաց մը դուռը բանալով սանդուխներէն
վար իջաւ, ականջ դրաւ եւ ձայնին խոհանոցէն
գալը հասկցաւ: Հոն գնաց եւ ձեռբը դռան
վրայ դնելով զայն բացաւ:

Զարմանալի Էր տեսարանը: Աղջիկը գողին
մօտեցաւ եւ կամաց մը անոր ըսաւ.

- Gu պիտի չպոռամ, եւ ոչ ալ Քեզի
արգելբ պիտի ըլլամ, միայն, կը խնդրեմ որ
ամէն բան լռութեամբ գողնաս ինչ որ կուզես
եւ բնաւ ձայն կամ աղմուկ չի հանես:

Գողը ասոր վրայ խնդաց եւ ըսաւ.

- Ես քեզի պարիկ մը կարծեցի. ու իր
խնդուբը բազմապատկեց:

- Կը հաճիս լռէ, բարեկամ, եթէ մայրս
արթննայ` վախէն պիտի պոռայ:

- Ինչո՞ւ պիտի պոռայ, հարցուց գողը:

Որովհետեւ այսօր հայրս Ամերիկա գնացած
Է եւ միայն կիներ

Ee

մնացած են հոս եւ եթէ մայրս որեւէ աղմուկ
LUE պիտի վախնայ:

- Շատ աղէկ, պատասխանեց անծանօթ գողը
եւ գրպանէն բանալիներ հանելով կամաց մը
բովի սենեակը բացաւ եւ սկսաւ շատ մը ոսկիէ
եւ արծաթէ դգալներ, պատառաբաղներ եւ
դանակներ վերցնել:

- Քանի մը հատ ալ մեզի ձգէ, ըսաւ
Շնորհիկ, որպէսզի առաւօտուն կարենանք մեր
նախաճաշը ընել:

Գողը աղջկան ժպտելով անոր հարցուց.

- Անունդ ի՞նչ Է:

- Շնորհիկ, պատասխանեց աղջիկը:

- Շատ լաւ, Շնորհիկ, ես քու պատառա-
բաղդ եւ միւս սպասներդ պիտի չառնեմ, ըսելով
աղջկան հօրը սենեակը բացաւ:

- Ի՞նչպէս գիտես թէ այդ բանալին այս
դուռը պիտի բանար, հարցուց Շնորհիկ:

- 0, հարկաւ ես վարժուած եմ եւ գիտեմ
ինչպէս բանալի մը պէտք Է որ այսպիսի դուռ
մը բացուի:

Շնորհիկ ապշած մնաց: Ան կը խորհէր որ
գողերը դրամ չունէին երբ դեռ փոբր էին եւ
դպրոց չէին կրնար երթալ, եւ առանց կրթութ-
եան մեծնալով գողեր կըլլային: Ու հարցուց.

- Դուն կը սիրե՞ս գող մը ըլլալ:

- Այո:

- Արդեօք ուրիշ գործ մը աւելի լաւ
չե՞ս սիրեր, հարցուց աղջիկը:

- 0, եթէ հայրիկիդ չափ հարուստ
ըլլայի՝ ես գողութիւն պիտի չընէի:

Շնորհիկ լռեց եւ տեսաւ որ գողը իր
հայրիկին ամենասիրելի առարկան կը վերցնէր:

- Ախ, սիրելի պարոն գող, խնդրեմ, իմ
հօրս առարկաներուն մի դպչիր, ան զանոնք
շատ կը սիրէ եւ անոնցմով կըզբաղի եւ
երջանիկ կըլլայ, ես ամբողջ ունեցածս բեզի
կուտամ եթէ հայրիկիս առարկաներուն sh

դպչիս:

[495]

ԱՐԱՐԱՏ

Գողը շատ զարմացաւ այս աղջկան վրայ,
որ բնաւ անձնասէր sEn ու ըսաւ.

- Շնորհիկ, դուն ի՞նչ ունիս:

Շնորհիկ հարուստ ընտանիքի մը աղջիկն
ըլլալով շատ մը արժէքաւոր առարկաներ ունէր:

- Gu ոսկիէ ժամացոյց մը ունիմ, ոսկիէ
գանձանակ մը, արծաթէ սանտր մը եւ տասը
տոլար:

- Շատ լաւ, Շնորհիկ, ես քու սիրելի
հայրիկիդ առարկաներուն պիտի չի դպչիմ:

- 0, ես շատ մը լաւ գիրքեր ալ ունիմ,
որոնք հայրս բերած Է եւ զանոնք կարդալը
ես շատ կը սիրեմ:

- Gu գիրք չեմ ուզեր, պատասխանեց
գողը, միայն թէ բու ոսկիէ ժամացոյցդ պիտի
առնեմ, մնացածները կրնաս բեզի պահել:

- Շատ շնորհակալ եմ, պատասխանեց
աղջիկը եւ գնաց դուռը բացաւ, կամաց կամաց
վեր ելաւ սանդուխներէն ու իր ոսկիէ ժամա-
ցոյցը վար բերելով զայն գողին յանձնեց:

Գողը չուզեց այդ աղջկան թանկագին
նուէրը առնել` բայց Շնորհիկ`

- Մի վախնար, դուն կրնաս իմ ժամացոյցս
ունենալ, միայն թէ ալ հայրիկիս առարկա-
ներուն չի դպչիս:

Գողն այն ատեն համբուրեց Շնորհիկն ու
ըսաւ.

- Ես քեզ շատ լաւ աղջիկ մը գտայ,
բարի, ազնիւ ու անվեհեր եւ հայրիկդ ու
մայրիկդ սիրող մէկը: Ու պատուհանը բանալով
դուրս ցատբեց:

- Մնաս բարով, Շնորհիկ, ըսաւ ու
հեռացաւ:

Սենեակը մութ En եւ Շնորհիկ երբէք
չէր կրցած գողին դէմբը լաւ մը տեսնել,
արդէն բաւական ուշ En, բայց ուր գտնուիլը
գիտնալուն համար առանց հոս ու հոն
զարնուելու կամաց կամաց վեր ելաւ, կարճ
աղօթք մը ըրաւ ու նորէն իր մայրիկին հետ
puwguL :

2146:

Արեւուն ճառագայթները կը փայլէին
փոբրիկ աղջկան այտերուն վրայ եւ փափուկ
հովը կը փչէր բաց պատուհանին տակէն:
Առաւօտ Էր, ժամը ութը, եւ Շնորհիկն ու
մայրիկը նորէն արթնցան, հագուելէ ետբ վար
գացին եւ սովորական կերպով նախաճաշնին
ըրին: Շնորհիկ բնաւ բան մը չի յայտնեց
գիշերուան անցած դարձածէն:

ԿԷսօր էր երբ հայրը վերադարձաւ ու
երբ Շնորհիկը տեսաւ` զայն իր թեւերուն
մէջ առաւ, համբուրեց զայն եւ ծունկերուն
վրան նստեցուց:

- Շնորհիկ, իմ անուշիկ աղջիկս,
սիրելի ու հաւատարիմ գառնուկս, ըսաւ, ես
էի երէկ գիշերուան գողը եւ ես էի որ բեզ
հարցաբննեցի: Ապրիս, Քեզ շատ լաւ աղջիկ
մը գտայ, ասկէց վերջ դուն ինչ որ ուզես
պիտի ունենաս եւ ես ալ բեզ պիտի սիրեմ
այնքան որբան դուն զիս կը սիրես, առ
ժամացոյցդ, զոր երէկ քեզմէ առի:

Շուտով մայրիկն ալ լսեց այս պատմու -
թիւնը եւ իր անուշիկ Շնորհիկը ողջագուրելով
ինքն ալ խօստացաւ անկէ ետբ ալ աւելի լաւ
խնամբ ու հոգածութիւն ցոյց տալ անոր եւ
ամէն կերպով զայն գոհ ընել եւ երջանիկ:

Ու փոջրիկ Շնորհիկ հայրիկին ու
մայրիկին անուշիկ, բարեսիրտ եւ հնազանդ
աղջիկն եղաւ միշտ:

YE | ըսպուրկ
ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

ՄԵՐ ՀԻՆ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒՆ

Եթէ Արարատի բաժնեգինդ չես նորոգած
դեռ, բարի եղիր անմիջապէս պարտբդ ղրկել`
որովհետեւ այս թերթին նիւթական միջոցները
սահմանափակ են եւ բու ղրկելիք գումարդ
որոշ դեր ունի Հայորդիներու փոբրիկ
թերթիկին յաջողութեան եւ յարատեւութեան
գործին մէջ:

[496]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՍՏՈՒԾՈՅ ՇՆՈՐՀՔԸ

Սուրբ Գրոց աւանդութիւնը մեզի կը
պատմԷ թէ Աստուած մարդոց նախածնողբջն
ստեղծեց եւ իշխան կարգեց երանելի միջա-
վայրի մը, որ Դրախտ կը կոչուէր: Ուրեմն
կը հասկնանք թէ Արարիչը մասնաւոր սէր մը
եւ հայրական հոգածութիւն մը ունեցաւ
մարդոց յանդէպ սկիզբէն ի վեր: Թէեւ Ան
մեր նախածնողբը պատժեց եւ այդ երջանիկ
միջավայրէն զանոնք վռնտեց իրենց ապերախտ
անհնազանդութեան իբր պատիժ` եւ սակայն իր
հոգածութիւնը դարերու ընթացքին մարդկային
ցեղին շռայլած Է հեղեղի նման:

Անմեղ մանուկ մը, ինձ նման դեռատի
պատանի մը, առոյգ երիտասարդ մը, իմաստուն
չափահաս մը եւ փորձառու ծերունի մը, վերջ-
ապէԷս որեւԷ անհատ անմիջապէս որ իր շուրջը
լրջօրէն դիտէ` Աստուածային շնորհներու
ովկիանոսի մը մէջ պիտի գտնէ ինբզինջը:

Առնենք արեւը. Աստուծոյ պարգեւներէն
մին: Անոր բացակայութիւնը մահ Է երկրի եւ
իր բնակչութեան համար: Նա կը լուսաւորէ
երկիրն իբրեւ հսկայ եւ հզօր լամբար մը.
անոր լոյսէն կօգտուին ամէն np, Քրիստոնեան
եւ Մահմետականը, սեւամորթն ու կարմրամորթը:

Մեր շուրջ գտնուած բոլոր շնորհները
դարձեալ ամէնուն համար Gu: Եւ սակայն
Աստուած կը պահանջէ որ թէ Քրիստոնեան եւ
թէ Մահմետականը, վերջապէս ամէն մարդ իրենց
մէջ ճշմարիտ շնորհք ունենան եւ արժանիք
այս պարգեւները վայելելու hwuun:

Եւ արժանիք ունենալու միակ ուղին
Քրիստոնեայ ըլլալն Է ճերմակին, սեւին թէ
Մահմետականին համար: Եւ սակայն Քրիստոնեայ
մը ըլլալը եւ կամ ինբզինբը Քրիստոնեայ
կոչելը ամէնուն համար

Jes ԱՐԱՐԱՏ

ալ դիւրին Է. բայց բանը հոն Է որ մարդ
ճշմարիտ Քրիստոնեայ մը ըլլայ, մտբով հեզ,
սրտով ազնիւ եւ հոգիով բարձր: Ու հեզութ-
եան, ազնուութեան ու բարձրութեան աղբիւրը
Աստուած Է, այն գերագոյն էակը, որ հրաշալի
Արեւն ու գեղեցիկ լուսինը, փալփլուն
աստղերն ու անհուն տիեզերքը ճարտարապետի
մը հանճարով կառուցած Է:

Բայց մարդիկ, եւ այդ մարդոցմէ բաղկա-
ցած այլազան ազգեր գոհ չեն այս բոլոր
շնորհներէն. ագահ են եւ նախանձոտ. աւելին
կուզեն: ՄԷկզմէկու դէմ պատերազմներ կը
մղեն, զիրար կը բզբտեն, զիրար կը յօշոտեն:

Առնենք Գերմանիան, ի՞նչը պակաս En
այդ ազգին, երկիր, հարստութիւն, ճարտար-
արուեստ եւ բաղաբքակրթութիւն ամէնը ունէր:
Առնենք Թուրքը, բնական հարստութի՞ւն թէ
ընդարձակ երկիրներ չունէր: Գոհ չեղան
անոնք. ուրիշներունը խլել ուզեցին եւ
միլիոնաւոր YGwuetn խլեցին պատերազմով,
որ դաշտեր ու ծովեր կարմիր ներկեց:

Եւ սակայն մարդկային սերունդին անհուն
շնորհբներ պարգեւող Աստուած թոյլ չի
տուաւ անոնբ յաջողին. զանոնք Դաշնակից
ազգերու սուրին տակը փշրեց եւ իր
Աստուածային արդարութիւնը յաղթանակեց:
Գերմանիան իր երկիրները, Թուրջը իր
ընդարձակ հողերը կորսնցուց:

Ու պատերազմի աւարէն յափրացած յաղթա-
կանները Աստուածային արդարութեան շնորհ-
ներէն շփացան, եւ իրենց աւարներով աւելի
ագահացան եւ Թրբական բարբարոսութենէն
հալածուած ու սուրի եւ հուրի դէմ իր
հաւատքն ու Քրիստոնէութիւնը ապրեցնող ու
ապրող Հայ ազգին փոքրիկ արդարութիւն մը
իսկ չի յատուցին եւ սակայն անոնք, ինչպէս
նաեւ Թուրքը իրենց հաշիւները դեռ պիտի
տան Արդարութիւնն անտեսելնուն եւ զայն
անարգելնուն համար:

Ու ասդին, Հայ երիտասարդը, Հայ
պատանին, Հայ մանուկը Աստուածային գերագոյն

հաւատքով պիտի ուռճանայ, Քրիստոնէական
նուիրական սիրով պիտի զօրանայ, արդարութ-
եան վճռական յաղթանակի հաւատքով պիտի
բարգաւաճի եւ օր մը հոգիով ու մարմնով
զօրաւոր` տէր պիտի ըլլայ իր դարաւոր
հայրենիքին եւ նուիրական Արարատի հովանիին
ներբեւ եւ պիտի փայփայէԷ եւ ապրեցնէ այն
Արդարութիւնը, զոր ուրիշներ ապերախտօրէն
անպատուած ու խաչած էին:

Ու այդ Արդարութիւնը Հայուն Ազատու-
թիւնը պիտի ըլլայ իր սեփական հողին վրայ
եւ մէկը Աստուծոյ գերագոյն շնորհքներէն:

ՃԷՐՎԻՍ,
ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ԱՆԴՐԱՆԻԿ ՈՐՊԷՍ ՀԵՐՈՍ

Իրականութիւնը Հայութեան մէկ նշանաւոր
զաւակը յափշտակած Է մահով:

Զօրավար Անդրանիկ, վերջին տարիներու
Հայուն պարծանքը, Թուրքին սարսափը եւ
Հայաստանի հերոսը, այս աշխարհէն անդարձ
մեռնողներուն խառնուած Է:

Հայը պէ՞տք Է յուսահատի այս մեծ
կորուստով. երբէք: Ազգն En որ ծնունդ տուաւ
Անդրանիկին, ինչպէս դարեր առաջ ծնած Էր
Կարմիր Վարդանը, Գայլ Վահանը, Սասունցի
Դաւիթը եւ ուրիշներ:

Հայաստան ու Հայ ազգը ապրած են ու
պիտի ապրին միշտ նոր Վարդաններով եւ նոր
Անդրանիկներով: Ան միշտ ծնունդ պիտի տայ
նոր հերոսներու, աւելի զօրաւոր, աւելի
կորովի եւ աւելի անվեհեր: Հայ մայրերուն
հարցուցէք, նորահաս Հայ պատանիներէԷն
տեղեկացէբք, օրօրոցի մանուկներէն իմացէք.
անոնց ամէնն ալ սուրբ երազներ եւ նուիրական
ծրագիրներ կը մշակեն իրենց սրտին

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

մէջ եւ իրենց հոգիին խորհը:

Ու վաղը, Հայութիւնը Անդրանիկի
կեանքով ներշնչուած` պիտի ըլլայ ճշմարիտ
հերոսներու ազգը:

ՌԱՔՎՈՒՏ
ԿԻՒԼՊԷՆԿ ՄԻՒՃԷՐԷՏԵԱՆ

ԽՈՇՈՐ ՀՐԴԷՀ ՄԸ

Երկու ընկերներ, Յակոբ եւ Արշաւիր,
Գանատա բերուած Հայորդիներէն էին, երկրին
նախակրթարանը եւ Հայ Սքուլը լրացուցած եւ
Թօրօնթոյի Համալսարանը կը յաճախէին առաջինը
բժշկութիւն ուսանելու եւ երկրորդը երկրա-
բանութեան պատրաստուելու համար: Երկուքն
ալ իրարու մտերիմ ընկերներ եւ բարեկամներ
եղած Էին եւ մէկզմէկէ անբաժան: ԱմԷն
ամառ, իրենց արձակուրդը Գանատայի Արեւմտեան
նահանգներու մէջ կանցնէին աշխատելու եւ
ձմեռուան ծախբերնին հոգալու համար: Յակոբ
Համալսարանի զանազան մրցումներուն մաս-
նակցելով իր Հայու հիանալի մտբով անգամ
մըն ալ դրական մրցանակ մը շահած Էր,
գեղեցիկ ինքնաշարժ մը` երկու տարուան
բարիւղով միասին:

Ալ մեր երկու բարեկամ ընկերներուն
ուրախութիւնը չափ չունէր. 1931ի ամառը
դէպի Գանատական Արեւմտեան նահանգները
ինբնաշարժով պիտի երթային:

Յունիս 3ին ճամբայ ելան եւ ամբողջ
ութն օր անծայրածիր դաշտերԷ եւ բարձրա-
բերձ ու ձիւնապատ լեռներու ստորոտէն
անցնելով հասան իրենց աշխատավայրը: Դաշտի
ծանր աշխատանքը եւ Գանատական արեւին կիզիչ
ճառագայթները երբէբ չէին յուսահատեցներ
մեր դեռատի երիտասարդները. պէտք En աշխա-
տէին, դրամ խնայէին եւ ձմեռուան համար

պէտք եղած գումարն ունենային` եթէ իրենց
ուսումը կէս ճամբան պիտի չի մնար: Երկուքն
ալ ճշմարիտ Հայորդիներու եռանդը, կորովը,
չարբաշութիւնն ու կամքը ունէին:

Մեր երկու ընկերներն ամէն Կիրակի
ինբնաշարժով մօտակայ անտառը կերթային, հոն
կը ճաշէին եւ մինչեւ իրիկուն հոն կանցնէին:
Անտառին մօտ բաւական խոշոր լիճ մը կար:

Անգամ մը, երբ դարձեալ հոն եկած էին
եւ ճաշերնին աւարտած` մտածեցին թէ շատ
լաւ ատեն Էր որսորդութիւն ընելու համար:
Հեռուէն նշմարեցին արջ մը իր երկու
ձագերով:

- Նայէ, ըսաւ Յակոբ, երանի թէ այդ
ձագերէն մէկը կարենայի ողջ ողջ ձեռք
անցնել:

- Ի՞նչ պիտի ընես զայն, պատասխանեց
Արշաւիր, չես կրնար պահել եւ կը մեռնի:

- Ոչ, կարելի Է զայն վարժեցնել ձեռբէ
կաթ խմելու եւ նոյնիսկ հետդ խաղալու համար:
- Նապաստակը, ահա իմ որսս, ըսաւ
Արշաւիր եւ հրացանն ուղղելով ճիշտ կենդա-
նիին նշան առաւ ու զայն փռեց: Անմիջապէս

կրակ մը վառեցին եւ մեր որսին միսը
Հայկական խորոված մը ըրին վրան: Կերան,
կշտացան եւ ոտքի ելան ուրիշ որսեր որոնելու
համար:

Յանկարծ հեռուէն հրդէհ մը նշմարեցին.
անտառը կը վառէր: Անմիջապէս ինքնաշարժին
մէջ նետուելով դէպի լիճը բշեցին եւ բոցերը
իրենց հասած ջուրին մէջ մտան ինքնաշարժով
միասին:

Կրակը արդէն ամէն կողմ տարածուած En:
Զանազան վայրի կենդանիներ խումբ խումբ
լիճը կը խուժէին: Անոնք նշմարեցին արջը,
որ իր երկու ձագուկներով կուգար: Վերջին-
ները բաւական ատեն իրենց մօր ետեւէն
վազեցին, բայց վերջապէս յոգնելով՝ գետինը
փռուեցան դեռ լիճը չի հասած: Մայրերնին
ալ չէր կրնար անոնց

- 9 -

օգնել: Այն ատեն Յակոբ դուրս ցատբելով
հասաւ երկու բոթոթներուն, զանոնք թեւեր-
ուն տակ վերցուց եւ ինքնաշարժը բերաւ ու
կաթ խմցուց: Մայր արջն ալ անոնց հետեւելով
եկաւ եւ ինքնաշարժին բով նստաւ:

Հրդէհը դադրելէն յետոյ մեր երիտասարդ-
ները վերադարձան` երկու ձագերն հետերնին:
Արջը ի զուր ինքնաշարժին ետեւէն կը վազէր:

Սեպտեմբերին երբ Թօրօնթօ վերադարձան`
արջերը բաւական մեծցած Էին եւ Կենդանա-
բանական պարտէզին նուիրեցին: Տղաբը երկու
արջերուն անունը Հրդէհի Ձագեր դրած Էին
եւ միշտ կերթային զանոնք տեսնել եւ անոնք
ալ կը ճանչնային զիրենջ:

1933ին ընդհանուր ոգեւորութիւն կը
տիրէր Թօրօնթոյի Համալսարանի տղայոց մէջ.
Յակոբ եւ Արշաւիր իրենց վկայականները պիտի
ստանային: Քաղաբին Հայ գաղութը Համա-
լսարանի սրահը լեցուած Էին երկու Հայ
շրջանաւարտները տեսնելու:

Յակոբ իր կարգի 154 աշակերտներու մԷջ
իբրեւ մասնագէտ բժիշկ առաջին կը հռչակուէր
եւ Քաղաքապետութիւնը զինբը կը հրաւիրէր
Կեդրոնական Հիւանդանոցի բժշկապետի օգնական,
իսկ Արշաւիր իր արտաբոյ կարգի վառվռուն
մտքով` կրցած Էր շրջանաւարտ երկրաբան-
ներու կարգին մէջ պատւոյ մրցանիշ ստանալ
եւ հանբային հարուստ Ընկերութիւն մը զինքը
կը հրաւիրէր Ընկերութեան Ընդհանուր
ճարտարագէտն ըլլալու:

ԱմԷն Հայու սիրտ հպարտութեամբ կուռէր
երկու Հայորդիներու յաջողութիւնը լսելով:
Յաջորդ Կիրակին Գանատահայ Միութիւնը իրենց
ի պատիւ հացկերոյթ մը սարքած Էր եւ ամէն
Հայ ներկայ էին:

Sp. Յակոբ բանի մը տարուան միջոցին
մեծ համբաւ հանեց Թօրօնթոյի մէջ իբրեւ
ճարտար բժիշկ եւ Արշաւիր բարձրացած Էր
Գանատայի ոսկեհանբերու Ընդհ. Տնօրինութեան:

1938ին Հայաստանի Կառավարութեան
վարչապետը կը հեռագրէ Sp. Յակոբի Հայաստանի

[499]

ԱՐԱՐԱՏ

Առողջապահական Նախարարութիւնը՝` ինչ որ
կընդունուի եւ Գանատայի հռչակաւոր Հայ
բժիշկը կը մեկնի իր համբաւն ու հանճարը
իր հայրենիքին համար գործածելու:

1939ին, Արշաւիրի ներկայացուցած
Հանբերու հսկայ Ընկերութիւնը Հայաստանի
հետ համաձայնութեան գալով` Արարատեան
հանբերու ընդհանուր մենաշնորհը կըստանայ:

Իսկ 1941ին Գանատայի մէջ դեղի համար
մէկ հատ Հայ չես կրնար գտնել. բոլորն ալ
Երեւան լեցուած են, որ արդէն Թօրօնթոյէն
շատ խոշոր քաղաք մը եղած Է:

ՌԱԹՍԷՅ
ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԻ ԵՐԿՈՒ ԲԱՐԵԿԱՄՆԵՐԸ

- Ի՞նչ կը կարդաս նորէն, Պարոն
ԱրտաշԷս:

- Չե՞ս տեսներ, Արարատ Է կարդացածս,
Գանատայի սա մեր Հայորդիներու աղուորիկ
թերթը:

- Արարա՞տ, ո՞վ պիտի ուզէր ժամանակ
անցնել տղայական այդ թերթով:

- Ի՞նչ կըսես, Մինաս Աղբար, Արարատ
կարդացա՞ծ ես բնաւ, շատ աղուոր եւ հետա-
բրբրական թերթ մըն Է աս, կարժէ ունենալ
զայն:

- Գնա գործիդ, դո՞ւն ալ մի մանկացար
մեր Մանկասար Աղային պէս, պէ աղբար:

- Եթէ մեր Մանկասար Աղան ալ Արարատ
կարդայ` ան անգամ պիտի մարդանայ, Մինաս
Աղբար:

Յաջորդ Կիրակին Մինաս Աղբար, Մանկասար
Աղայ եւ Պր. Արտաշէս իրարու

- 10 -

կը հանդիպին սրճարանին առջեւ:

- Ի՞նչ Է գրպանինդ, Մինաս Աղբար:

- Սա մեր Գանատայի Հայորդիներուն
Արարատը, Պր. Արտաշէս: Իրաւ որ անուշիկ
թերթ մըն Է, շաբաթ մըն Է որ տունին մէջ
ձեռբէ ձեռք կը խլենք զայն:

- Ապրիս, Մինաս Աղբար, թամ Ղաֆա տԷնկի
եղած ես եղեր, չըսե՞ս սանկ իշթէ, մարդ
Արարատ կարդալու Է որ համով հոտով Հայերէն
կարդացած ըլլայ բանի Արարատը կըստանամ
ամսէԷ ամիս տասնական տարի կերիտասարդանամ
եւ կը կարծեմ թէ կամաւոր մը դարձած եմ
Արարատին վրայ Հայկական սա մեր դրօշակը
տնկելու համար, կըսէ Մանկասար Աղան
թերթիկն իր ձեռքերուն մէջ ծածանելով:

- Ներս երթանք տղաբ, սա մեր տղաքն ալ
բաժանորդ գրենք Արարատին, Քէմբէյն ունի
եղեր: Քանի մը շաբաթէն պիտի տեսնէք որ ձեր
Մինաս Աղբարը աղուորիկ գորգ մը նուէր առած
Է` ամէնէն շատ բաժանորդ գրելուն համար:

- Դուք սպասեցէք, Մանկասար Աղանիդ
պիտի տեսնէք Գանատայի մեր տղայոց քէմբԷէյնի
թա գլուխն անցած. գորգն որ առնեմ` առօք
փառօք թաղէ թաղ մունետիկ, չէ թէլլալ պիտի
կանչել տամ թէ Մանկասար Աղան ալ կրնայ
մարդանալ եղեր:

- ՉԷ, ես պիտի գրեմ ամենէն շատ բաժա-

նորդը:
- Դուն չԷ, ես...
- Gu...
- Ոչ, Gu...

- Աղբարներ, երկուբդ ալ աշխատեցէբ եւ
Արարատն Է որ պիտի լուր տայ թէ ո՞վ է
Արարատի Հերոսը, կը միջամտէ Պր. ԱրտաշԷս
եւ երեքն ալ կը մեկնին մտբերնին դրած
Քէմբէյնի հերոսներն ըլլալու:

Ըսմիթվիլ
ՀԱՅԿ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

[ 500]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՆԿՈՒՄԷՆ ՎԵՐՋ ՎԵՐԵԼՔ

Վերջին դարը մահուան ու տառապանքի
շրջանն եղաւ Հայ ազգին համար: Ան կորսնցուց
շատ կեանք, կալուած, հարստութիւն եւ
ապրելու իրաւունք:

Կիլիկեցի ըլլալուս, թէեւ շատ փոջր,
եւ սակայն տեսայ եւ կը յիշեմ այն սոսկալի
տառապանքը, հալածանքն ու կոտորածը, զորս
Հայուն վիճակեցաւ Թուրք եւ Արաբ բարբարոս-
ներու անգթութեամբ:

Ո՞ր Հայը չյիշեր անմեղ երեխաներու,
մանկահասակ աղջիկներու եւ դեռատի մայրերու
Եփրատ նետուիլը: Ո՞ր Հայը սոսկումով
չյիշեր Տէր Զօրի մահուան անապատները եւ
դահիճ Արաբները: Մարդ տառապանքի լեղի
բաժակը կրելուն համար չԷ միայն որ պիտի
JիշԷ անցեալի արհաւիրքջը: ՉԷ՞ որ իր
եղբայրը, բոյրը, հայրը, մայրը, զաւակները
կամ մօտաւոր մէկ սիրելին կար տանջուած-
ներու հօտին մէջ` հոգ չԷ թէ ինբ բախտն
ունեցած ըլլայ պատերազմէն առաջ Ամերիկա,
Հնդկաստան կամ Չինաստան գտնուելու:

Թշնամին, գազանօրէն հալածեց, յափշ-
տակեց ու կոտորեց Հայ ժողովուրդը, որով-
հետեւ Հայը ոչխարի նման հեզ Էր եւ գառնուկի
մը նման անվնաս:

Ու ահա Հայ մարտիկն Էր որ սթափեցաւ,
հին հեզ ու խոնարհ նկարագրին պատուաստեց
ըմբոստութեան, կռուի եւ վրէժի գաղափարը,
եւ Անդրանիկ ու Անդրանիկներ, կռուողներ
ու կամաւորներ երեւան եկան, որոնք անկումԷն
յետոյ ՎԵՐԵԼՔԻ ճամբան ցոյց տուին Հայ
ժողովուրդին` մարտնչելով ի գին ազատութ-
եան:

Ու գեղեցիկ օր մըն ալ Հայաստան ծնունդ
առաւ իր Մայիս 28ով: Այդ Հայաստանը կապրի
այսօր` եղբայրացած հիւսիսի բազմաթիւ
ազգերու

- 11 - ԱՐԱՐԱՏ

հետ ընկերացած եւ եղբայրացած: Մայիս 28
միայն նշանաւոր օր մը չէր 1928ին: Ան
միշտ պիտի ըլլայ Հայ ազգին նուիրական եւ
սուրբ օրը:

Անդրանիկ ու Անդրանիկներ էին
Հայաստանի հիմնադիրները եւ անոնք պիտի
մնան Հայաստանը ապրեցնողները:

Հայ ազգին անկումը վերջացած Է այլեւս:
Վերելքի դարաշրջանն Է բացուած անոր առջեւ:
Այսօր մեր Հայաստանը կը յառաջդիմէ, կը
բարգաւաճի եւ կը զօրանայ զինք կառավարող
խելացի ձեռբերու տակ եւ օր մըն ալ ամբողջ
Հայաստանն Է որ պիտի միանայ Արարատի
ստորոտը եւ Հայը պիտի տիրանայ յաղթանակի
ու խաղաղութեան:

Անդրանիկը մեռաւ: Բոլոր Հայ Անդրանիկ-
ները պիտի մեռնին: Բայց անոնց հոգին պիտի
ապրի ամէն Հայու մէջ` մինչեւ որ բոլորն
ալ Անդրանիկի պէս ազգասէր եւ անձնուրաց
Հայեր ըլլան:

Բոլոր Հայութիւնը իր վերելքի օրերուն
պիտի ապրեցնէ Անդրանիկն իր սրտին մէջ ու
երբ ալ ազգին համար կատարեալ առաւօտը
ծագի` պիտի գոչԷ միաբերան.

- Կեցցէ Հայաստան, կեցցէ ոգին
Անդրանիկի եւ ապրի Հայը միշտ ազատ:

ՌԱԹՍԷՅ
ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՒՄՃԵԱՆ

Այնթապցի

ԶՕՐԱՎԱՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿ

Զօրավար Անդրանիկ մեռաւ երեք ամիս
առաջ եւ սուգի սաւանով մը ծածկեց Հայերուն
սիրտը: Բայց մենբ, փոբրիկ Հայորդիներս
պիտի չի մոռնանբ անոր անունն ու քաջու-
թիւնները եւ միտքերնիս պիտի դնենք անոր
պէս pug հերոս մը ըլլալու:

Աստուած Հայ ազգին այնպիսի բան մը
ըրած Է որ մեր ազգը երբէք չի կորսուիր:
Պատճառը pug հերոսներ ունենալնիս Է:
Այնչափ տարիներ մեր ազգը չարչարուած Է,
կոտորուած Է ու տառապած եւ գետերու նման
արիւն թափած Է բայց նոյն Հայ ազգն Է
կապրի ու պիտի ապրի:

Դարեր առաջ Պարսիկները խորհեցան որ
Հայ ազգը կրակապաշտ ընելով Պարսիկ դարձնէ,
բայց չի յաջողեցան. Աստուած Քաջն Վարդան
մը տուած Էր մեր ազգին` որպէսզի Քրիստո-
նէութիւնը պաշտպանէ եւ Հայ ազգը ապրեցնԷ:

Աստուծոյ անուշ գործն Է նեղ օրերու
մէջ Անդրանիկներ, Վարդաններ եւ ուրիշ մեծ
Հայեր տալ մեր ազգին:

ՖՕՆԹՅՀԻԼ
ԳՈՒՐԳԷՆ ԿԱՐԿԱԵԱՆ

Աշունն երբ կուգայ` ծառերուն կարմիր,
դեղին եւ կանաչ տերեւները կը թափին ու
ցուրտ քամին սաստկօրէն կը փչԷ տերեւներն
հոս ու հոն քշելով եւ զանոնք խաղցնելով
ու պարել տալով:

Ձմեռը կուգայ վերջն ալ:

Ո՞ր տղան չի սիրեր ձմեռը:

Ձիւնը կը տեղայ. ամբողջ երկիրը իր
ճերմակ սաւանին տակ կառնէ եւ բոյսերը
ճերմակ վերմակի մը տակ կը քնանան:

Ձմեռը տօներու եղանակն Է. Նոր Տարին
եւ Ծնունդը տղայոց սիրած ժամանակներն են:
Կաղանդ Պապան կուգայ եւ մեր գուլպաները
հազարումէկ աղուոր բաներով կը լեցնէ:
Փոքբրիկներուն սիրական ծերուկը տեսակ
տեսակ խաղալիքներ կը բերէ yt տղայոց եւ
թէ աղջիկներուն:

- 12 -

Գանատայի ձմեռը թէեւ շատ խիստ Է,
բայց իր առաւելութիւններն ունի: Հրաշալի
ձմեռնային խաղեր մեծ հաճոյբ կը պատճառեն
թէ մեծերու եւ թէ փոբրերու:

Ձմեռը տարուան գեղեցիկ եղանակներէն
մէկն Է:

ՐԻՃՎԻԼ
ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԵԱՆՔԷՆ

նոյեմբերը մեծագոյն ամիսն եղաւ, որու
ընթացքին մօտաւորապէս մեր բոլոր Հայորդի-
ներն ալ իրենց մասին տեղեկութիւններ տուած
Էին: Արարատ ամսուան մէջ 171 նամակ ստացած
Է մեր տղոցմէն, ամէնուն պատասխանած Է եւ
ոմանց ալ խմբագրատուն այցելութիւնը
վայելած: Արդարեւ ասիկա աւելի բան գոհա-
ցուցիչ Է. խմբագրութիւնս գոհ Է մանաւանդ
այն Հայորդիներէն, որոնբ սովորութիւն
ըրած են ամիսը երկու կամ երեք եւ աւելի
նամակներ գրել: Ստորեւ պիտի երեւայ
փոքրիկ հատուածներ բանի մը նամակներԷ:

ԽՄԲ.

Հոս հինգ Հայորդիներ ենբ եւ
իրարմէ քանի մը մղոն հեռու: ԱմէԷնքս ալ
ամսԷ ամիս անհամբեր կըսպասենք Արարատին:
Կիրակի օրեր երբեմն զիրար տեսնելու եւ
իրարու հետ պտոյտի կերթանք:

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ

ԱՆԴՐԱՆԻԿ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Առջի տեղս զիս դպրոց չէին
ղրկեր. հիմայ ՊԷլվուտ եկած եմ եւ վճարումով
կաշխատիմ: Խնդրեմ, Արարատը նոր հասցէիս
ղրկէ:

ՊԷԼՎՈՒՏ

ՆԵՐՍԷՍ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

[502]

ԱՐԱՐԱՏ

Առտուն կանուխ կելլեմ, ախոռին
գործերը կընեմ եւ դպրոց կերթամ: Դասարանիս
մէջ երկրորդ եմ:

Ս. ԳԷՅՈՒԿԱ

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՐՊԱՇԵԱՆ

Գրած Էիր որ մայրիկիս նամակ
գրեմ. ամԷն առտու կը գրեմ` բայց կերեւի
ձեռքը չանցնիր: Արարատը կարդալով չեմ
կշտանար: Ալ ի՞նչ կայ Հայերէն կարդալու՝
բանի Հայերէ հեռու եմ:

ԳԷՆՖԻԼՏ

ՀՐԱՆԴ ՏԻՆԿԻԼԵԱՆ

Երբեմն երբեմն Պր. Թաթարեանէն
նամակ կըստանամ: Անցեալ Կիրակի Սահակ
Գրիգորեանին տեղը գացի եւ միասին Կոլթ
գացինք: Հարցնելով Հայերուն տունը գտանք:
Զօրավար Անդրանիկի Սգահանդէսը կը կա-
տարուէր եւ մենք ալ գնացինք:

ՔԻՉՆԸՐ

ԱՆՈՒՇԱՒԱՆ ՓԻԼԻՊԵԱՆ

Արարատը անուշիկ թերթ մըն Է:
Շատ կաղօթեմ որ նոր նոր բաժանորդներ ունե-
նանք եւ թերթը չի դադրի:

ՎԱՐՍՕ

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՍԱՐԱՖԵԱՆ

Ագարակս փոխեցի. նոր տեղս շատ
լաւ Է եւ մարդը ինծի հանդէպ շատ ազնիւ Է:
Դպրոց կերթամ:

ԳԷՆՖԻԼՏ

ՂԱԶԱՐՈՍ ԹԱՇՃԵԱՆ

Իմ յոյսս չեմ կտրած. Անգլիերէնս
պիտի սովրիմ բայց Հայերէն անուշիկ լեզուս
պիտի չի մոռնամ բնաւ: Ներփակ 25 սէնթ
Արարատի Ակումբին:

ՎՈՒՏՊՐԻՃ

ՀԱՅԿ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ
eo Կը փափաբիմ ճորճթաուն երթալ եւ
մեր Ագարակը տեսնել:

Ս. ԳԷՅՈՒԿԱ
ՎԱՂԵՆԱԿ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

= 13 -

Get կը հաճիս Ղազարոս Թաշճեանին
հասցէն ղրկէ: Կը խնդրեմ որ ինծի համար
Գանատական փուլեր հաւաքես. Պուլկարիա պիտի

ղրկեմ:
ՎԱՐՍՕ

ԼԵՒՈՆ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Ես շատ ուրախ եմ որ ինծի նամակ
եւ Արարատ կը ղրկես: Սարգիսն ինծի տեսնել
կուգայ եւ ես Սարգիսն ու Յակոբը տեսնելու

կերթամ: Ես 7 կով կը կթեմ:
ԻՒՆԵԸՆՎԻԼ

ՄԻՍԱՔ ԹՈՒՄԱՃԵԱՆ

ՀԷմիլթըն եկայ Ձեզ տեսնելու
համար` բայց Թօրօնթօ մեկնած Էիք: Յովհանէս
Սեդրակեանն ալ մեր մօտի ագարակը եկաւ. հոս
շատ հանգիստ եմ:

ՄԻԼԹԸՆ

ՅՈՎԱԿԻՄ ԿԻՒՄԻՒՇԵԱՆ

Հաճեցէք Դաւիթ ժամկոչեանին
հասցէն ինձ տեղեկացնել:
ՃԷՐՎԻՍ

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ ԱԿՈՒՄԲ

Այս ակումբը որդեգրած Է եւ կը հոգայ
որբուկ եղբայր մը` Հ. Բ. Ը. Միութեան որբա-
նոցը, Երուսաղէմ, եւ ցարդ ղրկած Է 300
տոլար: Նախապէս գումարը կը ղրկուէր
Գանատայի Պատանեկան Կարմիր Խաչին` փոխ-
անցուելու համար: Յետ այսու եւս միեւնոյնը

պիտի ընենք:

Պատրաստ գումար նոյեմ. 1, 4.75
Հայկասէր Մելքոնեան 1.00
Կարապետ Մկրտիչեան «25
Երուանդ Մաքինիստեան «25
Հայկ Մանուկեան «25

Գումար 6.50 տոլար: Ոսկեղէն Կիրակիի առթիւ
Հայորդիներու նուէրները պիտի երեւին յաջորդ
թիւով:

[503]

ԱՐԱՐԱՏ

Կարմիր Խաչի մեր այս պատանեկան
Ակումբը իր վերջին վճարումն ըրաւ անցեալ
Յուլիսին` 70 տոլարի առաքումով մը: Կը
ծրագրուի 50 տոլար գոյացնել եւ փոխանցել
Յունվարին:

ՄԵՐ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒՆ

Անոնք որ Արարատ չեն ստանար անմիջա-
պէս տեղեկացնելու են մեզ:

Հասցէի փոփոխութիւնը առանց յետաձգելու
տեղեկագրուիլը փափաբելի է:

Այն Հայորդիները, որոնք այցելութիւն
կուզեն տալ Արարատին` կը խնդրուի իրենցմէ
նախապէս տեղեկացնել` փոխադարձ յուսախաբ-
ութեան առաջբն առնելու համար: Անցեալ
ամիսներու ընթացքին բանի մը Հայորդիներ
ՀԷմիլթըն եկած Էին` բայց Պր. Ալիքսանեանի
բացակայութեան պատճառաւ երկու կողմերու
համար ալ բաղձալի տեսակցութիւնը կարելի
sEn եղած:

Ծնունդի եւ Նոր Տարուոյ առթիւ Արարատ
սիրով պիտի հիւրասիրէ այն բոլոր Հայորդի-
ները, որոնք Հէմիլթըն գալու կարգադրու-
թիւններ կրնան ընել: Այս առթիւ Տիկին
Ալիքսանեանի բաղձանքն Է գոնէ մէկ երկու
օր առաջ տեղեկութիւն ունենալ թէ բջանի՞
Հայորդիներ պիտի համախմբուին յառաջիկայ
տօնական օրերուն:

Վերջերս ցրուած եւ կամ տեղափոխուած
բոլոր տղայոց հասցէներու ցանկը Արարատի
այս թիւով պիտի ղրկուի մեր բոլոր Հայորդի-
ներուն` նախկին ցանկին վրայ փոփոխութիւն-
ները սրբագրելու եւ նորն ալ կցելու անոր:
Մեր տղայոց անգամ մը եւս պիտի փափաբէինք
յիշեցնել մԷկզմէկու հետ շարունակական
թղթակցութեան մԷջ ըլլալու հաճոյալից
կարեւորութիւնը: Մոռնալու չԷ նաեւ այս ու
այն երկիրներու մէջ ցրուած սիրելիներ ու
ազգականներ եւ գոնէ յաճախակի նամակներով
աշխատելու Է զանոնք ուրախացնել: Մայր մը
գոհ ընելը աշխարհ մը երջանկութիւն Է:

- 14 -

Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
Պատգամաւորական ժողովի մանրամասնութիւն-
ները առանձին շրջաբերականով մը պիտի
տեղեկագրուի բոլոր տղայոց:

Թերթիս համար ղրկուած բոլոր գրութիւն-
ները յետ այսու ղրկուած ըլլալու են ամէն
ամսու տասնին: Այն Հայորդիները, որոնք
իրենց փորձերը չեն տեսներ Արարատի մԷջ
հրատարակուած` անշուշտ յուսահատելու չեն
եւ միշտ լաւագոյն յօդուածներ արտադրելու
համար իրենց ջանքերը կրկնապատկելու են:
Անշուշտ Արարատի Էջերը թոյլատու չեն
տղայոց բոլոր գրութիւնները հրատարակելու:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

ՆՈՐԱՓԹԻԹ ՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹ ՄԸ

Տարիէն աւելի կընէ որ ճորճթաունի
Հայորդիներն տակաւ առ տակաւ ղրկուեցան
Գանատական ագարակներ եւ այսօր միայն ինը
Հայորդիներ կը գտնուին մեր նախկին
Ագարակատան մէջ, որոնց եօթը վերջին նորեկ-
ներէն են:

Անշուշտ շատ հաճոյալի Է գիտնալ թէ
ցրուած տղայոց գրեթէ բոլորն ալ իրենց նոր
միջավայրներուն մէջ միշտ հաճելի եղած են
իրենց ագարակատԷրերուն եւ անոնցմէ սիրուած
են: Այս իսկ պատճառաւ միեւնոյն շրջանակի
մօտ գտնուող ուրիշ ագարակատԷրեր եւս նոր
տղաք ապսպրելով` շատ մը տեղեր, գրեթէ
մէկզմէկէ ութ տասը մղոն հեռաւորութեան
վրայ տասնեակ մը եւ ալ աւելի Հայորդիներ
տեղաւորուած են եւ դէպի Հայութիւնը
պատուաւոր տրամադրութիւն մը արթնցուցած
օտարներու մԷջ:

Պիտի խօսիմ մեր անմիջական մօտերը
գտնուող Հայորդիներու մասին, որոնբ արդէն
նորաբողբոջ Հայկական գաղութ մը կազմել
սկսած են, զոր կրնանք անուանել ՀԷլտիմԷէնտ
գաւառին Հայ գաղութը՝` բաղկանալով հետեւեալ
Հայորդիներէն:

[ 504]

ԱՐԱՐԱՏ

Ղազարոս Թաշճեան, Յակոբ Տէմիրճեան,
ՄՍամբրէ Շիրինեան, Օննիկ Մելքոնեան, Հրանդ
Տինկիլեան, Մամբրէ Ագողլանեան, Բիւզանդ
Գըլըճեան, Գասպար Կարապետեան, Անդրանիկ
Գէորգեան, Վաղենակ ՊԷզազեան, Տիգրան
ՊԷրպէրեան, Օննիկ Ատուրեան, Բաւլոս
Ատուրեան, Խաչիկ Գարաճեան, Արշաւիր
ՊԷզազեան, Արմենակ Աբրահամեան, Գրիգոր
ճէրահեան, Մկրտիչ Ադամեան, Արմենակ
Գրպաշեան, Յակոբ Մահտէսեան եւ Վիգթորիա
Գամպէրեան: Ասոնց երէցն Է Օննիկ Մելքոնեան
17 տարեկան եւ կրտսերագոյնը Բաւլոս
Ատուրեան, 10 տարեկան: Յիսուն մղոնի
ինբնաշարժով պտոյտ մը ընելով կարելի Է
այս բոլոր Հայորդիները տեսնել:

Թէեւ անոնք պատեհութիւն չունին ամէն
ատեն մէԷկզմէԷկ տեսնելու` եւ սակայն ուրախ
եմ յայտարարելու թէ բոլորն ալ կարող են
մէկզմէկու հետ հեռաձայնով խօսիլ եւ որեւէ
լուր մը ապահով կերպով իրարու տարաձայնել:

Այս Հայորդիները բոլորն ալ կատարեալ
ազգասէր տղաբներ են, իրենց ազգակիցներուն
եւ հայրենիքին կարօտովը կապրին եւ միշտ
ալ նախանձախնդիր են Հայ պատիւը բարձր բռնել
օտարներու առջեւ:

ԳԷՆՖԻԼՏ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ՆԱՄԱԿԱՏՈՒՓ

Պր. Տիրատուրեան, Ֆիլատելֆիա.-
ԱնգլիերԷն Արարատը դադրեցուցած ենք: Ձեր
գումարը պիտի յատկացնենք մեր Հայորդի-
ներէն մէկուն Արարատին:

Պր. Ս. Աղաճանեան, ՊրԷնթֆորտ.- Տիկին
Պասմաճեանի թերթը կանոնաւորապէս կը ղրկենք:
Դրամն ստացած ենք:

Sy. Պ. Տոնիկեան, Պրուբշայր.- 7
տոլարն ստացանք, հաճեցէք 5 տոլարի նուիրա-
տուն մեզի ծանօթացնել: Շնորհակալ ենք:

- 15 - ԱՐԱՐԱՏ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

Բարիզի իրաւաբաններէն Վ. Եարճանեան
Հ. Բ. Ը. Միութեան եւ Գաղթականաց Յանձնա-
ժողովի Ընդհ. Քարտուղար Պր. Լ. Բաշալեանի
եւ 3. 3. Պատուիրակութեան յանձնարարութ-
եամբ նամակ մը գրած Է Գանատահայ Միութեան
Ընդհ. Նախագահ Պր. Լ. Պապաեանի, որուն
հակիրճ ամփոփումը կուտանք:

Cees Զինադադարէն վերջ Դաշնակից
Պետութիւններու կողմէ Յանձնաժողով մը
կազմուեցաւ` պատերազմի ընթացքին Դաշնակից
հպատակներու Թուրբջիոյ մէջ կրած վնասներն
հատուցանելու այն գումարով, որ գրաւուած
En Վիեննական Պանբաներէն, եւ ուր պահ
դրուած Էր Թուրքիոյ կողմԷ:

Յանձնաժողովը շուտով իր աշխատութիւնը
վերջաց`..՞] եւ ես անձամբ յարաբերութեան
մէջ ըլլալով յիշեալ մարմնոյն հետ` ինձ
տեղեկացուցին թէ բազմաթիւ Գանատահպատակ
Հայեր դիմում կատարած են իրենց վնասուց
հատուցումը պահանջելով եւ թելադրեցին ինձ
յարաբերութեան մէջ մտնել անոնց հետ եւ
շահերնին պաշտպանել Յանձնաժողովին առջեւ:
ԱմԷնուն նամակ գրել կարելի չըլլալուն
Ամերիկահայ երկու թերթերու յայտարարու-
թիւն մը ղրկած եմ` թելադրելով որ ամէն
անոնբ որ կը փափաբին իրենց գործերը յանձնեն
ինծի` մանրամասնութիւններ հաղորդելով
իրենց պահանջներու մասին: Հատուցում պիտի
ըլլայ մի միայն այն Հայերուն, որոնք պա-
տերազմէն առաջ Գանատական հպատակ էին:

Դուք Գանատահայ գաղութին ամենէն
ականաւոր դէմբն ըլլալով, կը խնդրեմ որ
հաճիք Ձեր հեղինակութիւնը ի գործ դնել,
որպէսզի ժամ առաջ հետաբրքրուին իրենց
գործով, որովհետեւ բիչ ատենէն Յանձն-
աժողովը իր աշխատանքը կը վերջացնէ եւ
այլեւս ընթացք պիտի չտայ որեւԷ խնդրանքի:»

Սոյն նամակին մէկ երկար պատճԷնն արդէն
Պր. Պապաեան ուղարկած Է Գանատահայ Միութեան
Մ.ճիւղերուն:

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Գանատահայ Միութեան
տեղւոյս Մասնաճիւղին նախաձեռնութեամբ եւ
նոյն Միութեան Թօրօնթոյի Դերասանական
Խումբի օժանդակութեամբ տեղւոյս Փօլիշ
Հօլին մէջ ներկայացուեցաւ համբաւաւոր
Չարշըլը Արթին Աղան: Դերասաններէն բոլորն
ալ առ հասարակ յաջող Էին իրենց բաժին-
ներուն մէջ:

Գանատահայ Միութեան ՀԷմիլթընի Մասնա-
ճիւղը իր մասնաւոր շնորհակալութիւնը կը
յայտնէ Թօրօնթոյի քոյր մասնաճիւղի Դերա-
սանական Խումբի օժանդակութեան առթիւ
ինչպէս նաեւ Տիար Լ. Պապաեանի, որ այնքան
ազնուօրէն տրամադրած Էր իր ինքնաշարժն ու

վարիչը խումբը Հէմիլթըն փոխադրելու եւ
անկէ ալ Թօրօնթօ վերադարձնելու առթիւ:

Գ. Մ. ՀԷՄԻԼԹԸՆԻ ՄԱՍՆԱՃԻՒՂ

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ

Դեկտեմբեր 4ին Խմբագրատունս այցելե-
ցին Թօրօնթոյի Դերասանական Խումբի անդամ-
ներն, առաջնորդութեամբ Դերասանապետ Յ.
Սըլիեանի: Խումբին բոլոր անդամներն ալ
ջերմ համակիրներ են Արարատին եւ անոր
յառաջդիմութեան բաղձացողներ:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Արարատ ստացած Է հետեւեալ գումարները:

Պր. Ա. Վարդեան, Րիճվուտէն, 1, Տկ.
Մ. Քեբլոյեան, Ֆրէզնոյէն, 1, Տկ.
Վարդանոյշ Օվոյեան, Իսթ ՍԷնթ Լուիզէն, 1,
Պր. Մ. Թաշճեան, Ուստըրէն, 1, Պր. Տ.
Տիրատուրեան, Ֆիլատելֆիայէն, 4, Տկ.
ՄՍազմանեան, Տիթրոյթէն, 2, Պր. Խ.
Խոսրոֆեան, Տիթրոյթէն, 3, Պր. Ս. ճիկամեան,
Շիքակոյէն, 2, Պր. Ա. Սրապեան, Տիթրոյիթէն,
2, Տկ. Պ. Մ. Տօնիկեան,

- 16 -

Պրուքբշիրէն, 7, Պր. Սարգիս Ուզունեան,
Լինէն, 7, SY. Բ. Գրիգորեան, Նիւ Եորքէն,
2, SY. Նիքսարեան, Տիթրոյթէն, 1, եւ Պր.
Ա. ՊԷզազեան, Նիւ Եորբջէն, 1 տոլար:

Արարատի վարչութիւնը իր շնորհակալու-
թիւնը կը յայտնէ վերոյիշեալներուն:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Պր. 3. Ա. Սրապեան, Տիթրոյթէն, 3.
Քաջեանի, Ֆրանսա:

Sy. Տ. Տիրատուրեան, Ֆիլատելֆիայէն՝
որբի մը, Գանատա:

Պր. Տ. Մ. Տիրատուրեան, Ֆիլատել-
ֆիայէն, Պր. Հ. Մուխպիրեանի, Ֆիլատելֆիա:

Տիկին Ե. Յակոբեան, Պրուքշայրէն` հինգ
Հայորդիներու մէկ մէկ տարուան, Գանատայի
մէջ:

Պր. Ա. ճիկամեան, Շիբակոյէն՝ Տկ.
Թագուհի ճիկամեանի, Տիթրոյթ:

Sy. Բիլոր Գրիգորեան, Նիւ Եորքէն՝
Հայորդիի մը, Գանատա:

Պր. Սարգիս Ուզունեան, Լինէն՝` Տկ. Վ.
Թաշճեանի, Բրաւիտէնս:

Sy. Մազմանեան, Տիթրոյթէն` Հայորդիի
մը Գանատա:

Կաղանդի առթիւ լաւագոյն նուէր մը
պիտի ըլլայ Արարատը: Ինչո՞ւ բարեկամդ այս

թերթը տարի մը կարդալու հաճոյքը չունենայ:

ՍՏԱՑՈՒԱԾ ԹԵՐԹԵՐ

11.- ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԿՈՉՆԱԿ.- Կոչնակ
Հրատարակչական Ընկ. 331 Ֆօրթհ Էվընիւ,
Նիւ եորք: Բաժ. 5 տոլար:

12.- ՀԱՅՐԵՆԻՔ ՕՐԱԹԵՐԹ. - Հայրենիք
Հրատարակչական Ընկ. 13-15 Շովմըթ Սթրիթ,
Պօսթըն: Բաժ. 6 տոլար:

13.- ՀԱՅՐԵՆԻՔ ԱՄՍԱԹԵՐԹ.- Հայրենիք
Հրտ. Ընկ. 13-15 Շովմըթ Սթրիթ: Բաժնեգին
5 տոլար, Հայրենիք Օրաթերթի հետ միասին
10 տոլար:

14.- ՀԱՅ ՍԻՐՏ.- Հայ Սիրտ Հրտ. Ընկ.
102 Նօրթհ, 60 Սթրիթ, Ֆիլատելֆիա: Բաժ.
1.50 տոլար:

[ 506]

ԱՐԱՐԱՏ

15.- ԱՊԱԳԱՅ.- Ա. Թէրզիպաշեան, 28
Րիւ Սերբանթ, Բարիզ 6: Բաժնեգին 4 տոլար:

16.- ՀԱՆԴԷՍ ԱՄՍՕՐԵԱՅ.- Հրատարակու-
թիւն Վիեննայի Մխիթարեան Միաբանութեան:
Բաժ. մէկ սթերլին:

Շարունակելի
ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

Alexander Soghigian,
1 Taylor Street,
Boston, Mass.

Hovhanes Soghigian,
49 Princess Street,
Hamilton, Canada.

Haroutun Selian,
112 Carlton Street,
Toronto, Canada.

Dikran Chitjian,
1824 W. Jackson Blvd.
Chicago, I11.

Haig Carahjian,
97 P. O. Box,
Whitinsville, Mass.

Mesrob Meroian
63 P. O. Box,
Indian Harbor, Ind.

Carnik Kavafian,
443 Bergenline Ave.
West New York, N. J.

B. Zorabedian
52 Lexington Ave.

Sahag Gernigian and Manoug
Hagopian, Braddock, Pa.

ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ ԿՈՒԶՈՒԻՆ

ARARAT MONTHLY
Organ of the Armen-
ian Boys’ Union of
Canada.

The only Armen-
ian paper in
British North

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ hn

Որկան եւ ժամադրա- ) | al fll |
վայր Գանատայի Հայ- Ne by] ի
որդիներու Միութեան:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը VY

Ն America.
ա Subscription. -
՝ ՝ $1.25 a year.

ADDRESS

Տնօրէն Խմբագիր

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ Ararat Monthly

P. O. Box 184,
HAMILTON, CANADA.

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ, ՅՈՒՆՎԱՐ, 1928. ԹԻՒ 1.

ԱՐԱՐԱՏ =

GPS urs նի POPS ԻՍ 8
ՆՈՐ ՏԱՐԻ ՄԸ ԿԸ ՄԱԹԵ

bP ԲOԼՈՐ ԸՆԲՇՐՑՈՎՆԵՐՈՒՆ Gh
ԲՐ ԿԱՐՆԵՐՈՒՆ

Ուժ Տուէք Արարատի Քէմբէյնին` որ կը լրանայ Յունվար
20ին` որմէ յետոյ թերթիս բաժնեգինը կը բարձրանայ 1.25
տոլարի Ամերիկայի եւ Գուպայի համար` իսկ արտասահմանի
համար ալ մէկուկէս տոլարի:

[507]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 508]

LA ORNS

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

ԵՐՐՈՐԴ ՏԱՐՒՈՅ ՍԵՄԷՆ ՆԵՐՍ

Արարատ իր երրորդ տարին կը թեւակոխէ
այս թիւով` գողտրիկ պատմութիւն մը ձգած
իր ետեւ: Պատմութիւն մը անվհատ յարատեւ -
ութեան, անսասան յառաջդիմութեան եւ ան-
սայթաք հաւատքի: Այդ պատմութիւնը գալիք
տարիներու հետ ուռճացող կեանքի եւ տեւա-
կանութեան գրաւականն իսկ Է:

Այս թերթիկը, պատանիներու հրատարակ-
ութիւն մը ինքնին, դժուարութիւններով
շրջապատուած եւ նիւթապէս անկայուն վիճակով,
անցեալ երկու տարիներու ընթացքին կանոն-
աւորապէս լոյս տեսած Է` թիւ մը իսկ պակաս
չի ղրկելով իր բաժանորդներուն: Ընդհակա-
ռակը, 12 Էջերով սկսած եւ աստիճանաբար
ստուարանալով այսօր ան դարձած Է քսան
Էջնոց պարբերական մը, ինքնին հաստատող թէ
զայն հրատարակող պատանիները եւ ղեկավարող
տարէԷցները պատահական որոշմամբ մը չԷ որ
ծնունդ տուած են Արարատին, այլ չափուած
ու խնամուած ծրագիրներով սկսած են զայն՝`
զինուած անհատնում եռանդով, անընկիր
ոգիով եւ անյաղթ կամքով: Բոլոր դժուարու-
թիւնները պիտի անյետին այս պողպատԷ
երրորդութեան առջեւ եւ մեր այս որկանին
ապագան աւելի փայլուն պիտի ըլլայ անկասկած:

Ու այսօր, զօրաւոր հաւատքով մը կը
թեւակոխենբ նոր տարիին սեմէն ներս, վստահ
ըլլալով որ անիկա բարգաւաճումի եւ զօրա-
ցումի նոր շրջան մը պիտի ըլլայ մեր

ՅՈՒՆՎԱՐ, 1928 ԹԻՒ 1

Արարատին, մեր բաժանորդներուն, մեր համա-
կիրներուն, Հայորդիներուս, ամբողջ Հայ-
ութեան եւ Հայ աշխարհին համար:

ՄԵՐ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ

Արարատի բարեկամ-բաջալերողներէն մին
վերջերս նամակով մը դիմած Է մեզ` թելա-
դրելով որ այս էջերով գաղափար մը տանք
Արարատին եւ զայն ներկայացնող Հայորդի-
ներուն ինչ կուսակցական ուղղութեան
հետեւիլնին:

Այս թելադրութիւնը կը գնահատենք
սրտովին:

Արդիական եւ քաղաբակրթուած ազգերուն
մէջ կուսակցութիւնները անհրաժեշտութիւններ
են եւ ռամկավար կարգերու գրաւականները:
Այն ազգերն ու երկիրները, որոնբ գաղափարի
եւ սկզբունքի ճակատներ չունին, յետամնաց
են, տգէտ եւ անհատներու կամայականութեանց
ու բռնութեան առարկայացած գերիները:

Հայերս արդիական ազգ մըն ենբ եւ Հայ
կեանքի մէջ ալ կուսակցութիւններու պէտբը
ազգային պէտք մըն Է: Եւ սակայն մենք
սովորութիւն ըրած ենք մեր բոլոր ձեռնարկ-
ներուն կուսակցական գոյն տալ եւ կամ
հատուածական հոտ առնել անոնցմէ: Հին ցաւ
մըն Է ասիկա. դարմանը շատ դժուար Է եւ շատ
ալ դիւրին: Չափահասները այս մտայնութենէն
փրկելը շատ դժուար Է, անկարելի Է: Բայց
նոր սերունդը

2S ԱՐԱՐԱՏ

լայնախոհ եւ լայնամիտ ուղղութեամբ մը պատ-
րաստելը շատ դիւրին Է, պարզ եւ օրհնաբեր:

Մեր ուսուցիչներուն քովն Է դարմանը`
եթէ անոնք սրտցաւ եւ լրջօրէն մօտենան նոր
սերունդին եւ քիչ մը տարբեր կերպով պատ-
րաստեն զայն: Ոչ ոք Հայ ուսուցիչներէն
կուսակցական ըլլալու իրաւունքը կրնայ
խլել: Եւ սակայն, դպրոցի մթնոլորտէն ներս
Հայ ուսուցիչն Է որ ներկայանալու Է Հայ
պատանիներուն, ոչ թէ կուսակցական ուսու-
ցիչը:

Դպրոցները դարբնոցներ են, ուր դեռատի
մտքեր կը ծեծուին, կը յղկուին, ձեւ ու
վիճակ կըստանան: Պատանիներու մէջ կուսակ-
ցական վէճերու եւ անժամանակ ըմբռնումներու
գոյութիւնը վնասակար վիճակ մըն Է: Հայ
ուսուցիչը զանոնք զգացումով, ըմբռնումով
ու հոգիով ազգայնացած, հարազատ եւ լայնա-
խոհ Հայեր հասցնելու Է նախապէս, անոնց
թարմ ուղեղներուն մէջ յստակ դատողութեան
եւ անկաշառ ազատամտութեան ոգին դրօշմելու
Է եւ թոյլ տալու Է որ դպրոցի գրասեղան-
ներէն եւ ուսանողական կեանքը լրանալԷ
յետոյ միայն մեր երիտասարդութիւնը
հասունցած ըմբռնումով մը անկախօրէն իր
տեղն որոնԷ այս կամ այն հատուածին, սա
կամ նա կուսակցութեան շարքերուն մէջ:

Մեր պատանիները ամբողջ ազգին կը
պատկանին, սխալ Է զանոնք կանուխէն
կուսակցականացնելը: Անոնք խակ, տգէտ եւ
վտանգաւոր անդամներ կը հասնին համայնբին
համար եւ ատելութեան, նախապաշարումի ու
նեղմտութեան բուծարաններ կը դառնան` եթէ
իրենց մատղաշ տարիքին մէջ` արտաքին ազդե-
ցութեամբ` նետուին սա կամ նա կուսակցութ-
եան նժարին մէջ:

Մեր պատասխանը պարզ Է ուրեմն: Արարատ
Հայ դպրոց մըն Է մեր Հայորդիներուն համար:
Մեր թերթը իր Գանատահայ Կեանքի բաժնին
մէջ լրագրական պարզ սկզբունբով, կը հիւրա-

սիրէ այս երկրին մէջ գործող բոլոր Հայ
կազմակերպութեանց գործունէութեան լուրերը
եւ չենք կարծեր թէ մեր բաժանորդներէն կամ
համակիրներէն որեւէ անհատ կուսակցական
հակում աշխատի փնտռել Արարատի Էջերուն մէջ:

Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
անդամները դպրոցական պատանիներ են դեռ,
անչափահաս եւ անպատրաստ կուսակցական որեւէ
սկզբունք իր լրջութեամբ կշռելու եւ ընդու-
նելու:

ՔԱՋԱԼԵՐԻՉ ԺԷՍՏ ՄԸ

Գանատայի Հայ Գաղութին մէջ իր ազգա-
սիրութեամբ ծանօթ Պր. Լեւոն Պապաեան,
Թօրօնթոյէն, տեղեակ ըլլալով որ թերթիս
վարչութիւնը նիւթական դժուարութեանց
առջեւ կը գտնուի, Արարատի դադարման որեւէ
կարելիութիւն կանխելու համար այս թիւէն
սկսեալ ամսական 25 տոլարի օժանդակութիւն
մը տրամադրած Է Արարատի վարչութեան:

Տիար Պապաեան սկիզբէն ի վեր թերթիս
ճշմարիտ մեկենասն եղած Է` Արարատին
հարիւրաւոր տոլար արժող մեքենաները
նուիրելով եւ անցեալին մէջ Հայորդիներուն
ղրկուած թերթերուն փոխարժէբը վճարելով:

Ան ճշմարիտ հայրական գորովով մը
հետեւած Է Հայորդիներու բոլոր շարժում-
ներուն եւ միշտ ալ իր նիւթական եւ
բարոյական օժանդակութիւնը ի սպաս դրած
ամէն արժանաւոր առիթներով:

Արարատի վարչութիւնը իր խորին շնոր-
հակալութիւնը կը յայտնէ յարգելի ազգա-
սէրին այս վեհանձն ժԷսթին առթիւ: Ինչ որ
պերճախօս ապացոյց մըն Է թէ մեր այս յոգ-
նեցուցիչ գործը կը գնահատուի իր օգտակար
եւ հայացի առաջադրութիւններուն համար եւ
գործնականօրէն քաջալերող բարեկամներ ունի
եւ պիտի ունենայ ամէն կողմ:

ԿԱՐԵՒՈՐ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Աւելի լայն չափով մը Գանատայի մեր
պատանիներուն գրչափորձերուն տեղ տալու եւ
պարբերաբար հետաքրքրական գիտելիքներ հրա-
տարակելու համար թերթիս վարչութիւնը որոշած
Է Արարատի Էջերը դարձեալ ստուարացնել: ԵԼ
որպէսզի այս կարգադրութիւնը մեզ նիւթական
դժուարութեանց առջեւ չի դնէ` այս թիւէն
սկսեալ բաժնեգինի փոփոխութիւն մը եղած Է`
ինչ որ մեր բարեկամ-բաժանորդներուն ուշա-
դրութեան կը յանձնենք:

Յետ այսու Գանատայի, Միացեալ Նահանգ-
ներու եւ Գուպայի համար տարեկան բաժնեգինն
Է մէկ տոլար եւ 25 սէնթ, իսկ արտասահմանի
համար մէկուկէս տոլար:

Հին բաժանորդներ նոր մըն ալ գտնելով
կրնան միայն երկու տոլար ղրկել զոյգ բաժ-
նեգիններուն համար` պայմանաւ որ արտա-
սահման չըլլայ:

Անոնք որ սովորութիւն ըրած են իրենց
բաժնեգինը նամակի մէջ կանխիկ ներփակել՝
կրնան 25 սէնթի փոխարէն նամակադրօշմ ղրկել:

Վարչութիւնս վստահ Է թէ մեր բոլոր
բաժանորդներն ու համակիրները սիրով պիտի
ընդունին այս փոփոխութիւնը եւ պիտի
գործակցին մեզի` Արարատը ինքնապահ եւ
նիւթապէս հաստատուն դիրքի մը հասցնելու
համար:

Պիտի խնդրէինբ մեր բոլոր բաժանորդ-
ներէն որպէսզի փութային իրենց երրորդ
տարւոյ բաժանորդագինը նորոգել առանց մեր
կողմէ ազդարարութեան սպասելու: Արարատ
խոշոր եւ արդիական թերթի մը բոլոր դիւր-
ութիւնները տուած Է` ժամանակին տեղե-
կացնելով բաժանորդագրութեանց լրանալը:
Անհոգութիւնը յետաձգման տեղի կուտայ եւ
յետաձգումը մոռացման եւ ասդին Արարատն Է
որ կը տուժէ: Այս առթիւ որեւէ գործակ-
ցութիւն սրտանց պիտի գնահատենք:

[511]

ԱՐԱՐԱՏ

ՃԱՐՊԻԿ ՊԵՏՐՈՍԸ

Հեռու երկրի մը մԷջ մարդ մը կը
բնակէր, որ իր երիտասարդութեան տարիներուն
շատ մը բաջութիւններ ըրած, անուն հանած
եւ ամէնուն ալ յարգանքը կը վայելէր:

Անիկա երկու զաւակ ունէր եւ միակ
հոգն En quunup pug, անվախ, պատուաւոր եւ
անուանի մարդիկ տեսնել: Զաւակներէն մէկը,
Պետրոս, արդէն դեռատի երիտասարդ մը եղած
էր:

Անգամ մը հայրը կանչեց իր երէց զաւակը
եւ ըսաւ.

- Զաւակս, Պետրոս, ալ մեծցար, առողջ
ես, զօրաւոր բազուկներ ունիս եւ կրնաս
ամԷն բանի տոկալ. ալ մեկնելու եւ ինբջզինջդ
աշխարհին ծանօթացնելու ատենդ եկած Է.
կիներն են որ տունը կը մնան: Գնա, աշխարհք
տես, լեռ ձոր պտըտԷ, թող գիտնան թէ ես ալ
զաւակ ունեցած եմ, ես ալ աշխարհի բան մը
տուած եմ: Գնա, աշխատԷ, պայքարէ ու տոկա.
պատիւ փնտռէ, համբաւ վաստկէ, մեծ անուն
hwuE եւ տուն վերադարձիր որ հայրդ քու
ճակատդ համբուրէ եւ բոյրդ դափնիներ հիւսէ
բեզի համար:

Պետրոս իր հօրմէն ոչինչ ստացաւ, պապե-
նական հին սուրը միայն ու ճամբայ ինկաւ:

ՔաղաբներԷ անցաւ: Հարուստներ ու
գործարանատէրեր առաջարկեցին իրեն աշխատիլ:
Բայց ան չուզեց ինքզինքը գործարաններու
մուխին կամ տուներու մեղկ աշխատանքին
յանձնել: Ան կուզէր իր հօրը զաւակն ըլլալ.
համբաւ շինել:

Դարձեալ օր մը խոշոր բաղաքէ մը
կանցնէր: Այս անգամ լսեց որ քանի մը մղոն
անդին, խումբ մը գողեր անցնող դարձողը կը
կողոպտեն եւ ամէն կողմ ահ ու սարսափ

= Ace ԱՐԱՐԱՏ

ձգած են եղեր:

- Պատիւ վաստկելու Է, համբաւ շինելու
Է, ահա հօրս հրամանը, ըսաւ ինքնիրեն եւ
ճամբայ ինկաւ գողերուն հետ չափուելու:

Մարդիկ զինբը վախցնել ուզեցին, սար-
սափեցնել ուզեցին, բայց ան մտիկ չըրաւ:
Գնաց:

Շատ բալեց, ծարաւցաւ, անօթի զգաց,
յոգնեցաւ, բայց քալեց: Հասաւ տեղ մը,
ուրկէ գողերը զինք տեսան եւ ուրախացան որ
նոր որս մը պիտի ունենային:

Պետրոս բլուրի մը միւս կողմէն գագաթը
բարձրացաւ եւ գողերուն հրաւէր կարդաց որ-
պէսզի մէկիկ մէկիկ երթան եւ իրեն հետ
չափուին: Անոնք զինք մտիկ չըրին եւ ամէնը
մէկ վեր վազել սկսան: Այն ատեն Պետրոս
ահագին ապառաժներ վերցնելով սկսաւ նետել
անոնց: Ինը հատը արդէն սպանուած էին եւ
մէկը, ամենէն զօրաւորն ու ամենէն հսկան
եւ խումբին մեծաւորը մնացած Էր եւ ան ալ
հասաւ իրեն եւ վախնալով Պետրոսէն յաղթուիլ՝
առաջարկեց անոր ընկերանալ իրեն, իրենց
դիզած հարստութիւնը կիսել եւ միասին
դարձեալ կողոպուտով ապրուիլ:

- ես ուրիշին գողցածը չեմ առներ, ես
պատուաւոր մէկն եմ եւ պէտք Է կռուով յաղ-
թեմ, ըսաւ Պետրոս ու երկուքն ալ յարձակում
գործեցին մէկզմէկու վրայ:

Գողը զօրաւոր En, ծանր եւ շատ ալ
ճարպիկ. պայքարը շատ կծու եղաւ երկուքին
մէջ ալ եւ ժամեր տեւեց: Բայց վերջապէս
Պետրոս յաղթեց եւ իր հակառակորդին եւ
միւսներուն գլուխները հաւաքելով եւ ամբողջ
գողոններն ալ ձիերու բեռնալով բաղաբ իջաւ:

Տօն եւ ուրախութիւն սկսաւ ամէն կողմ:
Կառավարիչն ուզեց աւարին կէսն հերոս
Պետրոսին յանձնել` բայց ան չընդունեց եւ
բոլոր կողոպտուողները կանչելով ինչբերնին
վերադարձուց:

Պետրոսին համբաւը դրացի թագաւորի մը
ականջն հասաւ եւ որովհետեւ այդ երկրին մէջ
հսկայ մը կար որ թէ թագաւորը եւ թէ
ժողովուրդը կը նեղէր` լուր ղրկեց
Պետրոսին որ երթայ օգնութեան: Երկրին
բոլոր հերոսներն ալ հսկայէն յաղթուած
էին:

Պետրոս թագաւորին առջեւն ելլելով
խնդրեց որ իրեն տասը օխանոց երկաթէ սրա-
ծայր մուրճ մը տրուի: Քաղաքին վարպետ
երկաթագործն անմիջապէս մուրճը պատրաստեց:

Մեր հերոսը առտուան մութն ու լուսին
ճամբայ ելաւ: ժողովուրդը զայն տեսնելով
կը մեղքնային անոր երիտասարդութեան վրայ
եւ կը ցաւէին որ ան ալ կերթար սպաննուելու:

Գիշերը, շատ ուշ ատեն, Պետրոս արդէն
հսկային քարայրն հասած Էր: Հոն, մուտքի
բարԷ դրան վերեւ ծածուկ մը սպասեց եւ երբ
առտու եղաւ՝` պատրաստ կեցաւ վճռական րոպէին:

Հսկան արթնցաւ, աչքերը սրբեց, ոտքի
ելաւ եւ երբ դուս կելլէր` ծանր մուրճի
սոսկալի հարուած մըն Է գլուխին իջաւ եւ
գետին տապալեց զայն: Պետրոս այդ իրիկունն
իսկ հսկային գլուխը պալատ հասցուց:

Երկիրը ցնծութեան ու տօնի մԷջ En.
թագաւորին եւ ժողովուրդին թշնամին վերջա-
պէս յաղթուած En:

Թագաւորը մեծ հարստութիւն տուաւ անոր
եւ Պետրոսն ամուսնացուց իր աղջկան հետ:
Հերոսին հայրն ալ հարսնիքի եկած En:

Քաջն Պետրոս հարուստներուն եւ ունե-
ւորներուն հետ չԷր որ միայն բարեկամացաւ ~
այլ իր բոլոր ծանօթները եւ սեղանակիցները
աղքատ բայց պատուաւոր երիտասարդներ էին:

Ամբողջ աշխարհի մէջ իր ատենին համբաւ -
աւոր մարդն եղաւ:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

mB ԱՐԱՐԱՏ

ԲՈԼՈՐ ԱԶԳԱՍԷՐ ՀԱՅԵՐՈՒՆ

Ծանօթ Է որ Գանատական կազմակերպութիւն մը զանազան առիթներով այս երկիրը բերած
Է մօտաւորապէս 150 որբեր եւ որբուհիներ եւ անչափահաս տարիքի մէջ ցրուած ագարակներու
մէջ` հեռու UEYquEYE եւ Հայութենէ:

Մեր այս փոքրիկները, ղեկավարութեամբ իրենց նախկին Տնօրէն-ուսուցիչ Պր. Ալիքսան-
եանի, երկու տարի առաջ վերահաս ցրուումին տեղեակ` մԷկզմէկու հետ եղբայրական կապ մը
հաստատելու համար հիմը դրին Արարատին, որ ցարդ կը հրատարակուի Պր. Ալիքսանեանի եւ
իր տիկնոջ ջանջերով:

Արարատ իր երրորդ տարին սկսած Է. բայց անոր տեւականութիւնը այսօր աւելի կարեւոր
Է մեր ցրուած պատանիները Հայ պահելու համար: Պր. Ալիքսանեանն եւ իր տիկինը պատաս-
խանատուութեան խոշոր բեռ մը վերցուցած են ազգասիրաբար` բայց թոյլ տալու »Է որ զո-
հողութեան ամբողջ ծանրութեան ներքեւ անոնք ընկճուին: Քաջալերելու Է զանոնք` տարա-
ծելով Արարատը:

ԹԷպէտեւ Գանատահայ Միութեան կարեւոր անդամներէն ոմանք մինչեւ այսօր մասնակցած
են ու կը մասնակցին Արարատի ծախբերուն` եւ սակայն ամէն Հայու պարտականութիւնն Է
Արարատը նիւթապէս քաջալերել: Եւ այդ ընել կը նշանակէ այս երկրին մէջ ցրուած 150
որբ-որբուհիները Հայ պահել: Ազգը չի կրնար զանոնք լքել եւ կորսնցնել. Հայութեանն
են անոնք:

Թելադրելի Է որ այն ազգասէր Հայերը, որոնք կուզեն հետաբքրբրուիլ ազգին մեր
զաւակներով` Արարատին բաժանորդագրուելէ զատ երբեմն ալ նիւթական փոքրիկ նուիրա-
տուութիւններ ընեն թերթին: Մենք, Գանատահայերս, անցեալ չորս տարիներու ընթացքին
ամէն նիւթական եւ բարոյական զոհողութիւններով յաջողած ենք մեր որբերու սրտին մէջ
ազգասիրական զգացումներու վառ կայծը դնել` որուն ապացոյցն Է Արարատի մէջ երեւցած
տղայոց հայրենավառ գրութիւնները:

Շատ մօտէն հետաքրքրուած ըլլալով եւ լրջօրէն համոզուած Արարատի օգտակարութեան՝
պիտի թելադրէինք ամէն ազգասէր Հայու իր բաջալերութիւնն ընծայելու բողբոջող Արարատին
եւ զայն ներկայացնող որբերուն եւ ամէն գնով կանխելու այդ թերթին դադարումը: Այլա-
պէս մեր որբերը, ցրուած Գանատայի զանազան անկիւնները, պիտի լքուէին իրենց բախտին
կորսուելու համար օտարութեան մԷջ:

ԼԵՒՈՆ ՊԱՊԱԵԱՆ
ԸՆԴՀ. ՆԱԽԱԳԱՀ ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ՄԻՈՒԹԵԱՆ

Արարատի Վարչութիւնը իր շնորհակալութիւնը կը յայտնէ Գանատահայ Միութեան եւ իր
պատկառելի նախագահին` մեր թերթին եւ Հայորդիներու Միութեան հանդէպ ցոյց տրուած
հոգածութեան եւ անցեալի բոլոր օժանդակութեանց առթիւ: Վարչութիւնս եւ Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւնը վճռած ենք շարունակել Արարատը եւ ապրեցնել մեր մէջ գոյու-
թիւն ունեցող կապը` բանի որ քբաջալերուած ենք անցեալին մէջ եւ կը բաջալերուինք այժմ
ալ, որուն ապացոյցն Է վերի յայտարարութիւնը:

[513]

ՑԱՏՔԷ ԲՈՒԹԻՍ ՎՐԱՆ

ժամանակին կար ու չիկար մարդ մը կար,
որ եօթը զաւակներ ունէր: Այս տղոցմէն մէկը
այնքան փոջր Էր որ կըսուի թէ կրնար իր
հօրը կօշիկին մէջ պահուրտիլ: Անունը Ցատբէ
դրած էին` որովհետեւ միշտ կը ցատբրտէր եւ
կը պարէր: Իր հայրն ալ զայն միշտ կը կոչէր
«ՑատքԷէ Բութիս Վրան», որովհետեւ շատ փոքր
էր ան: Բայց անիկա սիրուն, բարի եւ իր
տարիքին համար շատ խելացի Էր:

Հայրերնին ժամանակին շատ հարուստ եւ
ազնուական մարդ մըն Է եղեր, բայց վերջէն
իր հարստութիւնը կորսնցնելով չափազանց
աղբատցած եւ հիմակ ալ փայտ կտրելով սկսած
Է իր ընտանիքին համար հաց ճարել:

Գիշեր մը, երբ բոլոր տղաքը կը բնա-
նային, հայրը իր կնոջը հետ նստած կը
խօսակցէին: Բայց Ցատբէն ժիր արթուն Էր եւ
լսեց որ իր հայրը կըսէր թէ ալ չէր կրնար
իր զաւակներուն համար հաց ճարել.

- Ուրիշ ճար չիկայ, կըսէր ան տրտմած,
իմ սիրտս չի դիմանար որ ես անոնց անօթի
սովամահ ըլլալը տեսնեմ հոս տունին մէջ.
վաղը տղաբը անտառ պիտի տանիմ եւ զանոնբ
հոն թողում:

Ասոր վրան մայրը լացաւ:

Այդ գիշեր Ցատբէն չի քնացաւ: Ան մտա-
ծեց իր լսածին մասին եւ երբ լուսցաւ` վեր
gunptg:

Կամացուկ մը տունէն դուրս վազեց եւ
գրպանները ճերմակ խիճերով լեցուց եւ
դարձեալ տուն եկաւ ու մտաւ իր անկողնին
մէջ: Դեռ որեւէ մէկը չԷր արթնցած: Քիչ մը
վերջ ամէնքն ալ արթնցան:

Երբ որ նախաճաշը վերջացաւ, հայրը
տղաքը կանչեց.

- Եկէբ, տղաք, պէտթ Է աշխատանքի
երթանք: Եւ բոլորն ալ դէպի անտառ գացին:

[514]

ԱՐԱՐԱՏ

Բայց Ցատքէն ամէնուն ետեւէն կը քալէր եւ
ճամբուն վրան հոն ու հոս խիճերէն կը թափեր:

Քիչ վերջ անոնբ փայտ ջարդելու սկսած
էին: ժամանակ մը վերջը հայրը ըսաւ իր
զաւակներուն թէ կրնային բիչ մը խաղալ
իրարու հետ: Անոնք այնքան խաղցան որ ալ
բոլորովին յոգնեցան եւ յետոյ երբ իրենց
շուրջը նայեցան հայրերնին գտնելու համար`
անիկա արդէն մեկնած Էր:

Տղաբը չափազանց կը վախնային: Բայց
Ցատբէն ըսաւ անոնց որ իրեն հետեւին եւ
ինք զանոնք տուն պիտի առաջնորդէր: GL
խիճերուն միջոցաւ իրենց ճամբան գտնելով
տղաքը շուտով տուն հասան:

Հայրերնին զանոնք տեսնելով ուրախացաւ
եւ ինքնիրեն խորհեցաւ թէ ուրիշ օր մըն ալ
իր մտադրածը կրնար ընել:

Այդ օրը շուտով հասաւ: Այս անգամ
տղաքը տարբեր ճամբաներԷ ոլորապտոյտ
տարուած Էին: Ցատբէն դարձեալ անոնց ետեւէն
քալեց: Այս անգամ անիկա քարեր չունէր բայց
հացի կտորներ ցանեց ճամբուն վրան: Հայրը
անգամ մըն ալ իր տղաքը ձգեց: Դարձեալ
Ցատբէն փորձեց իր եղբայրները տուն առաջ-
նորդել: Բայց աւաղ, թռչունները բոլոր հացին
կտորուանքը կերած էին:

Գիշերը վրայ կը հասնէր, բայց փոբրիկ
Ցատբէն չափազանց pup En: Ան ծառի մը
գագաթը շուլլուեցաւ եւ ճրագ մը տեսաւ,
որուն ուղղեցին իրենց քայլերը:

Հսկայ պալատի մը առջեւն հասան: Ցատքէն
բարով մը դուռը զարկաւ` որովհետեւ զանգա-
կին չէր կրնար հասնիլ: Խոշոր դուռը կնոջ
մը կողմէ բացուեցաւ: Ցատբէն պատմեց իրենց
գլխուն եկածները եւ խնդրեց կնոջմէն որ
պառկելու տեղ տար իրենց: Կինը գլուխը
թօթուեց.

- Ամուսինս անգութ հսկայ մըն Է, ըսաւ
UE, եթէ ձեզ գտնէ` բոլորդ ալ կուտԷ:

Բայց Ցատքէն խնդրեց` պնդելով թէ շատ
անօթի էին: Կինն ալ

Peay oe

մեղքնալով անոնց վրայ զանոնք ներս առաւ:

Դեռ շատ չԷր անցած` երբ աղմուկ մը
լսուեցաւ.

- Աստուած իմ, ըսաւ կինը, ահա կուգայ,
շուտ ըրէք բոլորդ ալ, սատեղի ամբարին ետեւ
պահուըտեցէք:

Հազիւ թէ անոնք պահուըտած Էին` ահա
հսկան ներս եկաւ.

- Կնիկ, ի՞նչ ունիս ուտելու համար:

- Խորոված ոչխար մը, պատասխանեց կինը:

Հսկան ճաշի նստաւ: Ու երբ ոչխարը
լմնցուց` սկսաւ հոտուըտալ եւ յանկարծ
պօռաց.

- Հոս ուրիշ բան մըն ալ կայ, ես հում
մսի հոտ կառնեմ:

Հսկան ոտքի ելաւ եւ ամէն տեղ փնտռել Է
վերջ ամբարին ետեւ տղաբը տեսաւ.

- Ահա՞, պոռաց ան, ատկէ դուրս ելէք:
Խեղճ տղաբը դուրս ելան:

- Լաւ, ասիկա լաւ պատառ մըն Է ինծի
համար: Եւ Ցատբէն իր բերանը նետելու վրայ
էր երբ կինը ըսաւ.

- Ի՞նչ կընես, մարդ, դուն այս իրիկուն
լաւ ընթրիք մը ըրիր արդէն, ձգէ այս տղաքը,
վաղը զանոնք բու կարկանդակիդ մէջը պիտի
դնեմ լաւ մը ուտելու համար:

Հսկան խորհելով որ կարկանդակը շատ
համով կրնար ըլլալ` տղաքն ազատ թողուց:
Կինը զանոնք փոբրիկ սենեակ մը տանելով
ըսաւ.

- Տեսա՞ք հիմայ, երանի թէ չէիք եկած:
Լաւ, հիմակ քնացէք:

Ի՞նչպէս կրնային անոնք քնանալ՝` երբ
կը մտածէին վաղուան պատահելիբին վրայ:
Փոքրիկ Ցատբէն սկսաւ իր չորս կողմը նայիլ
տեսնելու համար թէ այդ սոսկալի տեղէն ազա-
տելու միջոց մը կա՞ր:

Քիչ վերջ մեծ խոլտուբ մը լսեցին:
Հսկան կը քնանար: Պատեհութիւնը հիմակ En:

Լուսնի լոյս ըլլալով կամաց մը դուրս
ելլելով անտառ գացին: ճամբան մեծ եղբայր-
ները Ցատբէն իրենց կռնակն առին` որովհետեւ
լաւ չէր կրնար վազել:

[515]

ԱՐԱՐԱՏ

Առտուն հսկան արթնցաւ եւ իր ակռաները
սրցուց կարկանդակին համար: Բայց երբ
տղայոց փախիլն իմացաւ՝` չափազանց բարկացաւ:

- Կօշիկներս բեր, հրամայեց կնոջը, ես
զանոնք շուտով կը բռնեմ:

Մոգական կօշիկներ էին անոնբ եւ կը
յարմարէին ամէն ոտքի եւ անոնցմով մէկը
կրնար ձիու պէս վազել:

Բայց պարիկ մը հսկային խաղ մը ընելով
կօշիկները պէտթբ եղած ճամբով չէին բալեր,
բայց հակառակ ատոր ան տղայոց ետեւէն կը
հասնէր:

Ի՞նչ կրնային տղաքն ընել: Ցատքէն
punwjn մը տեսաւ եւ ամէնը հոն պահուը-
տեցան: Հսկան յոգնած ըլլալով քարայրին
բովն եկաւ եւ բքնացաւ: Քիչ վերջ հսկային
խռկալԷն տղաքն հասկցան թէ հիմակ պատեհու-
թիւնն իրենցն En:

- Շուտ, պօռաց Ցատբէն, եւ անոնք իրմէ
առաջ սկսան վազել: Իսկ Ցատբէն կամացուկ
մը հսկային կօշիկն հագնելով անոր չափ
արագօրէն վազել սկսաւ:

Հսկան ալ արթնցաւ շուտով եւ Ցատքէն
տեսնելով սկսաւ վազել: Ան կը վազէր ու կը
վազէր, բայց Ցատբէն իր մոգական կօշիկներով
կրցաւ միշտ առաջ մնալ:

Հսկան միշտ կը վազէր, երբ մէկ մըն սլ
սահեցաւ եւ ապառաժի մը վրան ինկաւ: Ալ
ոտքի չի կրցաւ ելլել: Իր վիզը կոտրած
ըլլալուն համար անմիջապէս մեռաւ:

Քանի մը ոստումներ եւ բանի վազբերէ
վերջ Ցատբէն իր հօրը տունը հասաւ եւ պատ-
մեց իր ծնողաց թէ ինչպէս կրցած Էր հոն
հասնիլ:

Շարունակելի

Արուեստից Գոլեճ
ԹROՐOLRO
Թարգմ. Անգլ.
ՎԱՐԴԵՐԵՍ ՆԱՀԱՊԵՏԵԱՆ

-§-

ԵՐԿՈՒ ԹԱԳԱՒՈՐՆԵՐԸ

Հեռուն, շատ հեռուն, Արեւելքի մէջ`
ՊԷնարէս երկրին վրայ շատ տարիներ առաջ
թագաւոր մը կիշխէր, որ շատ արդարասէր Էր
եւ կը պատժէր ամէն անոնբ որ անարդարութիւն
կը գործէին: Այսպէսով իր թագաւորութեան
սահմաններուն մէջ ամէն մարդ խաղաղութեամբ
կապրէր մէկզմէկու հետ:

Անգամ մը այս թագաւորն ըսաւ.

- Պէտք Է որ ինքզինքս քննեմ եւ տեսնեմ
թէ ես պէտք եղածին չափ բարի մԷ՞կն եմ:

Անիկա իր պալատի խորհրդականներէն
խնդրեց որպէսզի իր սխալները մատնանշեն,
բայց անոնցմէ եւ ոչ մէկը որեւԷ սխալ մը
գտաւ թագաւորին գործերուն մէջ:
Ընդհակառակը բոլորն ալ զայն փառաբանեցին:

Ու թագաւորը վախնալով որ անոնք վախեր-
նուն եւ կամ ակնկալութիւններ ունենալնուն
համար իր գործերը կը փառաբանէին` դիմեց
ժողովուրդին: Բայց անոնք եւս որեւԷ սխալ
մը չի գտան թագաւորին վրայ եւ զայն ան-
կեղծօրէն գովեցին իր բոլոր երախտիքներուն
համար:

Դեռ ասիկա ալ չի գոհացուց թագաւորը:
Ան մտածեց թէ թերեւս իր հպատակները
ի նպաստ իրեն նախապաշարուած էին:

Հետեւաբար մտադրեց ճամբորդութիւն մը
ընել դէպի ուրիշ երկիրներ եւ թերեւս
օտարութեան մէջ պիտի կրնար ճշմարիտ դատաս-
տան մը գտնել:

ճիշտ այն ատենները Մալիքա անունով
թագաւոր մը կապրէր, որ Պօզալայի վրայ
կիշխէր: Անիկա ալ նմանապէս իր իշխանութ-
եան տակ մէկը sEn կրնար գտնել` որ իր
սխալները ցոյց տար: Ուստի ան եւս մտադրեց
ճամբորդութիւն մը ընել դէպի օտար երկիրներ:

Պատահեցաւ. որ այս երկու թագաւորները
իրարու հանդիպեցան այնպիսի ճամբու մը

[516]

ԱՐԱՐԱՏ

վրայ, որուն երկու կողմերը բարձրաբերձ
պատեր կը գտնուէին: Անկարելի En որ անոնց
կառքերը մէկզմէկու բովԷ անցնէին` որով-
հետեւ երկու կողմի պատերը արգելբ կըլլային
եւ ճամբան նեղ En:

Այն ատեն Մալիբքայի կառապանը ՊԷնարԷսի
թագաւորին կառապանին կանչեց.

- Ետ դարձիր կառջիդ հետ եւ մեզի թոյլ
տուր որ անցնինք:

- Բայց, պատասխանեց միւսը, ՊԷնարէսի
մեծ Արքան նստած Է իմ կառքիս մէջ, ճամբայ
բաց անոր համար:

- Այս կառքին մէջ նստած Է Պօզալայի
թագաւորը, պարպէ ճամբան անոր առջեւէն,
պատասխանեց միւս կառավարը:

- Քանի՞ տարեկան Է քու թագաւորդ,
հարցուց Պօզալայի թագաւորին կառավարը,
խորհելով թէ երկու թագաւորներէն երիտա-
սարդը բնականաբար ճամբայ պիտի բանար
տարԷցին համար: Բայց շուտով հասկցաւ թէ
երկու արքաներն ալ միեւնոյն տարիքն ունէին:
Այն ատեն հարցումներ ըրաւ Մալիքայի
իշխանութեան մեծութեան մասին, անոր
բանակին, հարստութեան եւ ընտանիքի մասին:
Բայց անմիջապէս տեղեկացաւ թէ այդ բոլոր
բաներուն մէջ Պօզալայի թագաւորը հաւասար
էր ՊԷնարէսի թագաւորին: Ուստի անիկա »Էր
կրնան պահանջել որ միւս կառավարը ետ
դառնար այս բաներուն մէջ որեւԷ տարբերու-
թիւն մը գտնուելուն համար:

Վերջապէս ՊԷնարէԷսի թագաւորին կառավարը
խորհեցաւ թէ կրնայ տարբերութիւն մը գտնուիլ
երկու թագաւորներուն արդարասիրութեան մԷջ`
ուստի միւսին գոչեց.

- Ի՞նչ կարգի արդարասիրութեամբ մը
Պօզալայի թագաւորը իր հպատակներուն վրայ
կիշխէ:

Միւսը հպարտութեամբ պատասխանեց.

- Մալիբքա թագաւորը ուժը ուժով

2498

կը տապալէ եւ հեզութիւնը հեզութեամբ: Ան
աղէկութիւնը աղէկութեամբ կը նուաճէ եւ
չարը չարութեամբ: Ասիկա Է բնաւորութիւնը
թագաւորին, որ կը նստի իմ կառբիս մէջ,
ճամբայ բաց անոր համար:

Այն ատեն ՊԷնարէսի թագաւորին կառա-
պանը պօռաց.

- Եթէ ատոնք են քու թագաւորիդ
ձիրջերը, ուրեմն որո՞նք են անոր սխալ -
ները:

Ասոր դէմ միւս կառապանը պօռաց.

- Եթէ ասոնք առաքինութիւններ չեն,
ուրեմն ըսէ ինծի թէ ի՞նչ առաքինութիւններ
բու թագաւորդ ունի:

ՊԷնարԷսի կառավարը պատասխանեց.

- Իմ թագաւորս բարկութիւնը պաղարիւն-
ութեամբ կը նուաճէ, եւ չարը բարութեամբ:
Անիկա կցցին առատաձեռնութեամբ եւ ստախօսը
ճշմարտութեամբ կը նուաճէ: Ասոնք են իմ
թագաւորիս առաքինութիւնները, ով կառապան,
ճամբայ բաց անոր առջեւ:

Պօզալայի թագաւորը եւ իր կառավարը այս
անգամ տեսան որ միւսին առաքինութիւնները
կը գլեն կանցնին ՄՍալիքայինը: Ու անոնք
երկուքն ալ կառքէն վար իջան եւ խոնարհաբար
ճամբայ բացին ՊԷնարԷէսի Մեծ եւ Բարի թագա-
ւորին առջեւ:

ՔԷՆՊՕՐՕ
Թարգմ. Անգլ.
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ՔԱՋԱԼԵՐԷ ԱՐԱՐԱՏԸ

Որովհետեւ օտար երկնքի տակ ապրող
Հայորդիներու թերթն Է ան, մաբուր, հաճոյալի
եւ օգտակար իր պարունակութեամբ եւ հարազատ-
օրէն Հայացի իր ոգիով:

[517]

ԱՐԱՐԱՏ

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹԵԱՆ ՊԷՏՔԸ

Կարգապահութիւնը ազգի մը յառաջդիմութ-
եան եւ տեւականութեան գրաւականն Է. առանց
անոր ազգեր կը մեռնին եւ ժողովուրդներ
կանհետանան:

Կարգապահութեան զաւակն Է միութիւնը
եւ կամ եթէ կուզէք` անոր երկրորդ անունը:

Այսօրուան անկախ ազգերը իրենց յոյսը,
գոյութեան իրաւունբը եւ հայրենիքի անկախ-
ութեան իրականութիւնը իրենց բանակէն եւ
զինուորներու որակէն կախեալ կը տեսնեն՝
եւ իրաւունք ալ ունին: ՉԷ՞ մի որ այս
աշխարհին օրէնքը ուժին օրէնքն Է: Ներկայ
բարոյագիտութիւնը ո՞ր աստիճան կրցած Է
փոխել այս օրէնքը:

Այն ազգը որ միութիւն եւ համերաշխու-
թիւն չունի` այն բանակը որ կարգապահութենէ
զուրկ Է` դէպի կորուստ եւ դէպի քայքայում
կը յառաջանայ:

Անտեղի՞ պիտի ըլլար արդեօբ եթէ օրինակ
մը մեր մէջէն, Հայկական կեանբէն առնէինք:
Չեմ կարծեր:

Ի՞նչ պատահեցաւ վերջին Հայ-Թրքական
պատերազմի ատեն: Քառասուն հազարնոց բանակ
մը չունէ՞ր դարերու ստրկութենէ դեռ նոր
ազատուած մեր Հայաստանը: Կարսի անառիկ
բերդերը մերիններու տրամադրութեան տակ
չԷ՞ին արդեօք:

Բայց բանակը անկարգապահ ըլլալուն
համար Հայաստան տուժեց: Այն հրամանատար-
ները, որոնք Ռուս կայսերական բանակին մԷջ
հսկայ զօրաբանակներու հրամայած եւ փառաւոր
յաղթանակներ տարած, անուն ու համբաւ շահած
էին` չի կրցան ափ մը զինուորներ ղեկավարել `
որովհետեւ անոնբ Հայ էին, իրենց ազգակից-
ներն էին:

Բանակը քայքայուեցաւ, Հայաստան

- 10 - ԱՐԱՐԱՏ

կորսնցուց իր անկախութիւնը եւ հազարաւոր
Հայեր ջարդուեցան:

Արդեօք հրամանատարնե՞րն Էին ապիկար
մարդիկ թէ զինուորներն էին որակով եւ
մտքով ստորադաս քան Թուրբերը:

Ոչ մէկը եւ ոչ ալ միւսը:

Այլ պատճառն այն Էր եւ այսօր ալ կրնայ
այն ըլլալ որ մենք այնքան լաւ հաւատք ու
համարում չունինք մէկզմէկու եւ մեզի ղեկա-
վարող Հայերու վրայ` բան ունինք օտարներու
յանդէպ:

Ազգային կարգապահութիւնը պակաս Է մեր
մէջ եւ այս կարգապահութեան եւ փոխադարձ
հասկացողութեան ոգին դպրոցէն միայն կըսկսի:

Ուրիշ օրինակ մըն ալ: Արդէն օրինակ-
ները չեն պակսիր:

Անգլիա, Միացեալ Նահանգներ, Ֆրանսա
եւ Իտալիա մեծ ազգեր են եւ մեծ ուժ կը
ներկայացնեն թէ ցամաքի եւ թէ ծովի վրայ:
Այդ ազգերը իրենց ուշադրութիւնը դարձուցած
են կարգապահութեան վրայ թէ զինուորական,
թէ առեւտրական եւ թէ ժողովրդային ամէն
մարզերու մէջ ու այսօրուան իրենց մեծու-
թիւնը համեմատական չափով կը պարտին իրենց
ունեցած կարգապահական որակին:

Անգլիացի մեծ ծովակալը, ՆԷլսըն, իր
հայրենիքի մէկ ճգնաժամին ըսած Է.

- Անգլիա կը պահանջԷ կամ կըսպասէ որ
ամէն Անգլիացի իր պարտականութիւնը կատարէ
հայրենիքի հանդէպ: Եւ իրաւ ալ այդպէս
եղաւ: Ոչ մէկ Անգլիացի այդ մարդուն պատ-
գամը քննադատեց սա կամ նա հոսանքին պատ-
կանելուն համար:

Մեծ Անգլիացիին այդ նշանաւոր պատգամը
կարծես Հայերուս համար ալ Է.

- Հայաստան կըսպասԷ որ ամէն Հայ իր
պարտականութիւնը կատարէ իր հայրենիքին
հանդէպ:

Մեր հայրերու այդ անուշիկ երկիրը
այսօր իր ամէն մէկ զաւկին կարօտը կը ՔաշԷ,

մանաւանդ իր ամէն մէկ զաւկին ազգային
կարգապահութեան պէտքն ունի:

Ան կերազէ որ մենք օր մը երթանք,
փարինջ իրեն, բակենբ իր շղթաները, ազատենբ
զինք թշնամիներու կապանքէն, պաշտենքբ,
սիրենք ու գուրգուրանք իրեն վրայ:

Ու ասիկա կրնանբ ընել միայն ճշմարիտ
Հայու ոգին սնուցանելով մեր կուրծքերուն
տակ, հաւատալով մեր ազգային արժանիքներուն,
գնահատելով, յարգելով ու պատկառելով մեր
ազգային առաջնորդներէն` հոգ չԷ թէ որ
կազմակերպութեան կը պատկանին անոնք, հոգ
չԷ թէ գաղափարի զանազան տարբերութիւններ
կան մեր մէջ:

Մեր առաջնորդներուն ոեւէ մէկը սխալը
նախապաշարելու չԷ մեզ անոնց հանդէպ: Հաւատք
ունենալու ենբ անոնց արժանիբներուն վրայ.
անոնք կրնան մէկ սխալ գործել` եւ սակայն
հազար շիտակ գործեր տեսնել:

Պատմութենէն առնուած փոքրիկ պատահար
մը կարժէ հոս արձանագրել:

Խրիմի պատերազմին ժամանակ Անգլիական
խումբ մը իր առաջնորդին մէկ սխալ հրամանին
պատճառաւ. յարձակում մը գործեցին եւ fup-
զինբնին պաշարուած գտան Ռուսական զօրքի
մահառիթ կրակէն ու թնդանօթէն: Վերահաս
մահուան ուրուականը կը տեսնուէր իւրաբքան-
չիւր Անգլիացիի, եւ սակայն անոնբ իրենց
կազմի միութիւնը ալ աւելի հերոսական
ջանքերով պահեցին, թշնամիին ծուխին ու
մուխին մէջ թաղուեցան բայց հետեւեցան
նաեւ իրենց առաջնորդին ամէն մէկ շարժումին
եւ հրամանին եւ մեռնողները հերոսաբար
մեռան ու բանի մը ապրողներն ալ քաջաբար
դուրս եկան անհաւասար պայքարէն:

Ազգային կարգապահութեան սերմը պէտբ է
աճի եւ ուռճանայ Հայ կեանքին մէջ, մանա-
ւանդ նոր սերունդին: Վաղուան մեր հայրենիբը
շատ հաւանական Է որ զանազան անջատ

- 11 -

կազմակերպութեանց եւ կուսակցութիւններու
գործունէութեան թատերաբեմը դառնայ: ԵԼ
սակայն վաղուան սերունդը պատրաստուելու Է
այդ դրութեան, անոր միտբը հիմակուընէԷ
մշակուելու Է գաղափարի եւ աշխատանքի զա-
նազանութեանը հանդէպ` որպէսզի ան յարգել
ու գնահատել գիտնայ որեւԷ հակառակորդ
կազմակերպութեան մը գործունէութեան արժէքը
եւ գաղափարի ազատութիւնը` առանց ատելու-
թիւն եւ անարգանք սնուցանելու անոնց
հանդէպ:

Ու այն ատեն Է որ Հայութիւնը հիմը
դրած կըլլայ ազգային երկաթէ կարգապահութ-
եան` որ իր ամենահզօր վերածնունդի ճշմարիտ
աղբիւրը պիտի ըլլայ միեւնոյն ատեն միակ
օրհնութիւնը դարերէ ի վեր խաչուած ու
տառապած մեր Մայր Հայաստանին:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ
- Կարնէցի -

ՏԽՈՒՐ ՕՐԵՐ

Գնում են օրերս տխուր ժամերով,
ՄՍաշւում Է կեանքս անթիւ ցաւերով.
Բախտը ինձ արեց խեղճուկ, ցաւագասր,
Սրտումս թափեց կսկիծ, ցաւ, պայքար:

Տարիներ երկար լացի ողբացի,
Եւ արցունքի տեղն արիւն թափեցի.
Ոչ ոք չիմացաւ երբ ես մաշուեցի,
երջանիկ օրերս սուգով թաղեցի:

Ես շատ արեցի լաց ու աղաղակ,
Ոչ ոք չիմացաւ իմ դժբախտ վիճակ.
Ու երբ յիշում եմ ցաւերիս բանակ,
Սիրտըս լցւում Է բոցավառ կրակ:

Օտար երկրի մէջ մաշւում Է հոգիս,
Կարօտն եմ քաշում իմ հայրենիքիս.
Ախ, ե՞րբ պիտ տեսնեմ իմ սիրուն Մասիս,
Եւ կեանքս ու հոգիս նուիրեմ ազգիս:

Խ. Մ. ԽՈՍՐՈՖԵԱՆՑ

[519]

ԱՐԱՐԱՏ

ԶԱՆԳԱԿՆ ՕՐՀՆԵԱԼ ԸԼԼԱՅ

Հայ դպրոցի զանգակն հնչեց: Օրհնեալ
ըլլայ անոր ձայնը: Աշակերտներն շարքի են
կայներ, անուշիկ մայր իմ, ես ալ երթամ
մեր սուրբ գրասեղանը գրաւելու:

Զանգակն օրհնեալ ըլլայ. Հայ դպրոցի
զանգակն ըսել կուզեմ, անուշիկ Հայ աղբար:
երթանք մտքի պաշար եւ հոգիի սնունդ բաղելու
համար Հայ ուսուցչէն եւ Հայ Գրքերէն:

Թոյլ տուր ինձ, անուշիկ մայրիկ, ղրկէ
զիս իմ մայրենի սուրբ լեզուն եւ հայրենի
նուիրական աւանդութիւնները ամբարելու սա
մատղաշ ուղեղիս մէջ:

Ինչ հաճոյալի միջավայր մըն Է Հայ
դպրոցը, իմ սիրուն մայրիկ, օրհնեալ ըլլայ
անոր զանգակին ներդաշնակ ղօղանչիւնը:

Թող Հայ դպրոցն օրհնեալ ըլլայ յաւիտ-
եան: Ղրկէ զիս հոն, սիրուն մայրիկ, ղրկէ
զիս հոն, անուշ հայրիկ, թող ձեր զաւակն
Հայ մեծնայ, թող ձեր Հայկական երեսները
ճերմակ մնան:

- Այո, տղաս, գնա Հայ Դպրոց: Գնա քու
մայրենի անուշիկ լեզուդ սովրելու համար:
Գնա հոն Մեսրոպեան Սուրբ տառերը կարդալու
համար, ձայնեց մայրիկս անուշ:

- Այո, զաւակս, գնա Հայ Դպրոց` հոն
բու միտքդ, սիրտդ ու հոգիդ գիտութեանց
ամբար եւ Հայացի զգացումներու վառարաններ
շինելու համար: Գնա Հայ Դպրոց ճշմարիտ
Հայ մը մեծնալու գաղտնիքն հասկնալու համար
եւ օր մը երբ ալ մեծնաս ու զօրանաս` քու
բազուկներդ, սիրտդ ու հոգիդ Վեհափառ
Արարատի հովանիին ներքեւ ապրող եւ ուռ-
ճացող Մայր Հայաստանին նուիրելու համար,
գոռաց հայրս ալ անդիէն:

Օրհնեալ ըլլայ զանգակն Հայ

- 12 - ԱՐԱՐԱՏ

Դպրոցին: Երթանք, փոքրիկ Հայ եղբայր,
երթանբ, անուշիկ Հայ բոյրիկ, երթանք Հայ
ապրելու եւ Հայ մեծնալու գաղտնիքը սովրելու
համար:

ՐԱՔՎՈՒՏ
ԿԻՒԼՊԷՆԿ ՄԻՒՃԷՐԷՏԵԱՆ

ԾՆՈՒՆԴԻ ՅՈՒՇԵՐ

Ծնունդ երբ կը մօտենայ` տղաք իրենց
ուրախութիւնը կը շատցնեն: Ես ալ տղայ մը,
երբեմն ուրախակից կըլլամ անոնց:

Բայց ո՞վ կըսէ pet Հայ պատանի մը,
հեռու սիրելիներէ, հեռու իր ընկերներէն,
հեռու իր երկրէն կրնայ լրջօրէն ուրախանալ ~
որովհետեւ Ծնունդը կուգայ. Ծնունդը եկաւ:

ԱմԷն տղայ, գտնուած Գանատական ագա-
րակիս փոջրիկներ ըսել կուզեմ, գուլպանին
կախեցին ծառէն` միւս օրը Ծնունդ ըլլալով:
Ինծի ալ ըսին որ այդպէս ընեմ: Ծնողազուրկ
մը, ո՞վ ինծի պիտի խորհէր հաւասարապէս
երջանիկ ընելու համար շուրջիններուս, որոնբ
ծնողք ունէին:

Ուրախութիւն եւ տրտմութիւն խառնուած
էր մէջս: Ուրախ` որովհետեւ Մսուրին Մանուկն
ալ ինծի պէս աղքատ Էր բայց ծնած Էր աղքատ-
ներն ու որբերը ուրախացնելու համար: Տխուր,
որովհետեւ համբոյր մը չիկար սիրելիէ մը
ծնունդի նուէր:

Գուլպաս կախեցի...

Յաջորդ առտուն, մութը դեռ մեր շուրջը,
տունին փոբրիկները ելած Էին Ծնունդի ծառը
իր նուէրներէն մերկացնելու համար: Կը
վախնայի իմ գուլպայիս մօտենալ. ինծի տուին
զայն: Շատ ճոխ Էր այս անգամ մէջի երեք
թանկագին Հայերէն գրբերովը՝ զորոնբ Հայ-
որդիներուս Թօրօնթոյի հայրիկը ղրկած էր.
Պր. Պապաեանը՝` իբրեւ Ծնունդի նուէր:

ՌԱԹՍԷՅ
ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՒՄՃԵԱՆ

SU SIPAPVOMNA ԿԵՍԽՆՔ5Ն

Դեկտեմբերը Հայորդիներու կողմէ
ղրկուած թղթակցութեանց մրցանիշը շահեցաւ:
Արարատ բոլորին ալ պատասխանած Է առանձին
եւ այս տողերով ալ իր շնորհակալութիւնը
կը յայտնէ բոլոր Հայորդիներուն:

Ամսուան մէջ մեզ ղրկուած բոլոր
7օդուածները կարելի չեղաւ այս թիւով հրա-
տարակել` եւ սակայն կը յուսանք թէ բոլոր
գրութիւններու ալ երեւումը չըսպասուիր
մեր Հայորդիներէն: Միշտ լաւագոյններուն Է
որ տեղ կրնանք տալ:

Դեկտեմբերի շրջաբերականներով ղրկուած
տղայոց նոր հասցէները պիտի թելադրէինք որ
կցուէին նախորդ ցանկին եւ այն անունները,
որոնք հինին եւ նորին մէջ կրկնուած են`
միայն նախորդ ցանկէն հանուելու Gu: Այս
ամսուան շրջաբերականներով պիտի ներփակենբ
նոր ցանկ մը եւս միեւնոյն տուեալներով:

Պիտի խնդրէինբ բոլոր Հայորդիներէն
հասցէի որեւԷ փոփոխութիւն տեղեկացնել առանց
յապաղումի:

Խաչիկ Գարաճեան, ճԷէրվիսէն, Ծնունդի
արձակուրդով Կուէլֆ մեկնած Էր, ուր Տէր
եւ Տիկին Պոյաճեաններ ազնուօրէն հիւրա-
սիրած Էին զինք: Անիկա քանի մը օր ալ
ՀԷմիլթըն մնաց, ուր օգնեց նաեւ Արարատի
գործերուն:

Յովակիմ Կիւմիւշեան եւ Յովհանէս
Սեդրակեան երկու օր Հէմիլթըն հիւր եկած
էին` Միլթընէն:

Օննիկ Շանկաեան, Վայնլէնտէն, ՀԷմիլթըն
գալով օր մը Տէր եւ Տիկին Մուրատեաններու
եւ օր մըն ալ Արարատին հիւր մնաց:

Հրանդ Տինկիլեան, Սաութ ԳԷյուկայէն,
երեք օր հիւրասիրուեցաւ Sp. Մուրատեան եւ
բոյրերէ, Հէմիլթըն:

- 13 - ԱՐԱՐԱՏ

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Ամսուան ընթացքին ստացուած գումարներն

են.

Նախորդ հաշիւ 6.50
ՄամբրԷ Շիրինեան 1.00
Խաչիկ ԱճԷմեան 1.00
Գրիգոր Ազնաւորեան 1.00
Արմենակ Գրպաշեան «75
Միհրան ճգնաւորեան «25
Գէորգ Գէորգեան .10

ԳՈՒՄԱՐ 10.60

Ակումբը 1927 տարուոյ իր հաշիւները կը
փակԷ դրամատունն ունենալով տասը տոլար եւ
վաթսուն սէԷնթ:

ՀԱՏՈՒԱԾՆԵՐ ՆԱՄԱԿՆԵՐԷ

sone eu Ախ, անցեալի անուշ օրերն ինչ
երջանիկ էին: Երանի թէ ուրիշ տղայ մըն ալ
այս կողմերն ըլլար. տասներեք ամիս Է որ
Հայու մը երես տեսած չեմ, ոչ ալ մէկուն
հետ բառ մը Հայերէն խօսած:
ՈՒԷԼԷՅՍՊՈՒՐԿ
ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

SSS Երեք շաբաթ կընէԷ այսօր ճորճթ-
աունէն հոս գալս: ՍԷնթ Քէթրինզէն եօթը
մղոն հեռու ենք: Երբ հոն երթամ շատ ուրախ
պիտի ըլլամ քաղաքին Հայերը տեսնելով:
ՎԱՅՆԼԷՆՏ

ՕՆՆԻԿ ՇԱՆԿԱԵԱՆ

Sete Անշուշտ պիտի ներէք նամակս
ուշացնելուս համար: Անցեալ ամառ ՀԷէմիլթըն
եկայ եւ քեզ չի գտնելուս տրտում տխուր
վերադարձայ:

ՖԷՐԿԸՍ
ԱՐՏԱՇԷՍ ՄԱԶՄԱՆԵԱՆ

ՆՈՒԻՐԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ

Տիկին Մարիամ ճէվիզեան, Տիթրոյթէն,
մէկ տոլար նուիրած Է մեր Հայորդիներէն
Խաչիկ Աճէմեանի:

Mn. Խ. Խոսրոֆեան, Տիթրոյթէն, մէկ
տոլար նուիրած Է Խաչիկ Գարաճեանի:

Տիար Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյէն, Հայ-
որդիներու հայրիկի իր դերը պատշաճ հոգած-
ութեամբ մը կատարած Է բոլոր տղայոց երեբ-
ական օրինակ Հայերէն գրբեր ղրկելով Ծնունդի
առթիւ:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Արարատի Վարչութիւնը բաժնեգներու
համար յատուկ ստացագիր չի ղրկեր ներկայ
ցանկը զայն նկատելով: Ամսուան ընթացբջին
հետեւեալ գումարներն ստացած ենք:

Պր. Լեւոն Պապաեանէ՝` Թօրօնթօ, 75
տոլար երեք ամսուան օժանդակութիւն`
Արարատի պիւտճէին:

Տիկին Բ. Գուրեան, Թօրօնթօ, 2,

Մ. Հերեան, Պօսթըն, 1, Մ. Մազման,
Պրուքշայր, 1, Sy. Ն. Զայիմեան, Պրուքշայր,
1, Ն. Հանիկեան, Հուայթինսվիլ, 1,

Ա. Սուին, ՆԷլսըն, 1, Պ. Սըվաճեան,
Թօրօնթօ, 5, Մկրտիչ Խաշմանեան, Թօրօնթօ,
2.50, Մ. Նաթանեան, Պրուբլին, 1,

Կ. Պահճէճեան, Հայտ Բարբ, 2, Գ. Պօհաճեան,
Ֆօրտսըն, 1, Տկ. Օհանեան, Կոլթ, 1,

Ս. Քաշաճեան, Տիթրոյթ, 1, Մ. ՊԷրպէրեան,
Հարվի, 1, Ա. Եարումեան, Ուստըր, 1,

Կ. Շուբլոեան, Տիթրոյթ, 2, Մ. Տէր
Վարդանեան, ՍԷնթ Քէթրինզ, 1, Բ. Մանուկեան,
Միտվիլ, 1, Լ. Յարութիւնեան, Տիթրոյթ, 1,
Մ. Մարտիկեան, Բոնթիաբ, 1, Մ. Ամիրխանեան,
Պրօնզ, 5, 3. Ամիրեան, ՀԷյվրրհիլ, 1,

Գ. Սարգիսեան, Ուստր, 2, Մ. Հաքալմազեան,
Շիբակօ, 1, Մ. Թագւորեան,

- 14 -

Լօրէնս, 1, Ս. Հաթապեան, Ֆիլատելֆիա, 1,
Մ. Մաթիկեան, Լօրէնս, 1, Տ. Շէրիստանեան,
ՀԷյվըրհիլ, 1, Ե. Բեմբէեան, Տիթրոյթ, 1,
Տր. Վ. Աբէլեան, Նիւ Եորք, 1,

Հ. Տէրմանուէլեան, ՍԷնթ Քէթրինզ, 1,

Ս. ԹԷբիրեան, Նիւ եորք, 1, Sy. Սարաֆեան,
Տիթրոյթ, 1, Տ. Քէլէշեան, Ուստըր, 1,

Մ. Սըլիեան, Թօրօնթօ, 1, Տ. Ծատուրեան,
Կուէլֆ, 1, Կ. Մուրատեան, Թօրօնթօ, 1,

Թ. ՍԷֆէրեան, Տիթրոյթ, 1, SY. Յովակիմեան,
Թօրօնթօ, 1, Եր. Փաստրմաճեան, Թօրօնթօ,
2.50, Օր. Սըլիեան, Թօրօնթօ, 1 տոլար:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Լ. Յարութիւնեան, Տիթրոյթէն, Միսաք
ՊԷրպէրեանի, Հարվի:
Ս. Արմիրխանեան, Պրօնզէն՝
.- Ս. Անդրէասեանի, Ֆաուլըր:
.- Լ. Անդրէասեանի, Ուաթըրթաուն,
Կ. Շահնարեանի, Բիպօտի:
.- Գաւիթեանի, Ուստըր:
Sp. Նագաշեան, Նիւ Եօրբէն՝` Հայորդիի
մը, Գանատա:

Sy. Հ. Տապանեան, Տիթրոյթէն՝ On.
Մարգրիտ Տատեանի, ՐԷյսըն:

Օր. UnthhuE Սըլիեան, Թօրօնթոյէն՝
Օրիորդներ Ն. եւ Հ. Մանուկեաններու,
ԷվԷրէթ:

Մկրտիչ Խաշմանեան, Թօրօնթոյէն՝` Բրօֆ.
Հ. Ալօճեանի, Սելանիկ:

Յարութիւն Սըլիեան, Թօրօնթոյէն՝
- ՄամբրԷ ճէվիզեանի, Գորֆու:
Կարապետ Պոտուրեանի, Ֆրանսայ:
- On. Թ. Գոնտաեանի, Վիեննայ:
Գաբրիէլ Գաբրիէլեանի, Պոլիս:
- Նուպար Քուպիկեանի, Վառնայ:
Մինաս Սըլիեանի, Աղէքսանդրիա:
Արարատի վարչութիւնը իր շնորհակալու-
թիւնը կը յայտնէ վերոյիշեալ նուիրատու-
ներուն:

ԻախԽԻ
1

DNUuUBBWNP
1

[522 ]

ԱՐԱՐԱՏ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

ԹՕՐՕՆԹՕ

Դեկտ. 4ին Թօրօնթոյի Հայ Երիտասարդաց
Միութիւնն իր անդրանիկ տարեդարձը տօնեց
հրապարակային ժողովով մը:

Օրուան Պատուոյ Նախագահն Էր Պր.

Ս. Իւթիւճեան եւ ժողովին կատենապետէր Պր.
Մ. ՍԷֆԷրեան:

ժողովը բացուեցաւ Մեր Հայրենիքով:
Երգեր երգուեցան, ճառեր արտասանուեցան եւ
բանախօսողներ եղան Միութեան Ծրագիր
Կանոնագրի եւ անցեալ տարուան գործունԷ-
ութեան շուրջ` պարզելով Միութեան կոչումը
եւ առաջնորդութիւնները:

ժողովը փակուեցաւ Յառաջ Նահատակով,
եւ ներկաները բաժնուեցան գոհ տպաւորութ-
եամբ:

Թօրօնթոյի Հայ Գաղութը իր ներկայութ-
եամբ բաջալերած Էր Երիտասարդաց Միութիւնը:

Մ. ԽԱՇՄԱՆԵԱՆ

ՀԱՒԱՔՈՅԹ ՄԸ.- Թօրօնթոյի Գանատահայ
Միութեան Մասնաճիւղը հաճոյալի երեկոյթ մը
սարքած Էր Յունվար 2ին, Երկուշաբթի:

Միջընտանեկան այս հաւաբոյթին փութացած
էին գրեթէ գաղութին ամբողջ Հայութիւնը:
Վայրն Էր Միութեան Ակումբի սրահը:

Այդ առթիւ կատենապետէր Պր.

Ս. Թաթարեան, որ պարզեց հաւաբոյթին նպա-
տակը, որն Էր գաղութը ալ աւելի մէկզմէկու
ծանօթացնել եւ մտերմական կապը ամրացնել
ու միաբան գործել: ժողովին ներկայ էին
նաեւ Գանատահայ Միութեան Պատուոյ Նախա-
գահը, Պր. Պապաեան իր տիկնոջ հետ, որոնք
ամէն առթիւ հետաքրքրուած են ազգային եւ
գաղութային գործերով եւ միշտ ալ բաջալերած
ամէն օգտակար շարժում:

- 15 - ԱՐԱՐԱՏ

Միութեան երգչախումբը բանի մը
ընտրուած կտորներ երգեց առաջնորդութեամբ
ղեկավար Պր. Ե. Սըլիեանի: Պր. Արտաշէս
Յովակիմեան, որ Տիթրոյթէն եկած Էր իր
մայրը եւ բոյրը տեսնելու, մանտոլինի վրայ
նուագեց ընկերակցութեամբ Պարոնայք
Յարութիւն եւ Երուանդ Սըլիեան եղբայր-
ներու: Պր. 3. Յակոբեան երգեց ժողովրդական
երգ մը:

Միջընտանեկան այս հաճոյալի եւ շինիչ
հաւաբոյթը տեւեց աւելի քան չորս ժամ:
Արդարեւ գնահատելի նախաձեռնութիւն մըն En:

ԲԱՐԹՈՂ ՓՈՍՏԵԱՆ

Տէր եւ Տիկին Պապաեանք Յունվարի
վերջերը Եւրոպա պիտի մեկնին, որմէ մտադիր
են Երուսաղէմ եւ եգիպտոս այցելել: Հաւանա-
բար Պոլիս եւս հանդիպին:

ՊՐԷՆՏՖՕՐՏ

Յունվար 2ի իրիկունը, տեղւոյս
Հ. Յ. Դ. Գրադարանին մէջ տեղի ունեցաւ
պարահանդէս մը` քաղաքիս Հայ Երիտասարդաց
Միութեան կողմԷ սարքուած: Ներկայ էին Հայ
եւ տեղացի երիտասարդաց երկսեռ բազմութիւն
մը:

Հանդէսէն վերջ խորհրդակցութիւն մը
տեղի ունեցաւ Գանատայի միւս քաղաքներուն
մէջ կազմուած բոլոր Երիտասարդաց Միութ-
եանց միացման շուրջ` ունենալու համար
Գանատահայ Երիտասարդաց Միութիւն մը:
Որոշուեցաւ հրաւիրել միւս բոյր Միութիւն-
ներն ալ միջգաղութային խորհրդակցական
ժողովի մը` ուր ծրագիր-կանոնագրերը
բաղդատելէԷ եւ կարծիքներ փոխանակելէ վերջ
եզրակացութեան մը գալով կանոնաւորապէս
գործի սկսիլ:

Յուսալի Է որ սոյն գաղափարը մօտիկ
ապագային պիտի իրականանայ եւ աւելի զօրեղ
հիմերով կազմուած Գանատայի Երիտասարդաց
Միութիւնը համախորհուրդ գործունէութեամբ
մը պիտի կրնայ աւելի մեծ չափով օգտակար
հանդիսանալ Հայ Նոր Սերունդին:

ՆԵՐԿԱՅ ՄԸ
ՀԷՄԻԼԹԸՆ

Խումբ մը ժրաջան տիկիններԷէ կազմուած
տեղւոյս Հայ Կարմիր Խաչի մասնաճիւղը
եռանդագին գործունէութիւն ցոյց կուտայ
սարբելով խնջոյբ-պարահանդէսներ մերթ ընդ
մերթ: Վերջին հանդէսը տեղի ունեցաւ
Դեկտեմբեր 18ի Կիրակին: Ներկայ էին հոծ
երկսեռ անդամները գաղութիս Հայութեան:
Օրուան ատենապետն Էր Տիկին Ն. Մուրատեան:
Կարմիր Խաչի գործունէութեան եւ նպատակին
շուրջ խօսեցաւ նաեւ Տք. Մուրատեան: Եղան
արտասանութիւններ, խմբերգներ եւ մեներգներ:
Պր. 3. Մուրատեան աճուրդով վաճառեց ընկեր-
ուհիներու կողմէ մասնաճիւղին նուիրուած
զանազան առարկաներ:

Կարմիր Խաչի տեղւոյս մասնաճիւղը
գաղութի համակրութիւնը շահած Է, որուն
ապացոյցն Էր ներկաներու բազմութիւնը:

Նոր Տարւոյ առթիւ տեղւոյս Հ. 3. Դ.
Կոմիտէն [...°] հանդէս-ներկայացում մը, որուն
փութացած էին ՀԷմիլթընի եւ շրջակայ բաղաբ-
ներու Հայութիւնը` քաղաքիս Փօլիշ Հօլը
լեցուելու աստիճան:

Հանդէսը խնամքով պատրաստուած En~ գեղ-
արուեստական կատարեալ ներդաշնակութեամբ
մը: Տեղւոյս Օրիորդաց Միութեան Հայկական
պարերգներն ու մարզանբները կատարեալ
յաջողութիւններ Էին` առաջնորդուած Տիկին
Սաթենիկ եւ Օր. Փառանձեմ ՄուրատեաններԷ:

- 16 -

եղան մեներգներ, խմբերգներ, ճառեր եւ արտա-
սանութիւններ: Պարոնայք Ե. Մուրատեան եւ
Ն. Մելքոնեան ջութակով եւ սաբսըֆօնով
կընկերակցէին յայտագրին:

Sp. Մուրատեանի հեղինակած Հին Տարին
եւ Նոր Բարին բարոյալից տրաման յաջող
կերպով ներկայացուեցաւ սիրող դերասաններու
կողմԷ:

Օրուան ատենապետն En Sp. Մուրատեան:

Ամբողջ հանդէսը գեղարուեստական կատար-
եալ յաջողութիւն մըն Էր եւ ղեկավարներն ու
դերակատարները հաւասարապէս շնորհաւորելի:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

Թերթիս Տնօրէն-Խմբագիր Ա. 1.
Ալիքսանեան ձմեռուան ընթացքին Հայկական
եւ Արեւելեան հարցի շուրջ դասախօսութեանց
շարք մը պիտի տայ ՀԷմիլթընի Մասոնական
Օթեակներուն եւ Կիներու Համալսարանի
Ակումբին:

ԸՆԹԵՐՑՈՂԻՆ ՍԻՒՆԱԿԸ

ԱմԷն ամիս կըստանամ ձեր թերթիկը
եւ հաճոյքով կը կարդամ մէջի փոբրիկ
գրուածքները: Ինձ համար մեծ ուրախութիւն
մըն Է գիտնալ թէ դուք, որբուկներդ, թերթ
մը ունիբ եւ կը հետաբրբրուիք ձեր լեզուով
եւ Հայ գրականութեամբ: Ապրիք, Հայ ապրիջ,
Հայ զգացումներով մեծնաք եւ օր մը պարծանքն
ըլլաք ձեր պատկանած ցեղին:

ԼՕՐԷՆՍ

ՄԻՍՍՔ ԹԱԳՒՈՐԵԱՆ

Որբան ատեն որ Արարատը կը
շարունակէք` պիտի բաջալերեմ ձեզ: Մի
յուսահատիք, շարունակեցէբ ձեր ջանքերը
այս թերթիկը ապրեցնելու համար:
ՏԻԹՐՈՅԹ

ԿԱՐԱՊԵՏ ՇԸՔԼՈԵԱՆ

[524 ]

ԱՐԱՐԱՏ

.«... Շատ ուրախացայ որ Հայ որբերը
թերթ մը ունին եւ իրենց Մայրենի Լեզուն
չեն ուզեր կորսնցնել: Իրենց երակներուն
մէջ Հայ արիւնը կը հոսի: Ապրին մեր այդ
ձագուկները: Ապրիբ ամէնբդ ալ, միայն չըլլայ
որ նորելուկ եւ կործանող գաղափարներ
առնելով անգութ պոլշեւիկներուն կամ անկրօն
եւ անազգ մարդոց նմանիք: Ես ոչ մէկ կու-
սակցութեան չեմ պատկանիր, իմ երակներուս
մէջ Հայ արիւնը կեռի եւ զուտ ու անարատ
Լուսաւորչական մըն եմ: Ձեռբէս եկածին չափ
պիտի քաջալերեմ ձեզ եւ Արարատը պիտի տա-
րածեմ Ֆրէզնոյի մէջ: Համբոյրներով եւ մայր-
ական գուրգուրանքով`՝

ՖՐԷԶՆՕ
Տկ. Մ. ՔԶԼՈԵԱՆ

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈՒՐ

Գանատայի Արմինեըն Րըլիֆ Էսօսիէյշընը
ճորճթաունի Հայ Տղայոց Ագարակատունը
Յունվար 1Էն սկսեալ փոխանցած Է Իւնայթըտ
Չըրչ ավ ԳԷնէտայի, որուն Աւետարանական եւ
Ընկերական Ծառայութեան մասնաճիւղին
հովանաւորութեան ներքեւ պիտի մնան թէ
ճորճթաունի մնացորդ եօթը Հայորդիները եւ
թէ Գանատական Ագարակներ ցրուածները մինչեւ
որ անոնք չափահաս ըլլան, այսինքն տասնը-
ութը տարեկան: Մանրամասնութիւնք յաջորդիւ:

ՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒԹԻՒՆ

Արարատի վարչութիւնը իր շնորհակալու-
թիւնը կը յայտնէ ՀԷմիլթընի Հ. Ե. Միութեան
անդամներէն Պարոնայք Յովհանէս Սողիկեանի
եւ Յովհանէս Պաղտասարեանի՝` թերթի տպա-
գրական աշխատանքին իրենց օժանդակութիւնը
բարեացակամօրէն ի սպաս դնելնուն առթիւ:

ԱՐԱՐԱՏ

[Blank]
(Դատարկ|

[525 ]

ԱՐԱՐԱՏԵԱՆ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

Alexander Soghigian,
1 Taylor Street,
BOSTON, MASS.

Haroutun Selian,
112 Carlton Street,
TORONTO, CANADA.

Dikran Chitjian,
1824 W. Jackson Blvd.
CHICAGO, ILL.

Haig Carahjian,
97 P. O. Box,
WHITINSVILLE, MASS.

Mesrob Meroian,
63 P. O. Box,
INDIAN HARBOR, IND.

ՍՏԱՑԱԾ ԵՆՔ

1.- ԹԷՈԴԻԿԻՆ ՏԱՐԵՑՈՅՑԸ, 1928, 22րդ
ՏԱՐԻ:

Աւելի բան 650 փոքրատառ ԷջերէԷ
բաղկացեալ այս հրատարակութիւնը անգամ
մըն ալ կուգայ Հայ մատենագրութիւնը
ճոխացնելու եւ անխոնջ հեղինակին համբաւն
արդարացնելու: Ամէն Հայ զայն պէտք Է
ունենայ իր գրադարանին կամ սեղանին
վրայ` տարի մը ամբողջ համով հոտով,
հաճոյալի, օգտակար եւ հետաբրբրական
ընթերցումի վայելքն ունենալու hwuun:

ԳԻՆ ԵՐԿՈՒ ՏՈԼԱՐ
Դիմել Արարատին հատ մը ապահովելու հա-
մար:
2.- ԼԸ ՍՕԼԷՅ Տ՞ՕԹՕՄ, Ֆրանսերէն լեզուով
Հայաշունչ բերթուածներ: Հեղինակ` Աստուր
Նաւարեան, Հրատարակութիւն Պալենց
Գրատան, Փարիզ:

ԳԻՆ 4 ՖՐԱՆՔ

Carnik Kavafian,
443 Bergenline Ave.
WEST NEW YORK, N. J.

B. Zorabedian,
52 Lexington Ave.
NEW YORK, N. Y.

Sahag Gernigian,
565 Braddock Ave.
BRADDOCK, PA.

Manoug Hagopian,
BRADDOCK,
PA.

Nishan Hachigian,
13 Victoria Ave.
GUELPH, ONT.

ԱՐԱՐԱՏԻ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒՆ
ԵՒ ՀԱՄԱԿԻՐՆԵՐՈՒՆ

Արարատի Գ. Տարուան Ա. Թիւէն
սկսեալ թերթին ծաւալը կը շատցնենք` մեր
Հայորդիներուն եւ բազմաթիւ համակիր-
ներու թելադրութեանց ու բաղձանքին տեղի
տալու համար: Ասով կարելի պիտի ըլլայ
Գանատայի այս ու այն կողմը ցրուած մեր
փոքրիկ Հայ իշխանիկներուն գրչափորձերուն
աւելի լայն չափով հիւրասիրութիւն ցոյց
տալու եւ մանաւանդ պարբերական տեղեկու -
թիւններ հրատարակելու Հայաստանէն եւ
Հայ Աշխարհէն` ինչ որ ալ աւելի պիտի
մօտեցնէԷ մեր տղաքը դէպի տոհմիկ կեանքին:

“ Ararat Monthly ”
P. O. Box 184,
Hamilton, Ont.
CANADA.

[ 526 ]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Որկան եւ ժամադրավայր
Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան:

ARARAT MONTHLY
Organ of the Armen-
ian Boys? Union
of Canada.

The only Armen-
ian paper in
British North

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը թիւ-
երու համար 1.25

տոլար, արտասահման` Subscription. -
մէկուկէս տոլար: $1.25 a year.
ADDRESS. -

Տնօրէն Խմբագիր

“Ararat Monthly”
P.O. Box 184,

Ա. 1. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ Hamilton, CANADA.

ՀԷՄԻԼԹԸՆ, ՓԵՏՐՎԱՐ, 1928.

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ՆՊԱՏԱԿԸ

Պատանեկան այս թերթին նպասակն Է.

Ա.- Միութեան կապ մը ըլլալ այս երկրին զանազան կողմերը ցրուած
դեռատի Հայորդիներուն միջեւ` զանոնբ մէկզմէկու տեղեակ պահելով եւ
միշտ թելադրելով որ իրարու հետ հաղորդակցին նամակներով եւ կամ կարելի
ուրիշ միջոցներով:

Բ.- Միշտ յիշեցնել որ ազգին այս թանկագին բեկորները շարունակական
շփման մէջ գտնուին իրենց հեռաւոր սիրելիներուն եւ ազգականներուն հետ`
թղթակցելով անոնց հետ:

Գ.- Qwunup տոգորել Հայացի զգացումներով, տեղեակ պահել Հայ
աշխարհին եւ պատրաստել զանոնք ՀԱՐԱԶԱՏ ԵՒ ԱԶԳԱՍԷՐ Հայեր մեծնալու՝
միեւնոյն ատեն անոնց մատաղ մտքին մէջ դրօշմելով Մեծն Գանատայի լաւա-
գոյն եւ օգտակար բաղաբացիներն հասնելու կարեւորութիւնը:

Դ.- ժամադրավայրը դառնալ անոնց զգացումներուն, մտածմանց եւ գոր-
ծունէութեանց` հիւրասիրելով անոնց գրչափորձերը եւ քաջալերելով զանոնք
որպէսզի Հայ Լեզուն մշակեն` թէեւ Հայերէ մէկուսացած:

Ե.- Մեթոտիկ շրջաբերականներով խորհուրդներ տալ մեր այս փոքրիկ
եղբայրներուն, թելադրութիւններ ընել եւ ի պահանջել հարկին չի խնայել
անոնցմէ որեւԷ նիւթական եւ բարոյական աջակցութիւն:

Զ.- Տաքուկ հիւրասիրութիւն ցոյց տալ անոնցմէ որեւէ մէկուն` երբ
ՀԷմիլթըն այցելելու պատեհութիւնն ունենան:

Է.- Քաջալերել զանոնք յարաբերութիւն հաստատելու համար Գանատայի
զանազան քաղաքներու մԷջ կազմակերպուած Երիտասարդական եւ Պատանեկան
միութեանց հետ` ապագային անոնց գործօն ուժն ըլլալու hwuun:

[527]

=» ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Հետեւեալները մԷկ տարուան Արարատ կը
նուիրեն.

Ա. Քէշիշեան, Նիւ Եորքջէն` Տիկին Մարի
Սահակեանի, Հալէպ:

Ա. Վարդեան, Րիճվուտէն, Տկ. Ա.
Ղազարեանի, Րիճվուտ:

Տիգրան Դարբինեան, Ինտիըն Հարպըրէն՝`

1.- Սամսոն Դաւիթեանի, Ինտիըն Հարպըր:

2.- Վ. Թումասեանի, Ինտիըն Հարպըր:

Sp. Ս. Բարեջանեան, Ուստըրէն` Վահագն
ճիրեանի, Ուաթըրթաուն:

Sy. Վարդանուշ Մատթէոսեան, ՖօրտսընԷն՝
Ս. Պայտարեանի, Ֆրանսա:

Տիկին Ազնիւ ՏԷօմպէլէկեան, Ֆիլատել-
ֆիայԷն`

1.- Տիկին Նեվրիկ Թմբուկեանին, Ֆիլա-
տելֆիա:

2.- Տիկին Ա. Քըզիւլեանի, Ֆիլատելֆիա:

Բարեկամ մը Տիթրոյթէն`

1.- Սահակ Գալուստեանի, Էճվուտ:

3.- Թ. Ա. Պօզեանի, Նիւ Փօրթ:

3. Սըլիեան, Թօրօնթոյէն` 3.
Տումեճեանի, Պոլիս:

Արարատի վարչութիւնն իր շնորհակալու-
թիւնը կը յայտնէ վերոյիշեալ նուիրատու-
ներուն թերթը բաջալերելնուն համար:

ԱՐԱՐԱՏԸ ՔԱՋԱԼԵՐԵՑԷՔ

Այս թերթը թէեւ պատանեկան որկան մըն
Է եւ գրողները մեծ մասամբ փոբրիկներ`
բայց հետաբրբրական Է եւ հաճելի ու կարժէ
ամէն կերպով քաջալերել զայն տեւական
հրատարակութիւն մը ըլլալու եւ իր Հայացի
դերը շարունակելու մեր նորահաս սերունդին
համար, որ տակաւ կօտարանայ Հայութենէն:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳԻՐԻ

Շնորհակալ ութեամբ կարձանագրենք հետեւ -
եալ վճարումները:

Տիգրան Գէորգեան, Տիթրոյթէն՝ 1.25
Sy. Շ. ՉԷրչեան, Տիթրոյթէն՝ 1.25
Ք. Մանուկեան, Տիթրոյթէն՝ 1.25
Sy. Ա. Ղազարեան, Րիճվուտէն՝ 1.00
Sy. Ա. Յովհանէսեան, ՄիտվիլԷն՝ 1.00
Ե. Դաւիթեան, ՆիակարաֆօլսԷն՝ 1.00
Մ. Քէհեաեան, Նիւ Եորքջէն՝ 1.00
Ա. ՊԷզազեան, Նիւ Եորքէն՝ 2.00
Sy. Ս. Մանթարեան, Ուստրէն՝ 2.00
Ն. Նիկողոսեան, Տիթրոյթէն՝ 1.00
Ս. Համբարձումեան, ՊրէնթֆօրտԷն՝ 1.00
Տ. Պ. Հերոկեան, Ֆրէզնոյէն՝ 1.00
Գ. Տէրտէրեան, Ֆրէզնոյէն՝ 1.00
Մ. Մանուկեան, ՖրէզնոյԷն՝ 1.00
Ե. Յովհանէսեան, Ֆրէզնոյէն՝ 1.00
Գ. Յարութիւնեան, ՖրԷէզնոյէԷն՝ 1.00
Կ. Կօշկարեան, Ֆրէզնոյէն՝ 1.00
Ա. Զարեկեան, Լօրէնսէն՝ 1.00
Ա. Գալուստեան, Տիթրոյթէն՝ 1.00
Ա. Մակարեան, Իսթ ՍԷնթ Լուիզ՝ 1.00
Գ. Կակօեան, Ինտիըն Հարպըր՝ [...? ]
Հ. Գափուսուզեան, Թօրօնթօ՝ 1.25
Sy. Ա. Յովսէփեան, Lou Էնճլըս՝ 2.00
Sp. Բարեջանեան, Ուստըր՝` 3.00
Գ. Լուսիկեան, Հայլէնտ Բարք՝ 3.00
Գ. Պլիկեան, Տիթրոյթ՝ 1.00
Հ. Մատթոսեան, Ֆօրտսըն՝ 2.00
Sy. Ա. ՖԷրմանեան, ՖրԷնբֆօրտ՝ 1.00
Մ. Պօզեան, Տիթրոյթ՝ 3.00
Ա. Մելքոնեան, Թրոյ՝ 1.00
Sy. Լ. Հաճեան, Չըլսի՝ 1.00
Ս. Տէմիրճեան, Նիւ Եորքջ՝ 1.00
Պ. Մարանեան, Տիթրոյթ՝ 1.25
Դ. Քարողլանեան, ՀԷյվըրհիլ` 1.00

Օր. Լուսիա Սարգիսեան, ՖրէզնոյԷն՝

Երգարաններու համար` 4.00
Օր. Լ. Շաբարճեան, Թրոյ՝ 1.25
Օր. Ա. Նազարէթեան, Թրոյ՝ 1.25
Մ. Հայրապետեան, Թրոյ՝ 1.50

Մեր բաժանորդներէն պիտի խնդրէինք
նկատի ունենալ թէ Արարատի բաժնեգինը մէկ
տոլար եւ քսանը հինգ սէնթ Է եւ արտասահմանի
համար ալ տոլար ու կէս:

[ 528]

ADAMS

Գ. ՏԱՐԻ ՓԵՏՐՎԱՐ, 1928 ԹԻՒ 2

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

ՀԱՅ ԴՊՐՈՑԻ ՄԸ ԲԱՑՈՒՄԸ

Նոր Տարիէն սկսեալ ՀԷմիլթընի Հայ
Դպրոցը վերաբացուեցաւ: Տիկին Սաթենիկ
Երուանդ Մուրատեան, այս տարուան մեր
ուսուցչուհին, եւ դպրոցի վարչութիւնը
իրենց ուսերուն վրայ վերցուցած են ծանր
եւ պատասխանատու գործ մը, որ կատարեալ
յաջողութեան մը ամէն հաւաստիքջներն ունի`
նկատի ունենալով գործող անձերու անհատ-
ականութիւնը:

ՀԷմիլթընի Հայ գաղութը մեծ պակաս մը
կը լրացնէ Հայ Դպրոցին բացումով: Այս
բաղաքին մէջ մենք ունինք աւելի բան վաթսուն
երկսեռ նորահասներ, որոնց հայերէն դաստի-
արակութիւն տալը կենսական կարեւորութիւն
մըն Է եւ ազգասիրական խոշոր ձեռնարկ up:
Ու այդ ձեռնարկին երբ լծուած են սրտցաւ
անհատներ եւ ծառայելու պատրաստակամ ազնիւ
ուսուցչուհի մը, գաղութին կը մնայ հոգւով
ու սրտով թեւ ու թիկունք կանգնիլ wunug~
գուրգուրալով նորաբաց դպրոցին վրայ,
բաջալերելով զայն եւ ապահովելով անոր
գոյութիւնը:

Ազգերու ձուլարանը դպրոցն Է: Պանդուխտ
հորիզոններու ներքեւ ապրող Հայ գաղութներ
կը կորսուին, ինքնասպան կըլլան` եթէ ան-
տեսեն նոր սերունդը եւ անոնց զլանան
ազգային առոյգ եւ զօրեղ դաստիարակութիւն
մը, որը պիտի ըլլայ միայն հիմն ու յեն-
արանը Հայ ցեղին գոյութեան:

Արարատ հրճուանբով կողջունէ Հայ
Դպրոցի բացումը ՀԷէմիլթընի մէջ եւ կը մաղթէ
անսայթաք յարատեւութիւն՝` զայն ճշմարիտ
ազգային վառարան մը դարձնելու համար:

ԽՕՍՏՄՆԱԼԻՑ ՇԱՐԺՈՒՄ ՄԸ

Գանատայի բանի մը Հայաշատ քաղաքներու
Երիտասարդական եւ Պատանեկան Միութիւններն
այս օրերուս խորհրդակցութեան մէջ են իրարմէ
բոլորովին անկախ ուղղութեամբ գործող մար-
միններու միջեւ հասարակաց գետին մը ստեղ-
ծելու եւ հիմը դնելու Գանատահայ Երիտասար-
դաց Միութեան մը:

Գաղափարը տրամաբանական Է եւ օգտակար:
ներկայիս գոյութիւն ունեցող մարմինները
անջատօրԷն փոբրաթիւ անդամներ պարունակող
եւ աննկատելի ուժեր ներկայացնող միութիւն-
ներ են, մինչդեռ անոնց հաւաքական միա-
ձուլումը զօրեղ ճակատի մը առջեւ կը դնէ
այս գաղութին ամբողջ երիտասարդութիւնը,
որ ինքնին գործօն ուժ մը կրնայ ըլլալ
Գանատայի Հայ կեանքին մԷջ:

Միացեալ Երիտասարդութեան մը Ուխտը
պատմական նշանակալից նուաճում մը կրնայ
ըլլալ` իրարհասկացողութեան ու գործակ-
ցութեան ոգին ու հմայքը ներշնչելով եւ
իրական օրհնութիւն մը բերելով մեր նորա-
հասներուն:

Ներկայ պայմաններու տակ Գանատայի Հայ
Գաղութը հազիւ թէ սերունդ մը եւս իր
գոյութիւնը կարենայ պահպանել. անգործ
մեբենայի մը կը նմանի ան, կը ժանգոտի ու
կը փտի եւ արագօրէն դէպի ինքնասպանութեան

= Ares ԱՐԱՐԱՏ

կը դիմէ` եթէ ճանապարհին վրայ հրաշբ մը
չի պատահի: Ու այդ հրաշքը մեր մանուկները,
պատանիներն ու երիտասարդներն են որ պիտի
կատարեն: Արդարութիւն ըրած չենք ըլլար
հիները քննադատելով. անոնցմԷ կարելի չԷ
այլեւս շատ բաներ ակնկալել. անոնք ալ
իրենց օրը տեսած ու վայելած են ու անզօր
այսօրուան երեւոյթները փրկելու:

Ասպարէզը նորերունն Է այլեւս. թարմ,
ինքնավստահ, ձեռներէց, դէպի առաջ խուժող,
անընդհատ դէպի վեր մագլցող նորերուն` եթէ
անոնք միացած են եւ պատկառելի ուժ մը կը
ներկայացնեն:

Այս գաղութին հայրերը գործած են
ժամանակին եւ այսօր ուժասպառ եղած: Անոնք
բանի մը տարիներ առաջ հայրենակարօտ հուրով
մորմոբած` իրենց ուշադրութիւնը միայն դէպի
հայրենիք, դէպի Հայաստան ուղղած Էին եւ
իրենց գործունէութեան եւ զոհաբերութեանց
արդիւնքը հոն տեղացուցած: Այսօր անակնկալի
մը առջեւն ենբ սակայն. ստիպուած ենբ այլ-
եւս հոս ալ գաղութը իր ազգային կենսունակ-
ութեան մէջ պահել եւ ձգուած չԷ որեւէ
Jենարան մը, որ ազգային դրօշմ կրէ եւ
տեւականութիւնը երաշխաւորուած ըլլայ:

Այո, հոս ու հոն դպրոցներ ունինք բայց
անոնք զօրաւոր հիմերու վրայ դրուած չեն.
պատահական ոգեւորութեանց ժամանակաւոր
պտուղներն են եւ ենթակայ խամրելու առաջին
իսկ երաշտով: Հայ մանուկներու Հայացի
կրթութեան մարզին մԷջ գաղութը ոչ մէկ ատեն
միացած Է մեթոտիկ գործունէութիւն մը ցոյց
տալու համար: Միացեալ երիտասարդութեան մը
համար շատ բան կայ ընելիք:

Աւելի քան երկու հազարնոց պատկառելի
այս համայնքը Հայ եկեղեցի մը չԷ ունեցած
եւ պիտի չունենայ ալ երեւոյթներէն դատելով:
Կանոնաւոր ընթերցարաններ եւ ակումբներ
չունինք եւ ասիկա պատճառ մըն Է որ ճշմարտ-
օրէն մտահոգուինբ ապագայով:

Գանատայի Հայ գաղութը դէպի գերեզման
կը յառաջանայ: Յարութեան մը պէտք ունի
ան: Ու այդ յարութիւնը մեր երիտասարդու-
թիւնն Է: Ու ան արդէն զարթնումի նշաններ
ցոյց տալ սկսած E~ եւ օր մը ասպարէզ պիտի
գայ ամբողջ Հայ կեանքը Գանատայի մէջ յեղա-
շրջելու:

ԱմԷն Հայ հրճուանբով միայն կրնայ
ողջունել զարթնող երիտասարդութիւնը, որ
միայն պիտի կրնայ ապրեցնել Հայ ոգին եւ
յաւերժացնել այս գաղութը միանալով, բարձրա-
նալով եւ բարձրացնելով:

ՔԻՉ ՄԸՆ ԱԼ ԱՐԱՐԱՏԷՆ

Այս թերթն երեք կարգի բաժանորդներ
ունի: Երեքն ալ հաւասարապէս մեր յաջող-
ութեան փափաքող:

Հատուած մը կայ, որ անմիջապէս որ
Արարատի բաժանորդագրութեան լրանալու ամիսը
կը մօտենայ յաջորդ տարուան վճարումը
կընէ` մեզի խնայելով աւելորդ աշխատանք եւ
վատնում:

Երկրորդ հատուած մըն ալ անմիջապէս կը
պատասխանԷ մեր ղրկած յուշագրին` բաժանորդա-
գրութիւնը վերանորոգելով:

Դասակարգ մը կայ սակայն, որ բաժա-
նորդագրութիւնը լրանալուն առթիւ մեր յուշա-
գիրն ստանալԷ յետոյ կը յետաձգԷ պատասխանել
եւ յետոյ ալ կերպով մը կը մոռնայ` տեղի
տալով որ դարձեալ գրենբ, ինչ որ ծախբ եւ
ժամանակի կորուստ Է մեզի համար: Ու օրին
մէկն ալ երկու տարուան բաժնեգին միասին
կըստանանք: Մեր այս կարգի բաժանորդներէն
կը խնդրենք իրենց վճարումը ժամանակին
ընել որովհետեւ Արարատին նիւթական անձուկ
վիճակը թոյլատու չԷ այսպիսի յապաղումներու:

=> Sis ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԱՇԽԱՐՀԸ

ՓՈԽԱՆՑՈՒՄԸ ԵՒ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐԸ

Արարատի անցեալ թիւով տեղեկագրած Էինք
ճորճթաունի Ագարակատան եւ ագարակներ ցրուած
Հայորդիներու, ինչպէս նաեւ որբուհիներու
հոգածութեան Արմինեըն Րըլիֆ ԷսօսԷէյշընի
կողմէ Իւնայթըտ Inns ավ ԳԷնատայի փոխան-
ցումը:

Արարատ կը փափաքի յայտարարել թէ այս
վերջին մարմնոյն հետ ալ որեւԷ պաշտօնական
կամ անպաշտօն կապակցութիւն մը գոյութիւն
չունի ինչպէս չունէր Գանատայի Հայանպաստ
Ընկերութեան հետ: Եւ սակայն նկատելով որ
այս թերթը իր որոշ դերն ու ազդեցութիւնն
ունի յանձին մեր Հայորդիներուն, պիտի
թելադրէինբք անոնց ներկայ փոփոխութեան
ընթացքին եւ անկէ վերջ իրենց կարելին ի
գործ դնել, որպէսզի նոր կազմակերպութիւնը
ունենայ այն տպաւորութիւնը, ինչ որ նախորդն
ունեցած էր. այսինքն Հայորդիներն իրենց
նկարագրով, վարուելակերպով, ֆիզիբական թէ
մտաւորական ուժով կը կենան այն հաւասար
գետնին վրայ` ուր կը կանգնին Գանատացի
կամ որեւէ ուրիշ ազգի պատկանող պատանի-
ներ:

Մեր Հայորդիները իրենց իմաստուն
ընթացքով եւ մաբուր վարքով բարձր անուն
մը հանած են այս երկրին մԷջ եւ պարծանքն
եղած են Հայ ազգին եւ ասկէ վերջն ալ Հայ-
ութիւնը պիտի նայի իրենց իբրեւ ճշմարիտ
ներկայացուցիչները Հայ ցեղին:

Պիտի գայ այն օրը, երբ մեր այսօրուան
Հայորդիներէն շատեր բարձր դիրբեր եւ
պատուաւոր շրջանակներու պիտի տիրանան ոչ
միայն Գանատահայ կեանքի մԷջ, այլ նաեւ
իբրեւ այս երկրին բաղաբացիները՝` Գանատայի
կեանքին մէջ: Եւ այդ կորով ու աշխատանք
կը պահանջէ:

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ

Հայկազ Մեսրոպեան, որ անցեալ տարի
Ռաբվուտի մօտ ագարակի մը մԷջ վճարումով
կաշխատԷէր, Յունվար 21ին ՀԷմիլթըն գալով
երկու շաբաթ Տիկին Ալիբքսանեանի հիւր մնաց:
Անիկա շատ ազնուօրէն Արարատի տպագրական
գործերուն օգնեց այդ շրջանին: Հայկազն
Փետր. 3ին պիտի մեկնի Պրէմբթըն, տարբեր
ագարակի մը մէջ մէկ տարի աշխատելու համար:
Այդ շրջանին մէջ իր մօտերը մեր Հայորդի-
ներէն կը գտնուին Միհրան ճգնաւորեան,
Վազգէն Զատիկեան եւ Յակոբ ՏԷմիրճեան:

Յունվար 26ին Օննիկ Մելբջոնեան,
Տընվիլի մօտերը ագարակէ մը, Հէմիլթըն
այցելեց եւ իրեն համար հաճոյալի անակնկալ
մը եղաւ Հայկազին հետ եւս տեսակցիլը:
Օննիկ Մելբոնեանն ալ վճարումով կաշխատի:

ՀԱՍՑԷՆԵՐՈՒ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆ

Այս ամսուան մեր նամակներով Հայորդի-
ներուն պիտի տեղեկացնենք Օր. 3.
ճամուզեանի, Թորոս Մանուկեանի, Արշակ
Լարեանի, Յակոբ Աբրահամեանի եւ Լեւոն
Գրիգորեանի հասցէները: Մինչեւ այս ցանկին
առաքումը պիտի թելադրէինբ մեր Հայորդի-
ներուն հին հասցէներով չի թղթակցիլ:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ ԱԿՈՒՄԲ

Ակումբը անցեալ տարին փակեց պատրաստ
դրամ ունենալով` տասը տոլար վաթսուն սէնթ:
Յունվարի ընթացքին ստացած ենք Հայկ
ՄանուկեանԷ 25 սէնթ, Կիւլպէնկ ՄիւճէրէտեանԷ
50 սէնթ, Անդրանիկ Գէորգեանէ մԷկ տոլար
եւ Խաչիկ Աճէմեանէ մէկ տոլար: Գումար՝
13.35 պատրաստ:

= 6: = ԱՐԱՐԱՏ

ՆԱՄԱԿԷ ՄԸ

sees ՄԷյփոլը կոկիկ գիւղ մըն է
Թօրօնթոյէն 18 մղոն դէպի հիսիւս: Երեք
հատ եկեղեցի կայ հոն. ժողովուրդը լաւ եւ
մօտեցող Է:

Մենք, ագարակ աշխատողներս՝` նախապէս
վեց հոգի, այժմ չորս, ՄԷյփըլէն մէկուկէս
մղոն հեռու ենք եւ իրարու մօտիկ ագարակ-
ներու վրայ կաշխատինբ: Մեր շրջանակի
տուները բաւական թիւ մը կազմելնուն դպրոց
եւ եկեղեցի մը կայ: Ամէն Կիրակի հոն
կերթանք Հայ տղաբս եւ եկեղեցիէն առաջ ու
վերջ կարճ բայց տաբուկ խօսակցութիւն մը
ընելէ վերջ կը մեկնինք տեղերնիս: Ամառ
ատեն Կիրակիները միասին կանցնենք: Ձմեռը
չի ներեր այդ ընել:

Ամենէն կարեւորը չմոռնամ յիշել,
շրջակայքի ժողովուրդը ոչ միայն լաւ Է,
այլ համեղ եւ առատ ուտելիք կայ: Անոր
համար երբ ձմեռ գայ, գործերը կը թեթեւնան
բայց ուտելիքները միշտ նոյնը կը մնան եւ
այս պատճառ կըլլայ որ ամրան կշիռքնուս
վրայ 10-15 փաունտի յաւելում մը կրենք
ամէն ձմեռ: Երեսնուս գոյնը, կարմիր,
ճերմակ, պայծառ, շողշողուն եւ առողջ տեսք
մը կարտայայտէ: Բան մը, որ քաղաք երթալ-
նուս պէս տժգոյնի կը փոխուի:

Ագարակի կեանքը կը սիրենբ իր շատ մը
առաւելութիւններով. մաքուր օդ` ամենէն
կարեւորը, խաղաղութեան մէջ աշխատիլ իրիկ-
նամուտին բոլոր հրապոյրները վայելելով:
Ընտանեկան կեանքի մէջ ըլլալ` ինչպէս եւ
ո՞ւր ուտել պառկելու վրայ միշտ վստահ:
Շեշտելի կէտ մը, որ քաղքի կեանքէն
բոլորովին գերազանց Է: Ու դեռ աւելին.
ագարակի կեանբը մարդուս բարոյապէս, ֆիզիբա-
պէս եւ նիւթապէս կօժանդակէ: Այս երեքին
իմաստէն աւելի կարեւոր բան մը ըլլալ կամ
ունենալ կարելի չԷ կարծեմ: Ահա թէ ինչո՞ւ

կը սիրենք եւ գոհ ենք ագարակի կեանքէն:

Կը սիրենք, որովհետեւ ագարակի կեանքը կը
կայանայ ամէն լեզուի մէջ գոյութիւն ունեցող
երկու մեծ բառերուն վրայ 300 եւ ՀՕՄ: Հօմը
Հօփին իրականացումն Է, իսկ հօմին արժէքն
ու հրապոյրը ամէն ինչ Է:

Սիրելի Պր. Ալիքսանեան, մեր Ս.
Ծնունդի հաւաքման մասին ալ բանի մը տող
գրեմ ու վերջացնեմ ալ:

Դեկտ. 24ի իրիկունը եղբայրս
Թօրօնթոյէն եւ 3. Սողիկեանը ՀԷմիլթընէն
տեղս ժամանեցին` վագանձնին մեզի հետ
ընելու: Մենք անոնց գալէն տեղեակ, որոշած
եւ պատրաստած Էինք ամԷնբս մէկէն վեց հոգի,
Բշ. օրուան ճաշը միասին ընել, որ կը բաղ-
կանար խորոված punt եւ վառեակէ մը` իբր
գլխաւոր ուտելիք. միւս երկրորդական
ուտելիքները շատ էին:

ճաշը Հայր Մերով սկսաւ: Երկու վզերը
եւ թեւերը Քաջազին ինկան` սիրելուն համար
կարծեմ. -ասոր վրայ ահագին խնդացինք: Եթէ
մեզ այդ պահուն Րէտիօով լսողներ ըլլային՝
պիտի կարծէին թէ աշխարքը իր վերջին հասեր
Է. -բարձրաձայն խօսիլ, խնդալ, պոռալ կանչել
եւ միեւնոյն ատեն ուտել խոշոր գործ մըն Է:

ճաշէն վերջ Արտաշն ու Քաջազը սեղանը
հաւաքեցին Աւետիսն ու ես ալ պնակները
լուացինք. հիւրերուն հանգիստ տուինք:
ԱնկԷ վերջ օրն աւելի լաւ վայելելու համար
սկսանք երգ, ոտանաւոր եւ ընդհանուր խօսակ-
ցութիւն ներկային վրայ: Անոնցմէ վերջն ալ
տաբ բառախաղ մը յաջորդեց եւ անով ալ փակե-
ցինք օրուան խրախճանքը` գործերու ժամը
հասած ըլլալով:

Ուրեմն, սիրելի Ալիքսանեան, քեզի եւ
Արարատին հետաքրքրական տեղեկութիւն տալ Է
վերջ կը փակեմ նամակս:

Սիրով`
ՅԵՍՈՒ Մ. ՆԱՀԱՊԵՏԵԱՆ

27

ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Հայաստան կը կոչուի այն երկիրը, որուն
մէջ ծնած եւ ապրած են մեր նախնիք: Երկար
դարեր մեր պապերու այդ երկիրը իր առանձին
թագաւորութիւններն ունեցած Է, ու ներկայիս
անոր պզտիկ մԷկ մասը միայն պայմանաւորեալ
անկախ իշխանութեամբ մը կապուած Է
Խորհրդային Ռուսիոյ: Եւ սակայն, Հայաստանի
խոշոր մասերը դեռ կը գտնուին Թուրբիոյ,
Պարսկաստանի, Ատրպէյճանի եւ Վրաստանի
պետութեանց իշխանութեան ներքեւ:

եղած Է ժամանակ մը, երբ Հայաստան շատ
խոշոր երկիր մը եղած Է եւ իր սահմաններուն
մէջ կը համրէ եղեր եռեսուն միլիոն բնակիչ:
Բայց բաղաբական դէպքերու պատճառաւ եւ շատ
մը դժբախտ պարագաներու բերումով ներկայ
ինքնավար Հայաստանի մէջ մէկ միլիոն բնակ-
չութիւն եւ ամբողջ աշխարհի Հայերը հազիւ
երեք միլիոն կարելի Է հաշուել: Բայց Հայ
ազգը լինելով աշխարհի ամենէն բազմածին
ժողովուրդներէն մին` պիտի գայ այն շրջանը,
երբ Հայերու թիւը պիտի բարձրանայ դարձեալ ՝
բազմաթիւ միլիոններու:

Պատմական Հայաստանի սահմանակից հին
երկիրներն եղած են.- Հիսիւսէն` Պոնտոս,
Վրաստան եւ Աղուանից երկիրը, Արեւելքէն՝
Կասպից Ծով եւ Պարսկաստան, ՀարաւԷն՝
Ասորեստան եւ Միջագետք, իսկ Ռուբինեանց
թագաւորութեան ժամանակ` Միջերկրական Ծով,
իսկ Արեւմուտբէն` Ալիւս Գետ: Այս սահման-
ները միշտ այսպէս չեն մնացած, այլ արտաքին
յարձակումներու հետեւանքով մեծամեծ փոփոխ-
ութիւններ կրած են:

Պատմական Հայաստան չորս գլխաւոր
մասերու կը բաժնուի.- 1. Մեծ Հայք, 2. Փոքր

[ 533 ]

ԱՐԱՐԱՏ

ՀայՔ, 3. Կիլիկիա եւ 4. Հայոց Միջագետք:
Սակայն բուն Հայաստան կոչուած երկիրը Մեծ

Հայքն En իր տասնըհինգ նահանգներով:

Հայաստանի գլխաւոր լեռներն են Արարատ
կամ Մասիս, որ Հայոց ամենէն բարձր լեռն
Է, յետոյ կուգայ Արագած: Այս երկու լեռ-
ներն ալ կը գտնուին ներկայ Խորհրդային
Հայաստանին մԷջ: Պատմական Հայաստանի միւս
լեռներն են Կովկասեան լեռնաշղթան,
Պարխարեան լեռները եւ Տաւրոսի լեռնաշղթան:

Նշանաւոր գետերն են.- Արաքս կամ
Երասխ, որ Հայերու նուիրական գետն Է: Կուր,
որ յետոյ կը միանայ Արաքսի եւ կերթայ
թափիլ Կասպից Ծով: ճորոխ գետը կը բղխի
Կարնոյ լեռներէն եւ կը թափի Սեւ Ծով:
Եփրատ եւ Արածանի գետերն ալ նմանապէս
Թրքահայաստանի հիսիւսային լեռներէն կը
բղխին եւ նախ իրարու ու յետոյ ալ Տիգրիս
գետին միանալով կերթան Պարսից ong:

ներկայ Հայաստանի մէջ կը գտնուի
Սեւանայ լիճը, որ նաւարկելի Է եւ ընտիր
ձուկ ունի: Վանայ Լիճը կը գտնուի Թրքական
Հայաստանի մԷջ:

Հայաստան հրաշալի երկիր մըն Է, գեղե-
ցիկ եւ բարեբեր: Սուրբ Գրոց աւանդութեան
համաձայն Դրախտը Աստուծոյ կողմէ Հայաստանի
մէջ շինուած Էր: Արդէն Հայաստան ինքնին
դրախտ մընէ` եթէ խաղաղ ապրի:

Մեր երկիրը ամէն տեսակ ընտիր կենդանի-
ներ ունի: Իսկ հարուստ Է նաեւ այլազան
հանբջերով, որոնց գլխաւորներն են պղինձ,
կապար, երկաթ, արծաթ, ոսկի, հանբածուխ,
նաւթ կամ քարիւղ եւլն:

Աշխարհի չորս կողմերը պանդուխտ ապրող
աւելի քան երկու միլիոն Հայեր սրտատրոփ
կըսպասեն այն ժամուն, երբ Հայաստան քաղաբ-
ականապէս անկախ ու ապահով ըլլայ եւ իր
դռները լայնօրէն բանայ որպէսզի երթան
իրենց պապերու երկիրը շէնցնեն եւ վայելեն:

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

ՊԵՏՐՈՍԻՆ ԾՆՈՒՆԴԸ

- Ոհ, ինչ անուշ կը հոտի, ըսաւ Պետրոս
իր գլխարկը սեղանին վրան նետելով եւ թեւը
մօրը վզին շուրջը փաթտելով:

- Ծնունդ Է, աղուորս, պատասխանեց
մայրը` ամանին կափարիչը բանալով, ուր
Պետրոսի աչքերուն երեւցաւ խոշորկեկ,
գիրուկ, կարմրուկ սագ up:

- Մայրիկ, սանկ աղուորիկ Ծնունդի
հաւաքոշթ մը եւ հաճոյալի ժամանց մը կրնա՞նք
ունենալ:

- Բայց ի՞նչ տեսակ հաւաքոյթ մը եւ
ժամանց մը պիտի ուզէիր ունենալ, Պետրոս-
իկս, հարցուց մայրը անուշիկ ժպիտով մը:

- Անցեալ օր թերթի մը մէջ հաւաբքոյթի
մը մասին կարդացի, որ օրերով տեւած Էր,
սանկ անվնաս, հաճոյալի հաւաքոյթ մը ըսել
կուզեմ, որ բիչ մը երկար կրնայ տեւել:

- Բայց ո՞վ պիտի կանչենք, զաւակս, այդ
բու հաւաբոյթիդ:

- Մայրիկ, անուշիկ մայրիկ, անցեալ օր
դրացի կիներուն հետ քու խօսակցութեանդ ատեն
լսեցի որ Սարգիսին մայրը մեռած Էր եւ
Վարդանուշինն ալ ծանր հիւանդ ըլլալով
հիւանդանոց փոխադրուած. երկուքին հայրերն
ալ աղքատ են եւ եթէ հրաման ընես որ այս
շաբաթ երկուքն ալ մեր տունը հրաւիրենք`
շատ երջանիկ պիտի ըլլամ: Թոյլ պիտի տաս
ինծի, այնպէս չԷ՞ անուշ մայրիկ:

Սայրիկը ողջագուրեց Պետրոսը եւ անոր
այտերն համբուրելով ըսաւ.

- Այո, Պետրոսիկս, իմ անուշիկ բարի
զաւակս, ըսածիդ պէս թող ըլլայ, խեղճերուն
եւ դժբախտներուն երջանկութիւն եւ մխիթար-
ութիւն պարգեւելու համար Էր որ շատ, շատ
տարիներ առաջ աղուորիկ, անուշիկ Յիսուս
Մանուկը այս աշխարհը եկաւ եւ մեզի Ծնունդի
Տօնը պարգեւեց, շատ լաւ մտածեցիր, ուրեմն

մենք ալ Յիսուսի պէս ուրիշները ուրա-
խացնելու եւ զանոնբ մխիթարելու ենք:

Ու Պետրոսին մայրիկը մԷկմԷկ նամակ
գրեց Սարգիսին եւ Վարդանուշին հայրիկին
եւ զանոնք Ծնունդի շաբաթը իրենց տունն
անցնելու հրաւիրեց:

Անոնք եկան:

Ոհ, ինչ երջանիկ հաւաքոյթ մըն En
ատիկա Պետրոսին համար: Տան քովի փոքրիկ
բլուրը սառոյցով պատած En, ինչ հրաշալի
զբօսանբներ կունենային դէպի վար սահելով
եւ դէպի վեր մագլցելով: Մանաւանդ
Վարդանուշ, որ դեռ նոր կը վարժուէր սահնակ
խաղալու` որքան ուրախ Էր տեսնելով որ թէ
Սարգիս եւ թէ Պետրոս շատ ազնիւ կը գտնուէին
իրեն հանդէպ եւ իրեն կը սովրեցնէին միշտ
եւ երբեմն ալ զինբ կը բռնէին որ իյնալով
որեւէ վտանգ մը չի պատահԷէր իրեն:

Այդ շաբաթը իրական երջանիկ Ծնունդի
մը շաբաթը եղած Էր թէ Պետրոսին եւ թէ իր
երկու փոքրիկ հիւրերուն համար:

Ու Պետրոս գոհ Էր որ իր ունենալիք
երջանկութիւնը բաժնած Էր ուրիշ երկու
տարեկիցներու միջեւ եւ ինքն ալ հետեւած
En Յիսուս Մանուկին օրինակին` որ դարեր
առաջ երկնքի երջանկութիւնը ձգելով եկած
էր երկիր կեանջ, մխիթարութիւն եւ սփոփանք
տալու ամէն անոնց որոնք կարօտը կը բաշէին:

Պետրոս իր ստացած բոլոր նուէրները իր
ծնողաց հրամանով բաժնեց իր երկու փոբրիկ
բարեկամներուն, որոնք շաբաթը լրանալԷ յետոյ
իրենց տուները վերադարձան` շնորհակալ
ըլլալով իրեն:

Բարի եւ ազնիւ տղաք, որբան ալ հարուստ
եւ երջանիկ ըլլան` միշտ բաժին կը հանեն
իրենցմէ աղքատ տղայոց:

ՐԱԹՍԷՅ
ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

- 9 -

ՀԱՅ ԼԵԶՈՒՆ ՍԻՐԷ

Հայրենիքդ ու Հայ լեզուն սիրէ, ով
Հայ պատանի: Քու Հայրենիքդ En որ կեանք
տուաւ քու ծնողաց, որոնբ այնքան կը գուր-
գուրան բու վրադ` եթէ ողջ են եւ որոնց
անուշիկ պատկերը կը տեսնես երազիդ մէջ,
մտածկոտ եղած ատեն, ճաշի նստած ժամանակդ
եւ աշխատանքի պահուդ` եթէ արդէն մեռած են:
Հայրենիքդ սիրէ` որովհետեւ ազգիդ եւ անոր
գեղեցիկ Հայ Լեզուին օրօրանն Է եղած ան,
բու Մայր Հայաստանդ:

Հայրենիքէդ հեռու կապրիս հիմայ` բայց
կրնաս սիրել զայն եթէ սիրես ու գուրգուրաս
Հայ Լեզուին վրայ, որ ժառանգ մնացած Է
մեր նախահայրերէն: Անով խօսեցաւ քեզի
մայրդ, գուրգուրաց վրադ, երգեր երգեց
օրրանիդ առջեւ եւ իր մայրական սէրն արտա-
յայտեց անուշ անուշ խօսելով բեզի:

Հայ Լեզուն սիրէ, սովրէ, կարդա եւ
մշակէ զայն օրէ on: Մի նետեր զայն, մի
ատեր զայն: Լեզուներու ամենագեղեցիկն Է
Հայ Լեզուն:

Կարդա Հայ Լեզուն թերթերու վրայ,
գրքերու մէջ: Երգէ անով ուրախութեան եւ
տրտմութեան ատեն, աշխատանքի եւ հանգստի
ժամանակ:

ՍիրէԷ Հայ Լեզուն, սիրուն Հայ աղջիկ:
Սայրիկդ սովրեցուցած Է զայն եւ աւելի
գեղեցիկ Է բոլոր լեզուներէն, որոնբ կը
սովրիս օտար երկիրներու մէջ, դպրոցներու
մէջ:

Սիրենք Հայ Լեզուն բոլորս ալ` եթէ
ճշմարիտ Հայեր ենբ, իրական Հայու զաւակ-
ներ: Թող մենբ անով պարծինբ, վաղը մեր
յաջորդներուն ալ սովրեցնելու համար:

Հայ Լեզուն սիրենք, հայրենիբնիս սիրած
կըլլանք, Հայ մեծցած ու Հայ ապրած կըլլանք:

Օրհնեալ ըլլայ Հայ Լեզուն, Դրախտէն
եկած, Հայաստանի մէջ գեղեցկացած եւ մեզի

[ 535]

ԱՐԱՐԱՏ

կտակուած հրաշալի գանձ մըն Է ան. պահենք
զայն եւ սիրենք զայն:

ՌԱՔՎՈՒՏ
ԿԻՒԼՊԷՆԿ ՄԻՒՃԷՐԷՏԵԱՆ

ՑԱՏՔԷ ԲՈՒԹԻՍ ՎՐԱՆ
-Շարունակութիւն նախորդ թիւէն-

Ցատբէին եղբայրները դեռ տուն չէին
եկած: Ցատբէն մոգական կօշիկները իր ծնողաց
ցոյց տուաւ եւ պատմեց անոնց թէ ինչպէս
ձեռբ անցուց զանոնք: Պատմեց նաեւ հսկային
մասին եւ թէ ինչպէս քիչ մնացած Էր որ
եղբայրներուն հետ փուռը նետուէր եւ ամէնքը
միասին խորտիկ դառնային:

ճիշտ այն ատեն եղբայրներն ալ տուն
հասան: Ամէն կողմ ուրախութեան արցունքներ
կը նշմարուէր:

ժամանակ մը վերջ ՑատբԷ Մատիս Վրան
մտադրեց թագաւորին pny երթալ: Կը փափաբէր
մոգական կօշիկները թագաւորին տալ եւ խնդրել
անկէ որպէսզի երկրին բոլոր դեւերը սպան-
ուէին: Ցատքէին բարեկամները անոր համամիտ
գտնուեցան:

Ցատբէն շուտ մը պատրաստուեցաւ. մոգ-
ական կօշիկներն հագած Էր: Դեռ իրենց դրանն
առջեւ` ան ըսաւ կօշիկներուն.

- Դէպի թագաւորին պալատը:

Քանի մը վարկեան վերջ հոն հասած Էր
արդէն: Թագաւորին ծառաները շատ զարմացան
անոր վրայ եւ զայն շրջապատեցին: Սկսան
հարցումներ հարցնել, բայց Ցատբէն ժամանակ
վատնել չէր ուզեր եւ պահանջեց որ զինքը
անմիջապէս թագաւորին առջեւն հանեն:

Ցատբէն շատ ցած խոնարհութիւն մը ըրաւ
թագաւորին առջեւ եւ պատմեց անոր ինչ որ
գիտէր դեւին

- 10 - ԱՐԱՐԱՏ

մասին` յուսալով որ նորին վեհափառութիւնը
հրովարտակ մը հանէր` երկրին բոլոր դեւերը
սպանելու համար:

Յետոյ Ցատբէն խօսեցաւ մոգական կօշիկ-
ներուն մասին: Թագաւորը բնաւ զանոնք չէր
տեսած բայց լսած անոնց մասին: Ցատբէին ըսաւ
թէ շատ պիտի փափաբէր զանոնք ունենալ:

Այն ատեն Ցատբէն կօշիկները հանեց եւ
գահին առջեւ բերաւ: Անոնք անմիջապէս խոշոր-
ցան այնչափ որ թագաւորին յարմարէին:

Թագաւորն Ցատքէին հարցուց իր ընտա-
նեկան պարագաներու մասին:

- Իմ հայրս Կոմս Ապին Է:

- Կոմս Ապին, բացագանչեց թագաւորը,
ան ժամանակին իմ սիրելի բարեկամներէս մէկն
էր, շատ ուրախ եմ որ ան դեռ կապրի:

Անմիջապէս ծառաներ ղրկուեցան որպէսզի
Կոմսն ու Կոմսուհի Ապին պալատ բերեն: Ու
երբ անոնք եկան` թագաւորը շատ ազնիւ
գտնուեցաւ անոնց հանդէպ: Ցատբէին իւրա-
բանչիւր եղբայրը մԷկմէԷկ պաշտօնեաներ եղան
պալատին մէջ եւ ինքը, Ցատբէն, թագաւորին
գլխաւոր Մանկլաւիկն եղաւ: Թագաւորն երբէք
անկԷ աւելի լաւ Մանկլաւիկ մը ունեցած »էր:

Ցատբէին ծնողքը այլեւս շատ երջանիկ
էին, եւ իրենց օրերը վերջացուցին կատարեալ
երջանկութեան եւ հանգստութեան մէջ:

ԹOՐOLRO
Թարգմ. Անգլ.
ՎԱՐԴԵՐԵՍ ՆԱՀԱՊԵՏԵԱՆ

ԾԻԾԱՂԻ ԲԱԺԻՆ

Այս վարկեանիս դադրեցուցէք Արարատը,
չեմ ուզեր Դաշնակցական թերթի մը բաժա-
նորդագրուիլ:

- Բաժանորդ մը Տիթրոյթէն:

Արարատը դադրեցուցէք, չեմ ուզեր հակա-
դաշնակցական թերթ մը կարդալ:
- Բաժանորդ մը Թօրօնթոյէն:

Ընթերցողներուն հարցնենք.
- Վերիններէն ո՞րը իրաւ Է:

Ծան. Խմբ. Արարատի Գանատահայ Լուրերու
բաժնին մէջ այս կամ այն կազմակերպութեանց
գործունէութեանց եւ հանդէսներուն մասին
գրելով թերթը կուսակցական եղած չըլլար՝
այլ լրագրական իր իրաւունքները կը գործա-
դրէ:

ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԵՒ ՔԱՋ ՊԱՏԱՆԻՆ

Սուրէն, աղքատիկ ծնողաց զաւակն En:
Գալիֆորնիոյ մեծ քաղաքներէն միոյն խոշոր
վաճառատուններէն մէկուն մէջ կաշխատԷր`
լրատարութեամբ եւ զանազան ուրիշ գործերով:
Վաճառատունը հարուստ Հայու մը կը պատկանեԷր:

Հակառակ անոր որ Սուրէն դեռ հազիւ
տասնըեօթը տարեկան կար` իր ազնիւ, պար-
կեշտ, հաճելի եւ ուղղամիտ բնաւորութեամբ
թէ վաճառատան տիրոջ եւ թէ իր շուրջը
գտնուողներէն սիրուած Էր:

Ծնունդին օրը Սուրէն իր վարպետէն
գեղեցիկ եւ նոփնոր հեծելանիւ մը նուէր
ստացած Էր: Այդ օրերուն արդէն ինքնաշարժ-
ները ընդհանրացած չէին եւ շատ քիչ ուղղութ-
եամբ շոգեկառբեր կերթեւեկէին:

Անգամ մը, Պարոն Կարպիսեան, Սուրէնին
վարպետը, զայն իր գրասենեակը կանչելով
ըսաւ.

- Սուրէն, զաւակս, այսօր քեզ կարեւոր
տեղ մը լրատար պիտի ընեմ, իմ եղբօրս, որ
բանի մը մղոն հեռուն իր ամարանոցը կը
գտնուի այս օրերս, սա նամակն Է տանելիքջդ,
հոն պիտի սպասես պատասխանը առնելու համար
եւ անմիջապէս պիտի վերադառնաս:

- 11 -

Սուրէն նամակն առնելով իր հեծելանիւին
վրան ցատբեց ու անհետացաւ: Քաղաքէն դուրս
ճամբան բաւական ամայի Էր եւ խիտ անտառի
մը մէջէն կանցնէր: Շատ բաներ լսած Էր այդ
տեղերու մասին. աւազակներու եւ գողերու
մասին, որոնբ շատ անգամներ անցորդները կը
կողոպտէին: ՄԷկ խօսքով ճամբան ապահով sEn
եւ ալ աւելի վտանգաւոր Սուրէնին համար`
բանի որ աւազակներ ընդհանրապէս սովորու-
թիւն ունէին վաճառատանց եւ դրամատուններու
լրատարները դիւրութեամբ ճանչնալու` բանի
որ այս վերջինները շատ անգամներ խոշոր
գումարներ կը փոխադրէին հոս ու հոն:

ճամբան դէպբջ մըն ալ չի պատահեցաւ եւ
Սուրէն ապահով իր տեղն հասաւ եւ նամակը
տիրոջն յանձնեց:

- Հազար բարով, ըսաւ Պր. Կարպիսեան
եւ նամակը կարդաց:

Ընթերցումը լրացնելէԷ յետոյ ան պահ մը
շփոթեցաւ: Եղբայրը այդ օրն իսկ առեւտրական
կարեւոր ձեռնարկի մը համար չորս հազար
տոլար վճարել ստիպուած Էր եւ այդ գումարին
համար Էր որ պատանի Սուրէն այժմ իր առջեւ
կը գտնուէր:

Գզրոցէն հազար տոլարնոց չորս հատ
վաւերացուած դրամաթուղթեր հանեց, զանոնք
խնամբով փաթտեց եւ Սուրէնին դառնալով ըսաւ.

- Տղաս, շատ զգուշութեամբ վերա-
դառնալու ես, կարեւոր գումար մըն Է որ
հետդ կը տանիս եւ դուն կրնայ պատահիլ
ճամբան վտանգաւոր մարդոց հանդիպիս, ամէն
պարագայի տակ նայէ որ բովիդ աւանդը ապահով
եղբօրս հասցնես:

Սուրէն այդ խոշոր գումարը առնելով
աճապարանօք ճամբայ ինկաւ դէպի քաղաք:
ճամբան միեւնոյն անտառի ամայութեան մէջէն
կանցնէր եւ այս անգամ ան բիչ մը աւելի
աճապարանբի մէջ En ժամանակ առաջ քաղաք
հասնելու համար:

[ 537]

ԱՐԱՐԱՏ

Ան շատ մը այդպիսի կարեւոր գործեր
կատարած էր իր տիրոջը համար, բայց ասիկա
առաջին անգամն Էր որ խոշոր գումար մը հետը
այդպիսի վտանգաւոր տեղերԷէ կը փոխադրէր:
Եւ սակայն ան որեւէ վախ չունէր. միայն թէ
զգուշութեան համար եւ իր քով գտնուած
աւանդը ապահով տեղ հասցնելու մարմաջով իր
հեծելանիւն արագօրէն կը Քբշէր:

Անտառին խորն յանկարծ երկու ստահակ-
օրէն հագուած աւազակներ իր դէմն ելան եւ
ազդարարեցին իրեն անմիջապէս կենալ: Սուրէն
առանց կարեւորութիւն տալու անոնց ճամբան
շարունակեց` այս անգամ իր սրունքները ալ
աւելի կրկնապատկելով անիւներուն վրան:

Զէնբքի հարուածներն սկսան իր ետեւէն
պայթիլ: Գողերը կատակ չէր որ կընէին: Պէտք
էր ճար մը գտնել:

Անիկա հնարամտութիւն մը մտածելով
կարծես թէ զարնուած` հեծելանիւէն վար
ինկաւ:

Գողերն հասան իրեն բով եւ խորհելով
թէ մեռած Է կամ ծանրօրէն վիրաւոր` առանց
պատշաճ զգուշութեան սկսան զայն քաշկռտել
եւ քննութենէ անցնել: Սուրէն յանկարծ անոնց
առջեւ ցցուեցաւ, մէկուն ձեռբջէն ատրճանակը
կորզեց եւ միւսին ալ անակնկալ բռունցք մը
տալով գետին տապալեց:

Երկու ստահակներն ալ անձնատուր եղան
Սուրէնին, որ զանոնք իր առջեւ խառնելով
եւ ինքն ալ անոնց ետեւէն բալելով քաղաք
հասան, ուր դրամը ապահով յանձնեց իր
տիրոջ եւ երկու չարագործներն ալ ոստիկանա-
տան, ուր դատուելով իրենց պատիժն ստացան:

Սուրէն արդէն շատ լաւ հասկցաւ հնարա-
մտութեան եւ վարպետ կռփամարտիկ մը ըլլալուն
առաւելութիւնները:

ՔԷՆՊՕՐՕ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

= 220s

ՄԵՐ ՅԱՌԱՋԴԻՄՈՒԹԻՒՆԸ

Երկիր մը ունինք, Մայր Հայաստանը, որ
իր հարազատ զաւակներուն վրան դրած Է իր
յոյսը: Անոր զաւակները այս ու այն օտար
երկիրներուն մէջ թէեւ ցրուած են, բայց
Սայր Հայաստան կըսպասԷ որ on մը անոնք
վերադառնան, իր չորս կողմը պատեն, զինբ
դարաւոր բունէ մը արթնցնեն եւ բարձրացնեն
անգամ մըն ալ չիյնալու համար:

Ու մենք, Հայերս ու Հայորդիներս պիտի
կրնանք Հայաստանը այն ատեն միայն իր պատշաճ
դիրքին հասցնել` երբ կարող ըլլանբ մեր
յառաջդիմութիւնը ներկայ դարու մարդկութ-
եան կատարած վերելբին հետ ուղիղ կերպով
առաջ տանիլ:

Այսօր աշխարհը մեծ յառաջդիմութեան մԷջ
Է, եւ այն երկիրները, որոնբ չեն բալեր, չեն
զարգանար, իրենց տեղը գամուած կը մնան,
կը յետադիմեն եւ օր մըն ալ կը կործանին
ու կը կորսուին:

Ազգ մը կամ երկիր մը Անգլիոյ,
Գերմանիոյ, Ամերիկայի կամ որեւէ ուրիշ
երկրի մը չափ մեծ եւ զօրաւոր ըլլալու
անհրաժեշտութեան առջեւ չԷ իր գոյութիւնը
պահելու համար: Փոքրիկ ազգեր այսօր կրնան
ապրիլ մեծերուն բովիկ: Բայց երբեմն կը
պատահի որ անոնջ իրենց մարդիկը ղրկեն
իրենցմէ մեծ երկիրներ` սովրելու, օրինակ-
ուելու, զարգանալու համար: Ու այդ մարդիկը
վերադառնալով իրենց բաղած օգտակար հունտ-
երը կը ցանեն իրենց մայր երկրին մէջ եւ
անոր յառաջդիմութեան պատճառ կը դառնան:

ԵրԷկուան տգէտ ճաբոնը այսօր մեծ,
զօրաւոր եւ յառաջադէմ ազգ մը եղած Է: Հսկայ
Չինաստան դարերու իր խաւարը կը նետէ վրայէն
եւ ասպարէզ կիջնէ այսօր իրեն համար լաւ տեղ
մը ապահովելու:

Աշխարհի ամէն կողմերն այսօր պանդուխտ
Հայեր կը գտնուին, ոմանք չափահաս, ուրիշներ

[ 538]

ԱՐԱՐԱՏ

երիտասարդ եւ շատեր ալ պատանիներ: Այս
Հայերուն կը մնայ իրենց գտնուած երկիր-
ներու յառաջդիմութիւնը իւրացնել, զարգա-
նալ եւ երբ ժամանակը գայ որ Մայր Հայաստան
իր դռները բանայ մեր առջեւ, վերադառնանք
բոլորս ալ անոր, մեր մտբի հարստութիւնը
փռենք անոր ոտքերուն տակ եւ Հայաստանը
վերածենք աշխարհի ամենէն յառաջադէմ, ամենէն
փայլուն եւ ամենէն գեղեցիկ երկրին:

Օտար երկիրներու մէջ երբ յաջողութ-
եանց տիրանանբ, պէտբ չԷ որ անձնասիրութ-
եան ախտէն վարակուինք, դրամը ամէն բան
ընելու չենք, զայն մեր կուռքը դարձնելու
չենք: Այլ` երթալու ենք հոն, ուր մեզի
պէտք ունին, ուր պատեհութիւն պիտի գտնենք
մեր երկրին ծառայել եւ մեր բոյրերն ու
եղբայրները զարգացնել:

Մայր Հայաստան կըսպասէ որ ամէն Հայ իր
պարտականութիւնը կատարէ: Եւ եթէ ամէն Հայ
իր պարտականութեան գիտակցութիւնը չունենայ՝
մեր երկիրն անկարելի Է որ կատարելապէս
անկախ ըլլայ եւ մեր ազգը միշտ նոր դարերու
ստրուկը կը մնայ:

Հայ պատանիներուն կը մնայ յառաջդիմել
այսօր, զարգանալ մտքով եւ մարմնով, տիրա-
նալու համար զօրաւոր բարձրութեան մը եւ
ապագային երթալու Հայաստան` բարձրացնելու
եւ զարգացնելու համար մեր երկիրն ու մեր
ազգը: ժամանակը հիմայ Է, եւ այս ժամանակը
ետ չի գար:

Ու այն ատեն երբ մենք մեր պարտական-
ութիւնը լիովին կատարենք, Մայր Հայաստան
անգամ մըն ալ անկում պիտի չունենայ, անգամ
մըն ալ պիտի չամչնայ օտարներէ եւ պիտի
ըլլայ հրաշալի երկիր մը եւ Հայրենիջը
զօրաւոր ազգի մը:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

- 13 - ԱՐԱՐԱՏ

ԱԳԱՐԱԿԱՊԱՆԸ ԵՒ ԱՐԱԳԻԼԸ

Օր մը, ագարակապանին մէկը թակարդ մը
լարեց իր արտերուն մէջ որպէսզի բռնէ վայրի
սագերն ու կռունկները, որոնբ կուգային իր
նոր ցանուած եգիպտացորենը ուտելու:

Այս թռչուններէն շատեր թակարդին մԷջ
բռնուեցան, եւ անոնց մէջ կը գտնուէր արագիլ
մը, որ շատ աղաչեց որպէսզի իր կեանքին
խնայուի` պատճառաբանելով թէ ինբը սագ մը
կամ կռունկ մը չԷր, այլ խեղճուկ, անվնաս
արագիլ մը, եւ երբէբ չէր եկած եգիպտացորեն
ուտելու` այլ միմիայն միւսներուն հետ
ունեցած իր ընկերութեան սիրոյն այդ տեղերն
ստիպուած Էր ըլլալ:

- Ատոնբ բոլոր ճիշտ կրնան ըլլալ, պա-
տասխանեց ագարակապանը, բայց որովհետեւ քեզ
ալ միւս թռչուններուն հետ բռնած եմ` դուն
ալ անոնց պէս պիտի պատժուիս:

Բարոյական. - Եթէ մենք գէշ մարդոց հետ
ընկերակցինք` անոնց կը նմանինբ եւ մարդիկ
անոնց պէս կը դատեն մեզ:

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ

Թարգմ.
ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

ԵՐԿՈՒ ԳՈՐՏԵՐԸ

Ամառ մը, շատ տաբ կընէր եւ երկիրը իր
բուսականութեամբ սկսած Էր խանծիլ եւ բոլոր
լիճերը, լճակներն ու առուները չորցած էին:

Երկու գորտեր միասին կը ճամբորդէին
ջուր գտնելու համար: Վերջապէս խորունկ
ջրհորի մը քով եկան եւ անոր եզերքը կեցան
եւ սկսան խորհրդածել թէ արդեօք պէ՞տբջ En
որ մէջը ցատբէին:

Անոնցմէ մէկը համամիտ Էր որ ցատքէին`
պատճառաբանելով թէ վարը ջուրը շատ Էր եւ
մաքուր եւ որեւէ վտանգ մը կամ իրենց
անհանգստութիւն պատճառող մը sEn ըլլար:

Բայց միւսը ժամանակ մը մտածելԷ յետոյ
պատասխանեց.

- Ինչ որ կըսես ամէնը շիտակ են, բայց
ես չեմ փափաբիր ջրհորին մէջը ցատբել, որով-
հետեւ եթէ պատահի որ մէջի ջուրը ցամբի, այն
ատեն մենք ի՞նչպէս դարձեալ դուրս պիտի
կրնանբ ելլել:

Բարոյական. - ՑատբելԷ առաջ միշտ puuc:

ՔԷՆՖԻԼՏ
Թարգմ.
ՄԿՐՏԻՉ ԱԴԱՄԵԱՆ

ՃԱՐՏԱՐ ՇՆԱԳԱՅԼԸ

Շնագայլին կինն ու զաւակները չափա-
զանց վախցան երբ լսեցին առիւծին մոռնչիւնը:
Սկսան դողալ` որովհետեւ գիտէին թէ գլուխ-
նուն ինչ պիտի պատահէր` եթէ գազանը իրենց
մօտ գար: Բայց խորամանկ շնագայլը` ճարը
մտածած Էր:

ժայռի մը կատարէն առիւծին կանչեց եւ
ըսաւ թէ չուան մը պիտի իջեցնէր զինջ վեր
բաշելու համար եւ փտած պարան մը վար
երկնցուց` ինչ որ կէս ճամբան կտրեցաւ եւ
մեր առիւծը ժայռերուն վրայէն վար գլոր-
ուելով կտոր կտոր եղաւ անգամ մըն ալ շնա-
գայլին կինն ու զաւակները չի վախցնելու
համար:

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ
Թարգմ. Անգլ.
ՅՈՒՍԻԿ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

- 14 -

ԿԱՐՕՏՑԱԾ ՏՈՒՆՍ

Նետուած Գանատայի մԷկ անկիւնը, ուր
ամէն բան նոր Է ինձ եւ օտարոտի, կարօտը
կը բաշեմ մօտիկ անցեալին: Կարօտը այն
տաքուկ միջավայրին, ուր ինձ նման բախտա-
կից որբերու հետ եղբայրական մթնոլորտ մը
շինած Էինք, մոռնալով պահ մը մեր ճակտին
վրան դրօշմուած Որբ անհրապոյր անունը:

Կարօտը կը քաշեմ ճորճթաունի Ագարակա-
տան, ուր հարիւր Հայորդիներ կապրէինջ բով
բովի. երբեմն չարաճճիօրէն մԷկզմէԷկ հալա-
ծելով, երբեմն իրարու հետ զուարճանալով,
երբեմն իրարու օգնելով, բայց միշտ մէկզ-
մէկու ճշմարիտ եղբայրներ եւ մխիթարողներ
մէկզմէկ` եթէ ցաւեր ունէինք:

Կարօտը կը քաշեմ Հայրենի ուսուցիչ-
ներուս, որոնբ իմ մատաղ սրտին մէջ դրօշ-
մեցին Հայ անուան հմայքն ու հրապոյրը:
Անոնց մէջէն մէկուն դէմքը դեռ միշտ կերեւա-
կայեմ ու կարօտով կը յիշեմ այս մէկուս-
ացած միջավայրիս մէջ. մէկուն` որ ճորճ-
թաունի Ագարակատան մթնոլորտին մէջ` միշտ
մեծ եղբօր մը մտերմութիւնն ու ժպիտը ցոյց
կուտար մեզի, բոլորիս ալ եւ այսօր դեռ իր
եղբայրական հոգածութիւնը կը շարունակէ
տաժանելով ու տբնելով Արարատ թերթիկին
շուրջ, որուն կըսպասենք բոլոր Հայորդի-
ներս ալ ամսէ ամիս:

Կարօտը կը բաշեմ բարեժպիտ մեր հայրիկ-
ին, Պր. Պապաեանին, որ ճշմարիտ հօր մը պէս
կուզէ ուրախացնել մեզ, իր ազգին որբերը՝
թանկագին նուԷրներով:

Կարօտը կը քաշեմ ամէն բանի, որ Հայկ-
ական Է եւ Հայուն կը պատկանի:

Բայց ամէնէն աւելի կարօտը կը քաշեմ
Սայրենի Տունիս, իրական անուշիկ տունիս,
որուն չորս պատերուն մէջ իմ պաշտելի մայրս
ինծի մայրական իր անուշ համբոյրները, սէրն
ու գորովը շռայլեց, եւ ուր ամէն ինչ սէր
կը բուրէր եւ անուշութիւն, եւ ուր մանուկ

[ 540]

ԱՐԱՐԱՏ

հոգիս միայն երջանկութիւնը ճանչցած En
մայրիկիս գրկին մէջ, անուշ գրկին մէջ:

Կարօտը կը քաշեմ Մայրենի անուշիկ
Տանս:

ՌԱԹՍԷՅ
ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՄՃԵԱՆ
-Այնթապցի-

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՐԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄԸ

Արարատի Գրական Մրցումը Նոյեմբերի
թուով սկսած Է եւ մի միայն սահմանուած
Գանատայի Հայորդիներուն: Պուլկարիոյ,
Պոլսոյ եւ Եգիպտոսի դպրոցական պատանիներէն
ոմանք սովորութիւն ըրած են խմբագրութեանս
ղրկել գրութիւններ, որոնբ գրական իրական
յաջողութիւններ թէեւ, սակայն պիտի sh
կրնանք հրատարակել:

Մեր բոլոր Գրասէր դպրոցականներուն կը
թելադրենք Արարատի նման ձեռնարկ մը իրենք
ալ սկսիլ իրենց տեղւոյն վրայ` բանի որ
միջոցները աւելի ձեռնտու են վերոյիշեալ
վայրերուն մէջ եւ հոծ Հայութիւն մը կայ
զիրենք բաջալերելու պատրաստ:

Մրցումի պայմաններն են.-

Ա.- Արարատի Նոյեմբերէ Նոյեմբեր տասը
թիւերուն պարունակած իւրաքանչիւր յօդուածի
25-40 բառերով լաւագոյն հաւաքածոն պատ-
րաստողը պիտի ստանայ հեծելանիւ մը, եր-
կրորդը հինգ տոլար:

Բ.- Տասը թիւերուն մէջ հաւաբքաբար
լաւագոյն ինքնատիպ յօդուածներն ունեցողը
պիտի ստանայ եօթը տոլար եւ յաջորդը հինգ
տոլար:

Գ.- Տասը թիւերուն մէջ հաւաքական
լաւագոյն թարգմանութիւն ունեցողը հինգ եւ
Զաջորդը երեք տոլար:

Դ.- Նուէրներ` լաւագոյն նամակագիր-
ներուն եւ իրենց միջավայրի մասին տեղեկա-
գրողներուն: Այս վերջիններուն Հայերէն
թերթեր:

- 15 -

ՋԱՂԱՑՊԱՆԸ ԵՒ ԻՐ ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԸ

Շատ տարիներ առաջ, հեռաւոր ամայութեան
մը մէջ խումբ մը գողեր տուն մը շինած Էին
եւ հոն բնակութիւն հաստատած:

Անոնք ճամբորդները կը կողոպտէին իրենց
դրամէն եւ ագարակատուներ մտնելով ամէն ինչ
կը գողնային:

Օր մը, ծերունի ջաղացպանը, որ այդ
մօտերը ջաղացի մը մէջ կաշխատէր, բաղաբ
գնացած Էր: Գողերը ջաղացը մտան, թալլեցին
ինչ որ խեղճ մարդը խնայած Էր եւ վերջն ալ
ջաղացին կրակ ձգեցին:

Ծերունի ջաղացպանը երեկոյին վերա-
դարձաւ եւ տեսաւ որ այլեւս կործանուած
En: Ինչ որ զինք չափազանց վշտացուց սա En
որ գողերը բոլոր պաշարը տարած էին. իր
անօթի ըլլալուն համար այնքան չէր մտածեր՝`
բայց իր Էշը, շունը, կատուն եւ երկու
բադերը ուտելիք չունէին: Որովհետեւ ինք
միայնակ մէկն Էր, իր կենդանիները շատ կը
սիրէր եւ փոխանակ զանոնք սովամահ տեսնելու`
որոշեց որ զանոնք արձակէ, ու անոնց ըսաւ.

- Կը տեսնէք որ գողերն ամէն ինչ տարած
են. իշուն խոտ չիկայ, շանը միս չիկայ,
կատուն կաթ չունի, եւ բադերուն ցորեն
չիկայ. ձեզ չեմ կրնար պահել հոս եւ սովա-
մահ ըլլալնիդ տեսնել, գնացէք բոլորդ ալ
եւ նայեցէք բան մը կրնա՞ք գտնել ձեզի
համար ուտելու:

Բոլոր կենդանիներն ալ տխրութեամբ
բաժնուեցան իրենց տիրոջմէն եւ թափառեցան
հանգստարան եւ ուտելիք գտնելու համար:
Վերջապէս գողերուն բնակարանը եկան, ուր
գողերը տկար մոմի մը լոյսով իրենց ընթրիբը
կընէին:

- Պատեհութիւնն հիմակ Է գիշերուան
լաւ տեղ մը ունենալու համար, ըսաւ շունը,

[ 541]

ԱՐԱՐԱՏ

ամԷնբդ ալ մացառներուն մէջ մտէբ եւ կրցած-
նուդ չափ աղմուկ հանեցէբ, տեսնենք կրնա՞նքջ
գողերը վախցնել:

Անոնք տանը չորս կողմի մացառներուն
մէջ պահուըրտեցան եւ սկսան սոսկալի աղաղակ
մը հանել:

- Իհի, իհի, իհի, իհի, զոաց Էշը.
գոռումի մը պէս:

- Մի-ա-ու, մի-ա-ու, մլաւեց կատուն:

- Հաու, հաւ, հաու, հաւ, ոռնաց շունը,
եւ Գուէյք, գուէյբք, ճզացին բադերը:

Գողերը չափազանց վախցան այս աղմկալից
իրարանցումէն եւ երբ բադերը ներս թռելով
մոմը մարեցին եւ տունը մութի մէջ մնաց`
սարսափած` ամԷնն ալ ձգեցին փախան:

Կենդանիներն այն ատեն ներս մտան, լաւ
մը կշտացան եւ բնացան: Էշը դոան բով պառ-
կեցաւ, շունը սեղանին տակը, կատուն անոր
վրան եւ բադերը դռանը վրան: Ու երբ
գողերուն վախն անցնելով իրենց մեծաւորը
ետ եկաւ հասկնալու համար թէ ի՞նչ պատա-
հեցաւ տունին մէջ, կամաց մը ներս մտաւ:
Աղմուկէն կենդանիները արթնցան: Շունը
ցատքելով ոտբէն խածաւ, կատուն ցատջելով
երեսը ճանկրթեց, բադերը թեւերով գլխուն
զարկին Էշը սոսկալի կիցեր զարկաւ եւ զայն
դուրս նետեց փուշերուն մէջ:

Գողապետը վերադառնալով իր մարդոց
պատմեց թէ արիւնարբու աւազակներու խումբ
մը տուներնին գրաւած Էր եւ եթէ վերադառնան
բոլորն ալ կըսպանուին:

- Անոնցմէ մէկը, ըսաւ ան, ոտքս
դաշունահարեց, ուրիշ մը ինչպէս եղաւ դանա-
կով մը երեսս քերթեց, անոնցմէ երեք չորս
հատը աշխատեցան գլուխս փաթտելով զիս
խղդել, ու երբ կը խորհէի թէ անոնց ձեռքէն
փախելու վրայ էի` մէկը լախտով մը կռնակիս
զարկաւ եւ մրճահարեց եւ գրեթէ զիս սպանեց:

- Լաւ Է որ մենք անմիջապէս

- 16 -

այս կողմերէն հեռանանբ, ըսին ամէնքը միա-
բերան եւ չափազանց վախցած եւ փախան ալ
անգամ մըն ալ չի վերադառնալով իրենց տունը:

Առաւօտուն շունը նշմարեց որ տանը մէկ
անկիւնը հողը փորփրուած Էր. այնտեղը
փորելով խոշոր պարկ մը դրամ գտան, զոր
Էշը կերպով մը կրցաւ կռնակն առնել: GL
շունը, եւ կատուն, եւ երկու բադերը հպարտ-
օրէն անոր բովերէն քալելով հասան մոխիր
դարձած ջաղացը:

Կենդանիներուն բերած դրամովը ծերունի
ջաղացպանը դարձեալ իր ջաղացը շինեց եւ
երջանիկ կերպով ապրեցաւ իր կենդանիներուն
հետ` երբեմն մտաբերելով եւ pupqhuen զուար-
ճացնելով գողերու հարստութեան գրաւումին
պատմութեամբը:

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ
Թարգմ. Անգլ.
ԹՈՐՈՍ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

Յուն. 1ին, 1928, երեք երիտասարդներ,
գացինք Հէմիլթըն ներկայ ըլլալու օրուան
հանդէսին:

Սա մեր առաջին այցելութիւնն En այդ
punuen, որ շատ լաւ տպաւորութիւն ձգեց
մեր վրայ. հանդէսին յաջողութիւնն ալ մեծ
դեր խաղաց սոյն տպաւորութեան մէջ: Գաղութն
ալ ընդհանրապէս հիւրասիրող գտանք. մին
Հայոց լաւ յատկութիւններէն:

նոյն երեկոյ ներկայ եղանք տեղւոյն
Պատանեկան Միութեան ժողովին, որուն ներկայ
En նաեւ Պրէնթֆօրտի Պատանեկան Միութեան
հիմնադիրներէն Պր. Միսաք Պազօեանը:

Պր. Յովհ. Պաղտիկեան, ՀԷմիլթընի
Ատենապետը, ժողովը բանալով իր ուրախ-
ութիւնը յայտնեց որ Թօրօնթոյէն եւ
ՊրէԷնթֆօրտէն Միութեանց պատկանող երիտա-

[ 542 ]

ԱՐԱՐԱՏ

սարդներ հիւր կը գտնուէին իրենց մէջ:
Օրակարգի նիւթերուն մէջ ամենէն աւելի զիս
խանդավառող հարցը այն գաղափարն Էր, որով
կառաջարկուէր Գանատահայ Ընդհ. Երիտասարդաց
Միութիւն մը կազմել, որ բուռն կերպով
ջատագովուեցաւ նախ ՀԷմիլթընի եւ յետոյ ալ
ՊրէԷնթֆօրտի Երիտասարդաց Միութեան անդամ-
ներու կողմանէ:

Գանատահայ Երիտասարդաց Միութիւն մը
կազմելու գաղափարը այնքան զօրաւոր կերպով
շեշտուեցաւ, որ մենբ զայն կատարուած իրող-
ութիւն մը կարծեցինք եւ մենք, հիւրերս,
ընդառաջ գացինք սոյն գաղափարը իրագործելու
համար մեր խօստումներն ու հաւաստումներն
ընելով:

Պր. Ատենապետը, ժողովին փափաբով,
խնդրեց թէ Թօրօնթոյի եւ թէ Պրէնթֆօրտի
հիւրերէն սոյն հարցը տանիլ իրենց ժողով-
ներուն եւ զայն օրակարգի նիւթ ընելով օր
առաջ ընթացք տալ Գանատահայ Երիտասարդաց
Միութեան:

Հաճոյալի տպաւորութեամբ վերադարձանք
Թօրօնթօ եւ մեր յանձնառութեանց մէջ չի
թերանալով խնդիրը տարինք մեր Միութեան, որ
մեծ ոգեւորութեամբ ընդունեց զայն:

ԹՕՐՕՆԹՕ
Մ. ԽԱԶՆԱՃԵԱՆ

ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

Արարատի այս թիւէն սկսեալ մէկ Էջ պիտի
յատկացնենք` համառօտակի ներկայացնելով
մեր Ազգային պատմութիւնը թերթիս բազմաթիւ
նորահաս ընթերցողներուն, որոնք կը յուսանք
թէ պիտի գնահատեն այս կարգադրութիւնը:

Այս առթիւ, եւ ուրիշ որեւէ հարցերու
շուրջ թերթիս Վարչութիւնը սիրով պիտի
ընդառաջ երթայ ընթերցողներու եւ բարեկամ-
ներու կողմէ եղած որեւէ թելադրութեան:

- 17 -

ԱՐՁԱԿՈՒՄ

Այս տարուան ընթացքին ագարակներու
մէջ աշխատող Հայորդիներէն ոմանք տասնը-
ութը տարեկան պիտի ըլլան, որմէ յետոյ
տղայոց խնամատար մարմինը զանոնք իր
հսկողութենէն պիտի արձակԷ:

Մեր այս դեռատի երիտասարդներուն համար
ժամանակ մը եւս թերեւս առաջնորդուելու
պէտբը զգալի պիտի ըլլայ, ինչոր լուրջ
ուշադրութեան արժանի Է: Քանի մը տարիներ
առաջ Ֆիկընզ Հօմի միջոցաւ բերուած եւ
այժմ ագարակներու մէջ աշխատող տարեց
երիտասարդներ անգնահատելի կերպով կրնան
ծառայել իրենց այս դեռահաս եղբայրներուն
անոնց համար նոր տեղեր ապահովելով եւ
տարեկան պայմանագրի կնբման պարագային
իրենց խորհուրդներն ու փորձառութիւնը
ի սպաս դնելով:

ԱմԷն պարագայի տակ Արարատի վարչու-
թիւնն եւս իր օժանդակութիւնը պատրաստա-
կամօրէն ի սպաս պիտի nuE արձակուելիք մեր
Հայորդիներուն եւ իր կարելին պիտի ընէ
զանոնք լաւագոյն պայմաններու ներբեւ
առաջնորդելու եւ տեղաւորելու` միեւնոյն
ատեն անոնց ներշնչելով ձեռներէԷցութեան
ոգին եւ կեանբի պայքարին մէջ ինքնագլուխ
տոկալ կարենալու արժէքը:

Արձակուելիք մեր Հայորդիներուն
աշխատավայրը ագարակն ըլլալու Է դարձեալ
երկրի գաղթային օրէնքին համաձայն եւ
կարելի ամէն ջանբ պէտք չԷ խնայել այս
օրէնքը յարգելու համար:

Անշուշտ մեր Հայորդիներուն համար
բաղձալի պիտի ըլլայ տակաւ ամփոփուիլ
Հայաշատ կեդրոններու մօտ գտնուող ագարակ-
ներու վրայ եւ հիմը դնել երկրագործ Հայ
գաղութի մը` շարունակական շփման մԷջ
ըլլալով նաեւ բաղբջենի Հայերու հետ:

[ 543]

ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅԵՐԷՆ ԳՐՔԵՐ

Արարատի Վարչութիւնը իր տրամադրութեան
ներքեւ ունի բազմաթիւ Հայերէն գրբեր, որոնբ
մեր Հայորդիներուն պիտի բաժնուին:

ԱմԷն անոնք որ Ծնունդի ընթացքին որեւէ
Հայերէն գրքեր չեն ստացած Թօրօնթոյէն` պիտի
հաճին անմիջապէս տեղեկացնել մեզ որպէսզի
իրենց եւս մէկ կամ երկու օրինակ ղրկենքջ:

Այս առթիւ պիտի թելադրէինբ Արարատի
ընթերցողներուն երբեմն նորահասներու մատ-
չելի գրքեր նուիրեալ մեր Հայորդիներուն:
Այս Էջերով պիտի հրատարակենք որեւԷ նուիրա-
տուութիւն եւ պիտի ջանանբ հիմը դնել շար-
ժական Հայ գրադարանի մը` միայն Հայորդի-
ներու Միութեան պէտբերուն համար:

Ուրախ ենք յայտարարելու pt ՀԷմիլթընի
Հայ Երիտասարդաց Միութիւնը սիրով յանձն
պիտի առնէ հիմնուելիք այսպիսի Գրադարանի
մը ղեկավարութիւնն ստանձնելը:

ԳՆԱՀԱՏԵԼԻ ՎԵՐԱԲԵՐՈՒՄ ՄԸ

Թօրօնթոյի Հայ Երիտասարդական Միութ-
եան անդամները տարիէ մը ի վեր բարի սովոր-
ութիւն ըրած են ագարակներ ցրուած մեր
Հայորդիներու հետ անհատական մտերմիկ
նամակներ փոխանակել: Ասիկա լաւագոյն
ընկերական ծառայութիւն մըն Է որ կրնայ
մատուցուիլ Հայ աշխարհէն մեկուսացած մեր
պատանիներուն` ներշնչելով անոնց թէ իրենց-
մով հետաբրբրուող ազգակիցներ կը գտնուին,
որոնք բարոյական ամէն օժանդակութիւն պիտի
չի խնայեն որեւԷ ատեն միջավայրն ու կեանքը
տանելի ընելու համար իրենց կրտսեր եղբայր-
ներուն:

Այս շարժումն սկսած Է տարածուիլ տար-
բեր քաղաքներու մէջ եւս:

- 18 -
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

ՃՈՐՃԹԱՈՒՆ.- Յունվար 12ին ճորճթաունի
Հայ տղայոց Ագարակատունը պաշտօնապէս յանձ-
նուեցաւ Իւնայթըտ Inns ավ ԳԷնէտայի՝` մաս-
նաւոր ձեւական արարողութիւններով, զանազան
punweuGnE հաւաքուած բազմութեան մը ներ-
կայութեան:

Sp. Վէպ, Գանատայի Հայանպաստ Ընկեր-
ութեան Նախագահը, արարողութեանց կատենա-
պետէր: Յիշեալը հակիրճ պատմականն ըրաւ իր
ներկայացուցած Ընկերութեան, որ ըսաւ, հիմ-
նուած Էր 1916ին, Պր. Լեւոն Պապաեանի
ջանքերով` բարեկամներու շրջանակի մը մէջ
եւ արագօրէն խոշորնալով զօրեղ կազմակերպ-
ութիւն մը դարձած Էր առաջին բանի մը տարի-
ներու ընթացքին աւելի քան մէկ միլիոն տոլար
ղրկելով Հայաստան Մերձաւոր Արեւելքի
Նպաստամատոյցի խողովակով: Յաջորդ տարի-
ներուն Գանատայի Նպաստամատոյցը իր նպաստ-
ները ղրկած Էր Լոնտոնի Լորտ ՄԷյըրս Ֆընտին
եւ 1922ին En որ որոշուած Էր Հայ որբեր
բերել եւ զանոնք դաստիարակելով ու միեւ-
նոյն ատեն հողային աշխատանքի վարժեցնելով
տեղաւորել Գանատական ագարակներու մէջ:
Ընկերութեան այս վերջին ձեռնարկը շատ
յաջող դուրս եկած Էր եւ տեղական ագարակ-
ներու մէջ ցրուած պատանիները սիրուած ու
փնտռուած են ամէն տեղ:

ներկայիս, Գանատայի Հայանպաստ Ընկեր-
ութիւնն եկած Էր հանգրուանի մը, երբ ալ
պէտք տեսաւ Հայ տղայոց խնամատարութեան
հոգը յանձնել Իւնայթըտ Inns ավ ԳԷնէսային:
նիւթական միջոցներու ցամբիլը չէր պատճառն
այս կարգադրութեան, որովհետեւ Գանատայի
ժողովուրդը առատաձեռնօրէն տուած Էր միշտ
եւ տակառը լեցուն պահած, այլ Լոնտոնի
Հայանպաստ մարմնի այլեւս որբեր Գանատա sh
ղրկելու որոշումը եւ Սուրիոյ մէջ Հայ

[ 544 ]

ԱՐԱՐԱՏ

գաղթականներու տեղաւորման ուժ տալու գաղա-
փարը:

Տղայոց հոգատարութիւնը յանձնելով
Իւնայթըտ Չըրչ ավ ԳԷնէտայի, Գանատայի
Հայանպաստ Ընկերութիւնը ինբզինքն ազատուած
կըզգայ մեծ հոգէ մը, միեւնոյն ատեն
համոզուած ըլլալով որ գործը վստտհելի եւ
կարող ձեռքբերու մէջ դրուած Է:

Ագարակատան եւ Հայորդիներու հոգատար-
ութեան փոխանցումով Գանատայի Հայանպաստ
Ընկերութիւնը լուծուած չԷ, ըսաւ ատենախօսը,
այլ ներկայիս Հայկական հարցն իր ամբողջ
փուլերով կուսումնասիրուի, եւ մօտիկ
ապագային նոր ուղղութեամբ մը աշխատելով`
ընկերութիւնն իր ուշադրութիւնը պիտի
դարձնէ Հայ գաղթականներու Սուրիոյ մէջ
տեղաւորման հարցին` ամԷն պարագայի տակ
հետեւելով Լոնտոնի Հայանպաստ մարմիններու
քայլերուն:

Այս տեղեկութիւններէն վերջ պաշտօն-
ական թուղթերը փոխանակուեցան, որու ընթաց-
բին Իւնայթըտ Inns ավ ԳԷնէտայի աչքառու
ներկայացուցիչներէն խօսողներ եղան:

Հայերէն ներկայ էին Տէր եւ Տիկին
Պապաեաններ, Տիկին Յովակիմեան, Տիկին
Աբրահամեան, Թօրօնթոյէն, եւ Ա. Ալիքսանեան
ՀԷմիլթընԷն:

Պր. Պապաեան, խօսելով յոյս յայտնեց թէ
Հայորդիներու հոգատարութեան փոխանցումով
գործը դարձեալ լաւ ձեռքերու մէջ կը դրուի,
եւ Իւնայթըտ Inns ավ ԳԷնէտան ամէն պարագայի
տակ նկատի ունենալով տղայոց Հայ ըլլալու
պարագան` պատեհութիւն պիտի տայ անոնց
երբեմն շփման մէջ ըլլալու իրենց ազգակից-
ներու հետ եւ որեւէ ատեն պիտի չի մտածուի
զանոնք իրենց ազգէն ու ազգակիցներէն
մեկուսացնելու մասին:

Հաւաքոյթն ու արարողութիւնները վեր-
ջացան կրօնական մաղթանքներով:

- 19 -

ԹՕՐՕՆԹՕ.- Յունվար Ցին, Գանատահայ
Միութեան բաղաքիս մասնաճիւղը իր ընդհանուր
անդամական ժողովի ընթացբին նոր Վարչութեան
ընտրութիւնը կատարեց:

1928ի Վարչութեան նորընտիր անդամներն
եղան` Պարոնայք Թամ Սուրէնեան, Պողոս
Սըվաճեան, Երուանդ Սըլիեան, Երուանդ
Փաստրմաճեան եւ Յակոբ Յակոբեան:

Յունվար 25ին Տիար եւ Տիկին Լեւոն
Պապաեան մեկնեցան բաղաբէս` իրենց Եւրոպա
եւ Արեւելք ճամբորդութեան համար:

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Փետր. 2, Հինգշաբթի,
առաւօտեան ժամը երեքին, Սանիթօրիըմի մԷջ
իր մահկանացուն կնբեց դեռատի Տիկին ԱլԷմխաս
Փայլակ Էվարեան: Հանգուցեալը ինը ամիսԷ
ի վեր անկողնոյ կը ծառայէր տառապելով շատ
լուրջ հանգամանք ստացած ոսկրացաւէ մը,
որուն առաջքը դժբախտաբար փորձառու բժիշկ-
ներն իսկ չկրցան առնել:

Յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցաւ
Փետր. 4ին, Սէնթ Ֆիլիբս եկեղեցիէն, որուն
հոգեւոր հովիւը` Քէնրիք Եպիսկոպոս, կատա-
րեց թաղման տխուր արարողութիւնը:

Յուղարկաւորութեան կը մասնակցէին Հայ
եւ Գանատացի երկսեռ հոծ բազմութիւն մը`
բաղաբէս, Տիթրոյթէն, ՍԷնթ Քէթրինզէն,
ՊրԷնթֆըրտէն եւ Կուէլֆէն: Ապացոյց մը թէ
հանգուցեալը իր ազնիւ եւ համեստ բնաւորութ-
եամբ շատ սիրուած Էր գաղութիս մէջ:

Պր. Յակոբ Մուրատեան դամբանական մը
խօսեցաւ նախ Հայերէն եւ յետոյ ալ հակիրճ
կերպով Անգլիերէն` նկատի ունենալով շատ
մը Գանատացի բարեկամներու ներկայութիւնը:

Ծաղկեպսակներ ղրկած Էին Հայ Կարմիր
Խաչը, Հ. 3. Դաշնակցութիւնը, Գանատահայ
Միութիւնը, Հայ Երիտասարդաց Միութիւնը,

[ 545]

ԱՐԱՐԱՏ

Օրիորդաց Միութիւնը, Ինթըրնէյշընըլ
ՀարվԷսթըր Քըմբընին, ուր հանգուցեալին
ամուսինն ու հայրը կաշխատին, Օլ Միյշընըզ
Չըրչը եւ շատ մը բարեկամներ, որոնբ ուզած
էին իրենց վերջին յարգանքը մատուցանել:

Հանգուցեալը իր ետին կը թողու սգակիր
ամուսինը, երկու փոքրիկ զաւակներ, ծնողքը
եւ շատ մը ազգականներ:

Հանգիստ իր ոսկորներուն եւ մխիթարու-
թիւն իր պարագաներուն:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՈՆՑԻ

ՀԷմիլթըն.- Երկու շաբաթէ ի վեր Պր.
Յովհանէս Սողիկեան ստանձնած Է Հայ Դպրոցի
տղայոց բաժնի դասաւանդութիւնը` Երեքշաբթի
եւ Հինգշաբթի իրիկունները: Ինչպէս նախապէս
տեղեկագրած Էինք, աղջկանց կը դասաւանդէ
Տիկին Սաթենիկ Մուրատեան` շաբաթը երեք
իրիկուն:

ՃՕՐՃԹԱՈՒՆԻ ԱԳԱՐԱԿԱՏՈՒՆԸ

Մեզ հասած վերջին տեղեկութեանց համա-
ձայն ճօրճթաունի Հայ Տղայոց Ագարակատունը
պիտի վերածուի Պարտազանց Աղջկանց Տան մը
եւ պիտի ղեկավարուի Իւնայթըտ Չըրչ ավ
ԳԷնէտայի կողմԷ:

Ներկայիս Ագարակատան մԷջ կը գտնուին
ինը տղաք եւ երեք աղջիկներ, ամէնքն ալ
Հայ: Իւնայթըտ Չըրչ ավ ԳԷնէտան իր հսկող-
ութեան ներքեւ ունի ընդամէնը հարիւր
եռեսուն Հայ երկսեռ որբեր` Գանատական
ագարակներու եւ տուներու մէջ տեղաւորցուած:

Գանատայի Հայանպաստը դեռ չԷ լուծուած,
ոչ ալ իր նոր ուղղութիւնը գծած` տղաքը
յանձնելԷ վերջ:

ԱՐԱՐԱՏԵԱՆ ՊԱՏՈՒԱԿԱԼ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

Alexander Soghigian,
1 Taylor Street,
Boston, Mass.

Haroutun Selian,
112 Carlton Street,
Toronto, Canada.

Dikran Chitjian,
1824 W. Jackson St.
Chicago, I11.

Haig Carahjian,
97 P. O. Box,
Whitinsville, Mass.

Mesrob Meroian,
63 P. O. Box,
Indian Harbor, Ind.

Carnik Kavafian,
443 Bergenline Ave.
West New York, N. J.

B. Zorabedian,
52 Lexington Ave.
New York, N. Y.

Sahag Gernigian,
565 Braddock Ave.
Braddock, Pa.

Manoug Hagopian,
Braddock,
Pa.

Hovhanes Soghigian,
49 Princess St.
Hamilton, Ont.

Արարատի Վարչութիւնը կը փափաքի Գործակալ -Գործակալուհիներ ունենալ ամէն տեղ ուր
Հայութիւն կը գտնուի: Արարատի յաջողութիւնը մեր բարեկամներու ազնիւ գործակցութեամբ
միայն կրնայ իրականանալ:

ՍՏԱՑԱԾ ԵՆՔ

Թերթիս վարչութիւնը շնորհակալութ-
եամբ ստացած Է հետեւեալ գրքերը` ղրկուած

Հայ Կրթական Հիմնարկութեան Նիւ Եօրքի
ԳրատունէԷն` Հայորդիներու բաժնուելու
համար:

Առձեռն Աղօթագիրք Հայաստանեայց
եԵկեղեցւոյ` բսան օրինակ:

Պատկերազարդ Հայոց Պատմութիւն Ա.
եւ Բ. հատոր երկերկու օրինակ:

Սեռն ու սէրը` քսան օրինսկ:

Համառօտ Դասագիրք Ընդհ. Պատմութ-
եան` երկու օրինակ:

Հայկական Երգարան, Պատկերազարդ,
ձայնագրուած` քսան օրինակ:

ԿԱՐԵՒՈՐ

Արարատի բարեկամներէն կը խնդրենք որ
նկատի ունենան թէ Յունվարի թիւէն սկսեալ
թերթիս բաժնեգինը Գանատայի, Միացեալ
Նահանգաց եւ Գուպայի համար բարձրացած Է
մէկ տոլար բսանեւհինգ սէնթի եւ արտա-
սահմանի համար տոլարուկէսի:

“ Ararat Monthly ”
P. O. Box 184,
Hamilton,
CANADA.

ՔԱՋԱԼԵՐԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ

ARARAT MONTHLY
A national paper for
the good and general
interest of the
Armenian people
living in Canada.
It is the only
Armenian paper in
British North America

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Որկան եւ ժամադրավայր
Գանատայի Հայորդի-

ներու Միութեան:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը թիւ-
երու համար մէկ
տոլար 25 սէնթ:

Արտասահման` մԷկու- Subscription
կէս տոլար: $1.25 a year.
ADDRESS. -

“ARARAT MONTHLY”
P. O. Box 184
Hamilton, Ont.
ՄԱՐՏ, 1928. ԹԻՒ 3.

ԱՐՏՕՆԱՏԷՐ
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

ԱՐԱՐԱՏԸ

ՔԱՋԱԼԵՐԵՑԷՔ

Այս թերթը անկախ պարբերաթերթ մընէ, որուն աշխատակիցներն են
Գանատայի զանազան կողմերը ցրուած եւ հայութենէ բոլորովին մէկուսացած
դեռատի Հայորդիներ: Մեր նպատակը գրական գլուխ գործոցներ եւ կամ
դասական կտորներ հրատարակել չէ` այլ մեր ազգին ցրուած բեկորներուն
առջեւ պատեհութիւն մը բաց ձգել` Հայերէնով հետաբքրբրուելու, զայն գրի
առնելու եւ հայացի ներշնչումներ ապրելու համար: Ասոր հետ մէկտեղ կը
հաւակնինք ըսելու թէ Արարատ թէ հետաքրքրական եւ թէ շատ հաճոյալի
թերթ մըն Է եւ կարժԷէ որ ամէն Հայ բաժանորդագրուի անոր եւ բաջալերէ
այս գործը:

Պիտի խնդրէինք մեր բոլոր համակիրներէն եւ բարեկամներէն յատուկ
ջանք մը թափելու Արարատին ի նպաստ` զայն տարածելով իր շրջանակին մէջ,
բարեկամներու նուիրելով կամ ուղղակի պատուակալ գործակալ մը ըլլալով:

Արարատին տեւականութիւնը մեր ազգակիցներու ցոյց տալիք բաջա-
լերանբէն կախում ունի: Պէտք չԷ թոյլ տալ որ Հայորդիներու այս միակ
ազգային ներշնչումի վառարանը դադրի նիւթական անձկութեան պատճառաւ,
ինչ որ ծանր հարուած մը պիտի ըլլար` մեր թանկագին բեկորները բոլորովին
լքելով մոռացման եւ օտարացման գիրկը:

Դրամական բոլոր առաքումներն ըլլալու են Արարատի հասցէով. Մընի
Օրտըրի կամ կանխիկ դրամի առաքումը աւելի նախընտրելի Է մեզ համար,
որովհետեւ չԷբեր գանձելու համար դրամական նկատելի կորուստ մը կու-
նենանք:

ՓՈՒԹԱ ԲԱԺՆԵԳԻՆԴ ՂՐԿԵԼ` ԵԹԷ ԼՐԱՑԱԾ Է: ԲԱԺԱՆՈՐԴ ՄԸ ԵՒՍ ԳՏԻՐ:

[ 547]

=D ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Երուանդ Բաստրմաճեան, Թօրօնթոյէն՝
Բ. Բաստրմաճեանի, Ֆրանսա:

Sy. Շաքէ Չիւիտեան, ճըրզիէն՝` Յակոբ
Չիւիտեանի, Ռումանիա:

Գառնիկ Պետրոսեան, Ուստըրէն` Մկրտիչ
Գասպարեանի, ՀԷմիլթըն:

Կարապետ Էբսիզեան, Լօրէնսէն, Արիս
Սրմաբէշլեանի, Լօրէնս:

Կայծակ Բաշիկեան, Տիթրոյթէն, Վարազդատ
Տէր Պօղոսեանի, ՄարսԷյլ:

Գէորգ Բրուտեան, Լօրէնսէն, Թորոս
Նազարեանի, Լօրէնս:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Հ. Ժամկոչեան, Lhu.................. 1.00
Ե. Բաստրմաճեան, ԹՕօրօնթՕ....... uuu 2.75
Գ. Պետրոսեան, NLumpn............... 3.00
Պր. Կակոյեան, ՀԷմիլթըն...... ԱԱ 1.25
Մ. Ամիրխանեան, ՀԷմիլթըն...... ԱԱ. 1.00
Ա. Արսլանեան, Shyennje.............. 1.00
Խ. Աւետիսեան, Shynnje.............. 1.25
Դ. Քարողլանեան, 2EJUpnhhl.......... 1.00
Գ. Շահինեան, Lou ԷնճըլըԱ..... ԱԱ. 1.25
Կ... SE RUNG GWU acs Sissies Թ Sa leds es 1.00
Տ. Լաճիկեան, Shynpnje............... 1.25
Ի. Պետրոսեան, Shypnje.............. 1.25
Գ. Տէր Սիմոնեան, Shrennje........... 1.00
Գ. Բագլաեան, WMonolo............... 1.00
Տ. Խրիմեան, Oppuuynny............... 1.25
Ս. Կիրակոսեան, ՎԷյվըրլի...... ԱԱ 1.25
Ե. Բարմաքսըզեան, Նիւ Gnnp.......... 1.00
Ս. ՍԷրճէնեան, Նիւ Gnnp............. 1.25
Պ. Թէրզեան, Sp_Lwmtyspw............. 2.25
Մ. Թաշճեան, NLumpn................- 1.00
Բ. Պոյաճեան, SonstEuyepn............. 1.25
Թ. Գըրգեաշարեան, Յունաստան......... 2.00
Ս. Բալուցեան, Shypnje.............. 1.25
Տ. Պաղտոյեան, Shpnnje.............. 1.25
Ա. Մ. Ահարոնեան, Lontuu............ 2.00
Յ. Հաբալմազեան.....ւԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱՂԱՆ 1.00
Ա. ՍԷֆէրեան, Նիւ Gnnp.............. 1.00
Ա. Քէշիշեան, Նիւ Gnnp.............. 2.50
Գ. Բրուտեան, LonEuu................ 2.00
Ե. Չաբմաբեան, Shypnje.............. 2.25
Ռ. AnhannGwu............ eee ee eee 1.00

ԲԱԺՆԵԳԻՆԴ ՆՈՐՈԳԷ

Արարատ թէ քաջալերանքիդ եւ թէ գործակ-
ցութեանդ պէտք ունի: Բաժնեգինդ նորոգէ`
անմիջապէս` եթէ լրացած Է:

ԼՈՒՐ ՏԱԼՈՒ ԵՍ

Եթէ բաժանորդագրութիւնդ լրացած Է եւ
չես ուզեր զայն նորոգել` լուր տալու ես
որ թերթը դադրեցնենբ: Մի մոռնար հին
թիւերուն փոխարժէջը ղրկել:

ՆՈՐ ԲԱԺՆԵԳԻՆԸ ՅԻՇԷ
Արարատին տարեկան բաժնեգինը մէկ տոլար
եւ քառորդ մըն Է, իսկ արտասահմանի համար
տոլարուկէս:
ՊԷ՞ՏՔ Է ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼ
Արարատը կարժէ՞ շարունակել: Ընթերցող-

ներու կարծիքը պիտի հրատարակենք յատուկ
սիւնակով մը` պայմանաւ որ ամփոփ ըլլայ:

ԹԵԼԱԴՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԿԸՆԴՈՒՆԻՆՔ
Որեւէ ընթերցող կրնայ իր թելադրու-
թիւններն ընել. Արարատի վարչութիւնը սիրով
նկատի պիտի առնէ զանոնք` եթէ խելացի են:
ԱՐԱՐԱՏԸ ՏԱՐԱԾԷ
Արարատը տարածԷ ծանօթներուդ եւ բարե-
կամներուդ մէջ. հաճոյալի թերթ մը ամԷն մարդ

պիտի ուզէր կարդալ:

Գործակալ կուզենք երկու սեռերէն ալ`
բոլոր Հայաշատ քաղաքներու մԷջ:

ՐՆ ՐԵՑ

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

ՄԵԾՆ ՎԱՐԴԱՆ

Հայաստանի մեծ դէմբջերէն մէկն եղած Է
Վարդան, թերեւս մեծագոյնը: Մեր ազգային
գոյութենէն շատ բան կը պարտինք հինգերրորդ
դարու այդ անզուգական հերոսի հաւատքին,
անընկիք ոգիին եւ խիզախ անհատականութեան:

Վարդան Հայոց պատմութեան մԷկ աժան
հերոսը չԷ եղած. ան իր համբաւն ու
ժողովրդականութիւնը շահած Է իր իսկ
կեանբով` վեհօրէն ողջակիզելով անձ ու
արժանիբ, փառբ ու փայլ իր սիրած երկրին,
իր գուրգուրացած ազգին եւ իր պաշտած
Աստուծոյն:

Վարդան եզական ասպարէզ մը ունէր իր
առջեւ. Հայաստանի Սպարապետն Էր եւ օր մը
կրնար նոյնիսկ այդ երկրին տէրն ու տիրա-
կանն ըլլալ եւ Արշակունիներու թափուր ձգած
գահուն վրայ բազմիլ` եթէ Յազկերտի մԷկ
պնակալԷզը, հլու գործիքն ըլլար: Բայց ան
իր մէջ հաւատքն ու խիղճը ալ աւելի զօրաւոր
գտաւ բան աշխարհային փառբերը եւ անտեսելով
ամէն շահ ու վտանգ ընդվզեցաւ. անոր համար
որ Մեծ Հերոս մըն Էր, իրական ՀԵՐՈՍ մը:

Աւարայրի ռազմիկները ժամանակաւոր դատի
մը համար sh կռուեցան: Ամէն դարերու դատն
էր որ պաշտպանեցին անոնք: Պարտուեցան`
բայց շահեցան զայն: Ու մենք, այսօրուան
Հայերս, անոնց գերագոյն զոհաբերութեան
անմահական պտուղը կը վայելենք մեր ազգային
տեւականութեամբ ու մեր լուսաւոր հաւատքով:

Հայերուս ու Հայորդիներուս կը մնայ
անմահացնել խորհուրդը Աւարայրի Հերոսա-

[ 549]

ՄԱՐՏ, 1 9 2 8. ԹԻՒ 3.

մարտին, ըմբռնել գերագոյն wndtpu ու մեծու-
թիւնը Վարդանի եւ իր նահատակ ընկերներու
անհատականութեանց ու մեր լանջբերուն տակ
եւ մեր հոգիներուն խորհը ապրեցնել անոնց
անաղարտ կեանքը եւ անձնազոհ ոգին:

ՅՈՒՍԱԴՐԻՉ ԵՐԵՒՈՅԹ ՄԸՆ ԱԼ

Գանատայի Հայ գաղութը դէպի լաւ եւ
յուսադրիչ հանգրուանի մը կը մօտենայ եւ
երեւոյթները պերճախօս ապացոյցն են ասոր:

Այս թերթին լուրերու բաժնին մէջ
Արարատի ընթերցողները անշուշտ հաճոյբով
պիտի կարդան Հէմիլթընի նորակազմ Հայ
Օրիորդաց Միութեան եւ անոր գործունէութ-
եան մասին:

Գաղութը կը յառաջդիմԷ արդարեւ: Քանի
մը տարիներ առաջ մինչդեռ յուսալքումի եւ
անտարբերութեան տեսակ մը թմրութիւն եկած
էր իր ճիրաններուն մէջ պրկելու մեզ` այսօր
ոգեւորութեամբ կը դիտենք շարժում մը, որ
մեր նոր սերունդին հետ սկսած Է, ազգային Է,
յառաջդիմական եւ որքան ալ դեռ սաղմնային՝
կը խօստանայ նոր շրջանի մը սկզբնաւորու-
թիւնն ըլլալ Գանատահայ կեանքի մԷջ:

Մեր երիտասարդներուն եւ օրիորդներուն
մէջ սկսած կազմակերպական շարժումը զօրաւոր
խթան մըն Է մեր նոր սերունդը այլասերման
վտանգէն փրկելու եւ զայն ազգային գործակ-
ցութեան մղելու:

Քաջալերելու ենբ մեր նորահասները,
գուրգուրալու ենբ անոնց վրայ, խրախուսելու
ենք զանոնք

=: Ares ԱՐԱՐԱՏ

իրենց բոլոր օգտակար ձեռնարկներուն մէջ
եւ հաւատալու թէ ազգային ոգիով ներշնչուած
եւ գործակցական եռանդով տարուած նոր
սերունդ մը միայն կրնայ ճշմարիտ եւ տոկուն
անկիւնաբարն ըլլալ ցեղին ապագայ գոյութեան:
Արարատ հաճոյքով կողջունէ նորակազմ
Օրիորդաց Միութիւնը եւ անոր աննախընթաց
գործակցութիւնը Երիտասարդաց Միութեան հետ:

ԱՐԴԱՐ ԹԵԼԱԴՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Մեր ընթերցողներուն ծանօթ Է թէ
Արարատի նիւթական մատակարարութիւնը բացար-
ձակապԷս տեղի կունենայ իւրաքանչիւր
բաժանորդի անհատական օժանդակութեամբ եւ
որեւէ կազմակերպութիւն պաշտօնապէս կամ
անպաշտօն կերպով ապահոված չԷ աղբիւր մը,
որ թերթին ընթացիկ ծախքերը գոցելու համար
գործածուէր:

Ուրեմն թերթին բարելաւումն ու տեւա-
կանութիւնը կախում ունի բաժանորդներու
անվերապահ գործակցութենէն եւ համակրալից
բաջալերանբքէն: Ուստի այս տողերով պիտի
խնդրէինբք մեր բարեկամներէն ի նկատ ունենալ
հետեւեալ թելադրութիւնը.

Բաժնեգինը նորոգել անմիջապէս որ կը
լրանայ` առանց ազդարարութեան սպասելու:
Արարատի միջոցները շատ անձուկ են ապտռիկ
թերթեր ղրկելու համար: Իսկ եթէ տրամադրու-
թիւնները չեն ներեր բաժանորդագրութիւնը
շարունակելու` անմիջապէս տեղեկացնել մեզ
թերթը դադրեցնելու համար նամակին մԷջ
ներփակելով անցեալ ապառիկ թիւերու
փոխարժԷբները` եթէ ղրկուած են:

Պիտի խնդրէինք նաեւ մեր բարեկամներէն
որպէսզի կարելի չափով հետամուտ ըլլան
Արարատը իրենց շրջանակին մէջ տարածելու,
ինչ որ մեծապէս պիտի օժանդակէր մեզ այս
օգտակար թերթը յառաջ տանելու:

ԵՐԱԶ ԷՐ...

Ագարակի եւ տնական երեկոյեան գործերս
վերջացնելԷ յետոյ պահ մը հանգիստ առի
փափաբելով երեկոյեան տեղական թերթը կարդալ:
Առաջին իսկ Էջին վրայ յանկարծ ուշադրու-
թիւնս կը գրաւեն խոշոր գրերով գրուած
պարբերութիւններ, որոնց կը հետեւի բաղաքին
առաջնակարգ գրողներէն մէկուն յօդուածը,
որ հեղինակաւոր տեսութիւն մըն Է այս երկրին
յառաջդիմութիւնն ու բարգաւաճումը պատ-
կերացնող: Շատ հետաքրքրական իրապէս:

Կը լրացնեմ զայն:

Ու պահ մը կը սաւառնիմ դէպի Հայաստան`
նախ մտածումով եւ յետոյ ալ երեւակայութ-
եամբ:

Աչքիս առջեւ կը պատկերանայ այդ
դրախտավայր երկիրը. իր մայրաքաղաքը հոյա-
կապ շէնբջերով, գեղեցիկ փողոցներով եւ
արեւելեան հմայիչ տեսարաններով: Երեւան,
Հայաստանի թագուհին ու փառքը: Կը տեսնեմ
շուկաները խռնուած գործունեայ Հայերով:
Փողոցներուն անկիւնները աչալուրջ եւ
պարտաճանաչ Հայ ոստիկաններով:

Կը նշմարեմ հեռուն վեհափառ Արարատը,
խրոխտ կերպով դէպի վեր բարձրացած` իբր
խորհրդանշան եւ դարաւոր վկայ Հայաստանի
փառքին, Հայոց հաւատքին, անոնց հերոսական
գորումին եւ մարտիրոսութեան:

Հոն Է Անի բաղաքը, բարձրաբերձ պարիսպ-
ներով եւ իր հազարումէկ եկեղեցիներով.
երբեմնի փառքն ու հրաշալիջը Հայոց
աշխարհին:

Հոս ու հոն բարձրացած են հսկայ բերդեր
պահապան Հայ զինուորներով: Հայկական եռա-
գոյնը կը ծածանի ամէն բլուրի վրայ, ամէն
բարձրութեան կատարէն:

Յանկարծ ժամացոյցը ինը կը զարնէ
արթնցնելով զիս անուշ խորհուրդներէս եւ
հրաւիրելով դէպի անկողին, դէպի հանգիստ:
Հանդարտութեան խորը կը քբնանամ:

295. Js

Գիշերուան խոր մթութեան մէջ աչքս
փակած` ահա առաւօտեան արշալոյսը կողջունեմ
եւ բիչ յետոյ ալ ցերեկուան աղմկարար
գործունէութիւնը:

Հայաստանի մԷջ եմ ալ. մեր պապերու
հրաշալի երկրին մէջ: Բուռն հետաբրբրութ-
եամբ կը դիտեմ շուրջս` աչքերս կշտացնելու
համար ամէն կողմ ծածանող մշտաբարձ եռա-
գոյններէն: Քայլերս եռանդով առաջ կերթան
նոր տեսարաններ, նոր երեւոյթներ տեսնելու:
Որքա՞ն հսկայաբայլ յառաջդիմած Է մեր սիրելի
հայրենիքը, որքան գործունէութիւն կայ
ամէն կողմ եւ ամէնուրեք: Երկրագունդին
վրայ կա՞յ արդեօջ ուրիշ երկիր մը այսբան
արագօրէն յառաջդիմող:

ԿԷսօր Է եւ ճաշարան մը կը մտնեմ պարապ
ստամոքսս կերակրելու համար: Որքա՛ն ատենէ
ի վեր կարօտցած Էի Հայկական այդ համեղ
կերակուրները: Քովի սեղանին առջեւ նստող
երիտասարդին կը ծանօթանամ, որ սիրով յանձն
կառնէԷ զիս առաջնորդել եւ ցուցնել քաղաքին
եւ երկրին բոլոր հետաքրքրական տեղերը, եւ
ամէն ինչ որ Հայաստան հռչակի գագաթնակէտին
հանած En:

Քանի մը ժամուան հմայիչ պտոյտէ մը
վերջ մտերմիկ խօսակցութեան բռնուած ենբ զիս
առաջնորդող ազնիւ երիտասարդին հետ` երբ
յանկարծ ձայն մը ականջիս կը հնչէ.

- ՄամբրԷ, ՄամբրԷ:

Տանտիկինն Է զիս արթնցնողը: Վեր կը
ցատքեմ եւ աչքերս բանալով շփոթած չորս
կողմս կը նայիմ գտնելով որ քիչ մը առաջուան
աղուոր եւ երջանիկ վայելումը ժամանակաւոր
երազ մըն Էր միայն:

Ալ նախաճաշս զիս sh հետաջրբրեր. չԷ՞
որ քիչ մը առաջ Երեւանի մէջ ճաշած Ep այն-
բան ախորժակով:

Երազն անցաւ եւ սակայն օր մը անշուշտ
պիտի վայելեմ Հայաստանի պայծառ երկինքը,
Հայաշխարհի գործունեայ եռուզեռը եւ Մայր
հայրենիքի արագ յառաջդիմութիւնը եւ Հայ

[551]

ԱՐԱՐԱՏ

զինուորներու աշխոյժ տողանցբը Արարատի
հովանիին ներջեւ իմ բոլոր Հայորդի եղբայր-
ներուս հետ` պանդուխտ հոս ու հոն:

Ու այն ատեն մեր բոլոր երազները իրա-
կանացած պիտի ըլլան:

ՔԷՄՊԸՐՕ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ԱՌՕՐԵԱՅ ԿԵԱՆՔԷՍ

ճորճթաունէն ցրուած բաղդակից Հայ
աղբարիկներուս նման ես ալ Ռաբվուտ ղրկուած
եմ եւ տարիէն աւելի Է ներկայ ագարակիս մէջ
կաշխատիմ:

Ամառ թէ ձմեռ, առաւօտեան մութնու-
լուսին կելլեմ, ախոռի գործերը կը կատարեմ
եւ նախաճաշս ընելէԷ յետոյ կերթամ հաւերը
կերակրելու: Հաւերը զիս կը ճանչնան եւ
այնքան շատ կը սիրեն որ դուրսէն ներս
մտած ատենս հինգ վեց հատը ուսիս վրայ կը
թառին եւ միւսներն ալ կերգեն ու կը
կանչուըռտեն` կարծես բազմաձայն երգահանդէս
մը ըլլար: Ձմեռուան այս եղանակին աւելի
բան քառասուն հաւկիթ կը հաւաբեմ օրական:
Ագարակի բոլոր գործերս սրտանց կը կատարեմ
եւ Ագարակապանն ու իր կինը միշտ գոհ կը
թողում:

Անցեալ տարի ինծի քառակուսի հող մը
տուին որ գետնախնձոր տնկեմ: Լաւ հոգ սանելէ
վերջ բերջը իրենց երկու տոլարի ծախեցի:
Այդ դրամին կէսը պանբան դրի կէսն ալ մեր
Պատանեկան Կարմիր Խաչին ղրկեցի:

Մէկը չունիմ որ ինծի Հայերէն նամակ
գրէ: Ոհ, որջան ուրախ պիտի ըլլայի ինծի
գրող Հայ բարեկամ մը ունենալով:

ՌԱՔՎՈՒՏ
ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

= 46; = ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
ԱՒԱՆԴԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆ

ՀԱՅԿ ՆԱՀԱՊԵՏ

Մեր ազգին պատմութիւնը երկու գլխաւոր
մասերու կը բաժնուի, որոնցմէ մին Հայոց
Աւանդական Շրջանը կը ներկայացնէ, իսկ
միւսը` Պատմական Շրջանը:

Աւանդական կը կոչուի այն շրջանը,
որուն մէջ պատմուած դէպբերն մեր նախնիքջ-
ներէն աւանդաբար մեզ հասած վէպեր են. իսկ
Պատմական կը կոչուի այն շրջանը, որուն մէջ
պատահած ամԷն բան ստոյգ փաստերու վրայ
հաստատուած մեզ կը հասնի:

Մեր Աւանդական պատմութեան նայելով`
մեր ազգին նախահայրն եղած Է Հայկ, որ
Բաբելոնի աշտարակաշինութենէն ետք PEL
անունով բռնակալի մը չԷ հնազանդած:

Երբ Բաբելոնի աշտարակաշինութիւնը
ձախողեցաւ, ԲԷլ անունով զօրաւոր հսկայ մը
բոլոր մարդիկ իրեն հպատակեցնելով` ուզեց
նաեւ որ Հայոց ցեղապետն ալ` Հայկ` իրեն
հնազանդի: Բայց Հայկ ազատասէր քաջ մը
ըլլալուն համար չուզեց որ ինքն ու իր
մարդիկը գերի ապրին եւ անոնց հետ դէպի
հիւսիս գաղթեց եւ վերջէն Տուրուբերան
կոչուած նահանգին մէջ գիւղ մը շինելով
անունը դրին Հայկաշէն եւ յետոյ այդ
կողմերը գտնուող ցեղերն ալ նուաճելով
երկրին անունը դրին Հարք:

PEL զայրացաւ՝ բայց իր որդիներէն
մէկը Հայկին բով ղրկեց զայն համոզելու
համար` հրաւիրելով որ երթայ ԲԷլին հնա-
զանդի եւ խաղաղօրէն ապրի: Հայկ մերժեց:
ԲԷլին ջիղերը թունդ ելան եւ Հայկը պատ-
ժելու համար մեծ բանակով մը հասաւ Վանայ
Լիճին բով: Հայկ ԲԷլի մօտենալն իմանալով
իր մարդիկը ժողվեց եւ ԲԷլի դէմ ելաւ:
Պատերազմը սկսաւ եւ շատ կատաղի Էր: ԲԷլ
նեղը մնալով ուզեց փախչիլ, բայց Հայկ

վազեց հասաւ ետեւէն, լարեց իր աղեղը, եւ
նետն այնպիսի ուժով նետեց, որ Բէլի
կուրծքին զրահները ծակելով միւս կողմէն
դուրս հանեց, գետին փռելով ամբարտաւան
բռնակալը:

ՊատերազմԷն ետք Հայկ այն տեղը բաղաք
մը շինեց եւ անունը դրաւ Հայք, իսկ գաւառը
կոչուեցաւ Հայոց Ձոր. ԲԷլի մեռած տեղն ալ
Գերեզմանբ անուանեց:

Հայկ երկար տարիներ իր երկիրը կառա-
վարելէ յետոյ մեռաւ եւ իրեն յաջորդեց իր
զաւակը, Արմենակ:

ՄԵԾՆ ԱՐԱՄ

Հայկ նահապետի սերունդէն Արամ անունով
մէկը իր բաջութիւններով հռչակաւոր եղաւ թէ
Հայերու եւ թէ դրացի ցեղերու մէջ եւ Հայերը
զինջբը իշխան եւ ցեղապետ ըրին:

Օտար ազգեր Հայաստան արշաւելով կը
նեղէին Հայերը: Արամ կանոնաւոր բանակ
կազմելով անոնց դէմն ելաւ, յաղթեց բոլորին
եւ շատ երկիրներ ու գաւառներ գրաւեց:

Մարաց Նիւբար իշխանը գրաւած Էր Հայոց
երկրին մէկ մասը եւ հարկ կըստանար: Արամի
առաջին գործն եղաւ 50,000 հոգիով քալել
Նիւբարի վրայ, գերի բռնեց զայն եւ Արմաւիր
տանելով աշտարակին ծայրը գամել տուաւ
ճակատԷն եւ գրաւած երկիրն ալ յանձնեց
Սիւնեաց ցեղին:

Յետոյ Արամի բանակն յաղթեց Ասորւոց
Բարշամ իշխանին եւ Ասորեստանի մԷկ մասին
տիրեց: Այս երկու թշնամիներէն վերջ
Կապադովկիոյ Պայապիս իշխանին եւս յաղթեց
եւ անոր երկիրն ալ գրաւելով հրամայեց որ
ժողովուրդը միայն Հայերէն խօսի: Այս
երկրին վրայ Մշակ անունով մէկը կառավարիչ
դրաւ, որ իր անունով բաղաբ մը շինեց:
Յոյները Մշակ չի կրնալ հնչելնուն բաղաբքին
անունը Մազաբ կըսէին, որ ետքէն փոխուելով
Կեսարա կոչուեցաւ:

ՍԻՍԷՌԸ ԵՒ ՊԻՊԷՌԸ

ժամանակին երկու աղքատ եւ խեղճուկ
ծերունիներ կապրէին, որոնբ միշտ կը
գանգատէին Աստուծոյ իրենց զաւակ մը sp
տալուն համար:

Պառաւը մինչեւ իրիկուն տունը նստած
բուրդ կը մանէր իսկ ծերուկը իր եզներով
արտը կը հերկէր: Երկուքն ալ բարի եւ անմեղ
ծերունիներ Էին եւ Աստուած օր մը անոնց
աղօթքը չի մերժեց եւ պառաւին երազն եկաւ
ու հետեւեալ պատուէրը տուաւ.

- Իրիկունը պառկելէդ առաջ բարձիդ տակ
ափ մը լեցուն սիսեռ դիր եւ միւս առտուն
կանուխ բաղձանբդ պիտի կատարուի:

Պառաւն առտու կանուխ վեր ցատբեց եւ
ուրախ զուարթ, մանկամարդ աղջկան մը պէս
գործի սկսաւ եւ ինչպէս որ երազին պէս
պատուիրած En~ իրիկունը պառկած ատենը
կատարեց: Քնացաւ ու անուշ անուշ երազներ
տեսաւ մինչեւ առտու: Ու երբ արշալոյսին
արթնցաւ` տեսաւ որ սիսեռներուն ամէն մէկը
մէկմէկ աղուորիկ, թոմպուլիկ, կլորիկ,
կարմրուկ մանկիկներու փոխուած Էին եւ
ամէնը մէկ բերան կը ճչային ուտելիբի համար:
Խեղճերը yet շատ անօթի էին եւ թէ շատ ծարաւ:

Պառաւը թօնիրը վառեց եւ սկսաւ հաց
եփել: Բայց բանի հացերը դուրս կը հանէր,
տղաբը quunup ձեռբէ ձեռբ խլելով կը լափէին
եւ զիրար կը հրմշտկէին, մէկզմԷկու բիթ
բերան կը ճանկոտէին եւ իրարու մատ կը
խածնէին: Պառաւն ալ անոնց աղմուկէն եւ
իրարանցումէն ճարահատ` գաւազան մը առաւ
եւ աջ ու ձախ ճօճելով տղայոց բոլորն ալ
սպանեց:

Չորս հատ միայն ազատեցան. մէկը
պառաւին կօշիկին մէջ պահուած Էր, միւսը
աւելին ետին, ուրիշ մը թօնիրին ծակին մԷջ
եւ չորրորդն ալ խմորին մէջ մտած Էր:

[ 553]

ԱՐԱՐԱՏ

Պառաւը շատ վշտացաւ իր ըրածին վրայ,
ձեռբերը ծունկերուն զարկաւ, լացաւ եւ
բարձրաձայն ինքնիրեն անիծեց եւ փափաբքեցաւ
որ տղոցմէն բանի մը հատը ողջ մնացած
ըլլային: Այն ատեն զանոնք շատ պիտի սիրէր
եւ անգամ մըն ալ պիտի չի ծեծԷր զանոնք:

Երբ տղաքը ասիկա լսեցին` բոլորը մէկէն
դուրս ցատբեցին իրենց պահուըտած տեղէն եւ
ծերունի մայրիկին վիզը փաթտուելով համ-
բուրուեցան անոր հետ:

Պառաւը մէկուն անունը Պիպէռ դրաւ,
միւսինը Սիսէռ, իսկ միւսներուն անունն ալ
Սոխ ու Սխտոր: Սիսէռը ամէնէն մեծն ըլլալուն
համար զայն իշուն ականջին մԷջ դրաւ եւ
բանի մը կտոր ալ հաց բեռցնելով կենդանիին
վրայ, արտ ղրկեց զանոնք:

Էշը երբ ճամբան կը բալէր` երկու անօթի
աւազակներ, որոնք գողութեան ելած էին այն
կողմերը, դէմն ելան եւ փորձեցին իշուն
վրայի հացերը գողնալ, բայց Սիսէռ իշուն
ականջին մԷջԷն պօռաց.

- ՀԷյ, գող աւազակներ, դուրս ելլելէս
առաջ սա տեղէն կորսուեցէք:

Գողերը ահ ու դող ըլլալով եւ ձայնին
որ կողմէն գալն ալ չի գիտնալով առանց
ետեւնին անգամ նայելու սկսան փախիլ:

Քիչ մը անդին էշը Մօլլայի մը հանդի-
պեցաւ, որ կերպով մը կենդանիին տիրանալու
համար ճիւպպէին փէշերն հաւաքեց եւ իշուն
կապէն բռնեց վրան ցատբելու համար:

- Կորսուէ աւազակ մոլլայ, ի՞նչ կուզես
այս կենդանիէն, պօռաց Սիսէռ դարձեալ:

Մոլլան լեղապատառ եղած եւ փապուճներն
ալ ոտբէն նետելով փախաւ:

Վերջապէս արտը հասնելով Սիսէռ հայ-
րիկին պօռաց.

- Ո՞ր կողմէն գամ, հայրիկ:

- Աջէն, տղաս:

UhuEn հացին աջ կողմէն լաւ մը խածաւ
եւ կրկին հարցուց.

2380

- Ո՞ր կողմէն գամ, հայրիկ:

- Ձախէն, տղաս:

Սիսէռ հացին ձախէն ալ խածաւ:

- Ո՞ր կողմէն գամ, հայրիկ:

- ՄԷջտեղէն, տղաս:

Սիսէռ հացին միջուկն ալ խածաւ լմնցուց
եւ հօրը վազելով ըսաւ.

- Վերջապէս հասայ:

- Բայց հացը ո՞ւր Է, տղաս:

- Հայրիկ, դուն չըսի՞ր թէ աջէն, ձախէն
եւ մէջտեղէն եկուր, ես ալ հացին աջէն,
ձախէն եւ մէջտեղէն խածնելով հացը կերայ,
հիմայ դուն տուն գնայ եւ ես արտը կը
հերկեմ:

Հայրը, որ շատ անօթի էր, Սիսէռը արտը
թողուց եւ ինքն ալ տուն գնաց հաց ուտելու:
Սիսէռն ալ բաւական հերկելԷ վերջ մէկ մըն
ալ նայիս կովին աղբին մԷջ մնաց եւ ճար
չիկար որ ազատէր: Բայց յետոյ օդը անձրեւ-
ելուն համար կաթիլները աղբը փխրեցին եւ
Սիսէռ անգամ մըն ալ դուրս ելաւ եւ աղբիւրն
երթալով լաւ մը մաբրուեցաւ եւ երկայն
բարի մը վրայ նստաւ ինբզինբը չորցնելու
համար:

ճիշտ այն ատեն, գողեր, որոնք թագա-
ւորին պալատէն ոսկիներ գողցած էին,
աղբիւրին բովն եկան եւ իրենց մէջ կը
բաժնէին ճիշտ այն քարին տակը, ուր Սիսէռ
նստած Էր: Գողերէն մէկը ուշ գալով` ըսաւ.

- Ո՞ւր Է իմ բաժինս:

Սիսէռն ալ այս խօսջերէն խելքի գալով`
պօռաց.

- ՀԷյ, հապա իմ բաժի՞նս ուր Է:

Ասոր վրայ գողերն ափի բերան խօսողը
ոստիկան կարծելով դրամի տոպրակները ձգելով
փախան:

Սիսէռ զանոնք եզներուն վրայ բեռցնելով
տուն տարաւ իր աղքատ ծնողաց:

Այդ երկրին թագաւորը չար մէկը ըլլալ-
ուն համար հրաման հանած Էր որ զինուոր-
ները տուները այրեն եւ ժողովուրդը սպանեն:

[ 554]

ԱՐԱՐԱՏ

Սիսէռ ու Պիպէռ մէկ մէկ ատրճանակ
առնելով դուրս գացին ու ծառի մը վրան,
տերեւներուն ետին պահուրտելով սկսան
մէկիկ մէկիկ զինուորները տապալել: Այս
վերջինները չգիտնալով կապարներուն ուրկէ
գալը, փախուստ տուին եւ թագաւորին երթալով
բողոբեցին թէ ան հոն բէյֆ կընէր, իսկ
իրենբ դուրսը կը ջարդուէին:

- Հոգ մի ընէք, հիմակ ես ալ ձեզի
օգնութեան պիտի գամ, ըսաւ թագաւորը իր
ճաշը շարունակելով:

Սիսէռ ու Պիպէռ թագաւորին ճաշասենեակը
մտան եւ մէկ մէկ անկիւն նստան` առանց
մէկէն տեսնուելու: Թագաւորը երբ պատառը
բերանը տարաւ` Սիսէռ պօռաց.

- Ինծի ալ բաժին մը կը հաճիք:

Թագաւորը զարմացած վեր նայեցաւ, վար
նայեցաւ եւ բան մը չի տեսաւ, ու սիրտը
վախով լեցուած ուրիշ պատառ մըն ալ բերանը
դնելու վրայ էր, երբ Պիպէռ անդիէն պօռաց.

- ՀԷյ, իմ բաժինս ալ չի մոռնաս:

Այն ատեն թագաւորը ոտքերը տասը բացած
դուրս փախաւ լեղապատառ:

Սիսէռ ու Պիպէռ լաւ մը թագաւորին
համադամները ուտելէ վերջ Պիպէռ տուն գնաց
իսկ Սիսէռ դէպի ծովեզերք: Վերջինը հանդի-
պեցաւ խումբ մը աւազակներու, որոնք
թագաւորին պալատը գողութեան երթալ կը
ծրագրէին այդ իրիկուն: Սիսէռ անոնց ետեւէն
կանչեց.

- Ընկերներ, ես ալ ձեզ հետ գամ եւ ձեր
գործը դիւրացնեմ:

Գողերն ետեւնին նայեցան եւ տեսան
պզտլիկ Սիսէռը եւ ամէնքը մէկ բերան պօռա-
ցին.

- Կորսուէ, անպիտան լամուկ:

Բայց Սիսէռ միշտ անոնց ետեւէն բալելով
կըսէր.

- Gu ձեզի ճամբայ կը բանամ եւ ձեր չի
կրցած շատ մը գործերը կրնամ ընել, զիս
հետերնիդ wntp:

Գողերը համոզուելով անոր խօսքերէն

-9-

սթոյլ տուին որ Սիսէռ ghntup առաջնորդէ:
Գիշեր En, երբ Սիսէռ բոլոր գողերը թագա-
ւորին պալատին տանիքն հանեց եւ ինքն ալ
ծխնելոյզէն վար իջնելով թագաւորին ննջա-
սենեակն եկաւ սկսաւ բարձր ձայնով պօռալ.

- Gu թագաւորը կշռելու եկած եմ, ոչ
թէ գողնալու. դուք տանիբջէն վար իջէբ եւ
գողութիւնը դուք ponte:

Գողերը վերէն ըսին.

- Սուս, հիմակ դուն ալ, մենք ալ կը
բռնուինք:

Բայց Սիսէռ դարձեալ պօռաց.

- Թագաւորն իր անկողինով միասին պիտի
կշռեմ:

- Ձայնդ կտրէ, տխմար, հիմայ ամէնքս ալ
պիտի բռնեն:

- Թագաւորն ալ, գողերն ալ, թագաւորին
պալատն ալ միասին պիտի կշռեմ:

Սիսէռին ձայնէն թագաւորն ու պալատ-
ականներն արթնցան եւ գողերը բռնեցին. բայց
Սիսէռ թագաւորին բարձին տակ պահուրտեցաւ
եւ երբ ամէն ինչ խաղաղեցաւ եւ դարձեալ
թագաւորը քնացաւ` Սիսէռ դուրս ելլելով
այս անգամ պօռաց.

- Gu եկած եմ այս երկրին բռնակալ
թագաւորը կախելու համար:

Թագաւորն ասիկա լսելով` դուրս ցատբեց
եւ կայծակի պէս արագօրէն ծով վազելով ինբջ-
զինքը մէջը նետեց:

Միւս օրը այդ երկրի ժողովուրդը պալատ
հաւաքուելով Սիսէռը իրենց վրայ թագաւոր
ըրին եւ Պիպէռը, ու անոնց բոյրերը Սոխն
ու Սխտորը մէկ մԷկ նահանգներու վրայ իշխան
կարգեցին:

Ծերունի հայրն ու մայրն ալ Սիսէռ
թագաւորին խորհրդականներ եղան:

Կը պատմեն թէ Սիսէռ շատ երկար տարի-
ներ իր երկիրը իմաստուն կերպով կառավարեց
եւ ժողովուրդը դեռ մինչեւ այս օրերս զայն
չԷ մոռցած:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ
ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ

-ԿԷյվԷցի-

[ 555 ]

ԱՐԱՐԱՏ

Մեծ մա Էս լսած

ԲԻՒԶԱՆԴ ԹԱԳԱՒՈՐԸ

Մեծ մայրիկս չըսաւ կամ ես այլեւս
մոռցած եմ թէ Բիւզանդ ո՞ր երկրին թագաւորն
էր: Բայց լաւ կը յիշեմ որ նէ կը պատմէր
թէ Բիւզանդ խելացի թագաւոր մըն En, շատ
ուժով, շատ ալ բարի: Իր թագուհին ալ իրեն
պէս խելացի Էր եւ երկրին աղքատներուն
օգնականն ու բարերարը:

Թագաւորը պատերազմի բռնուեցաւ, եւ
որովհետեւ թշնամի բանակը շատ զօրաւոր էր,
պէտք տեսաւ որ անձամբ պատերազմի դաշտը
մեկնի եւ իր զօրքերուն հրամայէ: Եւ որով-
հետեւ իր թագուհին չափազանց կը սիրէր իր
հաւատարիմ պալատականներէն մէկը անոր ծառայ
կարգեց:

Բանակը Բիւզանդի առաջնորդութեամբ դէպի
Արեւելք արշաւեց եւ սահմանագլուխին մօտերը
պատերազմը սկսաւ շատ կատաղի կերպով եւ
շաբաթներ ու ամիսներ տեւեց:

Իր կինը, Սրբուհի թագուհին, շատ բարե-
պաշտ մէկն ըլլալով, գիշեր ցորեկ կաղօթէր
որ իր ամուսինը յաղթական ելլելով շուտով
վերադառնար արքունիքը: Բայց ի զուր:

Օր մը, Հեթում, թագաւորին պալատականը
եւ թագուհիին ծառան, ներս մտնելով անպատ-
կառօրէն թագուհիին դիմացը աթոռի մը վրայ
նստաւ: Թագուհին աշխարհի ամԷնէն գեղեցիկ
եւ ամէնէն շնորհալի կինն էր եւ Հեթում
զայն դիտելէն չէր կշտանար:

Շատ չանցած խօսիլ սկսաւ:

- Սրբուհի, աղուորիկ տիրուհիս, թագա-
ւորն ու իր բանակը յաղթուած են եւ ամուսինդ
մեռած Է. եկուր ինծի հետ ամուսնացիր եւ
ես բեզ աշխարհի ամենէն երջանիկ թագուհին
պիտի ընեմ:

Թագուհին չափազանց վշտացած իր լսած-
ներուն չԷր հաւատար. շատ կը սիրէր Հեթումը,
իբրեւ հաւատարիմ

- 10 - ԱՐԱՐԱՏ

ծառայ մը, բայց ալ աւելի կը սիրէր
Բիւզանդը, իր ամուսինը, աշխարհի վրայ իր
ամէնէն շատ սիրած մարդը: Ու UE չի պատաս-
խանեց:

Նորէն Հեթում խօսիլ սկսաւ, բայց այս
անգամ թագուհին զայն լռեցնելով ըսաւ.

- Բիւզանդ չԷ յաղթուած, ան չԷ մեռած
եւ պիտի վերադառնայ օր մը, եւ եթէ sh
վերադառնայ իսկ, ես մէկուն հետն ալ պիտի
չամուսնանամ:

Ու թագուհին սենեակը թողուց:

Հեթում հոս ու հոն կերթար կնոջը
ետեւէն եւ կը պնդէր իր ըսածներուն վրայ:
Ու այս անգամ թագուհին ետին դառնալով ըսաւ.

- Դուն ստախօս մըն ես, թագաւորը պիտի
վերադառնայ եւ ես քեզ պատժել պիտի տամ
այս ընթացբիդ համար: Դուն հաւատարիմ
պալատական մը չես, ոչ ալ հաւատարիմ ծառայ
մը: Թագաւորին հոս եղած ատեն զինբ կը
փառաբանէիր եւ սիրել կը ձեւացնէիր, մինչդեռ
այսօր իր կնոջ wep ունիս: Այսօրուընէ
սկսեալ պալատը ձգելու Guy գիտնալով թէ
Բիւզանդ թագաւորը մեռած կամ ողջ, յաղթուած
կամ յաղթական, իմ առաջին ու վերջին
ամուսինս պիտի ըլլայ:

Հեթում բարկութեամբ մեկնեցաւ եւ
գլխուն գալիքը գիտնալով` անմիջապէս նամակ
մը գրեց թագաւորին եւ թագուհին շատ ան-
պատիւ ընթացք մը բռնած Է ըսելով զայն
զրպարտեց: Թագաւորը նամակն ստանալուն պէս
շատ տխրեցաւ, բայց գիտնալով իր կնոջ
խելացի, բարեպաշտ եւ հաւատարիմ վարջը՝ չի
հաւատաց կարդացածին եւ ոչ ալ պատասխանեց:

Հեթում անգամ մըն ալ գրեց` այս նա-
մակին մէջ բացատրելով թէ թագուհիին ըրածը
ամէն բանԷ անցած Է, անպատիւ կեանք մը
կանցնէ եւ միշտ կաղօթէ որ թագաւորը մեռնի
եւ իր սիրածներէն մէկուն հետ ամուսնանայ:

Բիւզանդ այս անգամ երկու մարդ կանչեց
եւ նամակ մը անոնց տալով Հեթումի ղրկեց՝
հրամայելով որ թագուհին բանտ դնէին մինչեւ
իր վերադարձը:

Հեթում Թագաւորին հրամանագիրն առածին
պէս Սրբուհին բանտ առաջնորդեց եւ ամէն օր
անոր քով երթալով կառաջարկէր իրեն համա-
կերպիլ բանտի տառապանքէն ազատելու համար:
Բայց Սրբուհի անդրդուելի մնաց:

Օրերն ու շաբաթները տարիներու պէս
երկայն կուգային Սրբուհիին համար: Ու
վերջապէս իր բանտի տառապանքներուն մԷջ
վեց ամիս վերջը զաւակ մը ունեցաւ եւ որով-
հետեւ արցունքի եւ տառապանքի ատեն ծնած
էր` զաւկին անունը Ցաւակ դրաւ:

Անգամ մըն ալ Հեթում բանտ մտաւ եւ
Սրբուհիին ըսաւ.

- Սրբուհի, մտածԷ, միայն ես կրնամ բեզ
այս բանտէԷն ազատել, ամուսնացիր հետս:

Թագուհին չի պատասխանեց:

Այս անգամ Հեթում բարկութենէն ակռա-
ները կը կճրտէր. կը նախանձէր այդ գեղեցիկ
կնկան վրայ, եւ այս անգամ ծրագրեց որ
Սրբուհին կամ մեռնէր եւ կամ իրեն համա-
կերպէր:

Ուրիշ միջոց չի գտաւ եւ դարձեալ իր
սեւ մելանով թագաւորին գրեց սեւ սեւ
զրպարտութիւններ Սրբուհիին մասին` այս
անգամ յուսալով որ թագաւորը պիտի բարկանար
եւ պիտի հրամայէր որ Թագուհին գլխատեն:

Իր փափաքն ալ կատարուեցաւ. Թագաւորն
ինբնիրմէԷ ելած երկու դահիճներ ղրկեց որ-
պէսզի իր անհաւատարիմ կինը անտառ տանէին,
հոն գլխատէին եւ շապիկը արիւնին մէջ թաթ-
խելով ետ բերէին: Ինչպէս նաեւ աչքերն ալ
հանելով միասին պիտի բերէին:

-Շարունակելի-

ՎՕԼԸՍՊԸՐԿ
ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

Բաժանորդագրուելով մի բաւականանար.
Արարատը տարածԷ նաեւ քու միջավայրիդ մէջ:

- 11 -

ԻՆՉՊԷՍ ՄԱՐԴԻԿ ԿԸ ՅԱՋՈՂԻՆ

Կուզե՞ս լաւ խրատ մը, միշտ բարձրացիր,
կամաց թէեւ ըլլայ: Միշտ ժուժկալ եղիր եւ
պարզ: Ուրիշներուն գործին մի խառնուիր,
բայց մի վախնար աշխատանբէ. ժիր եղիր:

Քաղաբավար եղիր ուրիշներու հանդէպ.
վստահութիւն ունեցիր բու շուրջդ գտնուող-
ներուն վրայ եւ ջանայ անոնց վստահութիւնը
վաստկիլ :

Ինչ գործ որ կըստանձնես` ջանայ զայն
Զարատեւութեամբ եւ յաջողութեամբ վերջացնել.
դժուար գործերն են միայն ճշմարիտ հաճոյբի
աղբիւրը. դիւրին գործեր օրօրոցի մանուկ-
ներն ալ կրնան կատարել: Մի յուսահատիր.
վատերն ու թուլամորթները միայն կը յուսա-
հատին. քաջերը գործին եւ պայքարին միայն
կը հաւատան եւ դժուարութեանց յաղթել միայն
կը սիրեն:

Պարտականութիւններդ պարկեշտօրէն
կատարէ եւ եթէ մէկուն պարտք մը ունիս
հաւատարմօրէն վճարԷ:

Ինչ որ այսօր կրնաս ընել` երբէք
վաղուան մի ձգեր. վաղը տկարամիտ թուլա-
մորթներունն Է. այսօրը միայն բու եւ բեզի
պէս քաջերուն կը պատկանի:

Մի փափաբիր շուտ մը հարստանալ.
հարստութիւնը երկրորդական բան մըն Է միայն.
դուն նկարագիրդ նախ բարձր արժանիքներով
օժտէ եւ հոգիով ու մտքով հարուստ եղիր:
Կեանքի ասպարէզին մէջ սանդուխ առ սանդուխ
վեր ելիր միայն` որպէսզի բարձունքին ապահով
կերպով հասնիս:

ՍիրէԷ բու նմաններդ: ՍիրԷ այն ազգը,
որուն զաւակն ես. անոր պատիւը քու եւ քու
եղբօրդ ու բրոջդ պատիւն է. միշտ բարձր
պահէ այդ պատիւը:

ՍիրէԷ ու պաշտԷ հայրենիքդ, անոր
դրօշակն ու անոր օրէնքները:

ճշմարիտ մարդ եղիր: Ու ահա աղքատ
թէեւ` կը յաջողիս անվարան:

ՏԸՆՎԻԼ
Թարգմ.
ԴԱՒԻԹ ԺԱՄԿՈՉԵԱՆ

[ 557]

ԱՐԱՐԱՏ

ԵՐԿՈՒ ՈՐԲԵՐԸ

ժամանակին մենաւոր ապարանքի մը մէջ
հարուստ մարդ մը կապրէր, որ աղջիկ մը եւ
մանչ մը ունէր: Աղջկան անունը Մէրի եւ
տղուն անունը Սամուէլ Էր: Երկուքն ալ զիրար
շատ կը սիրէին եւ իրենց ապարանբին ետեւի
գեղեցիկ պարտէզին մէջ շարունակ կը խաղային
իրարու հետ եւ ճնճղուկներն ու թռչնիկները
կը դիտէին: Իրենց մայրիկը չափազանց տկարա-
կազմ ըլլալուն համար կանուխէն մեռած Էր եւ
հայրերնին իր ծանր վիշտէն ալ ծերացած Էր:

Ձմեռ առտու մը երբ արթնցան` հայրիկին
սենեակն երթալով զայն ալ մեռած գտան: Ի՞նչ
կրնային ընել երկու փոբրիկները: Լացին,
երկար երկար լացին:

Հեռաւոր քբաղաբի մը մէջ հօրեղբայր մը
ունէին, որ տղայոց որբ մնալը լսելով քովեր-
նին եկաւ: Բայց անիկա շատ չար մարդ մը
ըլլալուն համար կը փափաքէր որ տղաքը մէջ-
տեղէն վերցնէ եւ անոնց հարստութեան տիրա-
նայ:

Այս չար հօրեղբայրը օր մը երկու չար
մարդիկ կանչեց եւ անոնց խոշոր գումարներ
խօսք տալով` պատուիրեց որ տղաքը տանին
անտառ եւ հոն զանոնք սպանեն: Մարդիկը
համաձայնեցան եւ տղաքը կանչելով զանոնք
համոզեցին թէ բաղաբ պիտի երթային:

Մէրի եւ Սամուէլ շատ կը սիրէին բաղաքը
տեսնել: Հայրիկը ողջ եղած ատեն շատ անգամ-
ներ միասին գացած էին եւ դիտած գեղեցիկ
խանութներն ու ցուցափեղկերուն մԷջի
աղուորիկ խաղալիկները: Անոնք ուրախութեամբ
պատրաստուեցան:

Երկու մարդիկը զանոնք անտառ տարին
փոխանակ punwe տանելու: Հոն սկսան իրարու
հետ խօսիլ թէ ինչպէս սպանելու էին փոքրիկ-
ները: Անոնցմէ մէկը բիչ մը բարեսիրտ
ըլլալուն համար ընկերոջը թոյլ չի տուաւ որ

- 12 - ԱՐԱՐԱՏ

այդ անմեղ տղաբն սպանուէին եւ կռիւ մը
սկսաւ մէջերնին:

Մէրի ծառի մը ետեւէն երկու մարդոց
խօսակցութիւնն իմացած ըլլալով հասկցած Էր
թէ ինչ պիտի գար իրենց գլխուն: Ուստի
եղբօրը քով երթալով պատմեց ամԷն ին» եւ
երբ մարդիկը դեռ կը վիճէին ու կը կռուէին,
երկուքը միասին փախան եւ հեռուները, ծառի
մը խոշոր խոռոչին մէջ պահուրտեցան:

ՄՍարդիկը տեսնելով երկու որբերուն ան-
հետանալը, սկսան հոս ու հոն փնտոել եւ sh
գտնելով հեռացան իրենց վարձքը ստանալու
համար` խաբելով չար հօրեղբայրը թէ տղաքն
սպանած եւ անտառին մէջ թաղած Էին:

Երկու որբերն ասդին ցուրտ անտառին մէջ
հոս ու հոն տուն մը կամ ուտելիք փնտռելու
համար երկար ատեն թափառելէ վերջ անօթի ու
յոգնած ըլլալով ծառի մը տակ նստան եւ
մէկզմէկու փաթտուելով բնացան:

Գիշերն անոնք փառաւոր տեղ մը փոխա-
դրուած Էին. ամէն կողմ լոյսերով եւ
հրաշալիքներով զարդարուած: ճերմակներ հագած
սպասաւոր մը խոշոր սենեակի մը դուռը բացաւ,
ուր գտան իրենց անուշիկ մայրը եւ սիրելի
հայրը: Գրկեցին զանոնք, համբուրեցին եւ
սկսան մէկզմէկու պատմել կարօտցած ըլլալնին
եւ ուրախութիւննին մէկզմէկ տեսնելնուն
համար: Ալ իրարմԷ պիտի չի բաժնուէին:

Յաջորդ գարունին, երբ փայտահատները
անտառ գացին, երկու փոբրիկներուն մարմինը
գտան ծառին տակ:

Ասդին չար հօրեղբայրը տղայոց
հարստութեան տիրացած Էր բայց չի վայելեց.
խոշոր հրդէհ մը ամէն ինչ մոխիր դարձուց
եւ ինքն ալ անդամալոյծ ըլլալով երկար
տարիներ չարչարուեցաւ:

Նմանողաբար

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ
ՎԱՂԵՆԱԿ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ՎԱՆԻ ՔԱՋԵՐԻՆ

Թուրբ զօրբերն են պաշարել Վան,
Իրենց հետն ալ անթիւ խուժան.
Կուզեն ջարդել ողջ Հայաստան,
Վանի քաջեր կանգնած պաշտպան:

Վանեցի ենբ, բաջ, հարազատ,
Թուրքին, Քիւրտին չենք հնազանդ.
Կուզենք լինիլ անկախ, ազատ՝
Հայաստանի տԷրերն հպարտ:

Չենք վախենում թնդանօթից,
Մենք կը լուծենք վրէժ Թուրքբից.

Զէնբ կը շարժենբ, դիակ փռենջ՝
Վատ Սուլթանին սարսափ ղրկենք:

Զոհ ենք տուել pug Վռամեան,
Սուգ Է տիրել ողջ Հայաստան.
Զինք չենք մոռնար մինչ յաւիտեան՝
Վրէժ կուզէ Վասպուրական:

Արա՛մ, կանչեց բաջն Արմենակ,
Զարնենք, կոտրենք Թուրքին բանակ.
Ունինք բաջեր, ալ չենք մինակ`
Շուտ կը տանինք մենք յաղթանակ:

Խ. Մ. ԽՈՍՐՈՖԵԱՆՑ

ԳԷՈՐԳ ԵՒ ԻՐ ՄԵԾ ՀԱՅՐԸ

Գէորգ չորս տարեկան փոջրիկ մըն էր,
բայց ինբզինբը շատ մեծ կը կարծէր ու միշտ
կը փափաբքէր որ ալ աւելի մեծնայ եւ մինակը
արտը երթայ, մատակ ձիուն վրան հեծնէ եւ
գրադարանին խոշոր գիրբերը կարդայ:

- Մեծնամ, ըսաւ ան, մեծնամ, մինչեւ
որ մեծ հօրս չափ ըլլամ: Մեծ հայրիկիս մեծ
ըլլալուն պատճառը ուրիշ բան չԷ, բայց միայն
առտուները նախաճաշի ատեն հաւկիթ ուտելը,
սուրճ խմելը եւ թէյ գործածելն Է: Ան կրնայ
մեծ գրքեր կարդալ` որովհետեւ

- 13 -

ակնոց կը գործածէ: Եթէ ես ալ սուրճ խմեմ,
հաւկիթ ուտեմ եւ ակնոց գործածեմ եւ փոխա-
նակ մինչեւ վերջը հաց ու կաթ ունենալու`
այն ատեն ես ալ կրնամ ընել այն բոլոր
բաները, որոնբ մեծ հայրիկս կընԷ:

Ու Գէորգ պատեհութեան մը կըսպասէր
մեծ հայրիկին պէս ըլլալու համար: Ու օր
մը այդ պատեհութիւնը եկաւ. մեծ հայրիկը
դուրս մեկնած Էր եւ ուշ տուն պիտի գար:

Գէորգ գնաց մեծ հօրը թաւիշէ գլխարկը
գլխուն անցուց, եւ ակնոցը, որ սեղանին
վրայ դրուած En~ աչքերուն վրայ զետեղեց:
Յետոյ գնաց մեծ հայրիկին սուրճէն պուտ մը
բաշեց ու սեղանին վրայի թերթն առնելով
ուզեց կարդալ:

- Ես կրնամ ընել այն ամէն բաները,
զորոնք մեծ հայրիկս կընէ, ըսաւ Գէորգ ինքն-
իրեն:

Բայց շուտով հասկցաւ որ Un ԲԷն եւ Gn
ԴԷն չէր կրնար զատել:

- Թերեւս մեծ հայրիկս ակնոցին քովէն
կը նայի, ոչ թէ մԷջէն, ըսաւ եւ փորձեց:
Բայց ատկէց ալ բան մը չեղաւ: Ու ան սկսաւ
շատ լրջօրէն մտածել` թերթին նայելով:

Մեծ հայրիկը ներս մտնելով հարցուց.

- Ի՞նչ կընես հոդ, Գէորգ:

- Կաշխատիմ քեզի պէս կարդալ. ես կար-
ծեցի թէ սուրճն ու ակնոցն Է որ մարդը մեծ
կընեն:

Մեծ հայրիկը խնդալով ըսաւ.

- Գէորգ, ատկէց շատ աւելի ժամանակ
կուզէ որ դուն մեծնաս ու կարդալ undphu:
ԱմԷն օր զբաղելու ես հեգարանդ սերտելով
եւ դասերդ լաւ մը սովրելով:

- ես չեմ սիրեր դաս սովրիլ. ես դաս
չեմ ուզեր, կուզեմ կարդալ:

- Առանց հեգել գիտնալու չես կրնար,
Գէորգ, առանց նեղութիւն բաշելու բան չես
կրնար սովրիլ. աշխատԷ, միշտ աշխատԷ:

[ 559]

ԱՐԱՐԱՏ

Գէորգ մտածեց վարկեան մը: Ան զգայուն
տղայ մըն Էր: Վերջապէս կրցաւ իր մեծ
հայրիկին ըսածները հասկնալ ու ըսաւ.

- Այո, պիտի աշխատիմ:

Եւ ամէն օր Գէորգ քանի մը բառ հեգել
կը սովրէր եւ օր մըն ալ կրցաւ բոլոր
գիրքերը տեսողութեամբ կարդալ: Ու այն ատեն
միայն հասկցաւ թէ իր մեծ հայրիկին ակնոցը
չէր իրեն կարդալ սովրեցնողը:

ԳԷՆՖԻԼՏ
Թարգմ. Անգլ.
ՀՐԱՆԴ ՏԻՆԿԻԼԵԱՆ

ՓՈՔՐԻԿ ՍՈՒՐԲ ԳԻՐՔԸ

ժամանակին աղբատ ընտանիբ մը կար մէկ
հատիկ զաւակով, որ պատառոտուն զգեստներով
ամէն օր շուկաները կը պտրտէր:

Անգամ մը բարեսիրտ աղջիկ մը զայն
իրենց տունը տանելով իր զգեստներէն մէկը
տուաւ որպէսզի այդ աղքատ աղջիկն ալ դպրոց
երթար: Բայց անոր հայրիկը խմող մը ըլլալով
հագուստը ձեռքէն առաւ եւ շուկան տանելով
ծախեց` օղի գնելու համար:

Ուրիշ անգամ մըն ալ գեղեցիկ փոբրիկ
Սուրբ Գիրք մը տուին աղջկան, որ զայն շատ
սիրելով ամէն օր կը կարդար:

Անգամ մը աղջիկը շատ ծանր հիւանդացաւ
եւ բժիշկը ըսաւ թէ այլեւս պիտի մեռնեէր:
Տանը մԷջ բան մըն ալ չի կար խեղճ հիւանդին
տալու համար: Հայրն ամէն բան ծախած Էր
խմելիբի տալու` որովհետեւ այլեւս օղիին
մոլին դարձած էր եւ չէր կրնար ինբզինթջը
զսպել:

Ան աղջկան անկողնին քովն երթալով
նստաւ եւ հիւանդս կը դիտէր, որ Սուրբ Գիրքը
ձեռբին մէջ կը քնանար: Յանկարծ գիրքը
ինկաւ: Հայրը անմիջապէս զայն խլելով դուրս
վազեց, խանութպանի մը զայն ծախեց

- 14 -

եւ առած քանի մը սէնթով դարձեալ գնաց օղի
առաւ, խմեց եւ տուն վերադարձաւ ու աղջկան
բով նստաւ.

Հիւանդն աչքերը բանալով ըսաւ.

- Հայրիկ, ալ պիտի մեռնիմ, Յիսուսի
բով պիտի երթամ` որովհետեւ ինքն ըսաւ թէ
ամէն տղաբ եւ աղջիկներ իրեն քովը գան. իմ
Սուրբ Գրբիս մէջ կարդացի ատիկա: Հիմայ երբ
ես Յիսուսի բով երթամ եւ ան ինծի հարցնէ
թէ ի՞նչ ըրիր Սուրբ Գիրբջդ ես ի՞նչ պիտի
պատասխանեմ:

Հայրը ամօթէն եւ խղճին խայթէն
ընկճուած` գետին ինկաւ եւ սա աղօթքը ըսաւ.

- Ով Հայր, գթա իմ վրաս. ես մեղքերով
լեցուն եմ:

Այն ատեն հիւանդն իր տկար ձեռբերով
հօրը ձեռքբերը բռնեց եւ աղօթեց.

- Ով հայր, ով հայր, մենբ երկուքս ալ
Յիսուսի ետեւէն պիտի բալենք ու անոր պիտի
երթանք:

ՖՕՆԹՀԻԼ
ԳՈՒՐԳԷՆ ԿԱՐԿԱԵԱՆ

ԳԱՆԱՏԱՆ ՈՒ ԻՐ ԴՊՐՈՑԸ

Գանատան կրթական հրաշալի դրութիւն մը
ունի եւ մենք, Հայորդիներս որոշ չափով
կօգտուինք անկԷ:

Այս տարի Բարձ. Վարժարան կը յաճախեմ
եւ կուզեմ քիչ մը տեղեկութիւններ տալ
դասաւանդութեանց մասին, որոնք են Աշխարհա-
գրութիւն, Պատմութիւն` Բրիտանական
Կայսրութեան եւ Ընդհանուր Ազգաց, Կենդանա-
բանութիւն, Հողագիտութիւն, Բնագիտութիւն,
Գծագրութիւն, Ալճէպրա, Լատիներէն, Բանա-
խօսութիւն, Շարադրութիւն եւ Գրագիտութիւն
եւ ուրիշ շատ մը ութիւններ:

Գանատայի Հայորդիներէս բանինե՞րը պիտի
օգտուին այս երկրին կրթական պատեհութիւն-
ներէն` անկարելի Է հիմակուընէ նախատեսել.

[ 560]

ԱՐԱՐԱՏ

եւ սակայն իրողութիւն մըն Է որ մենք, Հայ
պատանիներս, կեանքի մեր մատղաշ շրջանին
օգտուելու ենբ անոնցմԷ` եթէ կուզենք
մտքով զարգանալ եւ մեր հայրենիքին ու
ցեղին աւելի խոշոր համեմատութիւններով
օգտակար հանդիսանալ: ԱմԷնուս ալ պարտական-
ութիւնն Է մեր մԷջ թաղուած կարողութիւն-
ները ի յայտ բերել եւ զանոնք օգտագործել
թէ մեզի եւ թէ մեր նմաններուն համար:

Վերը յիշուած բոլոր գիտութիւնները,
անշուշտ պէտք չիկայ հոս առանձին առանձին
բացատրել, մեծ դեր պիտի կատարեն մեր
կեանքին մէջ եւ պիտի առաջնորդեն մեզ ազատ
ասպարԷզներու:

Գանատայի Հայորդիներուս կը մնայ օգտա-
գործել մեր ժամանակը եւ ուսում առնելու
եւ ալ աւելի զարգանալու ետեւէն pL lw
որքան որ մեր միջոցները կը ներեն եւ
ստեղծել միջոցները եթէ չիկան` կամքի եւ
յարատեւութեան ճշմարիտ ոգիով մը:

ՃԱՐՎԻՍ
ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ԱՐՏԱՇՆ ՈՒ ՃՆՃՂՈՒԿԸ

Արտաշ սովորութիւն ըրած Էր ամէն ձմեռ
թռչունները կերակրել: Շատ կը սիրէր ատիկա:
Կաղանդի առտու մը ան իր նուԷրներն

աչքէ անցնելէԷ եւ զանոնբ վայելելէ վերջ
դուրս ելաւ եւ առանց իր հայրիկին կամ
մայրիկին լուր տալու հեռուն դէպի դաշտերը
գնաց` իր խոշոր վերարկուն վրան եւ սկսաւ
ձիւնամարդ մը շինել ու երբ զայն վերջա-
ցուց սկսաւ ձիւնագնդակներով քարկոծել խեղճ
ձիւնամարդուն գլուխը: Ան իր այդ զուարճութ-
եան մէջ բնաւ չի նշմարեց իրիկուն ըլլալը
եւ յանկարծ ամէն կողմ մութը պատեց: Արտաշ
չէր գիտէր թէ ո՞ր ճամբէն կրնար տուն երթալ
եւ ինչ

- 15 - ԱՐԱՐԱՏ

ընելիքը շուարած իր վերարկուին փաթտուեցաւ
եւ puwguL:

Քունին մէջ կարծեց թէ մէկն եկած Էր
եւ իրեն կըսէր.

- Ելիր Արտաշ, տուն գնա:

Արթնցաւ ու չորս կողմը նայելով մէկն
ալ չի տեսաւ: Միայն քիչ մը հեռուն ծառի
մը վրայ ճնճղուկներ ONL, Ծիւ, Ծիւ, Ծիւ
կերգէին:

Դարձեալ վերարկուին մէջ կծկտաց ու
puwguL :

Անդին Արտաշին հայրիկն ու մայրիկը
հոս ու հոն իրենց զաւակը կը փնտռէին:

Ի զուր. մէկն ալ չէր գիտէր անոր մասին:
Տուն եկան եւ տրտում տխուր խորհուրդներու
մէջ ինկան:

Մէկ մըն ալ բանի մը ճնճղուկներ եկան
եւ պատուհանին ապակիին զարնելով սկսան
Ծիւ, Ծիւ, Ծիւ, Ծիւ երգել: Գիշեր ատեն
երբէք թռչուններուն այդպէս ընելը չէին
տեսած. ուստի երկուքն ալ դուրս ելլելով
վեր նայեցան ու տեսան որ թռչունները կը
թռին, դարձեալ ետ, իրենց բով կուգան եւ
դարձեալ Ծիւ, ճիւ, Ծիւ, ճիւ կըսեն: Անոնց
ետեւէն բալեցին դաշտն անցան, բլուրէն վեր
եւ վար միւս կողմը եկան եւ ահա խոշոր
ծառի մը մօտ Արտաշը գտան իր վերարկուին
մէջ փաթտուած եւ սառելու մօտ: Տուն տարին,
ամԷն խնամբ կատարեցին եւ Արտաշ առաւօտուն
ինբզինջը գտաւ իր մայրիկին եւ հայրիկին
բովիկը:

ԱնկԷց վերջ Արտաշ ալ աւելի եռանդով
թռչունները կերակրել սկսաւ` միեւնոյն ատեն
լաւ դաս մըն ալ սովրած ըլլալով թէ փոջրիկ
տղաբ մինակնին շատ հեռուները երթալու չեն:

ՌԱՔՎՈՒՏ
ԿԻՒԼՊԷՆԿ ՄԻՒՃԷՐԷՏԵԱՆ

Տպագրական գործերու համար Արարատին
դիմէ: Յայտարարութիւններ եւ տոմսակներ կը
տպուին աժան գներով:

ՎԱՐԴԱՆԻ ԶԱՒԱԿՆԵՐ ԵՆՔ

Աշխարհի մեծագոյն հերոսներէն մէկն
եղած Է Քաջն Վարդան, Հայոց Աւարայրի մեծ
Առիւծը: Անդրանիկ Վարդանի ընդօրինակու-
թիւնն եղաւ. անոր պէս անձնուէր, անոր պէս
բարեպաշտ, անոր պէս խիզախ:

Հայաստանը ծնունդ տուաւ այս երկու մեծ
հերոսներուն. Հայաստանը անոնց սրտերուն
մէջ դրօշմեց այն հայրենասիրութիւնը, որ
մեծ մարդոց միայն յատուկ Է:

Այսօր Հայաստան իր շղթաները փշրած Է,
ինքնավար Է, վաղը անկախ պիտի ըլլայ: Ան
իր բազուկները տարածած Է իր զաւակները,
աշխարհի չորս կողմերը ցրուած իր զաւակ-
ները իր կուրծքին վրայ սեղմելու համար:

Օր մը Մայր Հայաստան պիտի մեծնայ ու
զօրանայ այնբքան` որբան Էր Մեծն Տիգրանի,
ԱրտաշէԷսի ժամանակ: Ու անոր այդ փառքը
տալու համար ամէն Հայորդի Վարդանի հոգիով
ու Անդրանիկի ոգիով ապրելու են: Հայ ազգը
ծնունդ տուաւ այդ հերոսներուն. մենք ալ
այդ ազգին զաւակներն ենբ, Վարդանի զաւակ-
ներն ենք:

Ցրուած հազարաւոր մղոններ հեռու`
պատմելու համար ցեղին փառքը, Հայուն
վեհութիւնը օտարներուն: ՄԷկ մասն ալ
ղրկուած հոս, Գանատայի այս ափերուն վրայ`
հայրենի կարօտը սրտերնիս: Պանդուխտ ենք,
բայց մեր երակներուն մէջ Հայ արիւնը կեփի,
Վարդանի զաւակներն ենբ ու անոր պէս կը
հաւատանք մեր հայրենիքին եւ Հայ հաւատքին:

Հայաստանը փոքր Է. ան պիտի մեծնայ: Օր
մը վեհափառ Արարատին հովանիին տակ մԷկզմԷկ
պիտի բարեւենբ, մէկզմէկ պիտի ողջագուրենբ:

Ոհ, ինչ անուշ օրեր պիտի ըլլան wunup~
ազատութեան երգը շրթներնուս, Վարդանի
հաւատքը սրտերնուս մէջ:

ՐԱԹՍԷՅ
ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՄՃԵԱՆ

- 16 -

ՄԱՅՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ

Ով Մայր Հայաստան, երկիր հեռաւոր,
Մեր pug պապերուն օրրան դարաւոր,
Երէկ հալածուած` լացիր, ողբացիր,
Այսօր ազատուած՝` ալ ոտքի ելիր:

Ազա՞տ Հայաստան, ապրԷէ միշտ անկախ,
Մենք, զաւակներդ ենք բեզ նեցուկ անյաղթ:
ԵրԷկուան ուխտն Է այսօր կատարուած,
Բռնութեան շղթան նետուած, փշրուած:

Կարմիր արիւնով մենբ բեզ գնեցինջբ,
Ու յաղթանակի կոթող կանգնեցինք:
Ո՛վ Մայր Հայաստան, ապրԷ դուն անքանդ,
եղիր միշտ պարծանք Հայուն անկաշկանդ:

Կուգանք հեռուէն, կուգանբ մօտերէն,
Մենք, զաւակներդ, պանդուխտ համօրէն՝
Հողդ համբուրելու, դաշտերդ հերկելու,
Հովանւոյդ ներբեւ ազատ ապրելու:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

ԹՄԲԿԱՀԱՐԸ

ԳԼՈՒԽ Ա. ՃԵՐՄԱԿ ՄԵՏԱՔՍԸ

Իրիկուն մը, երիտասարդ թմբկահար մը
դաշտերուն մէջէն պտոյտ մը կընէր, երբ լճակի
մը քովը եկաւ: Լճին եզերքը երեք մետաքսի
կտորներ տեսաւ եւ անոնց գեղեցկութեան վրայ
սբանչանալով կտորներէն մէկն առնելով գրպանը
դրաւ:

Երիտասարդը երբ տուն հասաւ այլեւս
մոռցած Էր մետաբսի կտորը իր բաճկոնին
գրպանին մէջ եւ անկողին գնաց: Երբ ալ պիտի
քնանար, անուշ ձայն մը լսեց որ կըսէր.

[ 562]

ԱՐԱՐԱՏ

- Թմբկահար, թմբկահար, արթնցիր:

Անմիջապէս վեր ցատբեց, չորս կողմը
նայեցաւ, բայց մութ ըլլալուն համար մէկը
չի տեսաւ եւ դարձեալ պառկեցաւ:

Քիչ վերջ իր անկողնին մօտ լոյս մը
տեսաւ.

- Ո՞վ Է ան, ի՞նչ կուզես, հարցուց
երիտասարդը:

- Լճակին եզերքէն հագուստս առիր եւ
հետդ բերիր, ինձ վերադարձուր զայն, պատաս-
խանեց ձայնը:

- Պիտի տամ զայն` եթէ ով ըլլալդ ինծի
ըսես:

- Հռչակաւոր թագաւորի մը աղջիկն եմ
ես, բայց կախարդի մը ձեռքն ինկած եմ, որ
զիս ապակիԷ լեռան մը վրայ կը պահէ: Ամէն
օր լճակը կերթամ քոյրերուս հետ լոկնալու
եւ առանց իմ հագուստիս ետ չեմ կրնար երթալ
ու ստիպուած պիտի ըլլամ հոս մինակս մնալ.
եթէ կը հաճիս հագուստս ետ տուր:

- Անշուշտ, ըսաւ թմբկահարը եւ կերպասը
հանելով երկնցուց: Աղջիկը զայն շուտ մը
առնելով հագաւ եւ անմիջապէս հեռացաւ: Բայց
թմբկահարը զայն ետ կանչելով խնդրեց որ Քիչ
մը կենար եւ հարցուց անոր թէ արդեօք կրնա՞ր
օգնել անոր:

- Միայն այն ատեն կրնաս ինծի օգնել,
երբ ԱպակիԷ Լեռան վրան ելլես եւ զիս ազատ
արձակես: Բայց կը վախնամ որ չես կրնար,
որովհետեւ շատ մը վտանգներ կան լեռն հաս-
նելԷ առաջ եւ եթէ հասնիս ալ չես կրնար
լեռնէն վեր մագլցիլ:

- Ուր որ ընելիք մը կայ` անշուշտ զայն
ընելու կերպ մըն ալ կայ: Երբ ես բան մը
ընել ուզեմ` միշտ կը յաջողիմ: Հիմակ դուն
մինակ ըսէ ինծի այդ լեռան ճամբան:

- ճամբան այս մօտակայ խիտ անտառին
մէջէն կանցնի, ուր հսկաներ կը բնակին, ըսաւ
անուշ ձայնը եւ ալ չի լսուեցաւ:

Երիտասարդը ձայնէն զատ բան մը տեսած
չէր եւ շատ մեղբցաւ որ

= 17 ԱՐԱՐԱՏ

այդքան անուշիկ ձայն մը ունեցող աղջիկ մը
կախարդի մը ճանկերուն մէջն ինկած Էր:

Յաջորդ առտուն շատ կանուխէն թմբկահարը
արթնցաւ եւ թմբուկը ուսին անցնելով ճամբայ
ելաւ դէպի անտառ: Բաւական pu, GLE վերջ ոչ
մէկուն չի հանդիպելուն համար եւ առանձնու-
թենէ ձանձրացած` սկսաւ թմբկահարել: Այնքան
ուժով թմբուկին կը զարնէր որ անտառին
թռչուններն իսկ սկսան թոռիլ:

Շատ չանցած հսկայ մը ելաւ ծառի մը
տակէն եւ իրեն մօտենալով ըսաւ.

- Անմիտ մարդ, ի՞նչ ըսել կուզես ասանկ
աղմուկ հանելով:

- Ընկերներուս ճամբան կը ցուցնեմ,
պատասխանեց թմբկահարը:

- Ի՞նչ գործ ունիք անտառիս մէջ, հար-
ցուց դարձեալ հսկան:

- ճամբայ կը բանանք:

- Հա, հա, ես ձեզ ոտբերուս տակ կը
ճզմեմ:

- Կը սխալիս, մենք այնքան փոքր ենբ որ
մեզ չես կրնար բռնել, եւ այնքան մանր
ծակերու մէջ կը պահուրտինբ որ մեզ չես
կրնար տեսնել. բայց երբ դուն կը քնանաս,
մենք հազարներով կուգանբ եւ բեզ մեր փոքրիկ
կացիններով կըսպանենք:

Հսկան նախապէս շատ բարկացաւ, բայց
յետոյ վախնալով աւելի լաւ համարեց անոնց
օգնել ինջզինբը վտանգի մէջ չի ձգելու
համար` եւ թմբկահարին ըսաւ.

- Կը խոստանամ քեզի չի վնասել եւ
բոլոր փափաբքներդ պիտի կատարեմ. հրամայէ
ինչ որ կուզես:

- Դուն երկայն ոտքեր ունիս եւ կրնաս
արագօրէն վազել, ըսաւ երիտասարդ թմբկահարը,
ուստի հիմակ դուն զիս Ապակիէ Լեռը տար եւ
ես ալ ընկերներուս կը հրամայեմ ետ երթալ:

- Հոս եկուր ուրեմն եւ նստէ ուսերուս
վրայ եւ ես ուզած տեղդ պիտի տանիմ քեզ,
ըսաւ հսկան եւ երիտասարդը նստեցուց ուսեր-
ուն վրայ: Այս վերջինն ալ ուրախ զուարթ

սկսաւ թմբուկը զարնել եւ հսկան կարծեց թէ
հրաման կուտար իր ընկերներուն որ ետ երթան:

Քիչ վերջ անոնբ երկրորդ հսկայի մը
հանդիպեցան, որ թմբկահարը իր կոճակին
ծակին մէջ դնելով տարաւ եւ քիչ վերջը
երրորդ հսկայի մը հանդիպեցան: Այս վերջինն
ալ թմբկահարը գլխարկին վրայ դրաւ եւ ահա
երիտասարդը հեռուէն կը նշմարէր ԱպակիԷ
Լեռը: Շատ չանցած հսկան զինբ հոն բերաւ
արդէն եւ գետինը դնելով անտառ դարձաւ:

Թմբկահարը պահ մը փորձեց վեր մագլցիլ,
բայց ամէն անգամ որ քանի մը բայլ կառնեէր,
դարձեալ վար կը սահէր:

- Երանի թէ թռչուն մը ըլլայի, ըսաւ
ան, բայց անօգուտ:

Երբ ան շուարած կը մտածէր՝` երկու
մարդոց ձայները լսեց: Քովերնին երթալով
հասկցաւ որ գետնին վրան գտնուած թամբի մը
մասին կը կռուէին:

- Ով յիմարներ, ինչո՞ւ համար այդ
թամբին համար կը ծեծկուիբ բանի որ ձի
չունիք, ըսաւ երիտասարդը:

Այն ատեն անոնցմԷ մէկը ըսաւ.

- Այս թամբը ձիԷ մըն ալ լաւ Է. անոր
վրայ երբ մարդ մը նստի եւ հրամայէ` ուզած
տեղը կրնայ երթալ:

- Ձեզ համաձայնեցնելէն դիւրին բան
չիկայ, ըսաւ թմբկահարը եւ բաւական մը
հեռուն երթալով գաւազան մը գետնին վրան
տնկեցուց ու ըսաւ.

- ՁեզմԷ ով որ այդ գաւազանը առաջ ետ
բերէ թամբը անորն Է:

Երկուքն ալ վազեցին դէպի գաւազանը,
բայց թմբկահարն ասդիէն թամբին վրան հեծ-
նելով հրամայեց որ ԱպակիէԷ Լեռան գագաթն
ըլլայ եւ ակնթարթի մը մէջ հոն Էր արդէն:

-Շարունակելի-
ՐԱԹՍԷՅ

Թարգմ.
ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

- 18 -
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԱՇԽԱՐՀԷՆ

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՆՈՐ ՀԱՍՑԷՆԵՐ

Վերջին բանի մը շաբաթներու ընթացքին
տեղափոխուած կամ Գանատական ագարակներու
մէջ տեղաւորուած են հետեւեալ Հայորդիները.

Յակոբ Տէմիրճեան, Օննիկ Շանկաեան,
Կարապետ Մկրտիչեան, Հայկազ Մեսրոպեան,
Գարեգին Սայլեան, Կարպիս Գալուստեան,
Ղուկաս Մկրեան եւ Գրիգոր ճէրահեան:

Այս ամսուան շրջաբերական նամակներով
բոլոր տղայոց պիտի ղրկենք Հայորդիներու
ընդհանուր նոր ցանկը բոլոր հասցէներով:

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ

Օննիկ Մելքոնեան, Հայորդիներու Միութ-
եան նախկին բաղաբապետը, որ այժմ Տընվիլի
մօտերը ագարակի մը մէջ կաշխատի, Հէմիլթըն
այցելեց եւ երեք օր Արարատին հիւրն եղաւ`
թերթին տպագրական գործերուն ալ օգնելով:

Բիւզանդ Գըլըճեան, դարձեալ Տընվիլի
մօտերէն, կարճ այցելութիւն մը ունեցաւ
ի Հէմիլթըն:

Յառաջիկայ Զատկի եւ տօնական օրերու
առթիւ կըսպասենք Հայորդիներէն շատերուն
այցելութիւնը: Ի պահանջել հարկին կը
յուսանք թէ ՀԷմիլթընի հիւրասէր Հայերէն
շատեր սիրով պիտի ուզեն գործակցիլ մեզ`
տղայոց հիւրասիրութիւնը կատարեալ ընելու
համար:

ԳԵՂԵՑԻԿ ՇԱՐԺՈՒՄ ՄԸ

Հայորդիներէն շատեր միշտ կը գրեն մեզ
իրենց հետ ձեռնարկելու եւ հովանաւորելու
համար տղայոց վաղամեռիկ ընկերոջ, Յովհանէս
ՏԷրտէրեանի շիրմին վրայ պատշաճ տապանաքար
մը զետեղելու գործը: Մեր Հայորդիներու
ընկերսիրական այս բաղձանքը արդարեւ չափա-

[ 564]

ԱՐԱՐԱՏ

զանց կը յուզէ մեզ` բայց անոնց բաղձանքին
ընդառաջ երթալէ եւ մեր որոշումը հաղորդել է
առաջ պատշաճ կը տեսնենք հարցը լրջօրէն
ուսումնասիրել ինբզինքնիս մեր կարողու-
թիւններէն բարձր ձեռնարկի մը առջեւ sp
դնելու համար: Անմիջապէս որ ծախքերն ու
այլ ձեւակերպութիւններն հասկնանք` բոլոր
տղայոց պիտի տեղեկացնենք մեր ալ որոշումը
եւ գործի պիտի սկսինք:

Յովհանէս Տէրտէրեան Թոգատցի որբ մըն
էր եւ Վէսթընի հիւանդանոցին մէջ մեռաւ
թոքախտԷ` երկու տարի առաջ:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ ԱԿՈՒՄԲ

Հայորդիներու այս ակումբը Փետրվարի
մէջ ունեցաւ հետեւեալ մուտքը.

Հայկ Uwuntytuu.............. «25
Բիւզանդ Գըլըճեան...... ԱՍ 1.00
Գէորգ GEnnqGuwu................. .15
Արմենակ GnjniuéGwu............. 1.00
Համբարձում UwuntyGwu........... 1.00
Թորոս UwuntyGuu................ «25
Տիար եւ Sy. Ալիքսանեան......... 10.00
Նախորդ Գումար..... ԱԱ ԱԱ ԱԱ eee 13.35

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳՈՒՄԱՐ 27.00

ԳԻՐՔԵՐՈՒ ԱՌԱՔՈՒՄ

Անցեալ ամսու Հայ Կրթական Հիմնարկու-
թեան միջոցաւ մեզ ղրկուած գրբերէն երեք-
ական եւ մէկ մէկ օրինակ ղրկած ենբ Յակոբ
Աբրահամեանի, Դաւիթ ժամկոչեանի, Արամ
Պոյաճեանի, Հայկ Մանուկեանի, Խաչիկ
Գարաճեանի, Գրիգոր Թագւորեանի, եւ Մամբրէ
Շիրինեանի, Մամբրէ Ագողլանեանի, Հրանդ
Տինկիլեանի, Մկրտիչ Ադամեանի եւ Ղազարոս
Թաշճեանի: Ծնունդին Հայերէն գրքեր չըստա-
ցողներ պիտի ստանան մնացած հատորները` ան-
միջապէս որ լսենք իրենցմԷ:

19+ ԱՐԱՐԱՏ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Հայ Կարմիր Խաչի Գանատայի
բոլոր մասնաճիւղերու կարգին ՀԷմիլթընինն
ալ ներկայութիւնը վայելեց Կեդրոնական
Վարչութեան Ատենապետ եւ կազմակերպութեան
հոգեւին նուիրուած Տկ. Աննիկ Շալճեանի,
որ Փետր. 19 ին, հրապարակային ժողովի
ընթացքին պերճախօս բանախօսութեամբ մը վեր
հանեց Հայ Կարմիր Խաչի կարեւոր դերը Հայ
կեանքին մէջ` եւ շատ ձեռնհասօրէն պատմա-
կանն ըրաւ իր ներկայացուցած կազմակերպութ-
եան: Յարգելի գործչուհիին ներկայութիւնը
եռանդի եւ գործունէութեան նոր զարկ մը
տուաւ այս շրջանի բոլոր Կարմիր Խաչուհի-
ներուն:

Տեղւոյս Հայ Օրիորդաց եւ Երիտասարդաց
Միութիւնները գործակցաբար թէյասեղան պարա-
հանդէս մը տուին Փետր. 12ին: Տեսակին մէջ
առաջին հաւաբոյթն Էր որ տեղի ունեցաւ
գաղութիս Հայութեան մԷջ: Յայտագիրն ալ
բոլորովին նորութիւն մըն Էր հին ձեւերէ
յոգնած մեր մեծերուն` եւ եզականօրէն
հաճելի: Սրահը լեցուած Էր մեծ բազմութ-
եամբ մը:

ԹԷյասեղան պարահանդէսը կատարեալ
յաջողութիւն մըն էր այս անգամ: Եղան մեն-
երգեր, խմբերգեր, նուագ եւ արտասանու -
թիւններ երկու միութեանց անդամ-անդամուհի-
ներու կողմէ: Օրուան ատենապետուհին Էր
Օր. Ծիածան ՉիչԷքեան, որ պատշաճօրէն
բացատրեց Օրիորդաց Միութեան կազմն ու
գործունէութիւնը: Երիտասարդաց Միութեան
կողմէ խօսեցաւ Պր. Յովհանէս Սողիկեան եւ
գեղեցիկ կերպով պատկերացուց իր պատկանած
միութեան անցեալն ու ներկան, եւ յոյս ներ-
շնչեց ապագայի աւելի բեղուն գործունէութ-
եան մը:

Երիտասարդաց Միութեան Նախագահ Պր.
Յակոբ Մուրատեան, օրուան գլխաւոր բանա-
խօսը, Երիտասարդաց եւ Օրիորդաց Միութեան
կարեւորութիւնն ու օգտակարութիւնը պարզեց

նոր սերունդին համար եւ թելադրեց ներկա-
ները ամէն գնով քաջալերելու համար զանոնք:
Հինգ ժամ տեւող կերուխում, պար, եւ
ուրախութիւն վայելելէ յետոյ ներկաները
ցրուեցան զուարթ եւ գոհ տրամադրութեամբ:

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

ՊՐԷՆԹՖՕՐՏ.- Փետր. 5ին Պետական Հայ
Կարմիր Խաչը օժանդակութեամբ 2. Օ. Կ.ին,
ներկայացուց Հարազատները, որուն փութացած
էին կոկիկ բազմութիւն մը ժամանակէն իսկ
առաջ:

Նախապէս Պր. Ս. Պժեան բացատրեց խաղին
բարոյական օրինակ մը լինելը: Դերակատարներն
առ հասարակ յաջող էին: Մասնաւորաբար Sy.
Լուսին Մարտիրոսեան իր մայրական բաժնին
մէջ շատ յաջող En~ յակառակ տկար ըլլալուն
եւ առաջին անգամն ըլլալով բեմ բարձրա-
նալուն: Կարժէ յիշել նաեւ Օր. Բերկրուհի
Մարտիրոսեան իր Պր. Արտեմի դերին մէջ. նոյն
իսկ ծանօթներ հազիւ թէ զինբը ճանչնային:

Մեներգներ տուին Տիկին Թէրզեան, Տիկին
Պժեան, Օր. Ծովինար Թէրզեան եւ Օրիորդ
Զարուհի Հալաճեան: Օրիորդ Մարտիրոսեան
դաշնակահարեց ընկերակցութեամբ Օր. ԹԷրզեանի
մանտոլինին:

Հանդիսականները մեկնեցան գոհ տպաւոր-
ութեամբ` փափաբելով որ ուրիշ առթիւ եւս
պատեհութիւն ունենան այս կարգի գեղեցիկ
եւ յաջող ձեռնարկներ վայելելու:

Արդիւնջը, յիսուն տոլարի կոկիկ գումար
մը, պիտի փոխանցուի Հայաստան` Զօրավար
Անդրանիկի փոխան ծաղկեպսակի Հիւանդանոց
Uwjnwungh շինութեան:

Վ. ԹԷՐԶԵԱՆ

ԹՕՐՕՆԹՕ.- Փետր. 3ին Գանատահայ
Միութեան տեղւոյս մասնաճիւղը թէյասեղան
մը տուաւ, որուն միայն այր մարդիկ հրա-
ւիրուած Էին եւ նպատակն

- 20 -

ալ նոր անդամներ աւելցնելու ի նպաստ
բրոբականտ մըն Էր:

ՏՕՆԱԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ

Փետր. 19ին, Կիրակի օր, Գանատահայ
Միութեան Ակումբին մէջ տեղի ունեցաւ
տօնակատարութիւն մը Վարդանանց Պատերազմին
1477րդ տարեդարձին առթիւ` նախաձեռնութեամբ
Գանատահայ Միութեան Թօրօնթոյի մասնա-
ճիւղին, 32. 3. Դաշնակցութեան կոմիտէին,
Տիկնանց օժանդակ մասնաճիւղին եւ Երիտա-
սարդաց Միութեան:

Հանդէսը բացուեցաւ Բամբ Որոտանով,
որը նուագի ընկերակցութեամբ երգուեցաւ
յոտնկայս: Այնուհետեւ օրուան նախագահը,
Պր. Թ. Սուրէնեան, ամփոփ կերպով բացատրեց
թէ ազգը ամԷն տարի Վարդանանցը տօնելով
նպատակ ունի իր զաւակներուն սրտին մէջ
միշտ վառ պահել Վարդանի եւ իր ընկերներուն
հզօր եւ աներկիւղ ոգին, որու շնորհիւ
Հայութիւնն ապրած Է եւ պիտի ապրի յաւիտեան:

Նուագախումբի Մեր Հայրենեաց Պսակադիր
երգէն վերջ խօսքը տրուեցաւ օրուան գլխաւոր
ատենախօս Պր. Ս. Թաթարեանի, որ Վարդանանց
Պատերազմին պատմական տեսութիւնն ըրաւ,
լայնօրէն յիշելով դէպբերն իրենց թուական-
ներով եւ շեշտելով մանաւանդ օրուայ տօնին
թէ ազգային, թէ կրօնական եւ թէ պատմական
հայեցակէտներէն ունեցած կարեւորութիւնը:
Ան վերջացուց իր ատենախօսութիւնը` մաղ-
թելով որ մեր ներկայ եւ յաջորդ սերունդ-
ներուն լանջբին տակ միշտ թարմ մնար Վարդան-
ներու եւ Վահաններու նուիրական յիշատակը:

Պր. 3. Յակոբեան երգեց Լռեց Ամպերը
ջութակի ընկերակցութեամբ, որմէ Gwe Օր.
Մառի Պալըբեան աւուր պատշաճի արտասանու -
թիւն մը ըրաւ:

Տկ. Ռ. Յովակիմեան, Տիկնանց Մասնա-
ճիւղին կողմէ, իր շնորհալի ոճով վեր հանեց
Վարդանի զօրաւոր եւ անխախտ հաւատքն ու
պարտականութեան գիտակցութիւնը, աւելցնելով

[ 566 |

ԱՐԱՐԱՏ

թէ Վարդան եւ իր ընկերները ճշմարիտ

Քրիստոնեաներ` Քրիստոսի եւ ազգին համար
նահատակուածներ Էին եւ հետեւաբար անոնք
յաւիտեան պիտի ապրին մեր սրտերուն մէջ:

Երիտասարդաց Միութեան կողմէ Պր. Ս.
Ասատուրեան յաջող կերպով արտասանեց
ՊԷշիկթաշլեանի Քաջորդւոյն Թաղումը: Հ. 3.
Դաշնակցութեան կողմէ Պր. Ս. Վահանեան
յայտնեց թէ ինք խիստ յուզուած En եղած
խօսք, երգ ու արտասանութիւններէն եւ թէ
ինք ինչպէս նաեւ բոլոր ներկաները խիստ
երջանիկ պէտբ էին զգալ այսպիսի հեռաւոր
ափերու վրայ Վարդանանցը տօնելու բարեբաղդ-
ութիւնը ունենալնուն համար:

Երգուեցաւ Շնորհալիին Նորահրաշ
Պսակադիր Վարդանանցի շարականը: Պր. Ք.
Պտուկեան ֆլիւտի վրայ նուագեց Կիլիկեան,
իսկ Պր. Պ. Սըվաճեան ներշնչող շեշտերով
արտասանեց պատանեկութեան շրջանին իր իսկ
գրած մէկ բերթուածը, Վրէժի Դիցուհին խորա-
գրով:

Երգչախմբի Յառաջ Նահատակով փակուեցաւ
հանդէսը, որը ուրախ ենբ ըսելու թէ իր նպա-
տակին ծառայած Էր:

Հոս պարտք կը նկատենք գնահատանքով
յիշելու օրուան Նուագախումբը, որ կը բաղ-
կանար Պ. Պ. Ս. Թաթարեանէ, 3. ՍըլիեանԷէ,
Յ. Շիշմանեանէ, որոնբ նմանօրինակ պարագա-
ներու միշտ պատրաստակամութիւն յայտնած են
իրենց մասնակցութիւնը բերելու գաղութիս
հանդԷսներուն:

Յ. Պ. ՅԱԿՈԲԵԱՆ

ADDRESS
“ARARAT MONTHLY”
P. O. Box 184,
Hamilton, Ont.
CANADA.

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Որկան եւ ժամադրավայր
Գանատայի Հայորդի-
ներու Միութեան:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը թիւ-
երու համար 1.25
եւ արտասահման
1.50 տոլար:

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ARARAT MONTHLY
The only Armenian
paper printed in
British North
America.

SUBSCRIPTION
$1.25 a Year.

ADDRESS

“ARARAT MONTHLY”
P. O. Box 184,
HAMILTON, CANADA.

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

ԱՊՐԻԼ 1928 ԹԻՒ 4

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ԼՈՒՐՋ ԽՆԴԻՐ ՄԸ

Ագարակներ ցրուած եւ Գանատական
վարժարաններ յաճախող մեր Հայորդի-
ներն աչքառու կերպով յաջողակ են`
ինչպէս կերեւի թերթիս լուրերու
բաժնին մէջ:

Մեր տղայոց արտաքոյ կարգի
մտացի կարողութիւններ ունենալը
դպրոցներու Գանատացի Ընդհ. Քննիչը
բանիցս յայտարարած Է իր այցելութ-
եանց առթիւ ամբողջ օրով դասա-
ւանդութեանց հետեւելէ վերջ` երբ
այս տողերը գրողը ճորճթաունի
Հայաշխարհին կը դասախօսէր:

Դպրոցի մթնոլորտէն զատ, ագա-
րակային զբաղումներու մէջ եւս
Հայորդիներն իրենց ձեռնհասութեամբ
կը գերազանցեն ուրիշ հաստատութեանց
այս երկիրը բերած եւ ագարակներու
վրայ տեղաւորուած որբ պատանիները
եւ այս պատճառով անոնք սիրուած ու
փնտռուած են ամէն տեղ:

Վարքուբարբի եւ ընկերականութ-
եան մէջ եւս մերիններն հաւասար

գետնի մը վրայ կանգնած են իրենց
հարեւաններուն հետ:

Հակառակ այս սրտապնդիչ իրողութ-
եանց, մեր որբերէն մեծամասնութիւն
մը, մէջն ըլլալով բաւական թուով
խօստմնալից պատանիներ, դրամ վաստ-
կելու վաղահաս մարմաջէ մը տարուած`
անժամանակեայ կերպով կը լջեն
դպրոցը` սպանելով պատեհութիւններ,
որոնբ երբէբ պիտի չի կրկնուին:

Այո, մենք կը բաղձանք որ մեր
Հայորդիները մնան հողին զաւակը,
սիրեն հողը եւ մշակեն զայն: Երկրա-
գործութիւնը ամէն բանէ աւելի
օրհնուած եւ պատուաբեր զբաղում մըն
Է, բայց տրամաբանական Է որ մեր
եղբայրներէն անոնք, որոնք ինքնա-
յատուկ ձիրբեր ունին աւելի յառաջ-
դիմելու եւ բարձրանալու, կուրօրէն
չի յանձնուին խաբուսիկ պարագա-
ներու, այլ, Քիչ մը համբերութիւն,
Phe մը Yueh զօրութիւն եւ բիչ մըն
ալ հասուն դատողութիւն գործածելով`
պատեհութիւններէն օգտուին, միջակէն
բիչ մը աւելի բարձր դիրջերու բաղձան
եւ միշտ

[ 567]

EDAD

հետամուտ ըլլան իրենց ապագային մասին
լրջօրէն մտածելու:

Շատ դիւրին Է սովորական մէկն ըլլալ.
սովորական անձեր շատ ունինբ մեր շուրջը:
Գանատայի Հայ գաղութը եւ ամբողջ Հայութիւնը
պէտք ունի դաստիարակութեան եւ զօրաւոր
անհատականութեան տէր անձերու: Հայորդի-
ներէն շատեր կրնան այդպիսիներ ըլլալ` եթէ
միայն ապրեցնեն` իրենց մէջ գտնուած բնածին
առաւելութիւնները:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԸՆՏԱՆԻՔԸ ՄԵԾՆԱԼՈՒ Է

Այս պատանեկան պարբերաթերթը անկուսակ-
ցական Է` հիմնադրուած դեռատի Հայորդիներէ
եւ անոնց աշխատակցութեան սահմանուած
բացառաբար:

Իր Էջերը հայացի մաքուր զգացումներով
պարուրուած են, անմեղ, հետաքրքրական,
հաճելի, շինիչ` եւ կը ցոլացնեն ապրում-
ներն ու մտածումները ազգին տարագիր փոքրիկ
զաւակներուն:

Եւ սակայն, Արարատի նիւթական հասոյթը
իր ծախքերուն անբաւարար Է եւ ասիկա լրջօրէն
մտածել կուտայ մեզ:

ՊԷ՞տք Է փակել զայն, պէ՞տբ Է լռեցնել
մեր եղբայրները: Ուրիշ ազդակ մը կա՞յ
Հայութեան այս թանկագին բեկորները խրա-
խուսող, անոնց ազգային ոգին արծարծող եւ
զանոնք Հայութեան կապող:

Արարատը պէտք Է ապրի: Զայն ապրեցնելու
գործակցութեան պէտք ունինք սակայն` ու
այդ գործակցութիւնը մէկ ուղղութեամբ կարելի
Է միայն` բաժնեգինները ժամանակին վճարելով,
Արարատը ուրիշներու նուիրելով եւ նոր
բաժանորդներ գտնելով:

Արարատի Ընտանիքը ՄԵԾՆԱԼՈՒ Է` որպէսզի
ան ալ աւելի յառաջդիմԷէ, զօրաւոր, հաստատուն
եւ տեւական թերթ մը ըլլայ եւ միշտ մնայ
օրկանն ու ժամադրավայրը Գանատայի Հայորդի-
ներու Միութեան:

[ 568]

ԱՐԱՐԱՏ

ԻՆՉՊԷՍ ԱՍՊԵՏ ՄԸ ԵՂԱՒ

Երուանդ փոքրիկ սիրուն տղայ մըն En
եւ իր ծնողաց հետ կը բնակէին տան մը մէջ,
որ իշխանապետի մը պալատին մօտիկն Էր: Ան
շատ կը սիրէր պալատականներուն գեղեցիկ
համազգեստները, ձիավարութիւնը եւ մենա-
մարտի մարզանբները դիտել:

Օր մը երբ Երուանդ ճամբուն եզերքը կը
խաղար` տեսաւ որ իշխանապետը բառասմբակ
կուգար: Հիացումով երբ զայն կը դիտէր`
նշմարեց որ իր սեւուկ կատուն ճիշտ ճամբուն
վրան նստած Էր: Խեղճ կենդանին անմիջական
վտանգի տակ Էր, բայց Երուանդ վազեց դեռ
ձիաւորը չի հասած, կատուն ազատեց ճիշտ
ժամանակին եւ մէկ կողմ բաշուեցաւ: Քիչ
մնացած Էր որ ձիաւորը զինքը կոխոտէր:

Իշխանը տղուն այս գործը տեսնելով ձին
կայնեցուց, անոր բով գնաց, գանգուր մազերը
շոյեց եւ ժպտելով ըսաւ.

- Տղաս, դուն ասպետի մը չափ քաջ ես:

Պատանին միտբը պահեց ասիկա եւ շատ
անգամ ինքն իրեն կը հարցնեէր.

- Իրա՞ւ Է որ ես ասպետի մը պէս քաջ
եմ:

Ուրիշ օր մը, երբ ան կը խաղար, ուրիշ
իշխան մը իր ձիուն վրայ դէպի իր կողմը կը
սուրար: Կայնեցաւ եւ զայն կը դիտէր: Որքան
կը շողշողային անոր զրահներն ու սուրը:
Ձիաւորն իրեն գալով խնդրեց որ գաւաթ մը
ջուր բերէր իրեն: Պատանին վազեց տուն եւ
սափորով ջուր բերաւ: Անծանօթը խմելէ յետոյ
ըսաւ.

- Զաւակս, դուն ասպետի մը պէս ազնիւ
ես:

Երուանդ` քիչ մը ամչկոտ, չի պատաս-
խանեց: Երկար ատեն ան մտածեց թԷ արդեօք
իրաւ Էր որ ասպետի մը պէս բաջ եւ ազնիւ Էր.
արդեօք ինքն ալ ասպետ մը պիտի կրնա՞ր
ըլլալ:

On մը երբ մայրը կարկտուբով

=> ԱՐԱՐԱՏ

կըզբաղէր, Երուանդ մօտեցաւ անոր եւ հար-
ցուց.

- Մայրիկ, կը խորհի՞ս որ ես ասպետ մը
կրնամ ըլլալ:

- Այո, Երուանդս, եթէ բաջ, վեհանձն,
ազնիւ եւ բարի ըլլաս, պատասխանեց մայրը,
դուն ալ օր մը թերեւս ասպետ մը ըլլաս:

Երուանդ պատմեց ինչ որ երկու ասպետ-
ներն իրեն ըսած էին:

- Ապրիս, զաւակս, միշտ pug եւ ազնիւ
եղիր, օր մը դուն ալ կը վարձատրուիս:

Երուանդ կամաց կամաց կը մեծնար` ասպետ
մը ըլլալու բաղձանքը իրեն մէջ ալ աւելի
բռնկեցնելով: Ոհ, որքան պիտի ուրախանար`
եթէ կերպով մը պատեհութիւնը ներկայանար:
Բայց իր ծնողաց համեստ ընտանեկան շրջանակը
ոչ մէկ կերպով իր երազին իրականացումը
կապահովԷր:

Օր մը հայրը Երուանդին գալով ըսաւ.

- Զաւակս, դրացի իշխանապետը պատանի
ծառայի մը պէտք ունի եւ կը փափաքի քեզ
ունենալ. եթէ կը խորհիս թէ կրնաս անոր
հրամաններուն տոկալ` գնա. արդէն ապագայիդ
մասին խորհելու ժամանակդ եկած Է եւ ես կը
փափաքիմ բեզ լաւ մարդ մը տեսնել:

Տղան հաւանեցաւ եւ յաջորդ օրն իսկ
իշխանին ծառայութեան մտաւ: Առաջին օրուան
չարաչար աշխատանբէն վերջ անոր տրուեցաւ
աման մը կերակուր, փոքրիկ սենեակ մը եւ
խոտԷ անկողին մը: Ան յիշեց իր մօրը տունը,
անուշ կերակուրները եւ կակուղիկ անկողինը՝
բայց չի տրտնջաց եւ ամէն օր հաւատարիմ ու
հլու ծառայի մը պէս իր տիրոջը հրամանները
կը կատարէր:

Քանի մը տարիներու ընթացքին Երուանդ
ինբզինբը չափազանց սիրցնելով իր տիրոջ
մտերիմ խորհրդականի մը դիրքին հասաւ. բոլոր
դժուարին եւ փափուկ գործեր միայն իրեն կը
վստահուէին: Իշխանն այլեւս զայն զաւկի մը
պէս կը սիրէր:

Այդ տարիներու ընթացքին Երուանդին
միակ մտածումն Էր ասպետ մը ըլլալ. շատ
անգամներ երազին մէջ իր բաղձանքը իրական-
ացած կը տեսնէր:

Անգամ մը իշխանապետը նամակ մը յանձ-
նելով անոր` թագաւորին ղրկեց. մայրաքաղաք
պիտի հասնէր օրուան մը ձիավարութենէ յետոյ:

Ան թագաւորին ներկայացաւ, նամակը
յանձնեց: Վեհապետը զայն կարդալէ յետոյ
Երուանդը ուշադիր քննութենէ մը անցուց եւ
ըսաւ.

- Իշխանը բեզ իմ ծառայութեանս կը
յանձնարարԷ իբրեւ հաւատարիմ եւ իմաստուն
հպատակ մը, ասկէց վերջ ինծի պիտի ծառայես:

Երուանդին աշխոյժ, խելացի, հաւատարիմ
եւ pug վարբը զինք արագօրէն բարձրացուց
թագաւորին աչքին. շատ չանցած արդէն վեհա-
պետին անձնական թիկնապահն եղած Էր: Անոր
յաջողութիւններն ու քաջութիւնները նախանձ
գրգռելու չափ հռչակուած էին:

Եկաւ ժամանակ մը որ թագաւորն ստիպուած
էր իր բանակին հրամայել շատ երկար տեւող
պատերազմի մը ընթացքին: Երուանդ անոր ան-
բաժան հետեւորդն Էր: Շատ մը կռիւներու մէջ
երկուքն ալ բաջերու պէս կռուեցան: Ու անգամ
մըն ալ երբ թագաւորը շրջապատուած Էր կատաղի
թշնամիներէ` իր կեանքը վտանգի դնելով զայն
ստոյգ սպանումԷ ազատեց:

երուանդի երկիրն յաղթական եղաւ պատե-
րազմի մէջ: Յաղթանակի տօնախմբութեանց
ընթացքին Մայր եկեղեցւոյ կամարներուն տակ
թագաւորն իր սուրը վերցնելով եւ Երուանդի
գլխուն դնելով ըսաւ.

- Քեզ ասպետ կօծեմ, ոտքի ել Իշխան
Երուանդ:

Երուանդ իր փափաքին հասած Էր եւ
առաջին օրն իսկ ծնողքին գնաց:

ՏՐԷՅԹԸՆ
ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

= Hen ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՃԵԼԻՈՒԹԻՒՆՆ ՈՒ ԻՐ ԸՆԹԱՑՔԸ

Հաճելիութիւն կոչուած այս փափուկ
բառն իր մէջ բազմակազմ եւ բոլորովին
ինքնատիպ արտայայտութիւններ կը պարունակէ:
Անոնց հետեւողն ու անոնցմէ օգտուողը
աշխարհի մէջ կրնայ ուրախալի կեանբ մը
վարել եւ օգտակար ըլլալ իր ազգին եւ իր
նմաններուն:

Հաճելի մարդը ամէն տեղ կը փնտռուի եւ
սիրով կը հիւրընկալուի ուր որ ալ յաճախէ:
Իր առեւտրական ասպարէզին եւ կամ պաշտօնա-
վարութեան մէջ ան միշտ բարձրագոյն դիրքերու
կը տիրանայ եւ կեանքը անոր դժուարին sh
գար: Անոր բնաւորութիւնն ու արտայայտու-
թիւնները հետաբքրքբրիչ եւ հաճոյալի են
ամէնուն համար:

Մեր շուրջ գտնուող հաճելի մարդիկը
բազմաթիւ ըլլալուն համար կրնանք զանոնք
երկու խումբի բաժնել. առաջին խումբին մէջ
կարելի Է դասել անոնբ, որ երեսանց հաճելի
են եւ երկրորդին անոնք` որ ներքնապէս
հաճելիութիւն ունին:

Արտաքնապէս հաճելի մարդիկն անոնք են,
որոնք կը ջանան երեւութապէս միայն բարե-
կամանալ: Անոնց շռայլած երեսպաշտ պատիւ -
ները երկար չեն տեւեր ուրիշներու հանդէպ:
Իրենց խելքն ու միտքը իրենց անձին շահեր-
ուն եւ դրամի ետեւէն ըլլալով` կը փորձեն
ունայնամտօրէԷն գովել միամիտ հարուստներն
ու կողոպտել զանոնք: Քրիստոնէական ոգին
եւ Աստուածավախութիւնը անծանօթ Է անոնց:
Սրտերնուն մէջ անմաբուր մտածումներ օրն
ի բուն կը խայտան եւ իրենց նկարագիրը
մոլութիւններով շաղախուած Է:

Ներբնապէս հաճելի մարդիկը առաջիններ-
ուն հետ բաղդատելով դիւրութեամբ կրնանք
երկուքին ալ տարբերութիւնը զանազանել:
Ներբնապէս հաճելի մարդը թէ արտաբնապէս եւ
թէ բնաւորութեամբ համեստ ու վայելուչ Է:

Անոր սիրտը միշտ մաքուր Է եւ կեղծաւոր-
ներուն կարեւորութիւն չի տար: Զինք ատող-
ներուն հետ կը ջանայ բարեկամանալ, օգնել
անոնց եւ ընել ին» որ կուգայ իր ձեռքէն:
նՆներբնապէս հաճելի ըլլալ ուզողներ

պէտբ Է ըլլան բաղաքավար, պարկեշտ, հաւա-
տարիմ իրենց բոլոր պարտականութիւններուն
մէջ եւ խոնարհ ու հնազանդ իրենց ծնողաց
եւ դաստիարակներուն: Այս յատկութիւններ-
ուն տիրանալԷ վերջ կասկած չիկայ որ ամէն
անձ կրնայ իր մուրատին հասնիլ:

ՔԷՆՊԸՐՕ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ՄԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

Օտար երկրի մէջ ցրուած ենբ եւ կարօտը
կը բաշենբ մեր Հայաստանին, որ փոբրիկ երկիր
մըն Է թէեւ` բայց շատ գեղեցիկ Է դրախտի
մը նման եւ կը կառավարուի Հայերու ձեռքով:

ՄեզմԷ շատեր, որբերս մանաւանդ, չենք
տեսած կամ հազիւ կը յիշենք մեր Մայր
հայրենիքը, բայց հոգւով ու սրտով գիտենք
որ մերն Է այդ երկիրը, ամէնունս ալ, ամբողջ
Հայ ազգութեանն Է:

Մենք ունինբ մեր լեզուն, մեր կրօնքը,
մեր երկիրը ու ազատութիւն սիրող ժողովուրդ
մըն ենք: Շատ տառապած ենք` բայց միշտ
դիմացած եւ օր մը ամէնքս ալ հաւաքուած
մեր պապերու հողին վրայ, պիտի հերկենբ
բարեբեր հողը, պիտի մեծցնենբ մեր սահման-
ները, տէրը պիտի դառնանք ընդարձակ
Հայաստանի մը, զօրաւոր ձեռքերով պիտի
պահենք ու պաշտպանենք զայն եւ միշտ սեփա-
կանութիւնը պիտի դարձնենք աշխարհի չորս
ծայրերէն հաւաքուած մեր Հայ ազգութեան:

ՏԸՆՎԻԼ
ԴԱՒԻԹ ԺԱՄԿՈՉԵԱՆ

25.2
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ԱՐԱՅ ԳԵՂԵՑԻԿ

Արամին յաջորդեց իր որդին Արայ, որ
շատ գեղեցիկ ըլլալուն համար Արայ Գեղեցիկ
կոչուեցաւ: Ասորեստանի Շամիրամ Թագուհին
առաջարկեց Արայի ամուսնանալ իր հետ, բայց
Հայոց Իշխանը Զապէլ անուն իշխանուհիի մը
հետ արդէն ամուսնացած ըլլալով` մերժեց
առաջարկը եւ Շամիրամ պատերազմեցաւ: Արայ
հերոսի մը կատաղութեամբ կռուեցաւ եւ
սպանուեցաւ:

Արայի մահը չափազանց գրգռեց Հայերը,
որոնք չափազանց բարկացած` յարձակեցան
Ասորեստանցիներու վրայ: Բայց Շամիրամ Արայի
նմանող մէկը ցոյց տալով Հայոց, անոնց
բարկութիւնը զսպեց եւ յաղթութիւնը շահեցաւ:

ՇԱՄԻՐԱՄ

Հիմակուան քննական պատմութիւնը ոչ
Արայի եւ ոչ ալ Շամիրամի գոյութիւնը
կընդունի, բայց աւանդութիւնը կըսէ թէ
Արայի ժամանակ Ասորեստանի Կայսրութեան
կիշխէր Շամիրամ անունով թագուհի մը, որ
Արայի գեղեցկութիւնն իմանալով մարդ ղրկեց
անոր եւ իր մայրաքաղաքը, Նինուէ հրաւիրեց
զայն` առաջարկելով ամուսնանալ հետն եւ
Ասորեստանի թագաւորութիւնն անոր յանձնել:
Արայի մերժումին վրայ Շամիրամ խոշոր
բանակով մը արշաւեց Հայաստան: Ան իր
զօրբերուն պատուիրեց չսպանել Արան, այլ
զայն ողջ բռնել եւ իր առջեւը բերել: Բայց
պատերազմի տաք ատեն Արայ սխալմամբ զար-
նուեցաւ Շամիրամի զօրքերէն եւ մեռաւ:

Արայի մահը մեծ յուզում առաջ բերաւ
Հայոց բանակին մէջ, որ վրէժխնդիր ոգիով
լեցուած՝` բուռն կերպով յարձակեցաւ
Ասորեստանցիներուն վրայ: Բայց Շամիրամ
Հայոց զայրոյթն հանդարտեցնելու համար
Արայի դիակը մԷջտեղէն վերցնել տուաւ եւ

[571]

ԱՐԱՐԱՏ

հագած զրահներն ալ Արայի նմանող ուրիշ
մէկուն հագուեցնելով հրապարակ հանեց ըսելով
թէ Աստուածներն Արան լզեցին եւ կենդանա-
ցուցին: Ասոր վրայ Հայոց բանակին մԷջ
շփոթութիւն մը ինկաւ եւ Շամիրամ յաղթանակը
տանելով` Հայաստանն Ասորեստանի մԷկ նահանգը
դարձուց:

Շամիրամ Հայաստանի օդին եւ գեղեցկութ-
եան զմայլելով` Վանայ ծովուն բով սիրուն
բաղաբ մը շինեց եւ զայն անուանեց
Շամիրամակերտ, զոր ընդարձակ պալատներով
ու գեղեցիկ պարտէզներով զարդարեց եւ իր
ամառնային բնակութեան համար ժայռերու մԷջ
վիմափոր սենեակներ պատրաստել տուաւ, նոյն
ժայռերուն վրայ փորագրել տալով իր յաղթութ-
եանց պատմութիւնը: Շամիրամակերտը մեր օրեր-
ու Վան քաղաքն Է:

ԱՐԱՅԷՆ ՄԻՆՉԵՒ ՊԱՐՈՅՐ

Արայի մեռնելէն վերջ Ասորեստանցիները
19 իշխաններ իրարու ետեւէԷ Հայաստանի վրայ
դրին մինչեւ Պարոյր: Ասոնք բոլորն ալ Հայկ-
ազանց ցեղին կը պատկանէին:

Պարոյր Մարաց թագաւորին հետ դաշնակ-
ցելով արշաւեց Ասորեստանի վրայ, անոր
թագաւորութիւնը ջնջեց եւ թագ դնելով`
Հայաստանի անկախ թագաւոր հռչակուեցաւ:
Պարոյր Հայաստանի առաջին թագաւորն եղաւ
Քրիստոսէ 608 տարի առաջ:

Պարոյրի ժամանակ եւ անկէ վերջ
Հայաստան երկար ատեն Մարաց եւ Բաբելացւոց
դաշնակից մնաց մինչեւ Տիգրան Երուանդեանի
ժամանակ:

ՊարոյրԷ ետք իրարու յաջորդեցին մի
բանի աննշան թագաւորներ, որոնց վերջինն
եղաւ Երուանդ: Այս Երուանդին տղան Էր որ
ամէն կողմ մեծ համբաւ հանեց, պատերազմներ
մղեց եւ յաղթանակներ շահեցաւ եւ մեծ պատիւ -
ներու հասաւ:

Տիգրան Հայոց բանակը կազմակերպեց եւ
Հայաստանը բարեկարգեց:

- 6 - ԱՐԱՐԱՏ

Մեծ մա Էս լսած

ԲԻՒԶԱՆԴ ԹԱԳԱՒՈՐ
-Շարունակութիւն-

On մը Սրբուհի բանտին փոբրիկ պատու -
հանէԷն իր նախկին մտերիմ նաժիշտներէն մէկը
տեսաւ, որուն անունն En Աննա: Զայն կանչեց
եւ խնդրեց որ իրեն թուղթ մը եւ մելան ու
պահարան բերէ: Անմիջապէս նաժիշտը վազեց
եւ ետ եկաւ ու գրիչն ու պահարանը թագուհի-
ին յանձնեց, որ հետեւեալ նամակը գրեց.

Սիրելի ամուսինս Բիւզանդ. -

Քեզ կը ներեմ` որովհետեւ խաբուած ես:
Հեթում զիս չարաչար զրպարտած Է` բայց հոգ
չԷ. ես քեզի համար մեռնելու անգամ պատրաստ
եմ: Այս անհաւատարիմ ծառադ ուզեց ինծի
հետ ամուսնանալ եւ քեզի դէմ դաւաճանել:
Զինք մերժեցի. ան ալ բեզ խաբելով զիս բանտ
նետել տուաւ:

Սրբուհի

Նամակը փակելով զայն Աննային յանձնեց
խնդրելով որ երբ Բիւզանդ պատերազմէն վերա-
դառնար` անոր տար:

Հազիւ թէ Աննա հեռացած En~ երբ նշմա-
րեց երկու ձիաւորներ, որոնբ պալատին առջեւ
կեցան, ձիերէն անմիջապէս ցատբեցին եւ ներս
մտան:

ԿԷսօր էր. Հեթում դարձեալ այդ մութ
զնտանը մտնելով անգամ մըն ալ հարցուց.

- Պատրա՞ստ ես համակերպելու:

- Ոչ, պատասխանեց Սրբուհի:

Ու այն ատեն Հեթում բարկութենէն հուր
ու բոց կտրած թագուհին իր զաւկին հետ դուրս
բաշկոտելով Բիւզանդ թագաւորին հրամանը
յայտարարեց եւ ծիծաղելով ըսաւ.

- Այլեւս ինծի հետ ամուսնանալու պէտք
չունիս. եթէ Բիւզանդ թագաւորը բեզ սիրէր
այս հրամանը չԷր տար:

Ու թագուհին եւ Ցաւակը երկու ձիաւոր-
ներուն յանձնելով հեռացաւ:

Ցաւակ մերկ Էր եւ միայն իր մօրը
հագուստներովը կը պատսպարուէր: Խեղճ
երեխան կուլար:

Երկու դահիճները Սրբուհին անտառ առաջ-
նորդեցին սպանելու համար: Անոնցմէ մէկը,
Թորոս, շատ կը սիրէր թագուհին, որովհետեւ
ժամանակին ինքն ու իր ընտանիքը ժամանակին
անոր շատ մը օգնութիւնները վայելած Էին:

Արեւը մարը կը մտնէր եւ վերջալոյսի
կարմիր ճառագայթները կը շողային Սրբուհիին
գեղեցիկ դէմքին վրայ: Թագուհին բնաւ վախ
չունէր՝` բայց չէր ուզեր որ իր զաւակն սալ,
Ցաւակ, իրեն հետ սպանուէր: Ան անդադար
կաղօթէր Աստուծոյ կերպով մը Ցաւակը մահԷ
ազատելու համար:

Վերջապէս կանգ առին: Միւս դահիճը
Ցաւակը մօրը գրկէն առաւ, զայն օդին մէջ
ճօճեց եւ մէջքէն սուրը հանեց սպանելու
համար: Բայց հազիւ թէ ձեռքը շարժած En,
երբ Թորոս յանկարծ գոչեց.

- Մի շարժիր, այդ երեխան պիտի չի
մեռնի. չե՞ս լսեր թագուհին, տես, ան ո՞րքան
կը պաղատի որ զինքն առաջ սպանենք: Չե՞ս
յիշեր, անիկա բանի մը ամիս առաջ մեր
տիրուհին En. եւ որքան ազնիւ ու շնորհալի.
ինչո՞ւ այսօր իր վերջին խնդրանքը չի կատա-
րենք:

Սարգիս սուրը վար առաւ եւ թագուհիին
բով երթալով`

- Գլուխդ վար ծռէ, ըսաւ անոր: Ու
անգամ մըն ալ սուրը օդը բարձրացուց:

Թագուհին սուրբի մը նման հանդարտ Էր,
իր ձեռքերն իրարու միացուցած կաղօթէր.
շրթները կամաց կամաց կը շարժէին. այդ
պահուն ան հրեշտակի մը երեւոյթն առած Էր:
Իր վերջին համբոյրը տուաւ Ցաւակին, ճերմակ
ձեռբերովը մազերը մէկդի ըրաւ իր վզէն եւ
սպասեց դահճին հարուտծին:

Թորոս բիչ մը անդին En եւ կը դիտեր
թէ թագուհին եւ թէ Սարգիսը: Ինքն ալ լալու
վրայ En~ բայց արցունքները

զսպեց:

Սարգիսին ամուր ձեռքին մէջ սուրը
կամաց կամաց վար կիջնէր` երբ Թորոս պոռաց.

- ՍպասԷ:

Սարգիս կեցաւ եւ Թորոս անոր մօտենալով
ըսաւ.

- Ի՞նչու պէտք Է սպանել այսպիսի անմեղ
կին մը. իմ խիղճս չի տանիր անոր մահը
տեսնել. պէտք Է խնայենք իրեն: Բայց Սարգիս
զայն մտիկ չընելով գնաց եւ սուրը բարկութ-
եամբ Սրբուհիին վզին իջեցուց` բայց Թորոս
արագ շարժումով մը իր սուրը մերկացուցած
Սարգիսինին ներբեւ դնելով արգելք եղաւ:

Այս անգամ Թորոս սպառնաց կամ ազատ
թողուլ այդ երկու անմեղ զոհերը եւ կամ իր
կեանքն ալ վրայ տալ: Այս անգամ Սարգիս
Թորոսին իրենինէն զօրաւոր բազուկներէն եւ
սուրէն վախնալով տեղի տուաւ.

- Բայց թագաւորն հրամայած Է մեզ
սպանել զանոնբ, աչբերնին հանել, շապիկնին
արիւնին մէջ թաթխել եւ ետ տանիլ:

Թորոս ծիծաղեցաւ: Բռնեց շնիկը, որ
միշտ իրենց կը հետեւէր, զայն սպանեց,
աչբերը հանեց, Սրբուհիին շապիկը արիւնին
թաթխեց եւ որոշեցին անոնցմով թագաւորը
խաբել:

Երկուքն ալ հեռացան` նախապէս Սրբուհի-
Էն fuoup առնելով որ երբէթբ բաղաբ պիտի չի
գար` որովհետեւ այդ կերպով իրենց կեանքն
ալ վտանգի մէջ կըլլար:

-Շարունակելի-

ՎՕԼԸՍՊԸՐԿ
ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

Բաժնեգինդ ղրկէ` եթէ բաժանորդագրու-
թիւնդ լրացած Է: Իսկ եթէ որոշած ես Արարատի
բաջալերանբդ չի շարունակել` անմիջապէս գրէ
մեզի որպէսզի թերթին առաբումը դադրեցնենք:

[573]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՂՋԻԿՆ ՈՒ ԾԻԾԵՌՆԱԿԸ

Վարդուհի բաղաքին մէջ կը բնակէր:
Ծնողբը բարեկեցիկ էին եւ իրենց ընտանեկան
շրջանակը շատ բաղաբավար եւ կրթուած En:
Վարդուհի թէ թաղին եւ թէ դպրոցի իր ընկեր-
ներէն չափազանց սիրուած Էր իր ազնիւ եւ
անուշ բնաւորութեան համար:

Անգամ մը այս բարի աղջիկը հիւանդացաւ:
Շատ ծանր Էր եւ երկար ատեն անկողին պառկե-
ցաւ: Բժիշկին եւ իր ծնողաց խնամքները
վերջապէս զինքը աղէկցուցին՝` բայց Վարդուհի
երկար ատեն մարմնով տկար պիտի ըլլար:
Բժիշկը պատուիրեց որ զայն գիւղ տանին բանի
մը շաբաթուան համար. գիւղին մաքուր օդին
շատ պէտք ունէր wu:

Վարժուհին եւ դպրոցի ընկերները լսելով
շատ ցաւեցան: Միշտ կաղօթէին անոնք
Վարդուհիին համար:

Գիւղի կեանբը շատ հաճելի եկաւ այս
բարի աղջկան եւ երկու շաբաթէն ալ առաջուան
պէս առողջ ու կայտառ աղջիկ մը եղաւ ու
սկսաւ գիւղին դպրոցը երթալ:

Գիւղին դպրոցականները կը կարծէին թէ
քաղաքին բոլոր աղջիկները հպարտ կըլլային.
խաբուած Էին: Առաջին օրէն իսկ անոնք շատ
սիրեցին Վարդուհին եւ ամէնքն ալ բարեկամա-
ցան անոր հետ:

Վարդուհին շատ սիրեց գիւղին դպրոցը,
տղաքը, դաշտերը, պարտէզները, ծառերն ու
կենդանիները:

Անգամ մը, դպրոց գացած ատեն ժայռի մը
վրայ Վարդուհի թռչունի մը բոյնը տեսաւ.
մէջի փոբրիկ ծիծեռնակները ճիւ, ճիւ, ճիւ
կընէին: Շատ կը փափաբէր տեսնել զանոնք,
իր ձեռքին մէջ առնել, փայփայել ու սիրել:
ՉԷր կրնար ժայռէն վեր ելլել. վար կեցաւ
եւ մտածեց անոնց վրայ եւ երկար ատեն լսեց
անոնց ձայնը ու տեսաւ մայրերնին, որ երկու

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

երեք անգամ կտուցին մէջ ուտելիք առած կու-
գար, ձագերը կը կերակրէր եւ երգելով կը
թռէր` դարձեալ ուտելիք գտնելու համար:

Վարդուհի շատ բան պիտի տար` եթէ
կարենար այդ ձագերէն մէկը ունենալ: Դպրոց
գնաց եւ մինչեւ իրիկուն մտածեց բոյնին եւ
փոբրիկ ծիծեռնակներուն մասին: ՉԷր կրնար
իր ընկերներէն աղջկան մը կամ տղու մը ըսել
անոնց մասին` լաւ գիտնալով որ անոնք ան-
միջապէս պիտի քանդէին բոյնը:

Արձակուրդին դարձեալ այն կողմէն անցաւ
եւ դարձեալ երկար ատեն դիտեց ու լսեց բոյն-
ին փոբրիկ բնակիչները: Բայց այս անգամ
շատ ուրախ Էր որ բոյնին հասնիլը այնքան
դիւրին չէր եւ ծիծեռնակները ապահով էին:

ԱմԷն օր փշրանքներ կը բերէր եւ ժայռին
վրայ կը նետէր: Վերջապէս օր մըն ալ տեսաւ
որ ձագերն ալ կրնային թռչիլ: Վարդուհի միշտ
կը յիշէր այն խրատը թէ Աստուած թէ մարդոց
եւ թէ թռչուններուն պահապանն Է եւ չուզէր
որ այդ փոքրիկ արարածներուն մէկն ալ վնասԷ:

Աշունին Վարդուհին եւ ծնողքը քաղաք
վերադարձան` բայց փոջրիկ աղջիկը միշտ կը
Jիշէր գիւղի անուշ կեանքը, մաքուր օդը,
ծառերը, կենդանիները, թռչունները եւ իր
սիրած բարի ընկերները:

ՌԱՔՎՈՒՏ
ԿԻՒԼՊԷՆԿ ՄԻՒՃԷՐԷՏԵԱՆ

ԿԱՐԴԱ ԱՍԻԿԱ

Երբ բաժանորդագրութիւնդ լրանալուն
ազդարարութիւնը կըստանաս` բարի եղիր մեզ
պատասխանել: Եթէ որոշ պատասխան չըստանանք՝
թերթին առաքումը կը շարունակենք եւ ասիկա
երբեմն անհաճոյ հետեւանք կունենայ: Մեր

գործը դիւրացուր:

ԱՐԱՐԱՏ

ՎԱՂԱՀԱՍ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆ

Ծան. Խմբ.- Յետագայ գրութիւնը մէկ
հատուածն Է մեր Հայորդիներէն ամենափոքրին,
Թորոս Լեւոնեանի մԷկ նամակին. հետաբրբրական
Է որ ուրիշներ ալ գիտնան թէ ինչ վերաբերում
մը կրնայ ունենալ տասնըմԷկ տարեկաննոց մը
կեանքի կնճռոտ հարցերու առջեւ: Վերնագիրը
մեզմէ Է:

Շատ ժամանակ չունէի եւ բունս եկած En~
բայց թուաբանութիւն ունէի ընելիք, անմիջա-
պէս ըրի եւ հիմակ բեզի նամակ մը գրել
սկսայ: Հայերէնս շատ չեմ մոռցած. անշուշտ
բիչ մը սխալներ կան նամակիս մէջ` բայց
ներեցէբք: Հոս շատ գործեր չունիմ եւ գոհ
եմ տեղէս: Դպրոցին մէջ երրորդ դասարան
եմ. ըսել կուզեմ Թհըրտ Քլէս: Ամէն մէկը
ինձմԷ կը վախնայ. ամէնուն ալ երբեմն
երբեմն լաւ ծեծ մը տուած եմ: Կարծեմ
ասիկա շատ գէշ գործ ըն Է, բայց ի՞նչ
ընեմ, ստիպուած եմ ընելու: Երբ առաջին
անգամ դպրոց եկայ բոլոր ընկերներս ինծի
համար Քիթ պոչ կընէին եւ կուզէին աչքս
վախցնել եւ ինծի ալ շատ կարեւորութիւն
չէին տար: Կը կարծէին թէ ես ուժ չունիմ,
եւ չեմ կրնար կռուիլ: Հիմակ ըսես, ամէնքն
ալ ընկերներս եղած են եւ թէ կարեւորութիւն
կուտան ինծի եւ թէ կը փափաքին որ միշտ
իրենց հետ լաւ ըլլամ: Ասանկ տեղեր Հայ
տղայ մը բիչ մը խելացի ըլլալու Է որ ուրիշ-
ներ իրեն կարեւորութիւն տան: Հիմակ երբ
խաղի ժամանակ ըլլայ` ամէնքն ալ կը վազեն
ինծի որ իրենց հետ խաղամ: Բոլոր ընկեր-
ներս ալ լաւ տղաք են եւ ես ալ կը սիրեմ
զիրենբ:

Մեր տղոցմԷ շատերը ալ Հայերէն գրել
կարդալնին մոռցած են. ոմանբ Հայերէն
խօսիլ ալ չեն գիտեր: Անոնք կը կարծեն թէ
հանգիստ տեղ մը երբ գտնեն ալ Հայերէնի
պէտք չունին.

=O ԱՐԱՐԱՏ

անոնք երբ ուրախութիւն կը տեսնեն` կըսեն
թէ Հայերէնն ի՞նչ ընեն: Ես միշտ կը խորհիմ
թէ ես Հայ եմ եւ Հայերէնս պիտի չի մոռնամ:
Միւս նամակովս շատ բաներ պիտի գրեմ, հիմակ
գիշեր բարի. երբոր այս նամակը կը գրէի՝
հաճոյք կըզգայի. շատ ուշ Է մատիտով գրեցի.
միւս անգամ մելանով կը գրեմ: Բարեւներս
Տիկին Ալիքսանեանին: Ձեզ շատ կարօտցած եմ:

ՆՈՐՎՈՒՏ
ԹՈՐՈՍ ԼԵՒՈՆԵԱՆ

ԹՄԲԿԱՀԱՐԸ

ԳԼ. Բ. ԼԵՌԱՆ ՎՐԱՆ
- Շար. նախորդ թիւէն -

Լեռան գագաթը ընդարձակ դաշտ մըն En,
ուր բարէ պալատ մը կար` առջեւը գեղեցիկ
աւազանով մը եւ ետեւը խիտ անտառով մը:

Թմբկահարը պալատին դուռը զարկաւ եւ
պատասխան չըստացաւ. նորէն զարկաւ եւ բացող
չեղաւ. երրորդ անգամ զարկաւ եւ այս անգամ
ծեր պառաւ մը դուռը բացաւ:

- Ի՞նչ կուզես, հարցուց պառաւը:

- Ուտելիք եւ անկողին, պատասխանեց
թմբկահարը:

- Ուզածդ պիտի ունենաս. միայն թէ երեք
գործեր պիտի ընես:

- Ես գործէն չեմ վախնար, պիտի ընեմ
ինչ որ կուզես:

Այն ատեն պառաւը ուտելիք տուաւ եւ
ցուցուց ուր պառկի: Առտուն երբ արթնցաւ
սեղանին վրայ լաւ նախաճաշ մը գտաւ եւ
ուտելէԷ յետոյ իր ընելիքը հարցուց:

Պառաւը մատնոց մը հանելով մատէն ըսաւ.

- Առաջին ընելիբդ այս Է. այս մատնոցով
պալատին առջեւի աւազանին ջուրը պարպելու
ես եւ մէջի բոլոր ձուկերը իրենց հասակի

կարգով եւ տեսակով շարելու ես բով քովի
իրիկուն ըլլալէ առաջ:

Թմբկահարը շատ զարմացաւ այս տարօրինակ
հրամանին վրայ եւ աւազանին բով գնաց:
Մինչեւ կէսօր աշխատեցաւ` բայց տեսաւ որ
տարբերութիւն մը չիկար սկսած ատենուան եւ
հիմակուան միջեւ եւ յուսահատած ծառի մը
տակ նստաւ հանգչելու համար:

Քիչ վերջ կին մը ձեռբը կողով մը, իր
քովն եկաւ:

- Ինչո՞ւ հոդ նստած ես եւ ինչո՞ւ
տխուր ես, հարցուց կինը:

- Gu այս կողմերն եկայ թագաւորի մը
աղջիկն ազատելու համար եւ հիմակ պառաւ մը
երեբ գործ ընել պիտի տայ ինծի, առաջինը
չեմ կրնար եւ չեմ գիտեր միւսներն ինչպէս
պիտի ընեմ, պատասխանեց երիտասարդը:

- Ես քեզ պիտի օգնեմ, ըսաւ աղջիկը,
դուն ճաշդ ըրէ եւ պառկէ. արթննալուդ գործը
լմնցած կըլլայ:

Թմբկահարն իր աչքերը գոցելուն պէս
աղջիկը մատանի մը հանեց իր մատէն եւ ըսաւ.

- Ջուր բարձրացիր, ձուկ դուրս եկուր:

Անմիջապէս ջուրը բարձրացաւ օդին մԷջ
եւ ձկներն եզերբ եկան ու իրարու քով
շարուեցան: Թմբկահարն արթնցաւ եւ տեսաւ
որ իր գործը լրացած է: Այն ատեն աղջիկը
փոբրիկ ձուկ մը ցոյց տալով ըսաւ թէ երբ
պառաւն հարցնէ թէ այդ ձուկը ինչո՞ւ համար
մինակը կը կենայ` այն ատեն անիկա քեզի
համար Է պիտի ըսես եւ երեսին նետես:

Իրիկուան պառաւն եկաւ եւ հարցուց
մինակ մնացած ձուկին համար: Երիտասարդն
ալ զայն պառաւին երեսին նետեց աղջկան
պատուէրին համաձայն:

Յաջորդ առտուն նախաճաշԷն վերջ պառաւն
ըսաւ.

- Երէկուան գործդ շատ դիւրին եղաւ,
այսօր աւելի դժուար մը պիտի

- 10 -

տամ. մինչեւ իրիկուն այս անտառին ծառերը
կտրելու ես եւ պզտիկ կտորներ ընելու ես:

Պառաւը երիտասարդին կացին մը եւ սղոց
մը տուաւ, որոնբ թիթեղէ շինուած էին եւ
առաջին անգամէն իսկ ծռեցան: Թմբկահարը
դարձեալ յուսահատած` ծառի մը տակ պառկեցաւ:

ԿԷսօրին աղջիկն եկաւ եւ տղան ճաշն
ըրածին պէս բնացաւ: Աղջիկը երբ տեսաւ
երիտասարդին բնանալը, դարձեալ մատանին
հանեց եւ այս անգամ ալ անտառին ծառերը
մէկիկ մէկիկ կտրուելով կտոր կտոր եղան:

Երբ թմբկահարն արթնցաւ զարմանքով
տեսաւ որ ամէն գործ վերջացած Էր բացի ծառի
բունէ մը, որ ամբողջ կը մնար եւ պատճառն
հարցուց:

- Անիկա պառաւին համար Է, պատասխանեց
աղջիկը, երբ պատճառն հարցնէ` զայն արմատով
երեսին նետէ եւ ըսէ yet ասիկա քեզի համար Է:

Ամէն ինչ աղջկան ըսածին պէս պատահեցաւ
եւ պառաւը ծառն իրեն նետուելուն համար
խնդաց միայն եւ ըսաւ.

- Աս ալ թեզի դիւրին եկաւ. վաղը այս
փայտերը դէզ մը ընելու եւ վառելու ես:

Յաջորդ առտուն արեւը ծագելուն պէս
թմբկահարն անտառն երթալով աշխատեցաւ ծառին
կտորները դիզել՝ բայց ընելիբը խոշոր գործ
մըն Էր: Կէսօրին աղջիկը դարձեալ եկաւ եւ
երիտասարդին պատուիրեց որ բնանայ եւ դարձ-
եալ մատանիին զօրութեամբ փայտերը դիզեց
եւ երբ արթնցաւ` փայտերն արդէն բռնկած էին:

- Այս անգամ պառաւն ինչ որ քեզի ըսէ
ընելու ես, ըսաւ աղջիկը, եթէ դուն անվախ
ես` ան քեզի վնաս չի կրնար պատճառել, բայց
եթէ իր ըսածը չընես` քեզ կրակին մէջ պիտի
նետԷ:

Շատ չանցած պառաւն եկաւ եւ ըսաւ.

- Շատ կը մսիմ եւ այս կրակը ճիշտ
ուզածս Է. բայց նայէ, հոն, բոցերուն մէջ
կտոր մը փայտ կայ որ չի վառիր, զայն ինծի
բեր եւ դուն այլեւս ազատ ես եւ կրնաս
մեկնիլ:

[576]

ԱՐԱՐԱՏ

Թմբկահարը բոցերուն մէջ նետուեցաւ
առանց վախի եւ երբ դուրս եկաւ` իր մազերէն
մէկն իսկ չԷր վնասուած: Բերաւ փայտը
պառաւին առջեւ դրաւ` բայց դեռ գետինը sh
դպած արդէն գեղեցիկ աղջկան մը դարձած En
ոսկեճամուկ մետաբսեայ հագուստներով:
Թմբկահարն անմիջապէս այդ հագուստներէն
ճանչցաւ որ անիկա թագաւորին աղջիկն Էր:

Պառաւն այս անգամ բարկութենէն աղջկան
մօտեցաւ անոր վնասելու համար` բայց երի-
տասարդը անոր առջեւ ցատբելով թեւերէն բռնեց
եւ կրակին մէջ նետեց:

Աղջիկն այն ատեն ըսաւ.

- Դուն այլեւս զիս այն պառաւին ձեռքէն
ազատած ես, ուրեմն եկուր որ ես ալ Քեզի
բան մը ընեմ` միայն պիտի խօստանաս որ ինծի
հետ ամուսնանաս:

Երիտասարդն իր խօստումը տուաւ եւ աղ-
ջիկը զայն պալատ տարաւ եւ իր բոլոր
հարստութիւնը անոր ցոյց տուաւ: Իրենց
գրպանները թանկագին ադամանդներով լեցուցին
եւ աղջիկն իր մատանին հանեց եւ ահա
ակնթարթի մը մէջ տղուն բաղաբն հասան: Տղան
ուզեց երթալ եւ ծնողքը տեսնել:

- Ծնողացդ միայն ձախ երեսէդ համբուրել
տուր, եթէ աջէդ համբուրեն այն ատեն զիս
պիտի մոռնաս, ըսաւ աղջիկը:

Տղան տուն հասածին պէս առաջին անգամ
ոչ np զինք ճանչցաւ, որովհետեւ երեք տարիէ
ի վեր կորսուած Էր եւ կը կարծուէր թէ
մեռած Է:

Ծնողբը շատ ուրախացան իրենց զաւակը
ողջ տեսնելով եւ անոր երկու երեսներն ալ
համբուրեցին: Ու այն ատեն թմբկահարն աղջիկը
մոռցաւ :

- Շարունակելի -
ՐԱԹՍԷՅ
Թարգմ.
ԱՐԱՄ Յ. ՊՈՅԱՃԵԱՆ

- 11 -

ՀՐԱՇԱԼԻ ՍԱՓՈՐԸ

On մը ծերուկ Պօղոս եւ իր կինը Սարիամ
իրենց խրճիթին առջեւ նստած կը խօսակցէին:
Իրիկուն En:

Յանկարծ շուներու հաջոցը եւ տղայոց
բարձրաձայն պոռչտուքը լսեցին: Ուրիշ անգամ
այնքան բարձր աղմուկ լսած չէին:

- Ախ, կին, ըսաւ Պօղոս, շատ կը ցաւիմ
որ մեր դրացիներն իրենց շուներն ու տղաքը
ճամբորդներուն վրայ ձգած Gu: Երանի թէ քիչ
մը աւելի սիրէին օտարները: Երբէք շուներուն
հաջոցը այսպէս լսած չէի:

- Gu ալ տղոց պոռալը այսքան բարձր,
ըսաւ բարի կինը:

Երկուքն ալ նստած իրենց գլուխը կը
շարժէին` երբ տեսան երկու մարդիկ, որոնց
ետեւէն ալ շուներն հաջելով կուգային եւ
տղաքն ալ բարեր կը նետէին:

- Կնիկ, ըսաւ Պօղոս, ես երթամ զանոնք
տուն հրաւիրեմ եւ դուն ալ ընթրիք պատրաստԷ:

- Շատ լաւ, ըսաւ կինը եւ գնաց պարզուկ
ընթրիք մը պատրաստելու:

- Բարի Ep եկած, ճամբորդներ, բարի,
ըսաւ ծերուկը օտարականներուն հասնելով:

- Շնորհակալ ենք, պատասխանեց անոնցմէ
երիտասարդը:

Պօղոս ուրախացաւ ճամբորդներուն այս
եռանդէն: Ան տեսաւ որ օտարականները շատ հին
ձեւով հագուած Էին. ձմեռուան հագուստ հագած
էին` բայց ամառ Էր եւ երիտասարդին ոտբը
ժամանակ ժամանակ գետին sEn դպեր. ան ձեռքն
ունէր գեղեցիկ գաւազան մը երկու փետուրներ
վրան եւ երկու օձեր ալ գաւազանին շուրջը
ճարտարօրէն փորագրուած ու պլորուած:

- ճամբորդի մը համար ցուպէ մը աւելի
լաւ բան չիկայ, ըսաւ երիտասարդը, եւ աս
ալ ամէնէն շատ տարբեր Է:

- 3ոս ժամանակին լիճ մը չիկա՞ր,
հարցուց միւս ճամբորդը:

[577]

ԱՐԱՐԱՏ

- ՉԷ, բարեկամ, ըսաւ Պօղոս, ես շատ
ծեր եմ եւ միշտ ագարակներ ու արօր տեսած
եմ այս կողմերը:

ճամբորդն իր գլուխը շարժեց.

- Այս գիւղացիներն իրենց անցեալը
մոռցեր են եւ լաւ կըլլար որ լիճը իր առջի
տեղը առնէր:

Պօղոս քիչ մնաց որ վախնար: ճամբորդն
իր գլուխը շարժեց եւ ամպը գոռաց:

- Կը հաճիք ձեր անուններն ըսէք,
խնդրեց Պօղոս երբ տուն մտան:

- Իմ անունս Արագազարկ Է, պատասխանեց
երիտասարդը:

- Ընկերո՞ջդ ալ ատանկ բան մըն Է,
հարցուց Պօղոս:

- Անորը ամպերուն պէտք Է հարցնել, մի-
միայն անոնբ կրնան այնքան բարձր ըսել:

Այս ատեն Մարիամ ընթրիքը պատրաստած Էր
եւ հիւրերէն ներողութիւն խնդրեց որ իրենց
առջեւ ճոխ սեղան մը չԷր դրուած գիւղէն
հեռու եւ հարուստ ալ չըլլալնուն համար:

- Ամէն ինչ լաւ Է, ինբզինբդ մի նեղեր,
ըսաւ միւս ճամբորդը, ամենէն պարզուկ
ընթրիքն ալ երբ բարի սրտերԷ տրուած Է`
ամենաճոխ Է:

ճաշը շատ պարզ Էր եւ օտարականներն
ամբողջ կաթը մէկ անգամԷն խմեցին:

- Քիչ մըն ալ կաթ, բարի մայրիկ, ըսաւ
Արագազարկը:

- Իմ սիրելի հիւրերս, ըսաւ Մարիամ,
շատ կը ցաւիմ որ կաթիլ մը անգամ չԷ մնացած:

- Ինծի ալ այդպէս կուգայ, ըսաւ Արագա-
զարկ եւ սափորն առնելով իր ընկերոջն ամանը
լեցուց: Բարի կինը զարմացած` չԷր կրնար իր
աչքերուն հաւատալ.

- Բայց ես ծեր եմ, ըսաւ նէ, եւ կը
մոռնամ շատ անգամ:

- Շատ համեղ կաթ Է, ըսաւ Արագազարկ,
ներեցէբ որ քիչ մըն ալ ուզեմ:

= 12

Մարիամ կուժը վար դարձուց ցուցնելու
համար թէ մէջը կաթիլ մը իսկ չիկար, բայց
մեծ եղաւ զարմանքը տեսնելով որ ամանը
լեցուն էր ու կը թափէր:

- Հիմայ բիչ մը հաց եւ մեղր, ըսաւ
Արագազարկ:

Մարիամ ուզածին չափ կտրեց հացէն. այն
հացը, որ նախապէս քարի պէս կարծր էր, բայց
հիմայ շատ կակուղ Էր եւ մեղրին ամանն ալ
լեցուն հազարաւոր ծաղիկներ հոտող մեղրով:

- Ասանկ բան մը տեսա՞ր, հարցուց կինը
ամուսնոյն փսփսալով:

- Երբէք, պատասխանեց Պօղոս, կարծեմ թէ
ամանները բու կարծածէդ աւելի լեցուն էին,
իմ սիրելի կինս:

- Քիչ մըն ալ կաթ, ըսաւ Արագազարկ,
եւ ես թագաւորէ մը աւելի լաւ ճաշած պիտի
ըլլամ:

Այս անգամ Պօղոս ինքը ձեռք առաւ կուժը
եւ չափազանց զարմացաւ տեսնելով որ պզտիկ
աղբիւր մը զայն կը լեցնէր: Վար դրաւ սափորը
եւ ապշած հարցուց.

- Դուք ո՞վ էք, բարի անծանօթներ:

- Քու հիւրերդ եւ բու բարեկամներդ,
եւ այդ սափորը ալ երբէք պիտի չի պարապնայ,
պատասխանեցին օտարականները:

Ընթրիբջէն վերջ հիւրերն իրենց սենեակը
բաշուելով քնացան եւ երկու ծերունիները
այդ իրիկուան եղածներուն մասին քի» մը
խօսակցելէԷ յետոյ բնացան:

Առտուան նախաճաշէԷն յետոյ ճամբորդները
խնդրեցին ծերունիներէն իրենց ընկերանալ
մինչեւ արտը եւ ճամբան ցոյց տալ:

երբ կէս մղոն բալած էին` Արագազարկ
հարցուց.

- Ո՞ւր Է այն գիւղը որուն մասին կը
խօսէիք:

ԱմԷնքն ալ նայեցան եւ ահա տեսան որ
իրիկուան ձորին գիւղին տեղը լիճ մը դարձած
էր:

- Մեր խեղճ բարեկամները, ի՞նչ պատա-
հեցաւ արդեօք անոնց, բացագանչեցին երկու
ծերերը:

[ 578 ]

ԱՐԱՐԱՏ

- Եւ հիմայ ձեր տունին նայեցէք, ըսաւ
Արագազարկ:

Քիչ մը առաջուան հողէ խրճիթը հիմայ
պալատի մըն Էր փոխուած եւ միւս օտարականը
ըսաւ.

- ետ գացէբ եւ նոյն կերպով սիրեցէբ
օտարական անցորդները` ինչպէս որ ըրիքջ մեզի:

Երբ Մարիամ եւ Պօղոս իրենց շնորհակալ -
ութիւնը պիտի յայտնէին` օտարականներն
արդէն աներեւոյթացած Էին: Իրենց պալատը
դարձան երիտասարդներ դարձած եւ միշտ իրենց
դուռը բաց պահեցին օտարներու առջեւ:

ՃԷՐՎԻՍ
Թարգմ. Անգլ.
ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

ՏՂԱՆ ԵՒ ԽՆՁՈՐՆԵՐԸ

Մեր ագարակապանը խնձորի ծառ մը ունի:
Օր մը տեսաւ որ չար տղայ մը վրան ելած
խնձորները կուտէր: Ծառին տակ երթալով
տղուն ըսաւ որ վար գայ, բայց տղան պատաս-
խանեց թէ չէր ուզեր վար երթալ մինչեւ որ
ծառին տակէն մարդը չի հեռանար:

- Շատ լաւ, ըսաւ մեր մարդը, բանի որ
չես գար՝ ես ալ բեզ խոտերով վար պիտի
իջեցնեմ: Ու գետնէն ահագին խոտեր հաւաքելով
վեր նետեց, բայց տղան հոգ չըրաւ իջնելու:

- Քանի որ խոտերով վար չես qun~
ուրեմն բարով պիտի գաս, ըսաւ ագարակապանը
եւ բարեր նետեց:

Այն ատեն տղան ծառէն վար իջնելով
ներողութիւն խնդրեց եւ ագարակապանը բարի
մէկն ըլլալուն զայն չի ծեծեց եւ թոյլ տուաւ
որ երթար:

ԿՈՒԷԼՖԻ ՄՕՏ
ՍԱՐԳԻՍ ՃԷՅԼԷԶԵԱՆ

- փոջրիկ մը -

- 13 -

ՀԱՅ ԶԻՆՈՒՈՐ U’? GU ԵՍ ՓՈՔՐԻԿ

Հայ զինուոր մ՞եմ ես փոբրիկ,
ԿԷյվԷ, անմահ աշխարհէն.
Սա կոշտ լախտովն իմ, սաստիկ
Վրէժ կուզեմ Թուրբջերէն:

Օրհնեալ զէնքը իմ ուսիս
Պիտի ըլլայ իմ վկան.
Հայ եռագոյնն իմ երկրիս
Անմահութեանս պահապան:

Կռիւ կուզեմ ես սաստիկ,
Վատ Թուրքերու բանակէն.
Իրենք եղան ձիւն փոթորիկ,
Արիւն կուզեմ փոխարէն:

Ալ դուրս ելէք, շուն Թուրքեր,
Ձեր պահուըտած ծակերէն.
Հայուն արթուն պահակներ
Թարմ որսերու կըսպասեն:

Հայ կտրիճ մ՞եմ ես փոջրիկ,
ԿԷյվԷ գիւղի բաջերէն.
Սա մերկ սուրէս իմ սաստիկ
Թուրքերն ամբողջ կը դողան:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ
ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ
- ԿԷյվէցի -

ԲԱՐԵՍԷՐ ԱՂՋԻԿԸ

On մը, փոբրիկ աղջիկ մը արտին մէջ
մարդ մը տեսաւ, որ իր ոչխարներուն կը
հսկէր:

- Ինչո՞ւ համար շունդ տունը ձգած ես,
հարցուց աղջիկը:

- Շունս ալ երբէջ ինծի պիտի չի կրնայ
օգնել ասկէց վերջ. չար տղայ մը քար նետեց
եւ անոր ոտբերէն մէկը կոտրեց: Այս իրիկուն
զայն պիտի սպանեմ որպէսզի չի չարչարուի:

[579]

ԱՐԱՐԱՏ

Ասոր վրայ փոքրիկ աղջիկը շատ տխրեցաւ
եւ առանց բան մը ըսելու հովիւին տունը գնաց

եւ գետնին վրայ խեղճ շունը պառկած գտաւ:
Կենդանին նախապէս թոյլ չի տուաւ որ աղջիկն
իրեն մօտենայ, բայց վերջապէս կարծես թէ
հասկցած անոր բարեսէր ազնուութիւնը, թոյլ
տուաւ որ ան այլեւս մօտենայ եւ ոտբին նայի:

Onenhy աղջիկը ոտքը լաւ մը թբննելէ
վերջ տեսաւ որ շատ գէշ կերպով վիրաւորուած
էր բայց չէր կոտրած: Զայն տաբ ջուրով
լուաց եւ մեծ խնամքով փաթտեց վիրակապով մը:

Բաւական յետոյ աղջիկը տեսաւ հովիւը,
որ կուգար շունն սպանելու: Անշուշտ մարդը
կը սիրէր իր շունը, բայց գիտէր որ աւելի
լաւ Էր կենդանին սպանել` բան թէ թողուլ
որ չարչարուի: Փոքրիկ աղջիկն անոր վազելով
ըսաւ թէ շունին ոտքը կոտրած չԷր եւ եթէ
թոյլ տար իրեն` զայն բանի մը օր խնամելով
կրնար աղէկցնել:

Միւս առտուն աղջիկը գնաց շունը տեսնե-
լու: Այս անգամ կենդանին ինբնիրմԷ անոր
եկաւ` որովհետեւ գիտէր թէ ան իր բարեկամն
էր: Աղջիկը դարձեալ ոտքը լուաց ու կապեց:

Այսպէս, քանի մը օր վերջն ալ շունը
աղէկցաւ եւ արտ կերթար ոչխարներուն հսկե-
լու: Անկէց վերջ ամէն անգամ որ իր փոքրիկ
բարեկամուհին կը տեսնէր, զայն կը դիմա-
ւորէր, անոր վրան կը ցատբէր եւ կարծես
շնորհակալութիւն կը յայտնէր: Հովիւն անգամ
միշտ կըսէր թէ շատ երախտապարտ Էր իրեն,
բանի որ իր ամենէն լաւ շունը առանց աղջկան
օգնութեանը կորսնցուցած պիտի ըլլար:

Այս փոքրիկ բարեսէր աղջիկը երբ
մեծցաւ` օգտակար կին մը եղաւ. իր տունն
ու հայրենիքը ձգեց եւ հեռու երկիր մը,
Խրիմ գնաց, ուր պատերազմ կար: Հոն բազմա-
թիւ վիրաւոր եւ հիւանդ զինուորներու կեանքը
ազատեց:

Այս աղջկան անունն En Ֆլօրէնս
Նայթինկէլ, որ հիմնադիրն եղաւ Կարմիր
Խաչին:

Թարգ.
ՀՐԱՆԴ ՏԻՆԿԻԼԵԱՆ
- Մարզուանցի -

- 14 - ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԱՇԽԱՐՀԻՆ
ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՆՈՐ ՀԱՍՑԷՆԵՐ

Անցեալ ամսու ընթացքին մեզ հասած են
հետեւեալ նոր հասցէները: Սարգիս ճԷյլԷզեան
այժմ կը գտնուի Կուէլֆի մօտ ագարակի մը
մէջ: Յուսիկ Վարդանեան տեղաւորուած Է
ՔլէԷյնպըրկի ագարակներէն մէկուն մէջ եւ
մօտ Է Օննիկ Շանկաեանի: Գալուստ Քիզիրեան,
անցեալ ամառուան նորեկ Հայորդիներէն մին,
կը գտնուի ՔԷնֆիլտ: Մարգար Շանկաեան կը
գտնուի Պիթընի մօտ:

Տեղափոխուած են հետեւեալները.

Խաչիկ Գարաճեան, որ նախապէս ճԷրվիս
կը գտնուէր, այժմ Mon Տովըրի ագարակներէն
մէկուն վրայ կաշխատի: Ալպերթ Փափազեան իր
Նիւ Մարբէթի տեղը ձգած եւ հիմակ Պրէմփթընի
ագարակատԷրներԷն մէկուն քով տեղաւորուած Է:

Պետրոս Կէպէնեան ԿուԷլֆի մօտ եղած իր
ագարակէն մեկնած Է Թօրօնթօ կամ այլուր
գործ մը գտնելու եւ մեզի դեռ տեղեկացուցած
չԷ իր նոր հասցէն:

Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան իր նախկին տեղէն
տեղափոխուած Է եւ այժմ Կուէլֆի մօտ կը
գտնուի` Սարգիս ճԷյլէԷզեանին հետ միեւնոյն
ագարակը:

Հայորդիներն այս նոր հասցէներու ցանկն
ալ շուտով պիտի ստանան:

ՃԱՄԲՈՐԴՈՒԹԻՒՆ

Մեր Հայորդիներէն Մարզուանցի Հրանդ
Տինկիլեանի մայրը, որ ժամանակէ մը ի վեր
Ֆրանսայի Լիօն բաղաբը կը գտնուի, բանի մը
ամիսներէ ի վեր հետամուտ եղած Էր իր զաւակը
Ֆրանսայ իր քով տանելու համար: Մեզ հասած
տեղեկութիւններու եւ վաւերաթուղթերու
համաձայն բոլոր պաշտօնական ձեւակերպու-

թիւնները վերջացած են եւ հաւանաբար քանի
մը շաբաթէն մեր եղբայրն իր ճամբորդութեան
սկսի` տարիներէ ի վեր կորսնցուցած իր
սիրելի մօր անգամ մըն ալ միանալու համար:

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Հայորդիներու այս ակումբը Մարտի
ընթացքին հետեւեալ մուտքն ունեցած է.

Հայկ Մանուկեան «25
Սարգիս ճԷյլԷզեան «25
Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան «25
Թորոս Լեւոնեան .25
Գումար 1.00

Դրամատան մԷջ 27.00
Ընդհանուր Գումար 28.00

ԳՐՔԵՐՈՒ ԱՌԱՔՈՒՄ

Հայերէն գրքեր ուղարկած ենք հետեւեալ
Հայորդիներուն.

Մինաս Գոյումճեանի, Թորոս Մանուկեանի,
Արշակ Լարեանի, Գարեգին Սայլեանի, Կարպիս
Գալուստեանի, Ղուկաս Մկրեանի, Եփրեմ
Քիւպիւբեանի, Միքայէլ ՍԷֆԷրեանի, Սարգիս
ճէյլէզեանի, Յուսիկ Վարդանեանի, Գալուստ
Քիզիրեանի եւ Մարգար Շանկաեանի:

ՆԱՄԱԿՆԵՐ

Մարտի ընթացքին մեր բոլոր Հայորդի-
ներէն լսած ենք` բացի երեքէն: Ոմանբ մեզի
գրած են երկու կամ երեք անգամ: Անոնք որ
թուղթի, պահարանի եւ կամ դրօշմաթուղթի
նեղութիւն ունին` անմիջապէս որ մեզի տեղեկա
[ea “]

- 15 - ԱՐԱՐԱՏ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՅԱՋՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Տընվիլէն, ԳԷնպօրոյէն, Սաութ
ԳԷյուկայէն եւ ուրիշ վայրերէ մեզ հասած
տեղական թերթերու կտրոններէն կը տեղեկա-
նանք թէ մեր Հայորդիներն ընդհանուր առմամբ
պատուոյ տեղ կը գրաւեն միամսեայ դպրոցական
քննութեանց առթիւ:

ՄՍամբրէ Շիրինեան, Ղազարոս Թաշճեան,
Սամբրէ Ագողլանեան, Անդրանիկ Գէորգեան,
Արմենակ Գրպաշեան, Յակոբ Աբրահամեան,
Տիգրան ՊԷրպէրեան, Գասպար Կարապետեան
պատուոյ մրցանիշներ եւ բարձրագոյն նիշեր
ստացած են: Իսկ Վաղենակ ՊԷզազեան եւ Թորոս
ՄՍանուկեան` լաւ նիշեր:

Մասնաւոր թղթակցութիւններէ եւս կը
տեղեկանանք թէ Արամ Պոյաճեան, Երուանդ
ՄՍաքինիստեան, Գրիգոր Ազնաւորեան եւ
Արմենակ Գրպաշեան իրենց դասարաններուն
մէջ առաջին աշակերտներ եղած են:

Յետ այսու պիտի փափաբէինք որ մեր
Հայորդիներէն բոլորն ալ իրենց վայրերու
տեղական թերթերէն Հայորդիներու վերա-
բերեալ որեւէ լուր կտրելով Արարատի ղրկեն:

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՀԱՆԴԷՍ ՄԸ

Առաջին անգամն Էր որ դպրոցական
հանդէսի մը մէջ բաժին կը վերցնէի: Տեղի
ունեցաւ Մարտ 18ին, Ուրբաթ իրիկուն:

Զուարթ տրամադրութեամբ ագարակԷն
հանդիսավայրը կերթայի: Օդը պայծառ էր,
լուսինը կը շողար երկնջի վրայ եւ կարծես
ամառնային անուշ զեփիւռ մը կը փ»չէր:

Այդ իրիկուն մեր դպրոցական հանդէսին
առթիւ Հայերէն երգ մը պիտի երգէի: Հանդէսին
բացումէն եւ օրակարգի բանի մը կտորներէն
վերջ կարգը ինծի եկաւ: Լաւ երգող մը չեմ,
բայց արտաբոյ կարգի ոգեւորութիւն մը
ունէի: Տալւորիկը երգեցի Տալւորիկցի տղու

մը պէս եւ ժողովուրդին ծափերուն պատճառաւ
երկրորդ անգամ երգեցի Երազը:

Առաջին անգամն Էր որ Հայերէն երգը կը
լսուէր ժողովուրդէն եւ այդ իսկ պատճառաւ
ոգեւորուած Էի մտածելով թէ թերեւս պիտի
գար ժամանակ մը երբ Հայն իր ձայնը պիտի
լսցնէր աշխարհի ամէն կողմերէն եւ պիտի
պատմէր իր փառքն ու վեհութիւնը:

Ընկերս, Արամ Պոյաճեան, որ թէեւ
տարբեր ագարակի մէջ կաշխատի, բայց միեւ-
նոյն դպրոցը կը յաճախէ, Անգլիերէն արտա-
սանութիւն մը ըրաւ եւ ծափահարուեցաւ
ունկընդիրներէն:

ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՄՃԵԱՆ
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱՑ ՄԻՈՒԹԻՒՆ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Գանատայի այլեւայլ բաղաք-
ներու Հայ գաղութներու մէջ կազմուած
Երիտասարդաց Միութիւններու մասին քանիցս
գրած ենք Արարատի մէջ: Վերջերս սակայն,
այդ անջատ միութիւնները գիտակցաբար
խորհրդակցելով եւ Մարտ 4ին հոս պատգամա-
ւորական ժողով մը գումարելով` որոշեցին
միանալ, միեւնոյն Ծրագիր-Կանոնագրով
առաջնորդուիլ եւ կրել մէկ անուն, այն Է`
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱՑ ՄԻՈՒԹԻՒՆ:

Սոյն պատգամաւորական ժողովին ներկայ
էին ինը ներկայացուցիչներ, Թօրօնթոյէն,
ՀԷմիլթընէն եւ Պրէնթֆօրտէն: ժողովի
ընթացքին ընտրուեցաւ եօթը անդամներէ բաղ-
կացած Կեդր. Վարչութիւն մը, հետեւեալ
անձերէն.

Պ. Կարապետ Մուրատեան` Ատենապետ,
Թօրօնթոյէն, Պ. Գէորգ Քաջազնունի` Ատենա-
դպիր, Թօրօնթոյէն, Պ. Յովհանէս Սողիկեան՝
Գանձապահ, ՀԷմիլթընէն, Պ. Գեղամ Կօշկարեան՝
ՀԷմիլթընէն,

- 16 -

Խորհրդական, Պ. Լեւոն Մուրատեան` Խորհրդա-
կան, ՊրէԷնթֆօրտէն, Պ. Խորէն Մօշոյեան՝
Խորհրդական, ՊրԷնթֆօրտէն եւ Պ. Սեդրակ
Ասատուրեան` Խորհրդական, Թօրօնթոյէն:

Իսկ Մարտ 25ին, դարձեալ ՀԷմիլթընի
մէջ, տեղի ունեցաւ Կեդր. Վարչութեան
առաջին ժողովը, ուր կարգադրուեցան շատ մը
կարեւոր եւ անմիջական խնդիրներ եւ ընդ-
գրկուեցան 40 յօդուածներէ բաղկացեալ
Ծրագիր-Կանոնագիր մը, որուն հետեւող
միութիւնները քիչ ժամանակուայ ընթացքին
ինբզինքնին պիտի գտնեն հիմակուընԷէ շատ
բարձր մակարդակի մը վրայ եւ գիտակցաբար
գործելով գաղութներու համակրանքին ու
վստահութեան պիտի արժանանան:

Յաջորդ անգամ պիտի անդրադառնանք այս
միութեան կարեւորութեան եւ դերին Գանատահայ
կեանքի մէջ:

Միութեան յառաջացման եւ զարգացման
ջատագովներէն մին`

ՕՆՆԻԿ ՏԱՐՕՆՑԻ

ՏԱՐՈՒԱՆ ՄԸ ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Տիար Պաղտասար Սերոբեան, Տիթրոյթէն՝
Հ. 3. Դ. Ազատամարտ Ակումբին, ՀայլԷնտ
Փարք:

Տիար Խ. Մ. Խոսրոֆեան, Տիթրոյթէն՝
Տիկին Մարիամ ճէվիզեանի, Տիթրոյթ:

Տիար 2. Տէրպապեան, Տիթրոյթէն՝
Որբերու Միութեան, Փարիզ, Ֆրանսա:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Շնորհակալութեամբ կարձանագրենք հետեւ -
եալ նուէրներն եւ բաժնեգինները.
եդուարդ Անմահեան, Գօլըմպըս,

Կ. Քէշիշեան, Լօրէնս,

Արմենակ Թաշճեան, Լօրէնս,

Հ. Եօրղանճեան, Տրէքսըլ Հիլ,
Վարդգէս Գօրգոյեան, ՀԷմիլթըն,
Հրանդ Փարիզեան, Կրէնիթ Սիթի,
Արսէն Հարոյեան, Կրէնիթ Սիթի,
Սուրէն Յակոբեան, Կրէնիթ Սիթի,

NNNRPRPWR PRP
fev)
fev)

[ 582]

ԱՐԱՐԱՏ

Տկ. Զապէլ Վարդանեան, Լիօն,
Հ. Կարապետեան, Տիթրոյթ,
Բժ. Գ. Սերոբեան, Ուստըր,
Ղեւոնդ Նաճարեան, Լօրէնս,
Ա. Թօրիկեան, Կուէլֆ,
Զօրավար Սեպուհ, Տիթրոյթ,
Խ. Ծատուրեան, Տիթրոյթ,
3. Կ. Խաչ, Սիրէքջիւզ,
Բժ. Գ. Եարտմեան, Փիթսպըրկ,
Պետրոսեան, Պրէտտաքբ,
Կրկինեան, Պրէտտաք,
Եսայեան, Պրէտտաք,
Շահնարեան, Ուստըր,
Թէրզեան, Տիթրոյթ,
Ռէհանեան, Տիթրոյթ,
Սարգիսեան, Տիթրոյթ,
Գրիգորեան, Լօրէնս,
Խոսրոֆեան, Տիթրոյթ,
Սերոբեան, Տիթրոյթ,
կ. Ա. ՀԷքիմեան, 3. Փարք,
Պօյաճեան, Տիթրոյթ,
Արմէն Սահակեան, Տիթրոյթ,
Կը խնդրենք մեր բոլոր բաժանորդներէն
իրենց հաշիւները մաբրել ժամանակին` մեզի
դիւրութիւն ըլլալու համար: Արարատին
տարեկան բաժնեգինն Է մէկ տոլար քսանեւ -
հինգ սէնթ, արտասահման` մէկուկէս տոլար:
Էբըսփրէս կամ փոստ մընի օրտըրով բաժնեգին
ղրկուիլը կը նախընտրենք: Անոնբ որ կանխիկ
կը ներփակեն նամակով` 25 սէնթի փոխարէն
կրնան նամակադրօշմ ղրկել:

aND3FLCODDYCW
PRPPRPPRPPNBPBPPPBRBRPRPRPWBPNBBNN
N
Մ

Գրամեբքենայի դժուարութեանց պատճառաւ
այս թիւը 16 Էջով կը հրատարակուի: Գործա-
կալներու ցանկը եւ Ընթերցողներու Սիւնակը
Jաջորդիւ:

ԱՐԱՐԱՏԸ ՏԱՐԱԾԷ ՇՐՋԱՆԱԿԻԴ ՄԷՋ

“Ararat Monthly”
P. O. Box 184,
Hamilton, Canada.

ARARAT MONTHLY

The only Armenian
paper printed in
British North

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օրկան եւ ժամադրավայր
Գանատայի Հայորդի-
ներու Միութեան:

Sy
SSS

NS

3
S

N

America.

Tey SUBSCRIPTION
Տարեկան տասը թիւ- DURST SY
երու համար 1.25 եւ WA $1.25 a year.
op aa Li il saree.

“ARARAT MONTHLY”
ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ 1) Pe Oe Bex Aes
Hamilton, Ont.
Ա. 1. Ալիքսանեան GI CANADA.
Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ, ՄԱՅԻՍ - ՅՈՒՆԻՍ 1928. ԹԻՒ 5-6

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹԻՒՆ

Արարատը պատանեկան ամսաթերթ մըն Է, որուն հիմնադիրներն ու աշխատակից-
ներն են 11 - 18 տարեկան պատանիներ` զանազան առիթներով այս երկիրը բերուած
եւ այժմ տեղաւորուած ագարակներու մէջ:

Թերթը յատուկ ֆընտ մը չունի եւ իր ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդ-
ներու եւ բարեկամներու օգնութեամբ: Եւ որովհետեւ բաժանորդներէ գոյացած
գումարը դեռ անբաւական Է Արարատը ինքնապահ դարձնելու՝` Թօրօնթոյաբնակ
հանրածանօթ առեւտրական Պր. Լեւոն Պապաեան, ծանօթ նաեւ որբերու իբրեւ
հայրիկ, ամսական քսանըհինգ տոլարի նուիրատուութիւն մը կընէ թերթիս վարչութ-
եան:

Եւ սակայն, Արարատ դեռ բոլորովին ինքնապահ չԷ եւ պէտքն ունի իր
բաժանորդներուն եւ բարեկամներուն անվերապահ աջակցութեան եւ գործակ-
ցութեան` Հայորդիներու այս օրկանը տեւական ընելու համար:

Կը խնդրենք մեր հին բաժանորդներէն իրենց բաժնեգինները ժամանակին
փութացնել` որովհետեւ վերջին արկածԷն յետոյ աւելի շատ պէտք ունինբ իրենց
աճապարանքին: Անոնք որ չեն ուզեր իրենց բաժանորդագրութիւնը շարունակել
բարի թող ըլլան տեղեկացնել մեզ` վճարելով նախապէս ղրկուած թիւերուն համար:

ԼՈՒՐԵՐՈՒ ԲԱԺՆԷՆ ՄՆԱՑԱԾ

Թերթիս լուրերու բաժնին մէջ մոռցած ենք տեղեկագրել Ամերիկայի Հայ
Կարմիր Խաչի Զատկի առթիւ ագարակներ ցրուած տղայոց յիսուն տոլարի նուիրա-
տուութիւնը, զոր հաւասարապէս բաժնուած եւ Կարմիր Խաչի կողմէ ուղղակի
ղրկուած Էր տղայոց հասցէներուն:

[ 583]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏ ԵՒ ԻՐ ԲԱՐԵԿԱՄՆԵՐԸ
Սիրելի Խմբագիր Արարատի. -

Sees Շատ կը սիրեմ Արարատը, որով-
հետեւ շատ աղուոր պատմութիւններ կան մէջը:
Շարունակեցէք պատմութիւնները:

Ֆրէզնօ,
Պատանի
ԿԱՐԱՊԵՏ ԱՂԱՃԱՆԵԱՆ

Այո, պէտք Է որ շարունակուի Արարատ
ամսագիրը, բանզի անկուսակցական Է ու կը
պատկանի մեր Հայորդիներուն, եւ Գանատայի
մեր Հայ որբերուն գրական մանկապարտէզն Է:
Բոլոր Հայեր առանց կուսակցական եւ յար-
անուանական նկատումներու բաժանորդա-
գրուելու են` որպէսզի ապրի Արարատը եւ
ապրեցնէ մեր տարագիր որբերը իրենց Հայ
զգացումներով:

Լօրէնս,
ՄԻՍԱՔ ԹԱԳՒՈՐԵԱՆ

Չի բաջալերել մեր պանդուխտ Հայորդի-
ներու օրկանը, անորակելի Է պարզապէս:
Դուք զայն շարունակեցէք անարգել: Ես ալ
չորս զաւակներու հայր եմ եւ պարտքս ու
մտահոգութիւնս ըրած եմ մեծցնել եւ պահպանել
զանոնբ իբրեւ աւանդ` օր մը մեր Հայ
Հայրենիքի գիրկը վերադարձնելու մեծ յոյսով:
Արդէն Հայ տառին ու գրքին ընտելացած են
եւ Արարատը պարտաւորիչ մասը կը կազմԷ այդ
աշխատանքին:

Պրուբլին,
Կ. ԽԱՆՊԷԿԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ԲԱԺՆԵԳԻՆԴ ՄԻ՛ ՄՈՌՆԱՐ

Ներփակ կըստանաբ երկու տոլար: Արարատի
բաժնեգնէս աւելցած 75 սէնթը ղրկեցէք
Հայորդիներէն Փոքրիկն Թորոս Լեւոնեանի,
որպէսզի առատ թուղթ ու մատիտ ունենայ գրի
առնելու համար իր «փիլիսոփայութիւնները»:
ԳՈՒՊԱ

Ե. ՍԷՅԻՍԵԱՆ

Չորս նոր բաժանորդներ կը ղրկեմ
Արարատին: Ես միշտ պատրաստ եմ օգնել այդ
սիրուն թերթին եւ կրցածս պիտի ընեմ զայն
տարածելու համար: Շատեր խօստացած են եւ
պիտի բաժանորդագրուին յաջորդիւ:

ՇԻՔԱԿՕ
ՕՐ. ԵՐՋԱՆԻԿ ՄԷՆԷՆՏԵԱՆ

Ապրիլ, 1928, թիւ 4ին մէջ կը կարդամ
Պատանեկան Կարմիր Խաչ վերնագրով բանի մը
տող գրութիւն, որը ինծի հանելուկ մը եղաւ:
Եթէ կը հաճիք որոշ բացատրութիւն մը տուէԷքբ
Արարատի Էջերուն մէջ: Մենք Հայերս այսօր
ունինք երկու Կարմիր Խաչ, այդ Կարմիր Խաչը
Պետական Կարմիր Խաչի՞ն պիտի օգնէ fet
Հ. Յ. Դ. Կարմիր Խաչին:

ԼԻՆ
ՊԱՂՏԱՍԱՐ ԲԱԼՈՒՑԵԱՆ

Ծ. Խ. Պատասխանը Արարատի յաջորդ
թիւով:

ԱմԷն թիւով Արարատ մէկ Էջ պիտի
յատկացնԷ իր ընթերցողներուն համար` կարծիքջ-
ներ, թելադրութիւններ եւ հարցումներու
համար` անշուշտ պատանեկան թերթի մը յատուկ
պատշաճութեան սահմանին մԷջ:

ԽՄԲ.

LA PUAN UAS

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ

երեք տարիներու ընթացքին առաջին
անգամն ըլլալով Արարատին մէկ թիւն իր
ժամանակին մեր ընթերցողներուն չի հասաւ:
Մեր ղրկած շրջաբերականով Արարատի բարե-
կամներուն տեղեկացուցած էինք խմբագրատանս
հրդէհը, որ բաւական ծանր նիւթական կորուստ
մը պատճառեց եւ Մայիսի արդէն գրեթէ լրացած
թիւն ալ ոչնչացուց:

Այս ծանր հարուածը որեւԷ կերպով պիտի
չի բարոյալբէ թերթիս վարչութիւնը, որ
որոշած Է ամէն գնով շարունակել իր
աշխատանքը այն համոզումով թէ թափուած
ջանքերը օգտակար նպատակի մը նուիրուած են
եւ առանց այդ ջանքերուն այս երկրին զանազան
անկիւնները մէկուսացած մեր պատանիները
իսպառ պիտի մոռացուին եւ օտարութեան մէջ
կորսուին:

ժամանակի մը համար Արարատը ներկայ
ծաւալով պիտի հրատարակենք` մինչեւ մեր
նիւթական վիճակը բարելաւենջ` ինչ որ կարելի
պիտի ըլլայ միայն մեր բարեկամներու սրտովին
գործակցութեամբ, որ կարելի Է միայն`

Ա.- Անմիջապէս ղրկելով իրենց յետնեալ
եւ եթէ կարելի Է մինչեւ Հոկտեմբեր վճարելի
բաժնեգները:

Բ.- Նոր բաժանորդներ ապահովելով:

Գ.- Անմիջապէս տեղեկացնելով որ թերթին
առաքումը դադրեցնենք` եթէ տրամադրութիւն
չունին բաժանորդագրութիւննին շարունակելու:
Այս պարագային պիտի խնդրէինք որ նախապէս
ղրկուած թիւերու փոխարժէբը ղրկուէր թերթիս:

Արարատը բարեկամներու օժանդակութեամբ
միայն կը հրատարակուի:

[ 585]

ՄԱՅԻՍ - ՅՈՒՆԻՍ ԹԻՒ 5 - 6

ՏԵՒԱԿԱՆ ԺԱՄԱԴՐԱՎԱՅՐԸ

ճօրճթաունի Ագարակատան Հայ Տղայոց
Հօմն ըլլալԷ դադրելով Գանատայի ագարակ-
ները ցրուած մեր 11 - 18 տարեկան դեռատի
Հայորդիները կը կորսնցնեն հաճոյալի
ժամադրավայր մը, ուր եղբայրական եւ
ընկերական տաբուկ մթնոլորտ մը կը տիրէր
եւ ճշմարիտ Հայաշխարհ մըն En:

ճօրճթաունի Հօմին փակումը մեր եղբայր-
ներուն համար մտահոգութիւն մը ըլլալու չԷ
սակայն: Իւնայթըտ Jans ավ ՔԷնէտան մասնաւոր
մարմնի մը միջոցաւ իր հովանաւորութիւնը
պիտի շարունակէ մինչեւ այն ատեն` երբ
իւրաբանչիւր Հայորդի 18 տարեկան կըլլայ
եւ կարող կեանքի պայքարին ինջնագլուխ
դիմագրաւելու:

Բայց, որեւԷ պարագայի տակ, մեր տղայոց
համար ժամադրավայր պիտի չի պակսի. Արարատ
անոնց համար պիտի ըլլայ թԷ իտէալական եւ
թէ շօշափելի Հօմ մը` միշտ մտերմիկ, միշտ
եղբայրական, եւ միշտ ճշմարիտ Հայաշխարհ մը:

Մեր եղբայրները թէեւ պիտի չի կրնան
այլեւս ճօրճթաուն երթալ երբեմն, իրենց
շրջանակի առօրեայ միօրինակ տաղտուկը պահիկ
մը մոռնալու համար, անոնբ կրնան սակայն
ՀԷմիլթըն այցելել, ուր Արարատի բարոյական
հովանին միշտ պատրաստօրէն պիտի վայելեն
եւ ինբջզինքնին շրջապատուած պիտի գտնեն
բարեկամներով ու համակիրներով, որոնք ամէն
տեսակ բարոյական օժանդակութիւն եւ հիւրա-
սիրութիւն պիտի չի խնայեն` կարելիութեան
սահմանին մէջ:

Արարատ մեր Հայորդիներու համար Է` եւ
միշտ ՊԻՏԻ ԸԼԼԱՅ գրական եւ իրական ժամադրա-
վայր մը եւ ou մը:

a a ԱՐԱՐԱՏ

ԳԱՐՈՒՆԸ

Առտուն կանուխ կարմրալանջին անուշ
երգն Է որ իր գեղգեղանքով բեզ կարթնցնէ
եւ իր ձայնին հրապոյրովը քեզ կը հմայէ:

Դաշտերը կանանչ հագած են եւ ծառերուն
վրայ պահուրտուք խաղցող այլազան թռչուններ
ագարակները դրախտի վերածած են:

Գառներն ու ուլիկները կանանչ խոտին
վրայ կը ցատբրտեն, կը պարեն եւ յետոյ
ոստումով մը մայրերնուն քով կը հասնին եւ
իրենց փորը կը կշտացնեն:

Արեւուն ճառագայթները կը տաքցնեն
երկիրը` կեանք տալով բոյսերուն եւ անասուն-
ներուն, մարդոց եւ ամէն բանի:

Հոն վարը, բայլամոլոր գետին վրայ
սահող նաւակը փոքրիկ ալիքներուն հետ դէպի
կապոյտ ծովը կը սուրայ եւ անօթի ձուկեր
վեր, դէպի օդը ցատբելով յիմար ճանճերն ու
խելակորոյս թիթեռնիկները կորսան:

Ծաղիկներ գոյնզգոյն, ծաղիկներ սիրուն,
անուշ հոտով լեցուցած են ամէն կողմ եւ
զեփիւռը կերթայ շոյելու մարգ ու մարմանդ՝
չորցնելով յոգնաբեկ երկրագործին բրտինջը:

երկինքն Է կապոյտ եւ անոր գմբէթին
տակ թռչնիկներ այլազան, թռչնիկներ անհամար,
պարելով, երգելով` հանդէսներ կը սարքեն:
Երկնակամարն Է զարդարուած կարմիր արեւուն
ցոլացող շողերէն:

Իրիկնամուտի հանդարտութիւնն երբ կը
տիրէ ամէն կողմ` ջիղջը կը պարէ օդին մէջ
եւ բուն իր տխուր երգը կերգէ մօտակայ ծառի
մը կատարԷն:

Աստղերը կը շողան երկնջի կապոյտ
կամարին վրան ու լուսինն իր արթուն աչքերով
կը հսկէ երկրագունդին վրայ:

Գորտերը կը կռկռան սա մօտակայ լճին
մէջ եւ կայծոռիկները կը վայելեն գիշերուան
հանդարտութիւնը:

Աշխարհն ամբողջ գեղեցիկ Է եւ հրաշալի,
սիրուն Է եւ գրաւիչ:

Փառք մեծ ճարտարապետին, հզօր Աստու-
ծոյ, որ ստեղծած Է ամէն ինչ կատարեալ եւ
ներդաշնակ:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ՓՈՔՐԻԿ ՏՂՈՒՆ ՏՈՒՆԸ

Swe օր մը, Փոքրիկ Տղան ծառի մը տակ
իր ստամոքսին վրայ պառկած գեղեցիկ ahne
մը կը կարդար:

Մայրը անդիէն զինք կանչելով ըսաւ.

- Փոբրիկ Տղայ, արդեօք կը հաճի՞ս
պարտէզն երթալ եւ հազարի մը գլուխը
փրցնելով ինծի բերել:

- Ոհ, ես չեմ կրնար, ըսաւ Փոքրիկ
Տղան, օդը շատ տաք Է:

Փոքրիկ Տղուն հայրը, որ phe մը անդին
կաշխատէր, լսեց այս բանը եւ Փոբրիկ Տղուն
լաւ դաս մը տալու կամ զայն խելքի բերելու
համար գնաց եւ անոր մէջքէն բռնելով տարաւ
զայն ու տաշտին մէջ գտնուող ջուրը խոթեց
եւ յետոյ ըսաւ.

- Հիմայ դուն բաւական զովացած ես. գնա
եւ հազարի մը գլուխ կտրէ ու զայն մօրդ տար:
Բայց միտքդ պահէ, գալ անգամ աւելի դիւրին
պիտի ըլլայ քեզի եղած հրամանը անմիջապէս
կատարել եւ այն ատեն հագուստդ փոխելու ալ
պէտք պիտի չունենաս:

Onenhy Տղան, վրայէն ջուրը կաթիլ
կաթիլ վազելով, գնաց եւ հազարը մայրիկին
բերաւ: Վերջն ալ ջուրը վրայէն կաթիլ կաթիլ
վազելով տուն գնաց ու զգեստը փոխեց:

fo

Բայց Փոքրիկ Տղան բան մըն ալ չըսաւ,
որովհետեւ ըսելիք բան մըն ալ չունէր:

Այսպէս Է կեանքը հոն, ուր Փոքրիկ Տղան
կը բնակի: Կուզե՞ս դուն ալ հոն բնակիլ:
Կարծեմ թէ ոչ: Հայրիկդ տարբեր ձեւով պիտի
ուզէր բեզ սովրեցնել ու մայրիկիդ հրաման-
ները առանց պատրուակի պիտի ուզէիր անմիջա-
պէս կատարել դուն:

Բայց, Փոքրիկ Տղան դեռ երջանիկ Է հոն
եւ կաշխատի ամԷն բան շիտակ սովրիլ:

Onenhy Տղան, եթէ բարի Է, կերթայ՝ երբ
կը կանչուի, կընէ` ինչ որ հրամայուած Է
իրեն, ու բնաւ չի յանդիմանուիր:

ԳԷՆՊՕՐՕ
ՀՐԱՆԴ ՏԻՆԿԻԼԵԱՆ

ԵՐԱԶՍ

Խորունկ բունի մէջ ընկղմած
Լուռ ու անշարժ կերազէի.
Հոն, պապերուս գիւղը մեռած
Արագ անվերջ կը շրջէի:

Աղաւնիներ ալ շուարած՝
Ուսիս վրայ կը թռչէին.
Ծիծեռնակներ սեւեր հագած`
Ապշած սիրտըս կը յուզէին:

Շատ թըռչուններ օդասլաց
Ուրախ, զուարթ ճըռուողէին.
Ու երգելով զուարթացած՝
Անուշ աղուոր կը պարէին:

Անծայր ձորեր կարկաջելէն
Հին օրերէն կը պատմէին.
Անոնց ձայնի հրապոյրէն
Սիրտս ու հոգիս կօրօրուէին:

ԱՐԱՐԱՏ

[587]

Բարձր լեռանց կատարներէն
Ազատ անվերջ կը թռչէի,
Վերն երկնբի մեծ կամարէն
Դէպի գիւղս կըշտապէի:

Երկար ատեն ճամբորդելէն
Թեւերս հակած ալ մնացին.

Թուրբ պահակներու զիկ զակ տալէն

Մողէսներն անգամ խնդացին:

Գացի, գացի, ես շատ գացի,
Երկար ժամեր, երկար օրեր,
Տասնըհինգ օր ծոմ բռնեցի
Անկախ կամբովս իմ անվեհեր:

Միշտ պապերուս գիւղին յառած
նետի մը պէս կը սուրայի.

Ձեռբս երկսայրի սուր մը բռնած

Աջ ու ձախիս կը ճօճէի:

Ու ալ հասայ հին գիւղակիս,
Ուր ծնած ու ապրած էի.

ՇԷմը պագի իմ տնակիս,
Ուր շատ անգամ թքած էի:

Զերդ ուխտաւոր ես ներս մտայ.
Հայր, մայր, եղբայր, Քոյր հոն գտայ.

Հին օրերու ճոխ սեղանէն
Պատուական մը ալ կշտացայ:

Ու վերջն ալ երբ կը շրջէի
Իմ գիւղակի փողոցներէն`
Անախորժ ձայն մը լսեցի
Կոշտ ու խռպոտ իմ ետեւէն:

Քնած տեղէս վեր ցատբեցի,
Կոպերս իրար ամուր փակած.
ժամացոյցս կոտրեցի,

Որ երազներս Էր խանգարած:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ

ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ

ԱԶԱՏԱՐԱՐ ՇՈՒՆԸ

Օնթարիոյի մԷջ Գանատացի ագարակապան մը
կար, ունէր մէկ զաւակ, անունը ճօրճ եւ
ունէր շուն մը, որ շատ խելացի կենդանի մըն
En եւ անունը Կունօ En:

ճօրճ տասնըհինգ տարեկան Էր, բայց դեռ
լողալ չէր գիտէր, բայց շատ կը սիրէր
որսորդութիւնը եւ ամէն օր շունն առած իրենց
մօտակայ անտառը կերթար ու կորսար:

Կունօն շատ խելացի շուն մըն Էր եւ օր
մը սկսաւ սովորականէն աւելի անտառին շուրջը
հոտոտել: ճօրճն ալ անդին անտառին բաւական
խոշոր մէկ լճին մէջի ձուկերէն տեսնելով`
եզերբէն անոնց հացի փշրանքներ նետելով կը
խաղար: Յանկարծ ոտբը սահեցաւ եւ խորունկ
ջուրին մէջն ինկաւ: Խեղճը բնաւ լողալ չէր
գիտեր եւ վտանգի մէջ Էր:

Սկսաւ պոռալ ու կանչել որպէսզի մէկը
իրեն օգնութեան գար եւ զինքն ազատէր:

Բայց իր խելացի Կունօն անմիջապէս
ճօրճի ձայնը լսելով վազեց հասաւ եւ իր տէրը
լճին մէջ տեսնելով մէկէն ջուրին մէջ
նետուեցաւ ու իր տիրոջ զգեստներէն խած-
նելով ու զայն բաշկռտելով բերաւ խորունկ
չեղած տեղ մը եւ անկէ ալ լճին եզերքը:

ճօրճին կեանքը ազատուած En:

ԱնկԷ վերջ Bond բնաւ չի մոռցաւ այս
վտանգը եւ որոշեց սովրիլ ու լաւ լողացող
մը ըլլալ: Եւ որովհետեւ անիկա pus որ միտքը
դնէր անպատճառ կընէր` շաբաթներ ու ամիս-
ներ սովրելէ ու մարզանքներ ընելէ վերջ
վարպետ լողացող մը եղաւ:

Բայց բնաւ չի մոռցաւ Կունօն, ու միշտ
բարի եղաւ անոր հանդէպ:

ՊԷԼՎՈՒՏ
ՕՆՆԻԿ ԹՈՓԱԼԵԱՆ

[ 588]

ԱՐԱՐԱՏ

ՎԻՃԱԲԱՆԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎ ՄԸ

Քանի մը օր առաջ վիճաբանական ժողով
մը տեղի ունեցաւ Պրէմբթըն ըսուած գիւղա-
punwehu մէջ, որուն մօտերը ագարակի մը
վրան կաշխատիմ ժամանակէ մը ի վեր: Ես ալ
ներկայ գտնուեցայ այդ ժողովին:

Վիճաբանութեան նիւթերն էին.
Պատերա՞զմը աւելի աղետաբեր եղած Է մարդ-
կութեան թէ Ոգելից ըմպելիներու գործածու-
թիւնը:

Անշուշտ կրնաք տրամաբանել թէ երկուքն
ալ շատ ցաւալի դէպքեր են, բայց շատ դժուար
Է մէկուն կամ միւսին վնասները իրարմէ
զանազանել եւ ըսել թէ ո՞րն աւելի վտանգ-
աւորն Է մարդկային ցեղին:

Վիճաբանութիւնն սկսաւ իրիկուան ժամը
ութնին: Վիճաբանողները չորս հոգի էին.
երկուական հոգի իւրաքանչիւր կողմէն` մէկ
կին եւ մէկ տղամարդ:

Շատ հետաքրքրական Էր այս ժողովը եւ
շատ ալ օգտակար: Երկու կողմերն ալ իրենց
նիւթերը պաշտպանեցին եւ հակառակորդ նիւթը
ամբաստանեցին շատ խելացի կերպով: Շատ տաք
եղաւ վիճաբանութիւնը, բայց երկու կողմն
ալ երբէք իրարու դէմ չի բարկացան:

ԹԷ մէկ եւ թէ միւս կողմը ճշմարիտ
զինուորներու պէս պայբարեցան յաղթանակը
խլելու համար: Իրենց փաստերը շատ տրամա-
բանական Էին եւ համոզիչ: Անոնց իւրաբքան-
չիւրին ալ պատճառաբանութիւններն եւ փաստերը
երբէք մտբէս չէի անցուցած եւ երկու նիւթեր-
ուն շուրջ ալ խորունկ հմտութիւն ձեռք բերի
այդ իրիկուն:

Վիճաբանութիւնը փակուեցաւ:

Բախտն ինչպէս բերաւ Ոգելից ըմպելի-
ներու հակառակորդները շահեցան շատ պզտիկ
կէտով մը, զոր մարդ երբէք կարող չէ
տեսնելու`

Ee

ինչպէս որ դատաւորներն ալ յայտարարեցին
իրենց վճիռը տուած ատեն:

ժողովը իրաւ որ շատ հետաքրքրական
անցաւ առջեւէն մինչեւ վերջ` մանաւանդ որ
կեանքիս մէջ առաջին անգամն Էր որ վիճա-
բանական ժողովի մը կը գտնուէի:

Արժէքաւոր դաս մը եւ հմտութիւն ստացած
տուն վերադարձայ:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ
ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ
-Կարնեցի-

ՅԱՌԱՋ, ԴԷՊԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Գարուն, ամառ, աշուն ձըմեռ
Կուգան կերթան անհամբեր`
Պակսեցնելով կեանբէն մեր`
Տարիներու օղակներ:

Հայեր, յառաջ, դէպ Հայաստան,
Եւ օր առաջ հոն ըլլանք.
Տէրը ըլլանք մեր սուրբ երկրին,
Քանի կապրինք ու կը շնչենք:

Ունինք բազուկ, հուժկու, զօրեղ.
ՊԷտբ չԷ վախնանք ոչ մԷկ ազգէ.
ԹԷ թշնամիք ուզեն մեզմէ պատերազմ`
ՊԷտբ Է կռուինք մարդու պէս:

Զարնենք, զարնուինք, բաջերու պէս՝
Բայց ազատենք մեր հայրենիք:
Հայեր, յառաջ, դէպ Հայաստան`
Քանի դեռ կանբն չԷ խաւարեր:

ՐԱԹՍԷՅ
ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ
-Այնթապցի-

ԱՐԱՐԱՏԻՆ ԲԱԺՆԵԳԻՆԴ ՆՈՐՈԳԵՑԻ՞Ր

[ 589]

ԱՐԱՐԱՏ

ԿԱԽԱՐԴՈՒԱԾ ԹՌՉՈՒՆԸ

Հեռուն, անտառի մը մէջ շատ հարուստ
մարդ մը կապրէր իր մէկ հատիկ զաւկին,
Հրանդին հետ, զոր իր հոգիէն աւելի կը
սիրէր:

Տղան onE on կը մեծնար եւ վայրենի
կենդանիներու պէս կուժովնար: Իր մօրը
մեռնելէն վերջ հայրը հոն եկած Էր անտառի
ամայութեան մԷջ ցաւն ու վիշտը մոռնալու
համար:

Հրանդ շատ խաղասԷր Էր. իր ամէնէն
աւելի սիրած զբօսանքն Էր ձի հեծնել եւ
զէնքբն ուսին վայրի թռչուններու որսորդու-
թիւն ընել:

Հայրը պատուիրած Էր իրեն երբէք ուշ
չի մնալ եւ ինջն ալ միշտ կը ջանար այդ
պատուէրը յարգել:

Հրանդ բանի կը մեծնար այնքան կը սիրէր
որսի երթալը: Գիշեր մը սոսկալի երազներ
տեսած Էր: Առաւօտուն նախաճաշն ըրաւ եւ
սովորականին պէս ձին հեծաւ, զէնքն ուսին
նետեց եւ ճամբայ ելաւ:

Քիչ մը երթալէն վերջ հրաշալի գեղեց-
կութեամբ թռչուն մը տեսաւ, բարձր ծառի մը
ճիւղին վրան: Անմիջապէս զէնբը քաշեց բայց
չի կրցաւ զայն սպանել: Թռչունը ծառԷ ծառ
թռաւ եւ Հրանդ անոր հետեւեցաւ եւ վերջապէս
իր բոլոր փամփուշտները հատցուց` առանց
որսին:

Մութը վրայ հասած Էր արդէն եւ Հրանդ
իր ճամբան մոլորած: Չորս կողմը ծառերէ զատ
բան մը չէր տեսներ: Բաւական երթալէ վերջ
լոյս մը տեսաւ եւ գիշերն անցնելու համար
խորհեցաւ հոն երթալ: Ձին վազցուց եւ տնակի
մը դուռը զարկաւ: Պառաւ մըն Էր բացողը,
որուն Հրանդ պատմեց գլխուն եկածը: Պառաւը
շատ մեծ հիւրասիրութիւն ցոյց տուաւ եւ
խօսք առաւ անկէ որ իր բոլոր պատուԷրները
պիտի կատարԷ:

Առտուն կանուխ պառաւն արթնցուց

“26: /=

Հրանդը եւ ծանր գործերու տակ դրաւ զայն:
Խեղճը չէր գիտէր թէ ինչ ընէ. կը խորհէր
փախչիլ, բայց ո՞ւր, այդ կողմերուն անծանօթ
էր եւ շատ մը ահարկու պատմութիւններ լսած
էր:

Պառաւն օրէ օր տղուն գործերն ալ աւելի
ծանրացուց, Հրանդ ամէն գործ կը կատարԷր՝`
առանց տրտնջալու կամ բան մը ըսելու: Շատ
անգամ կը յիշէր իր հօրը հարուստ տունը եւ
աչքերն արցունքով կը լեցուէին:

Հրանդ մեծցած եւ երիտասարդ մըն էր
եղած ալ:

Առտու մը կանուխ թռչունի մը ձայնէն
արթնցաւ եւ անմիջապէս պատուհանէն դուրս
նայեցաւ ու մօտակայ ծառի մը վրան տեսաւ այն
գեղեցիկ թռչունը, որ զինբ մոլորեցուցած
En: Պայուսակին մէջ բանի մը փամփուշտ
մնացած Էին, անոնցմով լեցուց զէնքը եւ
բաշելով զարկաւ այդ հիանալի գեղեցկութեամբ
թռչունը, որ ծառէն վար իյնալով գեղեցիկ
աղջկան մը փոխուեցաւ:

Հրանդ պահ մը չի հաւատաց իր տեսածին,
բայց իր առաջին գործն եղաւ վար իջնել եւ
օգնել անոր: Աղջիկը նուաղումԷ մը արթնցաւ
եւ Հրանդի պնդումին վրայ իր պատմութիւնը
պատմեց:

Հզօր թագաւորի մը աղջիկն Էր ան եւ
պառաւը միշտ իրենց պալատը կայցելէր: Անգամ
մը այդ ծերուկ կախարդը իր թագաւոր հօրը
դէմ բարկանալով՝ վրէժը լուծած Էր աղջիկը
կախարդելով ու թռչունի փոխելով: Միայն
հրացանի մը գնդակ կրնար զինջը իր նախկին
վիճակին դարձնել եւ ահա բախտը բերած Էր
որ Հրանդը իր ազատարարն ըլլար:

Հրանդ ձին թամբեց, հեծաւ վրան եւ
աղջիկն ալ քովն առնելով ճամբայ ինկաւ դէպի
իր հօրը տունը:

Պառաւն այն ատեն վրայ հասաւ` բայց այս
անգամ Հրանդ հրացանի հարուածով մը զայն
սպանեց:

Մեծ եղաւ ուրախութիւնը Հրանդին
ծերունի հօրը, որ սուգի մէջ ինկած Էր տղուն

[ 590]

ԱՐԱՐԱՏ

կորսուելէն ի վեր: Տունը դրախտի փոխուած
Էր անմիջապէս:

Հրանդ խնդրեց աղջիկէն իրեն հետ ամուս-
նանալ եւ այս վերջինը չի մերժեց իր ազատ-
արարին առաջարկը:

Լուրն արդէն հասած Էր թագաւորին, որ
պալատականներու մեծ բազմութեամբ, զինուոր-
ներով ու կառբջերով եկաւ ողջագուրելու իր
մէկ հատիկ աղջիկը:

Քանի մը շաբաթ վերջն ալ ամբողջ երկիրը
հրճուանքի մէջ En~ որովհետեւ թագաւորին
միակ ժառանգն եղող աղջիկը կամուսնանար
Հրանդին հետ:

ՏՐԷՅԹԸՆ
ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Կա՞յ երկիր մը, որ շարունակ կարօտը կը
բաշէ իր զաւակներուն, որոնբ ցրուած են ամէն
կողմ:

Հայաստանն Է այդ:

Կա՞յ երկիր մը, որ գեղեցիկ Է դրախտի
մը պէս, բայց աւերուած Է թշնամիներու
կողմէ, կորսնցուցած Է իր ազատութիւնը,
մեծութիւնը, իր զաւակներուն հաւաքական ուժը
եւ այսօր աւերակ դարձած Է:

Հայաստանն Է այդ:

Կար ժամանակ մը, երբ Հզօր Էր այդ
երկիրը եւ ունէր իր թագաւորները, որոնցմէ
արքայից արքաներ ալ գտնուեցան: Այսօր տկար
Է ան բայց օր մը պիտի գայ, երբ Հայը մէկ
սիրտ մէկ հոգի եղած nuph պիտի կանգնի,
պիտի մեծնայ, պիտի զօրանայ եւ պիտի տիրէ
իր պապերու աշխարհին:

Ու այդ երկիրը Հայաստանը պիտի ըլլայ:

Ո՞ր Հայը պիտի չըսպասէ այդ

easy oe

օրուան` երթալու եւ իր պարտականութիւնը
կատարելու համար եւ իր մայրենի հողը
մշակելու եւ անուշիկ տունը շինելու համար
անուշիկ Հայաստանին մէջ որ միշտ ալ իրը
պիտի մնայ:

UynE ով Հայ, մեծցիր, մեծցուր քու
զաւակներդ, որպէսզի անոնք օր մը փառքն ու
պաշտպանն ըլլան Ազատ Հայաստանին:

Անուշիկ Հայաստանին:

ՐԱԹՍԷՅ
ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՒՄՃԵԱՆ

ԵՐԿՈՒ ԸՆԿԵՐՆԵՐԸ

Պզտիկ Գուրգէնը հիւանդ En եւ հիւանդ-
անոց տարած Էին զինքը: Գուրգէնը բարի տղայ
մըն էր: Ան բարի ընկերներ կը սիրէր, ան
գէշ տղոց համար լաւ չԷր մտածեր: Գուրգէնը
ուրիշներուն օգնել կը սիրէր:

Իր անկողնին բովը ուրիշ տղայ մը կը
պառկէր: Այդ տղան հիւանդ էր: Շատ հիւանդ
էր եւ ոտքի չէր կրնար կայնիլ: Անունը
Դանիէլ En:

Գուրգէն Դանիէլը շատ կը սիրէր եւ միշտ
անոր կօգնէր նստելու համար: Թեւէն կը բռնէր
ու կը վերցնէր կերակուր ուտելու համար:

Դանիէլ միշտ տխուր En, որովհետեւ իր
մէկ կողմը բնաւ լաւ պիտի չըլլար եւ միշտ
աղքատ պիտի մնար: Բայց Գուրգէն անոր բովը
կը նստէր եւ կըսէր.

- Մի մտածեր, ես երբ մեծնամ եւ դրամ
վաստկիմ երկուջքիս ալ կը բաւէ. ես բեզի պիտի
օգնեմ միշտ:

Իրիկուն մը երբ հիւանդանոցին բոլոր
տղաբը կը բնանային՝ յանկարծ զանգակը զարկաւ
որովհետեւ հրդէհ կար: ՏղոցմԷ շատեր սկսան
վախերնուն լալ ու դուրս վազել: Գուրգէն
մինակը դուրս չի վազեց: Տեսաւ որ մէկն ալ

[591]

ԱՐԱՐԱՏ

Դանիէլին օգնելու չեկաւ: Չուզեց որ իր
ընկերը հրդէհին մէջը մնայ եւ զայն կռնակը
առաւ եւ շատ դժուարութեամբ դուրս տարաւ:
Դանիէլը շատ ծանր En բայց Գուրգէն մտիկ
չըրաւ ու ազատեց իր ընկերը:

ԱմԷն մարդ գովեց փոքրիկ Գուրգէնը որ
հիւանդ Էր բայց ազատեց իր ընկերը:

Գուրգէն աղէկցաւ: Ան երբէք սուտ չէր
խօսէր եւ գողութիւն չէր ընէր: Ամէն օր
Գուրգէն կերթար հիւանդանոց ԴանիԷլը
տեսնելու համար, անոր խաղալիքներ, պտուղ
ու շաքար կը տանէր միշտ:

ԵՐԱՄՈՍԱՅ

Փոբրիկն
ՍԱՐԳԻՍ ՃԷՅԼԷԶԵԱՆ

Մեծ մա էս լսած
ԲԻՒԶԱՆԴ ԹԱԳԱՒՈՐ

-Շարունակութիւն-

Սրբուհի զաւակը գիրկն առած փուշերուն
եւ բարձր խոտերուն մէջէն կը քալէր: Արեւը
կամաց կամաց դէպի արեւմուտբ կը ճամբորդէր
եւ լուսինը կամաց կամաց իր դէմբը ցոյց
կուտար աստղերուն, անտառի ծառերուն եւ
Սրբուհիին:

Մեծ ծառի մը տակ Սրբուհին գետնին վրայ
պառկեցաւ իր զաւակը կուրծքին սեղմած:
Քնացաւ ու շատ մը անուշ երազներ տեսաւ իր
ամուսնոյն եւ իր սիրելի ժողովուրդին
մասին: Առտուանց նորէն արեւուն ճառագայթ-
ները զինքն արթնցուցին ու նորէն քալել
սկսաւ:

Անօթի ու ծարաւ Էր ու իր ժողովուրդն
ու ամուսինը կարօտցած. ետ կուզէր երթալ,
բայց Սարգիսին եւ Թորոսին խօսք տուած
ըլլալով բնաւ պիտի չի վերադառնար:

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

Ասդին անդին թափառելԷ եւ իրիկունները
պառկելու ապահով տեղ մը, խմելու մաքուր
ջուր մը եւ ուտելիք փնտոռելէԷ ուժասպառ եղած
էր` երբ ձայն մը լսեց, շատ փափուկ եւ
ողորմելի: Կամաց կամաց ձայնին ուղղութեան
գնաց` զգոյշ ըլլալով որ աղմուկ չի հանէ:
Վերջապէս տեսաւ որ մայր այծեամ մըն Էր,
որ լեցուն կաթով ուռեցած ծիծերուն ցաւէն
կուլար եւ գետին պառկած En:

Սրբուհի ծռեցաւ, կենդանիին ճակատը
շոյեց եւ վերջն ալ այծեամին ծիծը Ցաւակին
բերանը դնելով նստաւ: Փոքրիկը ախորժակով
մը ծծեց թարմ կաթը եւ ալ կշտացած քնացաւ:
Կարգը մօրն եկաւ: Պալատի ճոխութեանց
վարժուած երբեմնի թագուհին ալ ծռեցաւ եւ
մնացած կաթը ծծեց: Այծեամը ալ հանգստացած
էր եւ չէր պոռար: Քիչ վերջ ոտքի ելաւ եւ
կամաց կամաց բալել սկսաւ, Սրբուհին ալ
Ցաւակը գիրկը` կենդանիին հետեւեցաւ: Շատ
չանցած այծը բարայրի մը մէջ ցատբեց: Կինն
ալ անոր ետեւէն ներս մտաւ եւ այրին մէջ
երկու մեռած այծեամի ձագեր տեսաւ: Զանոնբ
դուրս հանեց ու թաղեց:

Իրիկունն եկաւ իր հազարաւոր ճրագ-
ներով` բայց անտառը խաւար Էր: Սրբուհի
քարայրին մԷջ պառկեցաւ եւ այծն ալ մօր ու
զաւկի ոտբերուն տակ` զանոնք տաբցնելու
համար:

Երկրին ամէն կողմը լսած Էին թագուհիին
սպանութեան լուրը եւ բոլոր ժողովուրդը
սուգի մէջ էր իր բարի թագուհիին համար:
Ոմանք կուլային եւ ոմանք ալ կանիծէին
թագաւորը:

Այսպէս ամբողջ ձմեռ մը անցաւ եւ
գարունը վրայ հասաւ իր բոլոր գեղեցկութիւն-
ներովը: Ցաւակ ալ կրնար քալել եւ միշտ կը
խաղար զինք կերակրող այծեամին հետ: Այծեամն
ալ զայն իրենը կարծելով ձագի մը պէս հոգ
կը տանէր եւ անոր լացած ատենը արցունք-
ները կը լզէր:

Օր մը երբ կը պտտէին` Սրբուհի վայրի
դդում մը գտաւ, զայն կիսեց եւ կէսը ջուրի
ու կէսն ալ կաթի աման շինեց: Այլեւս սովրած
էր այծեամը կթել, որ առատ կաթ կուտար:

Ամիսներ ու տարիներ անցան այսպէս:
Ցաւակ ալ խօսիլ սկսած Էր: Ծառի ճիւղեր իրար
կապելով խաչ մը շինած Էին, որուն առջեւ
մայր ու տղայ միշտ ծունկի կուգային եւ
աղօթելով Հայր Մերը կըսէին:

Պատերազմը երկար տարիներ տեւեց եւ
վերջապէս աշուն մը Բիւզանդ յաղթական վերա-
դարձաւ: Թագաւորը շատ տխուր Էր եւ ոչ մէկ
բան կրնար զինջը ուրախացնել: Սրբուհին կը
Jիշէր եւ աչքերն արցունքով կը լեցուէին:
Իր ծոցէն շատ անգամ կը հանէր դահիճներուն
բերած արիւնոտ շապիկները եւ աչքերը, անոնց
կը նայէր եւ արցունքոտ աչքերով դէպի երկինբ
կը նայէր եւ կըսէր.

- Աստուած, դուն պատժԷէ զիս այս ըրածիս
համար:

Թագաւորն ու բանակը երբ քաղաք հասան՝`
ժողովուրդը ուրախութեամբ զանոնք դիմա-
ւորելու ելան:

Պալատին առջեւ թագաւորն երբ ձիէն
իջաւ աղջիկ մը անոր վազելով Սրբուհիին
տուած նամակը թագաւորին յանձնեց: Բիւզանդ
զայն բացաւ ու կարդաց.

«Սիրելի Բիւզանդ, կը ներեմ բեզի,
որովհետեւ դուն չի խորհեցար եւ ուրիշին
հաւատացիր:»

Բիւզանդի վիշտը ալ աւելի սաստկացաւ:
Ամիսներ կանցնէին ու անմխիթար` կանիծԷր
իր տուած պատիժը:

Անդին, անտառին մէջ, Սրբուհի կը
նիհարնար, եւ օրէ օր ուժէ կիյնար: Բայց
Ցաւակ առողջ Էր, վայրի խոտեր ու բոյսեր
ուտելով գիրցած Էր եւ հինգ տարեկան եղած
En: Մայր ու տղայ շատ անգամ պտոյտի կեր-
թային եւ շատ տեսակ ծաղիկներ ու կենդանի-
ներ կը տեսնէին: Ցաւակ կը հարցնեէր.

294

- Մայրիկ, նայէ, ի՞նչպէս սիրուն են

այս ծաղիկները,

Կարմիր, ճերմակ եւ ոսկեգոյն, դաշտն Է

լեփ լեցուն:

Մայր, ո՞վ արդեօբ զանոնքբ ըրաւ, ո՞վ

ցանեց այսպէս:

Եւ Սրբուհի կը պատասխանե¢ր.

- Աստուած, տղաս, Նա, որ տուաւ մեզ

բարիք անբաւ:

Ցաւակ ատոնցմԷ զատ շատ մը հարցումներ
կընէր եւ մայրը կը պատասխանեԷր:

Իրիկուն մը Սրբուհի շատ հիւանդացաւ
եւ Ցաւակը քովը կանչելով ըսաւ.

- Զաւակս, եօթը տարի Է որ մենք այս
անտառին մէջ անվնաս ապրած ենք: Աստուած
մեզ պահեց: Հիմակ թերեւս մեռնիմ. չեմ
ուզեր որ քեզ հոս առանձին թողում, ատոր
համար երբ ես մեռնիմ, այս մատանիս կառնես,
զայն լաւ մը կը պահես վրադ եւ սա գետին
ուղղութեամբ դէպի հարաւ պէտք Է երթաս:
Քեզի շատ մը մարդիկ պիտի հանդիպին, անոնց
հարցուր թէ ո՞ւր Է թագաւորը, եւ երբ անոնք
բեզի մեծ տուն մը ցոյց տան` հոն գնա,
սանդուխներէն վեր ելիր եւ հոն քու հայրդ
պիտի գտնես, որ երկրին թագաւորն է. զինբ
տեսածիդ պէս այս մատանին իրեն տուր:

-Մնացածը յաջորդ թիւով-

ՈՒԱԼԸՍՊԸՐԿ
ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

-ՉԷնկիլէրցի-

ԳԱՐՈՒՆԸ ԵԿԱՒ

Պաղ ձմեռը ալ հեռացաւ գարնան եւ
տաքուկ արեւին առջեւէն` իր հանգիստը բեւեռ-
ներու մօտերը փնտռելու համար:

[ 593]

ԱՐԱՐԱՏ

Ծառերն ու թուփերը իրենց ծաղիկներն
անգամ մըն ալ գտած են եւ ագարակապաններն
դաշտի հողը կը հերկեն:

ԱմԷն բան ձմրան երկար քունէն արթնցած
Է: Ամէն բան նոր կեանք մը կապրի կարծես:

Փոքրիկ թռչուններն իրենց հարաւի
արշաւէն կը վերադառնան խումբ խումբ իրենց
աւերակ բոյները նորոգելու կամ նորը շինելու
համար:

Snup երջանիկ են, կը սիրեն գարունը
եւ կը վայելեն իրենց դուրսի խաղերն ու
զբօսանքը:

Երկիրը դրախտի կը նմանի եւ ամէն մարդ
կը վայլէ զայն` որովհետեւ Աստուած գարունը
ամէնուն համար տուած Է:

ՃԷՐՎԻՍ
ԱՐՄԵՆԱԿ ԳՈՅՈՒՄՃԵԱՆ

ԿԵԱՆՔԸ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՄԷՋ

Անցեալ բանի մը շաբաթներու ընթացբին
ՀԷմիլթըն այցելած Էին Արշաւիր ՊԷզազեան,
ՄՍամբրէ Շիրինեան, Արմենակ Գոյումճեան եւ
Սահակ Գրիգորեան: Արշաւիր տասն օր անցուց
հոս եւ Արարատի գործերուն ալ օգնեց հրդէհէն
առաջ: ՄամբրԷ երկու օր մնաց եւ միւսները
մէկ մէկ on:

Ապրիլ 13ին Հրանդ Տինկիլեան Ֆրանսայ

մեկնեցաւ իր մօրը բով, որ կը բնակի Լիօնի
մէջ:

Ուրիշ ագարակներ տեղափոխուած են
Արշաւիր ՊԷզազեան, Գրիգոր ճէրահեան, Կարպիս
Գալուստեան, Պօղոս Պօղոսեան, Ղուկաս Մկրեան
եւ Հայկ Մովսէսեան:

Մեզի հասած նամակներէն կը

- 10 -

հասկնանք թէ մեր Հայորդիներէն ոմանք
սկսած են տակաւ մոռնալ իրենց Հայերէնը,
մանաւանդ անոնք որ կանուխէն ձգեցին
ճորճթաունի ագարակատունը եւ իրենց կամջէն
անկախ` ագարակներ տեղաւորուեցան: Այս
վերջիններէն ոմանք իրենց ազգականներուն
հետ Հայերէն թղթակցութիւն ընելու անկարող`
իրենց թղթակցութիւնները Արարատի խմբագրա-
տունը կը ղրկեն թարգմանուելու համար:
Չորս Հայորդիներ օգտուեցան այս ծառայու-
թենէն: Մեր բոլոր Հայորդիներուն պիտի
թելադրէինբք օրական մէկ մէկ կարճ միջոց
տրամադրել Հայերէն կարդալու եւ գրելու
համար: Այս առթիւ մասնաւորաբար շեշտած
ենբ արդէն տղայոց ղրկուած մեր շրջաբերական-
ներուն մԷջ:

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Ընդհանուր պատրաստ դրամ մինչեւ

Ապրիլ մԷկ՝ 28.00
Սարգիս ճԷյլԷզեան «25
ՎահԷ Ալ իքսանեան 1.00
Վազգէն Զատիկեան «25
Հայկ Մանուկեան «25
Գէորգ Գէորգեան 10
Դաւիթ Ժամկոչեան .10
Պր. Մ. Նահիկեան, Տիթրոյթէն «75

30.20

Մայիս մէկին Ընդհանուր պատրաստ գումար`
եռեսուն տոլար եւ քսան սէնթ:

Զանազան Հայերէն գրբեր ղրկած ենք
Վաղենակ ՊԷզազեանի, Մարգար Շանկաեանի,
Արմենակ Գրպաշեանի, Յարութիւն Պօտուրեանի
եւ Յակոբ Յակոբեանի:

Արարատի գրող Հայորդիներն իրենց
յօդուածները կարճ եւ ամփոփ ընելու են:
Շարունակելի պատմութիւններ բնաւ չենք
հրատարակեր այլեւս` ալ աւելի շատ թուով
տղայոց գրուածքներուն տեղ տալու համար:
Անցեալ երկու ամսուան ընթացքին մեզ
ղրկուած են բազմաթիւ ոտանաւորներ, որոնք

[ 594]

ԱՐԱՐԱՏ

անարժէք են եւ անհասկանալի: Մեր Հայորդի-
ներն աւելի լաւ կընեն եթէ արձակ գրել
ջանան` միեւնոյն ատեն զգուշանալով երկայն
պատմութիւններէԷ:

ՀԱՏՈՒԱԾՆԵՐ` ՆԱՄԱԿՆԵՐԷ

Երկու Հայորդիներ ենբ այս
կողմերը. ես եւ նորեկ տղայ մը, Յակոբ
Աշճեան անունով: Բոլոր մեր եղբայրները
ցրուած են Օնթարիոյի չորս կողմերը եւ
Արարատը միակ կապն Է մեր մէջ: Եթէ մեր
թերթիկը, ձեր նամակները, ամսէ ամիս տեղա-
փոխուող տղայոց հասցէները չունենանք` շատ
շուտ մԷկզմէկու հետբ պիտի կորսնցնենք եւ
բոլորովին անտեղեակ մնանք իրարմէ եւ
Հայերէ: Պիտի ջանամ Արարատի յաջորդ թիւին
համար գրել:

ՍԹՈՒՖՎԻԼ

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Զատիկին հոս շատ գործ ունէի:
ես չէի կրնար բեզ տեսնելու գալ: Հոս շատ
լաւ բարեկամներ ունիմ: Կը խորհիմ թէ ամէն
տղայ կաշխատի Հայ ազգին պատիւը վեր բռնել:
Ես ալ շատ կաշխատիմ որ բարի տղայ մը ըլլամ
եւ գործերուս մէջ շատ լաւ եմ: Բարեւներս
ամէն Հայերուն:

ՀԷՅԿԸՐԶՎԻԼ

ԳԷՈՐԳ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Պարոն, դուն մի կարծեր թէ ես իմ
Հայերէնս կը մոռնամ: Ամէն իրիկուն կը
կարդամ: Իմ քրոջս նամակ մը գրեցի, իմ
պատկերս ու Միսիս Վիլսընին նկարը ղրկեցի,
բայց պատասխան չառի, կարծեմ աշխարքը ծուռ
կերթայ կոր: Կարմիր Խաչին դրամ պիտի ղրկեմ
միւս անգամ:

ՓՈՐԹ ՓԷՐԻ

ԽԱՉԻԿ ԱՃԷՄԵԱՆ

Այս նամակիս մէջ 25 սէնթ կը

ղրկեմ: Յովհանէսին գերեզմանին վրայ քար մը
դնելու ենբ. անիկա մեր ընկերն Էր ու մեռաւ:
Ես կարծեցի թէ ասիկա լաւ բան մըն Է, այնպէս

- 11 - ԱՐԱՐԱՏ

չԷ՞ Պարոն, եթէ բոլորս ալ 25ական սէնթ
տանք` գործը կըլլայ: Անշուշտ բարին վրայ
Հայերէն գրելու ենք. Հայու գերեզման ըլլալը
գիտնալու են տեսնողները: ԳԷշ տեղ մըն ալ
չունիմ:
ՆՈՐՎՈՒՏ

ԹՈՐՈՍ ԼԵՒՈՆԵԱՆ

«theses Ես հոս շատ ուրախ եմ, միայն թէ
գործերս ծանր են: Շատ գործ կընեմ, շատ
անգամ մինակս կընեմ: Շատ անգամ Օննիկին
ագարակը կերթամ զինքը տեսնելու: Անոր
տեղը շատ լաւ Է: Հայերէն գիրս ալ առջի
պէս լաւ չԷ բայց նորէն պիտի լաւցնեմ:
ՔԼԷՅՆՊԸՐԿ

ՅՈՒՍԻԿ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

ghee ie Միւս ամիս ալ դպրոց պիտի

չերթամ, Գարեգինն ալ պիտի կտրէ դպրոցը,
երկուբս ալ դրամով պիտի աշխատինբ ալ: Եթէ
կը հաճիս բու եւ տիկինիդ պատկերը ղրկէ:
Կեցած տեղիս մարդը ծեր Է եւ կռնակը կը
ցաւի:
ՏԸՆՎԻԼ

ՕՆՆԻԿ ԱՏՈՒՐԵԱՆ

Cotes Երկու հազար վառեակներու կը
նայիմ, օր մը եկուր եւ տես:
ՏԸՆՎԻԼ
ԲԻՒԶԱՆԴ ԳԸԼԸՃԵԱՆ

eee Ես եւ Միքայէլը նոյն դպրոց
կերթանք եւ կը ջանանք որ խաղերու ատեն
իրարու հետ Հայերէն խօսինք: Եթէ Միքայէլը
մօտերս չըլլար շատ տխուր պիտի ըլլայի:
ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ
ԵՓՐԵՄ ԳԸՐՊԸԳԵԱՆ

dacs Թօրօնթոյէն նոր ընկեր մը ունիմ`
որ ինծի նամակ եւ Հայերէն թերթ կը ղրկէ,
ասոր համար շատ ուրախ եմ:
ՎՈՒՏՊՐԻՃ
ՀԱՅԿ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

alee Այս կողմերու Հայ տղաքը կը շատ-

նան կամաց կամաց: Քիչ ատենէն հոս ՀԱՅ ԳԻՒՂ
մը պիտի ըլլայ:
ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳԸՐՊԱՇԵԱՆ

ՀԱՃՈՅԱԼԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՍ

Զատկի օրը Հէմիլթըն այցելեցի: Օրը
անձրեւոտ եւ փոթորկոտ ըլլալուն համար
ուրիշ տղաբ չէին կրցած qu:

ԿԷսօրէն յետոյ տեղւոյն Հայկական
գրադարանը գացի, ուր դպրոցին ի նպաստ
հանդէս-հաւկթախաղ սարքուած Էր: Արարատի
թղթակից Պր. Օննիկ Տարօնցիի բացակայ
ըլլալուն` հանդէսին կարճ տեղեկագիրը ես
կը գրեմ:

Օրուան Ատենապետն Էր Պր. Մ.
Կօշկարեան: Արդարեւ ուրախալի Էր տեսնել
55 հոգինոց Հայ աշակերտներու մարզանքներն
ու խմբերգները, դպրոցին շնորհալի ուսուց-
չուհի Sy. Սաթենիկ Մուրատեանի առաջնորդ-
ութեամբ: Շատ մը օրիորդներ իրենց անուշ
ձայնով` երգեցին. անոնցմէ ոմանք հաւանա-
բար ապագային լաւ երգչուհիներ ըլլան:
Ատենախօսեցին Պր. Յակոբ Մուրատեան եւ Sp.
Ա. Մուրատեան: Արտասանութիւններ, պարախաղ
եւ հաւկթախաղ շատ հաճոյալի անցան:

Յաջորդ օրը բախտն ունեցայ Պր.
Ալիքսանեանի հետ Թօրօնթօ երթալու, ուր շատ
մը Հայ բարեկամներ տեսայ:

Մ. ՇԻՐԻՆԵԱՆ

Մեր Հայորդի եղբայրներէն Հրանդ
Տինկիլեան Ապրիլ 13ին Ֆրանսա՝ իր սիրելի
մօրը քով մեկնեցաւ:

Ապրիլ 13ին Ղուկաս Մկրեան ԳԷնպըրօ
տեղափոխուեցաւ եւ իր նոր տեղէն գոհ Է:
ԳԷՆՊԸՐՕ

ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

Ապրիլի մէջ Թօրօնթոյի Հայ գաղութն
եւս խումբ մը ազգասէր տիկիններու նախա-
ձեռնութեամբ Հայ Կարմիր Խաչ մասնաճիւղն
ունեցաւ:

ee
ԺԱՄԱՆՈՒՄ

Տիար եւ Տիկին Պապաեանքբ Ապրիլ 5ին
վերադարձան Թօրօնթօ` Եւրոպա եւ Արեւելք
երեք ամսուան այցելութենէ մը վերջ:

ԿԱՐԵՒՈՐ ՆՈՒԻՐԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Հ. Բ. Ը. Միութեան Քսանըհինգամեայ
Յօբելեանի առթիւ առաջադրուած Նուպարաշէն
աւանի կառուցման ֆընտին Գանատահայ ծանօթ
առեւտրական Տիար Լեւոն Պապաեան նուիրած Է
չորս տուներու կառուցման ծախբը` իւրաբան-
չիւրին համար 1250 տոլար:

Նուպարաշէն աւանը պիտի կառուցուի
Խորհրդային Հայաստանի մէջ` 3. Բ. Ը.
Միութեան նախաձեռնութեամբ` ի պատիւ Միութ-
եան հիմնադիր եւ ցկեանս Նախագահ Վսեմ.
Պօղոս Նուպար Փաշայի:

ԾՆՈՒՆԴ ՄԸ

Ապրիլ 4ին, Տիար եւ Տիկին Ա. Ղ.
Ալիքսանեան մանչ զաւակ մը ունեցան:

ԱԳԱՐԱԿԱՏԱՆ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄԸ

Ծանօթ Է արդէն թէ Գանատայի Հայանպաստ
Ընկերութիւնը չորս զանազան խումբերով այս
երկիրը բերած Հայ որբերու հոգատարութիւնը
անցեալ Յունուարին փոխանցեց Իւնայթըտ Inns
ավ ՔԷնէտայի` ճորճթաունի Ագարակատունով
միասին: Այս վերջին մարմինն ալ, իր կարգին,
դեռ Ագարակատունը մնացած բանի մը Հայորդի-
ներն եւս Գանատական Ագարակներ տեղաւոր-
ցնելով` նախապէս ամէնուն ծանօթ ՀԱՅ ՏՂԱՅՈՑ
ԱԳԱՐԱԿԱՏՈՒՆԸ Յունիս 2ին վերածեց Գանատացի
յանցապարտ կամ անղեկավար աղջկանց
պատսպարանի մը` ՍիտրտԷյլ Ագարակատուն
անունով:

Այս քայլով այլեւս փակուած Է նաեւ մեր
Հայորդիներու այնքան սիրելի եւ ներշնչիչ
վայրը, ուր երբեմն կը վերադառնային իրենց
Գանատական ագարակներէն եւ Հայկական
մթնոլորտ մը կը վայելէին:

[ 596]

ԱՐԱՐԱՏ

Իւնայթըտ Inns ավ ՔԷնէտան պիտի շարու-
նակԷ հովանաւորել մեր ցրուած Հայորդիները
մինչեւ որ իւրաքանչիւրը տասնըութը տարե-
կան ըլլայ, որմԷ յետոյ ազատ` նախասիրած
զբաղումներ որոնելու:

ՀՐԱԺԵՇՏԻ ՀԱՒԱՔՈՅԹ ՄԸ

ԹՕՐՕՆԹՕ.- Ապրիլ 4ին Գանատահայ Միութ-
եան տեղւոյս մասնաճիւղը հրաժեշտի հաւաբոյթ
մը սարքած Էր ի պատիւ Տիկին եւ On.
Յովակիմեաններու, որոնք յաջորդ օր բաղաբէս
կը մեկնէին դէպի Վինզըր, միանալու իրենց
զաւկին եւ եղբօր:

Տիկինը եւ Օրիորդը գաղութիս առհասարակ
բոլոր անդամներէն սիրուած ըլլալով` համա-
կիրներու բազմութիւն մը հրաժեշտ տալու
փութացած Էր:

Պր. Ս. Թաթարեան երեկոյթին ատենա-
պետեց: Խօսեցան Պր. Պ. Սըվաճեան, Տկ. Ո.
Սըլիեան եւ Օր. Վ. Գավուգճեան: sl.
Յովակիմեան շնորհակալութիւն յայտնեց
Միութեան եւ ներկաներուն: Երգչախումբը
երգեց ի պատիւ մեկնող հիւրերուն:

ներկաները հիւրասիրուեցան պաղպաղակով:

ՍԳԱՀԱՆԴԷՍ

Ապրիլ 22ին գաղութս տօնեց Մեծ Եղեռնի
Նահատակաց Սգահանդէսը, որուն նախագահեց
Պր. Լ. Պապաեան:

Ուղերձներ ըրին. Հայ Երիտ. Միութեան
կողմէ` Ա. Օզանեան, Հայ Յեղ. Դաշնակցութեան
կողմէ` Թ. Սուրէնեան, Գանատահայ Միութեան
կողմէ` Ս. Թաթարեան: Խօսեցաւ Sp. Ա.
Մուրատեան, որ ՀԷմիլթընէն հրաւիրուած Էր:
Արտասանեց Օր. Մ. Գոյումճեան:

Յ. Պ. ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Գանատայի բոլոր Հայաշատ գաղութները
պատշաճ խանդավառութեամբ տօնեցին Հայաստանի
Անկախութեան տասնամեայ տարեդարձը: Մանրա-
մասնութիւնբ յաջորդ թիւով:

[Blank]
(Դատարկ|

[ 597]

[Blank]
(Դատարկ|

[ 598]

= 45.
ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Խ. Գանդարճեան, Նիւ Եօրքէն՝

1.- Արշալոյս ճէվահիրճեանի, Իտալիա:

2.- Կարապետ ճէվահիրճեանի, Յունաստան:

Օր. Փերուզ Աղաճանեան, ՖրԷզնոյԷն՝
Կարապետ Աղաճանեանի, Ֆրէզնօ:

Հայուհեաց Որբախնամ Ընկերութիւն,
Ուստըրէն` ագարակներ ցրուած քսան
Հայորդիներու:

Բժ. Ղ. Մ. Աճէմեան, Նիւ Եօրքէն՝
ագարակներ ցրուած չորս Հայորդիներու:

Տիար Ս. Նահիկեան, Շիքբակոյէն՝
ագարակներ ցրուած ութը Հայորդիներու:

եդուարդ Մանիսաճեան, Տիթրոյթէն՝
ագարակներ ցրուած չորս Հայորդիներու:

Մ. 3. Արամ, Տիթրոյթէն` ագարակներ
ցրուած երեք Հայորդիներու:

Պ. Սըվաճեան, Թօրօնթոյէն` ագարակներ
ցրուած չորս Հայորդիներու:

Պաղտասար Սերոբեան, Տիթրոյթէն` 2. 3.
Դաշնակցութեան Ազատամարտ Ակումբին, ՀայլԷնտ
Փարք:

Խ. Մ. Խոսրոֆեան, Տիթրոյթէն՝ Sy.
Մարիամ ճէվիզեանի, Տիթրոյթ:

Զ. Տէրպապեան, Տիթրոյթէն` Որբերու
Միութեան, Փարիզ:

Մ. 3. Պօզեան, Տիթրոյթէն՝

1.- Գէորգ Աշճեանի, Թըջսըն:

2.- Ն. Կարապետեանի, Սբրիկֆիլտ:
3.- Տիգրան Թիրբեանի, Հ. Փարք:
4.- Ա. Գապաշեանի, Փրավիտէնս:

Բժ. Վ. Նէտիւրեան, ՖիլատելֆիայԷն՝
Մ. Եօրղանճեանի, ՖիլատԷլֆիա:
Յակոբ Զաբեան, Ֆիլատէլֆիայէն` Եդուարդ
Պոյաճեանի, ՖիլատԷլֆիա:
Sy. Մ. Տէրտէրեան, Թրոյէն՝
ցրուած Հայորդիներէն մէկուն:
Լ. Սահակեան, Պօսթընէն` Տկ. Ս.
Երեմեանի, Սըմըրվիլ:
Գ. Դագէսեան, ՄԷէթիւնէն` Գ.
Գրիգորեանի, Մէթիւն:

SU.

ագարակ

[ 599]

ԱՐԱՐԱՏ

ԾԱՆՕԹՈՒԹԻՒՆ. - Ագարակներ ցրուած մեր
Հայորդիներէն 53ին ղրկուած Արարատները
նուիրատուներԷ վճարուած կըլլան, վեց տղաբ
իրենցը կը վճարեն եւ աւելի բան յիսուն
Հայորդիներ թերթը դեռ ձրի կըստանան:
Արարատի բարեկամներ կրնան մեզ օգնել այս
ուղղութեամբ:

ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

ՍՏԱՑԱԾ ԵՆՔ

Պարոն Արամ Սիրունեանէ, Փորթլէնտէն,
ծրար մը գրբեր, զորոնք մեր Հայորդիներուն
պիտի ղրկենբ: Արարատ շնորհակալութիւն կը
յայտնէ այս առթիւ:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Թերթիս Վարչութիւնը շնորհակալութեամբ
կարձանագրէ անցեալ երեք ամսուան մԷջ ստաց-
ուած հետեւեալ գումարները:
Համբարձումեան, ՊրԷէնթֆօրտ,
ՏէԷրպապեան, Տիթրոյթ,
Չամաշուրճեան, Տիթրոյթ,
Ազարիկեան, Ն. Էթլպօրօ,
Տումանճեան, Կրէնիթ Սիթի,
Բարիզեան, Կրէնիթ Սիթի,
Մանուկեան, Կրէնիթ Սիթի,
Su. Վ. Բամբայեան, Ֆրէզնօ,
Տկ. Թիմուրեան, Ֆրէզնօ,

Ն. Տօնապետեան, Ֆիլատեֆիա,
Սեբաստիոյ Հայր. Միութ., Նիւ
Ա. Գրիգորեան, ՍԷնթ Քէթրինզ,
Մ. Խաչատուրեան, ՊրԷնթֆօրտ,

GoCOTOnR »

tone,

ԲԻԲԻPԻPPPPPPPPPԻPHBRԻP
©
Փ

Շար. 16րդ Էջին վրայ

- 16 -

Էլվանեան, Ֆիլատելֆիա,
Պետրոսեան, ՍԷնթ Քէթրինզ,
Գրիգորեան, ՍԷնթ Քէթրինզ,
ճօրճօրեան, Ուստըր,

. Մ. Սէմէրճեան, Տիթրոյթ,
Սարգիսեան, Կօլթ,

Գայաեան, Ֆիլատելֆիա,
Խըրտըրեան, Կուէլֆ,
Գանդարճեան, Նիւ Եօրքբ,

SU. Ա. Շարիստանեան, Տիթրոյթ,
ՀԷնրի Մարթին, Ուստըր,

Գ. Աճէմեան, Ուստըր,

Մ. Պօզեան, Տիթրոյթ,

Յ. Սըլիեան, Թօրօնթօ,

Սուրէն Մարգարեան, Կօլթ,

3. Կօշկարեան, ՀԷմիլթըն,
Երուանդ Խասոյեան, ՀԷմիլթըն,
Վարդգէս Գօրգոյեան, ՀԷմիլթըն,
. Արտունի, Նիւ tone,
Մանիսաճեան, Տիթրոյթ,
Շանթունի, ՏԷ Մուէն,
Փօլսըն, Փիթսպըրկ,

Յ. Դ. Կոմիտէ, Կրէնիթ Սիթի,
Փօստեան, ՀԷմիլթըն,
Սամուէլեան, ՖիլատԷէլֆիա,
Փափազեան, ՆԷլսըն,
Մաթոյեան, ՍԷնթ Քէթրինզ,
Խանպէկեան, Պրուբջլին,

. Ս. Տէր Պօղոսեան, Տիթրոյթ,
. Վ. Թորոսեան, Տիթրոշթ,
Քզիրեան, Պրէտաքբ,

Փօսթեան, ՀԷմիլթըն,
Գարաեան, Պօսթըն,

Ն. Նահիկեան, Տիթրոշթ,
Քէօրօղլեան, Պրօնզ,
Իսրայէլեան, Պրէտաք,
Քեաթիպեան, Պրէտաք,
Զաբեան, Ֆիլատելֆիա,
Եաղուպեան, Ուստըր,

կ. Մ. Տէրտէրեան, Թրոյ,
Ուլուզեան, Նիւ Եորք,
ՍԷֆէրեան, Թօրօնթօ,
Համբարձումեան, Հուայթինսվիլ,
Սահակեան, Պօսթըն,
Գազանճեան, Ֆիլատելֆիա,

կ. O. Քէյահեան, Ֆրէզնօ,
Կիրակոսեան, Ֆրէզնօ,

eccanercac
TG:

SRPTSCGLRHREOHSHOLOADANNHNEGLNPDHYAGCLS

PRPRPUUPNNARPRPRPRPPHRP EB

ԲԻPԲԻPԻPԻPPPNVաWRPPPNԻPPPPPWPPPPUWVPNBP

ԱՐԱՐԱՏ

.00
.00
.00
.00
.00
.00
.00
.00
.00
«50
.00
.00
.00
.00
«25
«25
«25
«25
«25
«25
.00
«25
.00
.00
.00
.00
.00
.00
«25
«25
«25
.00
«25
.00
«25
«25
«25
.50
«25
.00
«25
«25
«25
«25
«25
«25
«25

[ 600 ]

Սարաֆեան, ՖրԷզնօ,
Մամիկոնեան, Ֆրէզնօ,
Մակարեան, Իսթ ՍԷնթ Լուիզ,
ՍԷյիսեան, Գուպա,
Տաբեսեան, ՄԷթիւն,

կ. Մ. Փաշկեան, ՆԷլսըն,
ՍիրմԷյեան, Լօվէլ,
Հայրապետեան, Պրուքշայր,
Ուլիկեան, Նիւ Gone,

Տկ. Ս. Ալեան, Վիգթօրիա,

Տկ. Ա. Սուին, ՆԷլսըն,

Բժ. Գ. Եարտըմեան, Փիթզպըրկ,
Ս. Թաթարեան, Թօրօնթօ,

Պ. Սըվճաեան, Թօրօնթօ,

Թ. Սուրէնեան, Թօրօնթօ,
Ա
Մ

CC S30 POSTS

. Սահակեան, Կօլթ,

- Հ. Արամ, Տիթրոյթ,
եդուարդ Մանիսաճեան, Տիթրոյթ,
Բժ. Մ. Տ. Նշան, Տիթրոյթ,
Լ. Մշմշեան,
Հ. 3. Դ. Իշխան Կոմիտէ, Հաւանա,
Գ. Պոյաճեան, Ֆօրտսըն,
Ս. Նահիկեան, Շիբջակօ,
Sy. Հ. Տապանեան, Տիթրոյթ,
Տկ. Ազնիւ Պալեան, Ֆիլատելֆիա,
Գ. Գայաճանեան, Ֆիլատելֆիա,
Խ. Ժամկոչեան, Էն Արպըր,
Բժ. WwW. Պահատուր, Շիջակօ,
Յ. Նահապետեան, ՄԷյփըլ,
Բժ. Ղ. Մ. Աճէմեան, Նիւ Եօրք,
Յ. Թրփանճեան, Րիճֆիլտ,
Տկ. Թ. Բարնակեան, Տըրհէմ,
Shpu Epupntu, Տիթրոյթ,
Կ. 3. Շալճեան, Գուպա,
Արամ Տարօնցի, Ինտ. Հարպըր,
Ն. Խաչիկեան, Կուէլֆ,
Տկ. Լ. Պոյաճեան, Կուէլֆ,
Տկ. Ա. Թուրոյեան, Կուէլֆ,

ԲԻԲԻԲԻPNԽNԻPNԽNNԽNՄUPWPPPPOVVPPOUTPPUPPPPPPNVPNNPPHBR

Արարատի բաժանորդներէն կը խնդրենք

իրենց բաժնեգինները ժամանակին ղրկել:

«25
.25
.00
.00
.00
.25
.25
.25
.25
.25
.25
«25
.25
.00
«25
.00
.00
.00
.25
.00
.00
.00
.00
.25
.00
.25
.00
.00
.25
.25
.25
«50
«50
.00
«50
.25
.25
.25

Անոնք որ սովորութիւն ունին դրամը պահա-

րանով ղրկել `
սէնթի դրօշմ եւս ներփակել:

կրնան մէկ տոլարին հետ 25

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օրկան եւ ժամադրավայր
Գանատայի Հայորդի-
ներու Միութեան:

SS

WS
SS

NSS

\
S

N

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը թիւ-
երու համար 1.25
տոլար, արտասահման՝
մէկուկէս տոլար:

Տնօրէն Խմբագիր
Ա. Ղ. Ալիքսանեան

VY,

ARARAT MONTHLY

The only Armenian
paper printed in
British North
America.

Subscription
$1.25 a year.

| Address. -
“ARARAT MONTHLY”
P. O. Box 184,
Hamilton, Ont.
CANADA.

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

ՕԳՈՍՏՈՍ

1928 ԹԻՒ 7

Արարատ պատանեկան ամսաթերթ մընԷ, որուն հիմնադիրներն ու
աշխատակիցներն են 11 - 18 տարեկան պատանիներ: Ծախբերը կը մատակարարուին
Պր. Լ. Պապաեանի ամսական 25 տոլարի նուիրատուութեամբ եւ բաժանորդներու

կամ համակիրներու օգնութեամբ:

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

ՊատերազմԷն յետոյ Գանատայի մԷջ
զօրաւոր շարժում մը սկսաւ դպրոցներէ
ներս Կարմիր Խաչի ակումբներ կազմա-
կերպելու եւ մատաղ սերունդը
վարժեցնելու առողջապահութեան եւ
զոհաբերութեան ոսկեղէն կանոններուն:
ՏարուէԷ տարի այս շարժումն աւելի
զօրացաւ ու այսօր Գանատայի դպրոց-
ներէն ներս, ուսուցիչներու անմիջ-
ական առաջնորդութեամբ, տասնեակ
հազարաւոր Կրտսերներու ակումբներ
կազմուած են աւելի բան կէս միլիոն
անդամներով:

Չորս տարի առաջ ճօրճթաունի մեր
Հայորդիներն ալ հիմնեցին ակումբ մը
իբրեւ անդամ Գանատայի Կրտսերներու
Կ. Խաչին: Ասիկա ազգասիրութեան եւ
զոհողութեան ճշմարիտ ներշնչում մը
եղաւ մեր որբերուն համար:

Գանատայի Կ. Խաչը Կրտսերներու

ակումբներն ազատ թողած Է նիւթական
հասոյթներնին իրենց նախասիրած
ձեւով գործածելու` Կեդրոնի խողո-
վակով. մեր տղաբն ալ գեղեցիկ
գաղափարն ունեցան բախտակից փոջրիկ
մը որդեգրելու Հայ կազմակերպութեան
մը հովանիին ներքեւ` պայման դնելով
որ այդ որդեգիրը Հայաստան ղրկուէր
երբ պատեհութիւն ներկայանար: Տղայոց
ամենէն աւելի ծանօթ որբախնամ մար-
մինը Հայ Բարեգործական Ընդհ. Միու-
թիւնն ըլլալով ակումբն յարաբերութ-
եան մտաւ եւ Երուսաղէմի Արարատեան
Որբանոցէն Յարութիւն Յարութիւնեան
անունով 7 տարու որբուկ մը որդե-
գրեց:

Ուրիշի կարենալ օգնելու գիտակ-
ցութիւնը մեծ եռանդ ու խանդավառու-
թիւն ստեղծեց մեր տղայոց մէջ,
որոնք ի բնէ սրտով մաքուր, բարի եւ
ազգասէր, ինքնաբուխ վեհանձնութեամբ
մը ակումբին գանձանակը լեցնել
սկսան ձեռքերնին անցած լումաները
եւ տարին անգամ

[601]

=v ԱՐԱՐԱՏ

մըն ալ Ոսկեղէն Կանոնի Կիրակին կամաւոր
ծոմապահութեամբ անցուցին` իրենց համեստ
սեղանէն խնայելով:

Այս ընթացքով, անցեալ չորս տարիներու
մէջ աւելի բան 300 տոլար փոխանցեցինքբ
Հ. Բ. Ը. Միութեան` Գանատայի Կարմիր Խաչին
կեդրոնին խողովակով, ինչ որ զոհաբերութեան
շատ փայլուն օրինակ մը եղաւ յաչս տեղական
կրտսերներու ակումբներուն: Գանատական
Կարմիր Խաչի օրկանը իր խմբագրականներով
շատ անգամներ հիացմամբ մատնանշած Է մեր
Հայորդիները, ցուցնելով զանոնբ հիմնադիր-
ները երկրին ամենէն զօրեղ եւ տիպար
կրտսերներու ակումբին:

Կը խորհինք թէ այս բանի մը բացատրու-
թիւնները կը բաւեն համոզելու համար մեր
ընթերցողները թէ Հայորդիներու Կարմիր
Խաչը, ինչպէս նաեւ Արարատ, կուսակցական
հանգամանք երբէբ չունի. թէ ուղղակի կամ
անուղղակի ազդեցութիւն կամ կուսակցական
դաստիարակութիւն չի տրուիր մեր տղայոց,
որոնք արդարեւ շատ փոքր են կուսակցական
սկզբունքներ ըմբռնելու: Բնական Է, քանի
անոնք մեծնան ու հասուննան, իրենց համո-
զումներու դիրբը պիտի ճշդեն Հայ կեանքի
մէջ, միայն թելադրուելով իրենց անձնական
տեսութիւններէն եւ շարժելով անկախ դատող -
ութեամբ:

ՊԷ՞ՏՔ Է ՔԱՋԱԼԵՐԵԼ

Մեր բաժանորդներէն ոմանք այլեւայլ
պատճառներով մոռացութեան տուած են իրենց
բաժնեգինները նորոգելը կամ պարտքերը
ղրկելը, ինչ որ խոշոր դժուարութեանց առջեւ
կը դնէ թերթիս վարչութիւնը:

Գանատայի այս ու այն անկիւնները
ցրուած ու Հայութենէ բոլորովին լճացած մեր
թանկագին եղբայրները, թարմ, կենսունակ եւ
խոստմնալից, ամսէԷ ամիս անհամբերութեամբ
կըսպասեն իրենց օրկանին, կարդալու եւ
Հայացի ներշնչումներ վայելելու անոր
Էջերէն:

Մենք կը հաւատանք թէ ամԷն սրտցաւ ու
ազգասէր Հայ կը սիրէ հետաքրջրուիլ ցեղին
տարագիր բեկորներով եւ փոքր զոհողութեամբ
մը կրնայ բաջալերել անոնց այնքան սիրած
Արարատը, որ միակ յուշարարն Է ազգային
զգացումներու` այս օտար ափերուն վրայ:

Արարատն ինքնին կարժէ 1.25 տոլար:
Մոռացութենէ տարուող մեր բարեկամները այդ
գումարով ճշմարիտ վայելք մը գնած կըլլան
եւ միեւնոյն ատեն բաջալերած եւ օգնած այս
ձեռնարկին:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Շնորհակալ ութեամբ ստացած ենբ հետեւեալ
գումարները իբրեւ նուէր եւ բաժնեգին.
Տիար Լ. Պապաեան, չորս ամսուան

նուէր` Թօրօնթօ, 100.00
Հայ Կարմիր Խաչ` 20 Հայորդիներու

Արարատին համար` 25.00
Տիար Օ. Տօնելեան, Նիւ Եորք, 5.00
Վեր. Ա. Շմաւոնեան, Գազենովա, 3.00
Ս. Չիթճեան, Չիգակօ, 1.25
Մ. Թաշճեան, Ուստըր, 1.25
Մ. Մարտիկեան, Փօնթիաք, 1.00
Չ. Աճէմեան, Տիթրոյթ, 2.50
Sy. Ա. Մազմանեան, Տիթրոյթ, 1.00
Ղ. Նաճարեան, Նիւ Եորք, 1.25
ճ. Եթերեան, Լօրէնս, 2.25
Ա. Գ. Տէր Արսէնեան, Փորթլ, bee]
Sy. Ս. Երեմեան, Սըմըրվիլ, 1.25
3. Մանուկեան, Տիթրոյթ, 1.25
ճ. Վարդեան, Օմահա, 1.25
Ե. Բաստրմաճեան, Մօնթրիոլ, 1.25
Ա. Գարաեան, Մօնթրիոլ, 1.25
Ա. Երամեան, Մօնթրիոլ, 1.25
Զ. Գաբրիէլեան, Ֆրէզնօ, 1.25
Օր. Ա. ՄԷնէնտեան, Չիբակօ, 1.25
Օր. Ե. ՄԷնէնտեան, Չիջակօ, 1.25
Օր. Ս. Թորոսեան, Չիբակօ, 1.25

ՀԱՅՈՒՀԵԱՑ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԸՆԿԹՆ.
ՈՒՍՏԸՐ

ժրաջան Հայորդիներ. -

Ուստըրի Հայուհեաց Որբախնամը Արարատի
մասին ձեր կոչը կարդալով ի բաջալերութիւն
ձեր ազգասիրական ջանքերուն եւ Հայացի աշ-
խատութեանց կը ներփակենք 25 տոլարի գումար
մը գործածուելու համար ձեր թերթին բարե-
լաւման եւ յառաջացման: Զայն կրնաք նկատել
մեր կողմէ իբր փոխարժէբք 20 Հայորդիներու
մէկ մէկ տարուան Արարատին:

Որքան որ ալ ձեզմԷ երկար մղոններով
հեռու ենք, սակայն կը հետեւինք ձեր գործու-
նէութեան եւ մեծ հաճոյքով կը լսենք ձեր
գովելի յառաջդիմութիւնը: Վստահ ենբ թէ
դուք պիտի մեծնաբ ազգասիրական վառ ոգիով
մը եւ ամէն մէկդ ճշմարիտ պարծանքը պիտի
ըլլաք Հայ ազգին:

Յաջողութիւն եւ յարատեւութիւն մաղ-
թելով ձեր թերթին եւ անոր ծաւալման ի սրտէ
բաղձալ ով`

Քոյրական Սիրով`
Որբախնամի Վարչութիւն

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Հայ Կարմիր Խաչի Ամեր. Կեդրոնական
Վարչութիւն` ագարակներ ցրուած քսան Հայ-
որդիներու:

Արթենիկ Երամեան, Մօնթրիոլէն՝` Հայ-
որդիի up:

Արամ Գալաեան, Մօնթրիոլէն` Հայորդիի
մը:

Օր. Արմենուհի ՄԷնէնտեան, Չիքակոյէն՝
Տիկին Կ. ՄԷնէնտեանի, Հալէպ:

Օր. Երջանիկ ՄԷնէնտեան, ՉիբքակոյԷն՝
Օր. Մանուշ ՄԷնէնտեանի, Ֆրանսա:

Արամ ՏասնապէԷտեան, ԵրուսաղէմԷն՝ Հայ
Որբերու Միութեան ակումբին, Երուսաղէմ:

[ 603 ]

ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ
Կեդրոնական Վարչութիւն

Նիւ Եորք

Գանատայի Հայորդիներուն եւ անոնց
Օրկան Արարատին.

Սիրելի Հայորդիներ. -

Սրտի ցաւով լսեցինբ ձեր սիրելի
ԱՐԱՐԱՏԻՆ պատահած անակնկալ հրդեհին վերա-
բերմամբ. այս լուրը` լուրջ վիշտ պատճառեց
նաեւ մեր բոլոր մասնաճիւղերուն, որոնց եւ
մեր անվերապահ գուրգուրանբին եւ անխառն
սիրոյ առարկան եղած Ep դուք, Հայ Ցեղին
հարազատ զաւակներդ, ձեր հրատարակած Օրկան-
ովը միասին:

Ուրախ ենք սակայն որ ձեր ամսագրին այս
առիթով եւս պիտի կրնանք փոբրիկ օժանդսկ-
ութիւն մը ընծայել: Առ այս կը ներփակենք
25 տոլարի չէք մը Հայ Կարմիր Խաչի Ամեր.
Կեդրոնական Վարչութեանս կողմէ. այս գումարը
մեր կողմէ կրնաք նկատել ձեզմԷ 20 հայորդի-
ներուն մէկ մԷկ տարուան Արարատի փոխ-
արժէքը: Սակայն այս չի նշանակէր թէ ասով
պիտի բաւականանք...

Մենք, եւ մեր մասնաճիւղերը միասնաբար,
Գանատայի մեր Հայորդիներուն ի խնդիր, լաւա-
գոյն բաներ կը ծրագրենբ մօտիկ ապագայի
համար:

Ընդունեցէբ, փոբրիկ, սիրուն Հայորդի-
ներ, մեր մնայուն գուրգուրանաց եւ սիրոյ
հաւաստիքը, եւ բոլորովին վստահ եղէք, որ
Հայ Կարմիր Խաչը երբեք, երբեք պիտի չմոռնայ
ձեզ:

Քաղցրիկ ողջոյններով`

ՀԱՅ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ ԱՄԵՐ. ԿԵԴՐ. ՎԱՐ.
Ընդհ. Քարտուղար`

Յ. Ս. ԼԵՒՈՆԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԸ նուիրեցէք Հայորդիի մը,
ակումբի մը, հաստատութեան մը, կամ բարե-

կամի մը: Ձեր նուէրը պիտի գնահատուի:

= Ares ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
ՏԻԳՐԱՆ ԱՌԱՋԻՆ

Մարաց Աժդահակ թագաւորը Տիգրանի եւ
Պարսից Կիւրոս թագաւորին բարեկամութենէն
թէ վախցաւ եւ թէ նախանձեցաւ եւ որոշեց
ծուղակով մը Տիգրանը սպանել: Իր ծրագիրն
յաջողցնելու համար Հայոց թագաւորին քրոջը,
Տիգրանուհիին հետ ամուսնացաւ: Ամուսնութենէ
վերջ սպառնալիքով խօսք առաւ Տիգրանուհիէն
որ եղբայրը սպաննէ, բայց Տիգրանուհի գաղտնի
ամէն բան իմացուց իր եղբօրը:

Աժդահակ իր ծրագիրին վրայ վստահ`
Տիգրանն իր երկիրը հրաւիրեց: Բայց Հայոց
թագաւորը շատ բարկացած` խոշոր բանակ մը
կազմեց, Աժդահակի վրան քալեց եւ զայն թէ
սպաննեց եւ թէ անոր զօրբերը ցրուեց:

ՎԱՀԱԳՆ

Վահագն, Տիգրանի կրտսեր որդին, որ
քաջութեան կողմէ մեծ անուն հանած Էր, իր
հօրը jաջորդեց: Անիկա նոյնիսկ վիշապներու
յաղթած ըլլալուն համար yt Հայաստանի եւ թէ
Վրաստանի մԷջ իբրեւ աստուած կը պաշտուէր:

Քրիստոնէութենէ առաջ Հայերը կռապաշտ
էին եւ զոհ կը մատուցանէին կուռբջերու,
որոնց ամենէն նշանաւորներն էին Արամազդ,
Անահիտ եւ Վահագն: Նաեւ կը պաշտէին բնու-
թիւնը եւ կը հաւատային ոգիներու գոյութեան:

ՀԱՅՈՑ ՀԻՆ ԿՐՕՆՔԸ

Ինչպէս բոլոր հին ազգերը, Հայերն եւս
նախապէս բնութիւնը կը պաշտէին, որուն
յաջորդեց կռապաշտութիւնը:

Բնութեան առարկաներէն կը պաշտէին
կրակը, ջուրը, ժայռերը, կենդանիները եւ
ասոնց նման նիւթեր: Յետոյ սկսան պաշտել
երկնային մարմիններէն արեւը, լուսինը եւ
ուրիշ աստղեր:

Կռապաշտութեան ժամանակ Հայոց ամենէն
նշանաւոր աստուածներն էին`

Արամազդ, որ միւս բոլոր աստուածներու
հայրը կը համարուէր եւ որուն մեհեանը կը
գտնուէր Անի ամրոցին մէջ, որ հիմակուան
Քէմախն Է:

Անահիտ, որմէ Հայոց թագաւորներն
առողջութիւն կը խնդրէին` երբ հիւանդ
իյնային, եւ երբ պատերազմի մէջ յաղթող
հանդիսանային` նուէրներ կը զոհէին անոր:
Անահիտի մէկ մեհեանը կը գտնուէր Երէզ
աւանին, հիմակուան Երզինկեանի մէջ, իսկ
միւս մեհեանը Աշտիշատի մէջ` ի Տարօն, կամ
հիմակուան Մուշ:

Վահագն յաղթութեան աստուածն Էր, որ
իրեն դիմողներուն զօրութիւն եւ յաղթութիւն
կը բաշխէր: Ասոր ալ գլխաւոր մեհեանը կը
գտնուէր Տարօնի մէջ:

Հայկ նահապետ ալ, որ Որիոն անունով
երկնային աստղի մը մարմնացումն En, իր
գերմարդկային բաջութիւններուն համար իբրեւ
աստուած կը պաշտուէր:

Ասոնցմէ զատ կային նաեւ երկրորդական
աստուածներ, ինչպէս` Միհր, Աստղիկ, Նանէ
եւլն:

Հայաստանի մԷջ ութը գլխաւոր տեղեր
մեհեաններ շինուած էին կուռքերու պաշտօն
մատուցանելու համար: Այս մեհեանները կը
գտնուէին Արտաշատ, Բագաւան, Անի, Երիզա,
Թիլ, Թորդան, Բագառիջ եւ Աշտիշատ:

Հայոց մէջ ոգեպաշտութիւն ալ գոյութիւն
ունէր, եւ ամէն տեղ բարի ու չար ոգիներու
գոյութիւնն ընդունուած En. այսպէս` կը
հաւատային Առլէզ կոչուած բարի ոգիներուն,
որոնք իբրեւ թէ պատերազմի մէջ մեռնող-
ներուն կրնային կենդանութիւն պարգեւել:

Մինչեւ հիմայ Արարատի Էջերով Հայոց
պատմութեան Աւանդական շրջանն Էր որ կու-
տայինք, յաջորդ թիւէն սկսեալ Հայոց Պատ-
մութեան Պատմական ՇրջանէԷն պիտի պատմենք:
Աւանդական շրջան կը նշանակէ հէքեաթի դար,
երբ ամէն բան բերնէ բերան կը պատմուէր:

= Des ԱՐԱՐԱՏ

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ՃՕՐՃԹԱՈՒՆԻ ՑՐՈՒԱԾ
ԻՄ ՍԻՐԵԼԻ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒՆ

Մօտաւորապէս երկու տարիներէ ի վեր
դուք ցրուած եւ ամէն մէկդ տեղաւորուած ԷՔ
Օնթարիօ նահանգի մօտաւոր ագարակներու մէջ:
Շատ կը ցաւիմ որ պարագաներու բերումով
ձեզ առաջուան պէս այցելելու եւ տեսնելու
հայրական հաճոյբէն զրկուած եմ: Բայց ձենԷ
շատերէԷն ստացած նամակներու շնորհիւ տեղեակ
եմ ձեր յաջող ու գոհ վիճակին եւ գիտեմ որ
բիչ բացառութեամբ բոլորդ ալ գոհ Ep ձեր
ագարակապաններէն եւ անոնբ ալ ձեզ կը սիրեն
որպէս իրենց զաւակը:

Նաեւ ուրախալի Է ինձ լսել որ դուք
յառաջադէմ Ep ձեր դասերուն մէջ եւ ձեր
Գանատացի դասընկերներուն մէջ միշտ առաջին
կամ երկրորդ կը հանդիսանաք: Կուրծքս միշտ
հայրական հպարտութեամբ մը կուռի` ամէն
անգամ որ ձեր յաջողութիւնները կը լսեմ:

Աշխատեցէք, սիրելի զաւակներս, Գանա-
տայի ձեր նոր հայրենիջի հողին վրայ, յարա-
տեւութեամբ եւ պատուով եւ վստահ GnEp որ
օրհնեալ հողը պիտի վարձատրէ ձեր թբրտինբը,
եւ օր մը ես ձեզ պիտի տեսնեմ յաջող եւ
բարգաւաճ ագարակապաններ: ՁենԷ ոմանք թերեւս
իրենց մասնագիտական ի ծնԷ կարողութիւն-
ներու շնորհիւ ապագային տարբեր ասպարէզ-
ներու ալ նուիրուին եւ մեծ մարդեր ըլլան
օգտակար հայրենիքին, պարծանք Հայ ազգին
եւ պատիւ Գանատային:

Ամերիկայի այսօրուայ մեծ մարդերէն
շատեր աղքատ ագարակապաններու զաւակներ
եղած են: Երբ անոնք ալ ձեր տարիքն ունէին
կով կթեցին, արտ հերկեցին, վայրի խոտեր
քաղեցին: Անոնք համբերեցին, յարատեւեցին
եւ աշխատեցան, ու այս երեբ յատկութիւն-
ներով անոնք շարունակ բարձրացան կեանքի
ասպարէզին մԷջ. նոյնիսկ անոնցմէ ոմանք

նախագահական աթոռներ գրաւեցին եւ իրենց
գործերով մեծ բարիք ու օրհնութիւններ եղան
իրենց երկրին համար:

Թերեւս ձենէ ոմանբ դժգոհ Ep ձեր
վիճակէն. կը գանգատիբ թէ շատ կաշխատիջ,
sEp վարձատրուիր կամ լաւ չեն վարուիր ձեզ
հետ եւայլն:

Մի վհատիջ, սիրելի զաւակներս, նեղ
օրերը երկար չեն տեւեր կեանքի մէջ. ընդ-
հակառակը, անոնբ աւելի օգտակար կըլլան
ապագային համար. կը մարզեն ու կը պատրաստեն
ձեզ կեանքի աւելի մեծ պայքարին համար:

Համբերութիւն, յարատեւութիւն եւ
աշխատասիրութիւն. ասոնբ թող ըլլան ձեզ
առաջնորդող երեք գլխաւոր սկզբունքները եւ
վստահ եղէք որ յաջողութեան ու յաղթանակի
օրերը պիտի չուշանան:

Նոյնպէս ջանացէթբ սիրցնել ինբզինջնիդ
ձեր ագարակապետերուն, ձեր ուսուցիչներուն
եւ ձեր ընկերներուն, ու դուք եւս սիրեցէք
զանոնք:

Վերջին խրատ մը եւս ունիմ, սիրելի
զաւակներս. այն Է` ամԷն բանէ վեր բռնեցէք
ձեր ազգին պատիւը, մի մոռնաբ ձեր մայր
հայրենիքը ու ձեր մայրենի լեզուն եւ միշտ
կարդացէք ԱՐԱՐԱՏը:

Մնամ միշտ ձեր վրայ գուրգուրացող
հայր`

ԼԵՒՈՆ ՊԱՊԱԵԱՆ
ՀասցԷս`

L. Babayan,
32-34 King St. E. Toronto.

ՏԱՐԱԾԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ՝` ԵՒ ՔԱՋԱԼԵՐԱԾ
ԿԸԼԼԱՔ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՕՐԿԱՆԸ:

- 6 - ԱՐԱՐԱՏ

ԱՌԻՒԾԸ ԵՒ ՇՆԱԳԱՅԼԸ

Առիւծն ու շնագայլը բարեկամներ էին
եւ ամէն օր որսորդութեան կերթային միասին:
երբ անոնք կենդանի մը մեռցնէին` շատ բնական
կերպով առիւծն իր առիւծի մը բաժինը կառնէր
ու ոսկորներն ալ շնագայլին կուտար:

Վերջ ի վերջոյ շնագայլը տեսաւ որ
իրենց բարեկամութիւնը շատ երկար պիտի չի
տեւէր: Ան գնաց եւ իր կինն ու զաւակները
բարձր ապառաժի մը վրան տեղափոխեց: Շնագայլը
այդ ապառաժին վրայ չուանով մը միայն
կրնար ելլել, որ իր կինը վար կը կախէր
վերէն:

Օր մը շնագայլը կենդանի մը նշմարեց
եւ անոր հետեւելով թաքստոցը տեսաւ ու
եկաւ առիւծին լուր տուաւ: Միասին երթալով`
առիւծը որսը մեռցուց եւ հրամայեց շնագայլին
որպէսզի աղէկ ու մսոտ կողմերը կտրելով իր
տունը տանի եւ տիկին առիւծին յանձնԷ:

Բայց մեր խորամանկ շնագայլը բոլոր
մսոտ ու պարարտ կտորները իր տունը տարաւ
եւ միայն ոսկորները առիւծին համար թողուց:
Ու ալ անգամ մըն ալ իր բարեկամին մօտը sh
գնաց:

Առիւծը չափազանց բարկացած՝ գնաց շնա-
գայլը գտնելու եւ զայն լաւ մը պատժելու:
Ապառաժին քովէն անցած ատեն վեր նայելով
տեսաւ որ շնագայլը իր տիկնոջ եւ զաւակ-
ներուն հետ որսը կը լափէին: Վարէն ձայն
տուաւ իր բարեկամին: Տիկին շնագայլը եւ
զաւակները հսկայ եւ ահռելի առիւծը տեսնել -
նուն պէս վախերնուն սկսան դողդղալ:

Առիւծը փափաք յայտնեց վեր երթալու եւ
տիկին շնագայլին հետ ծանօթանալու, ինչպէս
նաեւ իր բարեկամին հետ խորհրդակցելու`
ապագայ որսեր գտնելու ծրագիրներ պատրաս-
տելու համար: ՊԷտք Է գիտնալ սակայն թէ
անոր նպատակը տարբեր բան Էր եւ անգամ մը

որ առիւծը ժայռին վրան ելլէր, շնագայլին
եւ իր ընտանիքին վերջին օրն En:

Խորամանկ շնագայլը ամԷն բան շատ լաւ
հասկցաւ եւ բարակ չուան մը վար կախելով
հրաւիրեց առիւծը, որպէսզի ծայրէն խածնէԷ
ու վեր գայ: Երբ առիւծը կէս ճամբան հասաւ,
շնագայլը վերէն չուանը կտրեց եւ առիւծը
վարը բարերուն վրան իյնալով ոսկորները
ջարդուփշուր եղան ու մեռաւ:

ՐԻՃՎԻԼ
Թարգմ. Անգլ.
ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

ՀԱՅՐԵՆԻՔԴ

Հայրենիքդ սիրէ, անոր հանդէպ հաւատք
ունեցիր, աշխատէ անոր համար, ապրէ անոր
համար, մեռիր անոր համար: Աշխարհի մԷջ
չիկայ որեւէ ազգ, որուն քուկինէդ տարբեր
եւ բուկինէդ աւելի ազնուական ծագում մը
շնորհուած ըլլայ, կամ ստեղծուած ըլլայ քու
ազգէդ ու քու հայրենիքէդ աւելի բարձր
յառաջդիմութեան մը եւ բարգաւաճ ապագայի
մը համար:

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ
Թարգմ. Անգլ.
ՅԱԿՈԲ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

ՄԵՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒՆ

Այս պատանեկան օրկանը կը հրատարակուի
մեր բաժանորդներու եւ բարեկամներու օգնութ-
եամբ. անոնք որ կը բաջալերեն մեզ` ժամա-
նակին վճարելու են իրենց բաժնեգինները:

ՆՊԱՏԱԿԻՆ ՀԱՍՆԻԼ

Շատ համեստ ընտանիքի մը զաւակն Էր
Հրայր, որ իր փոբրիկ հասակին մէջն իսկ
բուռն փափաք մը ունէր առաջնակարգ եւ
անուանի երաժիշտ մը ըլլալու: Հինգ տարեկան
եղած ատենն իսկ սկսաւ երաժշտական դասեր
առնել իր մօրմէն եւ իր բնական տաղանդին
ալ շնորհիւ կարճ ատենուան մէջ թէ ջութակի
եւ թէ դաշնակի վրայ կրնար իր ուզած երգը
նուագել առանց դժուարութեան:

Տասնեւութ տարեկան հասակին, Հրայր
արդէն ճանչցուած Էր լաւ արուեստագէտ մը
եւ կարող En նուագել ճարպիկօրէն` որեւէ
երաժշտական գործիբի վրայ: Ու ան դեռ գոհ
չէր: Նշանաւոր արուեստագէտներէ դասեր
առնել ուզեց, եւ որովհետեւ իր ծնողքը
չափազանց բարեկեցիկ չէին եւ դասերն ալ
սուղ, իր բոլոր ժամանակը գործածեց կամ
արուեստին համար եւ կամ այդ արուեստը
ձեռք ձգելու համար պէտք եղած ծախքերը
հոգալու իր միջոցներով:

Ինբզինքը շարունակ դժուարութեանց
առջեւ գտաւ ան, բայց բանի արգելջները կը
խոշորնային այնբան եռանդը եւ կամքի զօրու-
թիւնը կաւելնար իր մէջ:

Հիմակ, Հրայր յաջողած Է այլեւս եւ
ժողովրդական արուեստագէտ մը դարձած իր
մարզուած ու հաճոյալի ձայնով եւ երաժշ-
տական գործիքներ նուագելու իր ճարտարութ-
եամբ: Մեծ երգահանդԷսներու աստղն Է եւ
րէյտոյի սիրահարներուն կուռքը: Իր նկարն
ու իր գովքը ամէն օր թերթերու մէջ կը
տեսնուին եւ ճանչցուած Է երկրին լաւագոյն
արուեստագէտներէն մէկը:

Ասիկա կարճ պատմութիւն մընէ եւ ցոյց
կուտայ թէ յարատեւ աշխատութեամբ ամէն

մարդ կրնայ իր նպատակին հասնիլ: Երկրա-
գունդիս վրայ ապրող ամէն ուշիմ անհատ

[607]

ԱՐԱՐԱՏ

ընդունակութիւն եւ նպատակ ունի որոշ ճիւղի
մը տիրանալու` իր բոլոր ջանքերը, աշխատանքն
ու մտածումը նուիրելով, փորձառութեան
տիրանալով եւ ապագայ օրերու մէջ մեծ դիրք
մը գրաւելով:

Ընդունակութիւնները պատանեկան հասակի
մէջ երեւան կուգան արդէն եւ այդ շրջանին
մէջ ուղղութիւնները կը գծուին: Եթէ մէկը
իր պատանեկան հասակին մէջ կը փափաքի ագա-
րակապան մը ըլլալ ապագային, ան պէտք Է որ
իր այդ հասակին մԷջ իսկ ագարակ երթայ եւ
այդ ճիւղի առօրեայ կեանքին վարժուի: Իսկ
եթէ վաճառական մը կամ առեւտրական մը ըլլալ
կը փափաքի ան պէտթ Է որ աւելի բարձր
ուսմունք եւ զարգացում ստանայ կարենալ
յաջողելու համար:

On մը բանի մը տղաբ մէկ շարբի վրայ
բալելու մրցում մը ունեցան: Դատաւորը տեսաւ
որ անոնցմէ բոլորն ալ ծուռ ու մուռ քալել -
նուն համար ետ մնացած Էին իրենց մէկ
ընկերէն, որ յաղթանակը տարաւ: Snwen գիտնալ
ուզեցին թէ ան իր հաւասար ուժով ի՞նչպէս
կրցաւ այդքան առաջ անցնիլ եւ ի՞նչպէս
կրցաւ մէկ գծի վրայ բալել: Յաղթական
պատանին ժպտելով պատասխանեց.

- Մրցումն սկսելԷ առաջ ճիշտ իմ դիմացս
կէտ մը տեսայ եւ աչքերս այդ կէտին սեւեռած
բալեցի` մինչեւ որ հասայ:

Այս պատանիին նման մենք ալ կրնանք մեր
ապագայ կեանքին համար կէտ մը, նշան մը,
դիրք մը որոշել եւ անոր հասնելու համար
անընդհատ դէպի առաջ քալել, դժուարութիւն-
ներէ չի վախնալով եւ շարունակ յարատեւելով՝
առանց աջ կամ ձախ շեղելու: Ու օր մըն ալ
կը տեսնենք որ յաղթանակը տարած ենք:

ՔԷՆՊԸՐՕ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

ԵՐԿՈՒ ՃԱՄԲՈՐԴՆԵՐԸ

Երկու ծանօթներ միասին կը ճամբորդէին
punwe մը երթալու համար եւ անտառի մը մօտէն
էր որ կանցնէին: Անոնցմէ մէկը յանկարծ
կացին մը տեսաւ ծառի մը քով: Փայտահատ մը
հաւանաբար ծառեր կտրած Էր եւ զայն հոն
մոռցած: Կացինը նշմարող ճամբորդը քանի մը
բայլ արագ շարժելով առաջ անցաւ ու զայն
վերցուց գոչելով.

- Կացին մը գտայ:

- Այդպէս պէտք չԷ ըսես, պատասխանեց
միւս ճամբորդը, այլ` կացին մը գսանջ,
ըսելու ես:

- Ի՞նչ, ըսաւ առաջինը, կացինը ես
գտայ եւ ինծի կը պատկանի անիկա:

- Ոչ, կացինը երկուքս գտանք, պնդեց
դարձեալ միւսը:

Ու այսպէս երկուքն ալ վիճաբանելով
կացինը ձեռբէ ձեռք կը բաշբշէին: Մինչդեռ
կացինին տէրն անդիէն տեսնելով որ իր
գործիքը չիկայ եւ դրուած տեղէն վերցուած
Է, ապշած ասդին անդին վազելով սկսաւ զայն
փնտռել: Վերջապէս բաւական մը հեռուն երկու
անցորդներուն վէճն ու բաշքշուքը տեսնելով
անոնց քով գնաց եւ մեծ եղաւ իր հաճոյքը
երբ իր կացինը տեսաւ: Ամէն բան արդէն
հասկցաւ եւ կացինը անոնց ձեռքէն քաշելով
ըսաւ.

- Այս կացինը իմս Է:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ
ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

ԱՐԱՐԱՏԸ տարածԷ բու շրջանակիդ մէջ`
նոր բաժանորդներ ապահովելով: Այդպէսով թէ
մեզ բաջալերած կըլլաս եւ թէ լաւ բան մը
ըրած ըլլալու հաճոյջը կը վայելես:

Իսկ բաժնեգինդ ժամանակին վճարելով` թէ
պարտականութիւնդ կատարած կըլլաս եւ թէ մեր
գործը դիւրացուցած:

ԿԷՅՎԷՅԻ ՀԷՔԵԱԹՆԵՐԷՆ
ՀԱՅՆ ՈՒ ՍԱՏԱՆԱՆ

ժամանակաւ ԿԷյվէԷցի Հայ երիտասարդ մը
փայտ կտրել գացած Էր հեռաւոր անտառի մը
մէջէն: Իրիկուան սաստիկ հոգնած եւ անօթի
տուն կը վերադառնար, երբ մութը բոլորովին
կոխեց: Երիտասարդը հազիւ թէ կրնար ինբ-
զինբը միայն տեսնել. ուստի ստիպուեցաւ
անտառին մէջ գիշերել: Իր չորս կողմի
խաւարին ու ամայութեան մէջ աչքերը փակեց
եւ puwguL:

Քիչ վերջ աչքերը բացուեցան, շունչը
նուաղեցաւ եւ ապշած չորս կողմը նայիլ
սկսաւ գիտնալու համար թէ ի՞նչ բանն En
զինքը արթնցնողը:

Տեսաւ սատանան, որ կուգար զինբը կտոր
կտոր ընելու: Երիտասարդը վեր ցատբեց, ծառի
մը կարճ, բայց դիմացկուն ճիւղերէն մէկը
վերցուց եւ սատանային վրան խոյացաւ ինք-
զինքը պաշտպանելու համար: Սատանան զայն
տեսնելով ինքն ալ իր կարգին ծառի մը խոշոր
ճիւղը փրցուց եւ կատաղի կռիւ մըն Է սկսաւ
գիշերուան այդ խաւարին մէջ: Երիտասարդը
շարունակ ինքզինքը սատանին մօտիկը պահելով
իր ձեռբի փայտի կտորով աղուոր տփոց մը
կուտար սատանային. մինչդեռ այս վերջինը
իր խոշոր ճիւղով բան մը չէր կրնար ընել,
որովհետեւ չԷր կրնար մօտէն հարուածել:
Ուստի միշտ ետ ետ կերթար` որպէսզի աւելի
բացէն իր փայտը գործածԷ: Իր բոլոր ջանքերն
անօգուտ Էին. երիտասարդը միշտ մօտ պահելով
ինբզինբը շարունակ ծանր հարուածներ կուտար
իր հակառակորդին: Կատաղի կռիւը շատ երկար
տեւեց եւ սատանան ճարահատ ու լալագին
գոչեց.

- ՀԷյ, բարեկամ, եկուր փայտերնիս
փոխենք:

- Շատ լաւ, պատասխանեց մեր

=O ԱՐԱՐԱՏ

կտրիճ ԿԷյվԷցին, սատանին երկայն փայտը
ձեռբէն առնելով եւ ճարպիկ շարժումով մը
ետ ցատքելով որպէսզի աղուոր մը հարուածԷ:

Սատանան բանի առաջ կուգար մեր Հայն
ալ այնքան ետ կերթար եւ թշնամիին գլխուն
աջ ու ձախ կը տփոցէր առանց պատեհութիւն
տալու որ ան իր կարճ փայտի կտորը գործածԷ:
Վերջապէս երիտասարդը յաղթական ելաւ, երբ
առաւօտ եղած Էր եւ այն ատեն կուզէր տուն
հասնիլ: ճամբայ ելաւ իր փայտի բեռին հետ
եւ սատանան ալ իրեն ընկերացած: Այս վերջինը
ըսաւ.

- Բարեկամ, շատ ճամբայ ունիս բալելիք,
պէտթ չիկայ որ երկուբս ալ յոգնինբ, եկուր
ես քու բեռիդ վրան նստիմ եւ երգ մը երգելով
երթանք, երբ որ երգս լրանայ` փայտին բեռը
ես կը շալկեմ ու դուն ալ վրան նստելով
կերգես մինչեւ որ երգդ վերջանայ եւ այսպէս
փոխնիփոխ զիրար կը տանինթբ:

- Շատ լաւ, ըսաւ երիտասարդը, եւ
սատանան ցատբեց անոր կռնակը սատանայական
երգ մը սկսելով: Քանի մը վարկեան վերջ
երգը վերջացած Էր եւ երիտասարդը իր բեռը
սատանային փոխանցելով ելաւ անոր ուսերուն
վրան փառաւոր մը նստաւ ու սկսաւ երգել.

- Lo, լա, լի, լօ, լա, լի, լօ, լա,
լի, լօ լա, լի: Ու այսպէս ժամերով երգեց:

Սատանան յոգնած ու արիւն բրտինք մտած
գլուխը վերցուց ու ըսաւ.

- Բարեկամ, այդ ի՞նչ տեսակ երգ Է որ
դեռ չի լմնցաւ:

- Ասիկա պապենական ազգային երգ մըն է
եւ բաւական երկար կը տեւԷ դեռ, ու դարձեալ
սկսաւ իր լօ, լա, լի, լօ, լա, լի, երգին:

Սատանան չափազանց յոգնած` ալ սկսաւ իր
բայլերը դանդաղեցնել եւ գլուխը անգամ մըն
ալ դարձնելով նորէն տրտնջալ սկսաւ, իսկ մեր
երիտասարդը անոր վրան հեծած միշտ կերգէր.

- Lo, լա, լի, լօ, լա, Lh:

Սատանան յոգնած ու տքնած՝` շատ անգամ
կը դառնար ու կը գոչէր.

- Հէյ, կեավուր օղլի կեավուր, այդ
քու լօ, լա, լի, Lon դեռ չի լմնցա՞ւ:

Երիտասարդը սակայն կը շարունակէր իր
աննման երգը եւ կը պատասխանեէր.

- Քիչ մնաց, բարեկամ, բիչ մնաց, բաւա-
կան մըն ալ քալէ եւ երգս կը լմննայ:

Ու մեր ԿԷյվէ գիւղին մէջ` մամիկները
կը պատմեն թէ սատանան աշխարհի ծայրն հասած
Է իր բեռան տակ կքած, բայց երիտասարդ Հայը
դեռ իր երգը չէ լմնցուցած:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ
ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ

ՄՈՒՍՈԼԻՆԻԻ ՊԱՏՈՒԷՐԸ

Իտալիոյ երկաթէ վարչապետը, Մուսոլինի,
Թօրինոյի Հայ որբուհիներուն այցելած ատեն
անոնցմէ ամԷնէն փոքրը իր մօտ կանչած Է եւ
հարցուցած.

- Ո՞ւր են հայրիկդ ու մայրիկդ:

- Չեմ գիտեր, ես շատ պզտիկ էի երբ
զիրենբ կորսնցուցի:

- Աքսորի ատեն որո՞ւ բով մնացիր դուն:

- Զիս արաբները իրենց տունը տարին,
հոն ես շատ տխուր էի, ամէն օր զիս կը
ծեծէին եւ անօթի կը պահէին:

- Ի՞նչպէս հոս անցար:

- Ագլիացիները երբ եկան` ես տունէն
անոնց բով փախայ:

- Ինչպէ՞ս բաժնուեցար:

- Խելօբիկ կով մը կար, անիկա երբեբ
ինծի չարիբ չէր ըրած, ճերմակ ճակատ մը
ունէր, գրկեցի համբուրեցի եւ մնաս բարով
ըսի ու փախայ

- 10 - ԱՐԱՐԱՏ

Արաբներուն քովէն:

Մուսոլինի, Իտալիոյ այդ զօրաւոր
մարդը, իր երկու սրունքներուն վրայ դողդղալ
սկսաւ, թաշկինակը հանեց, ակռաները կրճտեց
եւ լալ սկսաւ... չըսելու համար քանի մը
բառեր եւ յետոյ՝

- Սիրելի հիւրեր, ըսաւ, սիրեցէջ նախ
ձեր հայրենիքը, Հայաստան, եւ յետոյ ալ
Իտալիան:

Իտալացի վարչապետին այս լայնամիտ
թելադրութիւնը ՀայաստանԷ տարագիր ամէն Հայ
որբի, ամէն Հայորդիի ուղղուած Է: Մենք,
Գանատայի Հայորդիներս, անշուշտ չենք
կրնար մոռնալ մեր ծագումը, նուիրական
սիրով մը կապուած ենք մեր ազգին ու մեր
հայրենիքին, եւ սակայն միեւնոյն ատեն պիտի
սիրենք Գանատան եւս, որովհետեւ այս ազատ
երկրին հիւրընկալութիւնը կը վայելենբ:

Նախ մեր հարազատ հայրենիքը` ու անոր
կողբին ալ` Գանատան:

Արտատպուած

ՐՈՊԻՆՀՈՒՏԸ ԵՒ ՄՍԱՎԱՃԱՌԸ

Րոպինհուտ Անգլիացի հռչակաւոր աւա-
զակապետ մըն Էր եւ մեծ անուն հանած Էր իր
զարմանալի կողոպուտներով: Իրեն ու իր
խումբին թաքստոցը ՇԷրվուտ անտառն En:

Քսան մղոն հեռուն, փոքրիկ pwnweh մը
կառավարիչը շահասէր եւ անիրաւութիւններով
հարստացած անձ մըն Էր եւ ժողովուրդը միշտ
կը կեղեջէր:

Անգամ մը Րոպինհուտ երբ անտառին մԷջ
կը բալէր, անցորդ մսավաճառ մը տեսաւ, զայն
կեցուց, անոր ձին, միսը, կառքը եւ զգեստ-
ները գնեց եւ մսավաճառի մը կերպարանքն
առնելով բաղաբ գնաց եւ փողոցները պտտելով
կը կանչէր.

- Թարմ միս, փաունտը երկու սէնթ, եկէք
գնեցէբ, տիկիններ եւ պարոններ:

ԱմԷն մարդ զարմացաւ, բանի որ մսին
փաունտը տասը սէնթ En ամէն տեղ եւ այս
մարդը մի միայն երկու սէնթի կը ծախէր:
Քաղաքն ամբողջ գնեցին, մինչդեռ միւս մսա-
վաճառները պարապ կեցած Էին: Հարցուցին
իրեն եւ հասկցան որ նոր մսավաճատռ մըն En,
հազարաւոր ոչխարներ ու արջառներ ունէր եւ
մտադրած Էր տարիներով բաղաբին աժան միս
կերցնել: Հարիւրաւոր հովիւներ կը հսկէին
իր հօտերուն եւ նախիրներուն:

Կառավարիչը լսելով նոր մսագործին
մասին, երկու թաշկինակին մէջ հարիւրական
ոսկի լեցուցած Րոպինհուտին եկաւ եւ առա-
ջարկեց անոր ոչխարի հօտերը ծախել: Երկուքն
ալ համաձայնեցան եւ իրենց ձիերն հեծած`
ճամբայ ինկան դէպի ՇԷրվուտ անտառը:

Երբ հոն հասան, կառավարիչը բազմաթիւ
եղջերուներ տեսնելով հոս ու հոն, վախցաւ
եւ հարցուց.

- Մենք ո՞ւր կերթանք այսպէս:

- Ասոնք մեր հօտերն են, ըսաւ աւազակա-
պետը եւ փողը հնչեցուց:

Ու ահա յանկարծ ծառերուն ետեւէն ու
ամէն ուղղութենէ ընկերները վազելով եկան,
կառավարիչը կողոպտեցին, ձին առին եւ
պատուիրեցին անոր այլեւս բաղաքին ժողո-
վուրդը չի հարստահարել ու յետոյ զայն
մինչեւ բաղաբին մօտ ճամբայ դնելով արձա-
կեցին ու իրենք Շէրվուտ անտառը վերադարձան:

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ
ԵՓՐԵՄ ՔԻՒՊԻՒՔԵԱՆ

ՄՕՐԵՂԲԱՅՐ ՏԻՔՍԻՆ ՈՒ ՊԶՏԻԿ ԽՈԶԸ

Մօրեղբայր Տիբսին, ծերուկ նապաստակը,
օր մը ուրախ զուարթ վազելով դուրս ելաւ
անտառէն, տաբ արեւին նայեցաւ ու ինբջզինբը
շատ երիտասարդ

- 11 - ԱՐԱՐԱՏ

զգաց, աչքերը հոս ու հոն, վեր ու վար
դարձուց եւ խոտերուն մէջէն քիթը շարժելով
ըսաւ.

- Կուզեմ գիտնալ թէ որո՞նք են սա
տղաքը. մեր այսօրուան հաւաբոյթին խօսք
տուած Eh իրենց հանդիպիլ եւ խաղերնին
դիտելով վճիռ տալ թէ ո՞վ Է միշտ յաղթողը:
Բայց բոլոր տղաբը հոս չեմ տեսներ, կերեւի
օրիորդ մուկը իր աշակերտներէն շատեր դպրոցը
պահած Է, ինչ որ շատ գէշ բան մըն Է ըրածը:

ճիշտ այն ատեն մեր Մօրեղբայր Տիբքսին
ոտքի հետքեր տեսաւ, լաւ մը քննեց եւ
հասկցաւ թէ աղուէսի, շունի, սկիւռի եւ խոզի
յետբերն էին: Մեր նապաստակը բիչ մը անդին
տեսաւ որ բանի մը քարերով բառ մը գրած Էին
եւ կարդալով օրիորդ խոզին գիրն ըլլալը
հասկցաւ եւ կը նշանակէր թէ վտանգ կար այդ
կողմերը:

ճիշտ այն ատեն անտառաբաղաքին բոլոր
տէր եւ տիկին, պարոն եւ օրիորդ նապաստակ-
ներն ու սկիւռները հաւաքուած Էին եւ իրենց
խաղերուն սկսած` երբ օրիորդ Ֆաթիման,
դրացի օրիորդ խոզը, վազելով լուր տուաւ
թէ փրոֆեսոր աղուէսը կուգար բոլորն ալ
գոլէճ տանելու: Ամէնքն ալ իրենց տուները
փախան եւ պատուհաններէն նայիլ սկսան:

Քիչ մը անդիէն կուգար նաեւ Պր. ճաքօն,
ուրիշ անունով իշխան շուն կամ պարոն ոստի-
կանապետ:

Մեր ոստիկանը ձերբակալեց փրոֆէսոր
աղուէսը, որովհետեւ, ըստ տիկին աղուէսին,
պարոն փրոֆէսորը սխալմամբ մԷկ հնդկահաւ
եւ երկու սագ բերած Էր գոլէճ անոնց անտառի
գիտութիւններ սովրեցնելու համար:

Պզտիկ խոզը չար ժպիտով մը Մօրեղբայր
Տիքսիին նայեցաւ:

ԳԷՆՖԻԼՏ
ՄԿՐՏԻՉ ԱԴԱՄԵԱՆ

Մեծ մա Էս լսած

ԲԻՒԶԱՆԴ ԹԱԳԱՒՈՐ
-Շարունակութիւն եւ վերջ-

Երբ Ցաւակ այս բաները լսեց մօրը շատ
մը հարցումներ ըրաւ ըսելով.

- Մայրիկ, աշխարհի վրայ մեզմէ զատ
մէկը կա՞յ, հայրիկ ի՞նչ ըսել Է, տուն ի՞նչ
Է, մեռնիլ ի՞նչ Է:

Մայրը ամէն հարցումի պատասխանեց եւ
երբ Ցաւակ մեռնելու նշանակութիւնը հասկցաւ
շատ ցաւեցաւ եւ ծունկի գալով աղօթեց Աստու-
ծոյ: Սրբուհի անգամ մըն ալ համբուրեց
Ցաւակը եւ իր ցաւերուն մէջ քնացաւ:

Ցաւակ ասդին անդին գնաց բայց այծը չի
կրցաւ գտնել.

- Սեւուկ, Սեւուկ, կանչեց, բայց բնաւ
ձայն մը չի լսեց: Իր մօրը բով գնաց եւ
անգամ մըն ալ աղօթեց` խնդրելով որ Աստուած
իր մայրը մահԷ հեռու պահԷ:

Անդին, թագաւորական պալատին մէջ,
Բիւզանդ օրէ օր ինքզինքը կանիծէր եւ շատ
տխուր En:

Ձմեռուան պայծառ առաւօտ մը, պալատա-
կաններն իր մօտ գալով ուզեցին զինքն
ուրախացնել եւ խնդրեցին որ իրենց հետ
որսորդութեան երթար: Բիւզանդ հաւանեցաւ
եւ բազմաթիւ պալատականներով եւ զինուոր-
ներով բալել սկսան: Շատ չանցած մեծ անտառ
մը հասան եւ Բիւզանդ իր հետեւորդներուն
դառնալով ըսաւ.

- Առաջին որսը շահողը նուէր մը պիտի
ստանայ:

ԱմէԷնքն ալ մԷկ մէկ ուղղութեամբ գացին,
իսկ Բիւզանդ մինակը, տարբեր կողմ գնաց:
ԿԷսօր էր, երբ թագաւորն հեռուն վայրի
կենդանի մը նշմարեց: Կամաց կամաց անոր
մօտեցաւ, բայց կենդանին զինք տեսնելով
փախիլ սկսաւ: Թագաւորը ծունկի գալով կրա-
կեց, բայց կենդանին հովի արագութեամբ մը
կորսուեցաւ անտառին

- 12 - ԱՐԱՐԱՏ

մէջ: Բիւզանդ անոր հետբերուն ուղղութեամբ
գնաց: Ձիւնը շատ խորունկ Էր եւ պայծառ
արեւը վերէն կը ժպտէր որսորդներուն վրայ:
Քիչ վերջ Բիւզանդ նորէն միեւնոյն այծը
նշմարեց եւ բիչ մը մօտեցաւ: ճիշտ այդ վար-
կեանին ուրիշ վեց պալատականներ ալ միեւ-
նոյն կենդանին կը հալածէին: ԱմԷնքն ալ
կրակեցին եւ միայն Բիւզանդինը կենդանին
վիրաւորեց:

Այծեամը լեղապատառ վազել սկսաւ եւ
թագաւորն անոր կը հետեւէր` ճերմակ ձիւնին
վրայ թողուած արեան բիծերուն նայելով:
Երկուքն ալ լաւ մը յոգնած Էին, բայց շատ
չանցած խեղճ անասունը ծակԷ մը ներս ցատբեց
եւ աներեւոյթ եղաւ: Բիւզանդ պահ մը ծակին
առջեւ կանգ առաւ եւ յետոյ ինքն ալ ներս
մտաւ, քիչ մը բալեց, կանգ առաւ եւ ասդին
անդին քննել սկսաւ: Ու ահա այդ խաւար
քարայրին մէջ, խոտԷ անկողնի մը վրայ մէկուն
դէմքը նշմարեց, որ չոր շիւղերուն մէջէն
բարձրացաւ:

Բիւզանդ ետ ետ բաշուեցաւ եւ դռան քով
գնաց` իր մարմինը դող ելած:

Ի՞նչ Էր տեսածը, որո՞ւն դէմքն էր
ատիկա, հոդ ի՞նչ կընէր, այդ ամայի քարայրին
մէջ: Ծակին մԷջէն պզտիկ լոյս մը կիյնար
այդ նիհար, դեղին, հիւանդոտ դէմբին վրայ:
Բիւզանդ նշմարեց իր սիրելի կնոջ դէմբը եւ
Զուզուած ըսաւ.

- Ո՞վ ես դուն, ոսկորէ ոսկոր եւ
արիւնէ արի՞ւն ունիս, այդ դէմբով իմ կինս
կը ներկայացնես: Պաղ սարսուռ մը անցաւ
թագաւորին մարմնէն եւ վախով լեցուեցաւ:
Բայց Սրբուհի պատասխանեց.

- Ինծի մօտեցիր:

Բիւզանդ աւելի վախցած մօտեցաւ: Իսկ
Սրբուհի իր հիւանդ մարմինը վերցնելով նստաւ
ու ըսաւ.

- Բիւզանդ, իմ սիրելի ամուսինս, ես
Սրբուհին եմ:

Թագաւորը մօտեցաւ, գրկեց ու համբուրեց
իր կինը եւ աղօթեց: Յետոյ գրպանէն պզտիկ
սուլիչ մը հանեց եւ անգամ մը զայն սուլելէ
վերջ գրպանը դրաւ:

Ցաւակ այս ձայնէն վախցած ներս վազեց
եւ իր մօրը բովն ալ ուրիշ մը տեսնելով ալ
աւելի սարսափած ճիչ մը արձակեց: Թագուհին
տղուն գլուխը շոյելով եւ զայն գրկելով
ըսաւ.

- Տղաս, ահա ասիկա Է քու հայրդ:

Բիւզանդ, ուրախութենէն յուզուած, ալ
zh կրցաւ իր արցունքները զսպել տեսնելով
իր զաւակը: ԱտկԷ առաջ բնաւ sEn լսած թէ
զաւակ մը ունէր:

Թագաւորն անգամ մըն ալ սուլեց եւ ահա
պալատականներն հաւաքուեցան քարայրին շուրջը
եւ մեծ եղաւ իրենց ուրախութիւնը երբ տեսան
իրենց սիրելի թագուհին: Թագաւորն անմիջա-
պէս զինուորներու ջոկատ մը ղրկեց քաղաբ
հրամայելով որ Հեթումն անմիջապէս բանտ
նետեն մինչեւ իր վերադարձը:

Անմիջապէս մեծ սեղան մը պատրաստուեցաւ
անտառին մէջ ամէն տեսակ համեղ կերակուր-
ներով: Ցաւակ իր կեանքին մէջ այդ բաները
տեսած չԷր, ուստի շատ հարցումներ ըրաւ եւ
թագաւորը ամէնուն ալ պատասխանեց:

Միւս օրը մայրաքաղաքը մեծ տօնախմբութ-
եան մէջ Էր, հանդէսներ, խաղեր, պարեր,
խրախճանքներ տեղի ունեցան: Ամբողջ ժողո-
վուրդը անսովոր ուրախութեամբ լեցուած En
իր սիրելի թագուհին մեռած »ըլլալուն եւ
գտնուելուն համար:

Շաբաթ մը վերջ բաղաբին խոշոր հրա-
պարակին վրան բարձր սիւն մը տնկեցին եւ
Հեթումը վրայէն կախեցին, որովհետեւ թագ-
ուհին այդ չար մարդուն բոլոր ըրածները
պատմած Էր: Իսկ Թորոսն ու Սարգիսը պալատ
կանչուեցան, թագաւորը զանոնբ իր ներկայութ-
եանն ընդունեց եւ մեծ գումարներով ու
պատիւներով

= 13 -

վարձատրեց:

Շատ տարիներ անցան եւ թագաւորն ու
թագուհին երջանիկ ապրեցան ու օր մըն ալ
Թագուհին մեռաւ մեծ սուգի մէջ ձգելով
ամբողջ երկիրը:

Այծեամը, որ իրական ազատարար մը եղած
էր, շատ լաւ կերպով կը խնամուէր, բայց երբ
թագուհին մեռաւ, ամէն օր կերթար եւ անոր
գերեզմանին վրան կուլար: Ծառաներ զինք
փնտռելու կելլէին եւ շատ կը զարմանային հոն
գտնելով` միշտ քնացած հողակոյտին բովիկը:
Զայն կարթնցնէին եւ կը բերէին տուն: Օր
մը երբ դարձեալ զայն փնտռելու ելած Էին,
գտան որ ան իր սիրելի տիրուհւոյն գերեզ-
մանին վրայ մեռած En:

Թագուհիին մահէն շաբաթ մը վերջ այծ-
եամն ալ բարի թագուհիին քով թաղեցին:

Ցաւակ երկրին գահը ժառանգեց եւ շատ
իմաստութեամբ կառավարեց զայն: Պատմութիւնը
կըսէ թէ այդ երկիրը Ցաւակէն աւելի իմաստուն
եւ անկէ աւելի արդարասէր թագաւոր մը դեռ
ունեցած չԷ:

ՎԵՐՋ

ԳՐԻԳՈՐ ԱԶՆԱՒՈՐԵԱՆ

ՄԱՐՏԻՐՈՍԻՆ ԵՐԱԶԸ

Մարտիրոս օտար երկրի մը մէջ կապրէր
իր ծնողաց հետ: UpunnEu վերջ գաղթած էին:
Շատ խելացի տղայ մըն Էր եւ թէ տան մէջ եւ
թէ դպրոցին մէջ ամէնէն կը սիրուէր: Շատ
անգամ իր մօրը եւ հօրը պատմութիւնները
լսելով միտքը դրած Էր մինչեւ վերջը սիրել
իր ազգը եւ օգնել Հայաստանին, որուն մասին
այնքան խանդավառ կերպով կը խօսէին թէ
հայրիկը եւ թէ իր հօրը հետ խօսող բոլոր
տարէԷց մարդիկը: Շատ կը փափաբէր շուտ մը
մեծնալ, դրամ վաստկիլ եւ Հայաստան երթալ
իր պապերուն ապրած տեղը ինբն ալ ապրելու
համար:

[ 613 ]

ԱՐԱՐԱՏ

Անգամ մը երազին մէջ տեսաւ որ
Հայաստանի մէջ կը գտնուի: Հայոց մայրա-
բաղաբը ամէն կերպով զարդարուած եւ գեղեցիկ,
փողոցները ժամանակին ապրած եւ մեծ հերոս-
ութիւններ ըրած անձերու անունով, Հայ
վաճառականներ ամէն կողմ: Դիտեց Հայ Արի-
ներու տողանցբը եւ ինքն ալ անոնց միացաւ:
Տեսաւ Հայ զինուորները, Հայկական համա-
զգեստով, մէկ մէկ կտրիճներ, ինքն ալ
զինուոր գրուեցաւ: Պարզ զինուոր մըն En
առաջ եւ կամաց կամաց բարձրանալով զօրապետ
մը եղաւ: Տղաբ կը հիանային իր վրայ եւ
երկիրը ապահով Էր թշնամիներԷ: Ու միտբը
ինկաւ իր ծնողաց պատմածները, կոտորածներ,
եւ օր մըն ալ հրաման ըրաւ իր զօրբերուն
արշաւելու թշնամի երկիրը եւ ազգին վրէժը
լուծելու: Փառաւոր ու գեղեցիկ Արարատի
ստորոտը պատերազմը տեղի ունեցաւ եւ
յաղթանակներ շահեցան:

Առտու Էր եւ մայրիկը եկաւ արթնցնել
Մարտիրոսն իր անուշ երազէն:

Քանի մը տարի անցած Է այդ երազէն
ի վեր եւ այսօր Մարտիրոս երիտասարդ մըն Է
եղած, գոլէճ կերթայ եւ անմիջապէս որ զայն
լրացնէ մտադրած Է Հայաստան երթալ իր
երբեմնի երազը իրականացնելու համար:

ԵՐԱՄՈՍԱ
ԿԻՒԼՊԷՆԿ ՄԻՒՃԷՐԷՏԵԱՆ

ԱՌԱՒՕՏ

Կանուխ, շատ կանուխ, աներեւոյթ
կամարին ետեւէն արեւի փայլուն ճառագայթները
դուրս կը խուժեն աշխարհն իր խոր քունէն
արթնցնելու համար:

Onenhy թռչնիկն իր բոյնէն դուրս կը
ցատքէ եւ իր երգով կը թոթռացնէ պարտէզ ու
ձոր:

ժիր մեղուն արդէն տզզալ սկսած Է եւ
ծաղիկներ կը փնտռէ: Քնբոյշ ծաղիկներն
արթնցած են եւ նազանքով կը բարեւեն աջ ու
ձախ եւ հազարումէկ

- 14 -

օրհնէնբքներ կուտան Անոր, որ աննման առաւօտը
հրաշակերտած եւ պարգեւած Է աշխարհին:

Զանգակները, մեր եկեղեցիներու հայրենի
զանգակները կը ղօղանջեն իբրեւ յուշարար-
ներն հինաւուրց աւանդական վսեմ հաւատքին`
հրաւիրելով զաւակները անցեալի բարեպաշտ
հաւատացեալներուն` աղօթարանի կամարներուն
տակէն փառաբանելու զԱյն, որ ամէն օրհնութ-
եանց հեղինակն ու պահպանիչն Է:

ՏՐԷՅԹԸՆ
ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԵԱՆՔԷՆ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ

ՖԷՐԿԸՍ.- Տարեվերջին քննութեանց առթիւ
Յարութիւն Պօտուրեան, վարժարանի միակ Հայ
աշակերտը, ընդհանուր աշակերտներու մԷջ
ամենաբարձր միջին նիշն ստացած Է եւ պատիւ -
ներով դասարանը փոխած:

ՌԱԹՍԷՅ.- Իր դասարանի առաջնութիւնը
շահած` այս տարի պատուով կը թեւակոխէ
Փրպլիբ Սբուլի բարձրագոյն դասարանը:

ՀԷՅԿԸՐԶՎԻԼ.- Գէորգ Գէորգեան, իր
կարգին երկրորդ աշակերտն հանդիսացած եւ
պատուով շրջանաւարտ Փրպլիբք Սբուլէն: Գալ
տարի Հայ Սբուլ մտնելու առաջադրութիւն
ունի:

ՐԻՃՎԻԼ.- Երուանդ Մաքինիստեան եւ
Գուրգէն Կարկաեան իրենց դասարանին մէջ միակ
իրենք եւ ընդհանուր դպրոցին մէջ պատուով
կարգերնին փոխող երեք աշակերտներէն երկուքը
հանդիսացած են:

ՎԱՐՍՕ.- Լեւոն Գրիգորեան իր կարգին
մէջ միակ աշակերտը, որ պատուով դասարանը
փոխած Է:

ՔԷՆՖԻԼՏ.- Գալուստ Քիզիրեան պատուով
իր դասարանը փոխած:

[614]

ԱՐԱՐԱՏ

ՎՕԼԸՍՊԸՐԿ.- Իր կարգին քառասուն
աշակերտներուն մէջ առաջին եղած եւ պատուով
դասարանը փոխած, Գրիգոր Ազնաւորեան, որ
դպրոցին միակ Հայ աշակերտն ալ Է:

ՓՕՐԹ ՓԷՐԻ.- Փոքրիկն Խաչիկ Աճէմեան,
իբրեւ կարգին լաւագոյն աշակերտներէն մէկը`
դասարանը փոխած Է:

ՔԼԷՅՆՊԸՐԿ.- Օննիկ Շանկաեան Փրպլիք
Սբուլէն շրջանաւարտ. կառաջադրԷ Հայ Սքուլ
յաճախել` եթէ իր պարագաները ներեն:

Յուսիկ Վարդանեան դասարանը փոխած:

ՊԷԼՎՈՒՏ.- Յովսէփ Խելացեան պատուով
շրջանաւարտ Փրպլիք Սքբուլէ:

ԳԷՆՊՕՐՕ. - Մամբրէ Շիրինեան եւ
Հայկազուն Յակոբեան յաջողութեամբ աւարտած
են Փրպլիք Սքուլը եւ կառաջադրեն Հայ Սքուլ
մտնել:

ԵՐԱՄՈՍԱ.- Փոքրիկն Սարգիս ճԷյլԷզեան
պատուով իր դասարանը փոխած:

ԾԱՆ. ԽՄԲ.- Վերի տեղեկագրին մանրա-
մասնութեանց մեծ մասը բաղուած Է տեղական
թերթերէ` մեր Հայորդիներու կողմէ ղրկուած:
Դեռ պիտի լսենք ուրիշ Հայորդիներու մասին
եւ պիտի տեղեկագրենբ յաջորդիւ:

ՊՏՈՅՏ ԵՒ ՀԱՒԱՔՈՅԹ

Յուլիս 2ին Հալտիմընտ գաւառի ագարակ-
ները ցրուած Հայորդիներս, թուով 32, հաւաք-
ական պտոյտ մը ունեցանք, զանազան մրցում-
ներով եւ զուարճալիքներով խառն: Ամէնուս
համար ալ ուրախալի առիթ մըն Էր այդ օրը,
մէկզմէԷկ տեսնելու, իրարու հետ խօսելու մեր
մայրենի լեզուով եւ մեր խօսակցութեանց
ընթացքին յիշելու մօտիկ անցեալը, երբ միեւ-
նոյն յարկի ներբեւ եղբայրական մթնոլորտ
մը կը վայելէինջ:

- 15 - ԱՐԱՐԱՏ

Հաւաքատեղին En Onn ՄԷյթլընտ, ԼԷյք
Էրիի մօտ վայր մը: Լողալու մրցումներ եւս
ունեցանք:

Ծան. Խմբ. Վերի հատուածն ամփոփած ենբ
Օննիկ Ատուրեանի մէկ երկայն նամակէն:

ԴԱՇՏԱՀԱՆԴԷՍ ՄԸ

Թօրօնթոյի Հայ Երիտասարդաց Միութիւնը
Յուլիս 2ին դաշտահանդէս մը սարքած Էր Հայտ
Փարքին մէջ: Ագարակներ ցրուած Հայորդիներէն
շատեր եւս հրաւիրուած Էին, նաեւ ես Պր. Ս.
Ասատուրեանի հրաւԷրով:

Ագարակատէրս զիս հաւաքավայրը տարաւ
եւ բաւական փնտոտուբԷէ վերջ խումբին միացայ:
Առաջին անգամն Էր որ Հայ երիտասարդները
կը տեսնէի, նաեւ բարեկամս, որուն հետ միայն
թղթակցած Էի նախապէս:

Երիտասարդներ ֆութպօլի խաղի սկսան եւ
զիս ալ հրաւիրեցին մասնակցելու: Նախընտրեցի
դիտել միայն` թերեւս քիչ մը ամչկոտ
ըլլալուս համար: Լաւ խաղցողներ էին: Ֆութ-
պօլէն վերջ վազելու մրցումներն սկսան,
որոնց մէջ երիտասարդներէն շահեցաւ Պր. 3.
Սողիկեան, իսկ օրիորդներէն Մ. Գոյումճեան
առաջին եւ Թ. Թաշճեան երկրորդ:

ճաշը շատ ընկերական եւ հաճոյալի
անցաւ: Պարոններէն մէկը անունս հարցուց եւ
յետոյ ուր տեղացի ըլլալս. շատ փոքր հասակէս
ամէն ինչ կորսնցնելուս համար ուր տեղացի
ըլլալս չեմ յիշեր ըսի: Վերջէն հասկցայ որ
անունս փոխանակ Հայկ Մանուկեանի Հայկ
ճանօեան արձանագրուած Էր:

ճաշէն վերջ Պր. Ասատուրեան աճուրդ մը
բացաւ, երբ ագարակապետս եկաւ ու ես ստիպ-
ուեցայ բաժնուիլ այդ հաճոյալի հաւաքոյթէն՝
երջանիկ օր մը վայելած:

ՎՈՒՏՊՐԻՃ
ՀԱՅԿ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Նախապէս յայտարարուած պատրաստ

գումար` 30.25
Հայկ Մանուկեան «25
Յարութիւն Պօտուրեան «25
Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան .25
Խաչիկ Աճէմեան 1.00
ԳՈՒՄԱՐ 32.00 տլ.

ՄԱՆՐ ԼՈՒՐԵՐ

Անցեալ երկու ամիսներու ընթացքին
բազմաթիւ Հայորդիներ Հէմիլթըն այցելեցին:
Պր. Ալիքսանեան Օգոստոսի ընթացքին
պիտի այցելէ բոլոր Հայորդիներու ագարսկ-

ները եւ անոնց վիճակին մասին ընդարձակ
տեղեկագիր մը պիտի երեւի Արարատի յաջորդ
թիւին մԷջ:

Պր. Ա. Պէզազեան, Նիւ Եորջէն, երկու
շաբաթի չափ Գանատա անցուց. եկած Էր զատ
զատ ագարակներ տեղաւորուած իր երկու
եղբայրներուն, Արշաւիրի եւ Վաղենակի
Միացեալ Նահանգներ տանելու համար կարգա-
դրութիւններ ընելու: Պր. ՊԷզազեան Նիւ Եորք
եկած Է իր մօր հետ երկուբուկէս տարի առաջ:
Հետաքրբրուելով Արարատի յառաջդիմութեամբ
եւ գնահատելով թափուած աշխատանքը` Պր.
ՊԷզազեան մեկնեցաւ Նիւ Եորք թերթին տարած-
ման նպաստելու առաջադրութեամբ:

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՐԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄԸ

Թերթիս գրական մրցման առաջին բաժինը,
տասը թիւերու բոլոր յօդուածներու համառօտա-
գրութիւնը փակուեցաւ` Մամբրէ Շիրինեան
առաջին եւ Արշաւիր ՊԷզազեան երկրորդ
հանդիսանալով: Առաջինը կըստանայ գեղեցիկ
հեծելանիւ մը, երկրորդը հինգ տոլար:

- 16 - ԱՐԱՐԱՏ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ

ԿՐՕՆԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄ ՄԸ

Էնկլիբքըն Եպիսկոպոսական Եկեղեցւոյ
բարձրաստիճան հոգեւորականներէն շատեր
վերջերս սկսած են լրջօրէն հետաբրքրուիլ
Գանատայի Հայոց կրօնական կեանքով եւ
սկզբունքով ընդունած են իրենց յառաջիկայ
եկեղեցական վեհաժողովին ներկայացնել
2500 - 3000 տոլարի պիւտճԷ մը Օնթարիօ
նահանգի Հայերու համար Հայ քահանայ մը
պահելու, որ կարենայ այս երկրի Հայութեան
կրօնական եւ ընկերային ծառայութիւն մատու -
ցանել ըստ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ աւանդ-
ութեանց:

Այս շարժումին գործօն ազդակ մը եղած
Է Պր. Լեւոն Պապաեան, որ իր կարգին
պատրաստակամութիւն յայտնած Է անձնապէս
դիմագրաւել նիւթական որեւԷ պատասխանա-
տուութիւն, որ կրնայ պատահիլ ընդունուած
պիւտճԷԷն դուրս:

ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ ՄԸ

Գանատայի Միացեալ Եկեղեցին ՀԷմիլթընի
Օլ Փիփըլզ Չըրչի հովուութեան կանչած Է
Վեր. Միհրան Կարապետեան, որ Յուլիսէն
սկսեալ արդէն իր պաշտօնին ձեռնարկած Է:
Յիշեալ վերջին 18 տարիներուն Արեւմտեան
Գանատայի Անգլիախօս եկեղեցիներու կը
պաշտօնավարէր: Քաղաքիս ուրիշ օտար համայնբք-
ներու կարգին, Վեր. Կարապետեան իր կրօն-
ական եւ ընկերային ծառայութիւնն ի սպաս
պիտի դնԷ նաեւ Հայ գաղութին:

ԱմԷն Կիրակի Կ. Ե. ժամը երեբջին
Հայերէն պաշտամունք կը կատարուի Օլ Փիփըլզ
եկեղեցիին մէջ: Հովիւին ընդունելութեան
ժամերն են Բշ., Գշ., Դշ. եւ Եշ. օրերը
առտուան ժամը 9-12 վերոյիշեալ եկեղեցիին
մէջ: Իր բնակարանի հասցէն Է 1 Շէրմըն
Էվընիւ Նօրթհ եւ հեռաձայնի թիւն Է Կար.
5732:

Բարեկամիդ թելադրէ որ ինքն ալ բաժանորդա-

գրուի ԱՐԱՐԱՏԻՆ:

ԴԱՇՏԱՀԱՆԴԷՍ ՄԸ

Գանատայի Երիտասարդաց Միութեան
Թօրօնթոյի մասնաճիւղը իր 2րդ տարեկան
դաշտահանդէսն ունեցաւ Յուլիս 2ին Հայ
Փարբի մԷջ: Երկսեռ բազմութիւն մը փութա-
ցած En հանդիսավայրը: Միութիւնը հրաւիրա-
գրեր ղրկած Էր նաեւ ճօրճթաունի ցրուած
տղայոց եւ անոնցմէ 15 հոգի ներկայ էին եւ
շատ գոհ տպաւորութեան տակ մեկնեցան:

ճօրճթաունի տղայոց կողմէ Հայկազ
Մեսրոպեան խօսք առաւ` յայտարարելով թէ իր
ընկերներուն հետ շատ ուրախ Է այդ դաշտա-
հանդէսին ներկայ գտնուելուն եւ այդքան
երիտասարդ ընկերներու հետ ծանօթանալուն
համար:

Մեր դեռատի ընկերը գովեց նաեւ մեր
Միութիւնը եւ ինքն ալ ուզեց արձանագրուիլ
իր օգնութեան բաժինը բերելու համար աւելի
փոբր ընկերներու: Ունեցանք նաեւ ուրիշ նոր
անդամ մը:

Մեր Միութեան նպատակն եղած Է օգնել
ճօրճթաունեան մեր տարագիր եղբայրներուն
եւ ուրախ ենբ որ կամաց կամաց սկսած ենբ
տեսնել մեր գործին արդիւնքը, ինչ որ մեզ
կը բաջալերէ:

Քանի մը առարկաներու աճուրդով եւ
նուիրատուութիւններով օրուան ծախբերը
փակեցինք: Դաշտահանդէսին մուտքը ձրի Էր:
Աւելի քան յիսուն hnghE բաղկացած ներկա-
ներու բազմութիւնը ցրուեցաւ գոհ տպաւորութ-
եան տակ` յաջողութիւն եւ յարատեւութիւն
մաղթելով Միութեանս:

ԼՐԱՏՈՒ

Մեր բաժանորդներէն կը խնդրենք որ
բարեհաճին իրենց բաժնեգինները ժամանակին
ղրկել:

THE ARARAT MONTHLY

Post Office Box 184,
Hamilton, Ont. Canada.

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ

Օրկան եւ ժամադրա-
վայր Գանատայի Հայ-
որդիներու Միութեան:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Տարեկան տասը
թիւերու համար )
Zoe or
սահման` մէկուկէս (| Ml
տոլար:
ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ
Ա. Ղ. Ալիքսանեան

ՀԷՄԻԼԹԸՆ
ԾԱՆՕԹՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Արարատ պատանեկան ամսաթերթ
մըն Է, որուն հիմնադիրներն ու
աշխատակիցներն են 11 - 18 տարեկան
որբ Հայորդիներ, նախապէս ճօրճթաունի
Ագարակատան սաներ, եւ այժմ ցրուած
գանատական ագարակներու մէջ:

Այս թերթին նպատակն Է Հայ-
աշխարհէն բոլորովին հեռու ապրող
ազգին այս թանկագին բեկորներուն
հասնիլ ամսէԷ ամիս իրենց լեզուով ու
գրիչով, անոնց մէջ ազգային ոգին
վառ պահել եւ պատրաստել զանոնք
հարազատ մեծնալու եւ իրենց բաժինը
բերելու վաղուան Հայ կեանքի եռու-
զեռին մԷջ:

Թերթին ընթացիկ ծախբերը կը
մատակարարուին մի միայն բաժանորդ-
ներու եւ համակիրներու օժանդակութ-
եամբ եւ քբաջալերանբով:

Վերջին մէկ տարուան ընթացքին
կարելի չըլլալով Արարատի նիւթական
պէտբքերը իր սեփական հասոյթներով
գոցել` հանրածանօթ առեւտրական Տիար

7,
ff

ARARAT MONTHLY
The only Armenian
paper printed in

British North

America.
Subscription
$1.25 a Year.

Address. -

“ARARAT MONTHLY”
P. O. Box 184,
Hamilton,
CANADA.

~

ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ, 1928

Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյէն, ծանօթ
նաեւ իբրեւ Որբերու հայրիկը, ամսա-
կան բսանըհինգ տոլարի նուիրատուու-
թիւն մը յատկացուցած Է թերթին
դադարումը կանխելու համար:

Արարատ, եւ Հայորդիներու Միու-
թիւնը բոլորովին չեզոք են եւ անկախ:
ANGLE կուսակցութեան մը ազդեցութ-
եան տակ չեն, բայց կը յարգեն Հայ
կազմակերպութիւններն անխտիր եւ
պէտք ունին անոնց բաջալերութեան եւ
անվերապահ համակրանքին:

Հայորդիներու Պատանեկան Կարմիր
Խաչը տեղական բնոյթ ունի: Այս
ակումբին բոլոր հասոյթները Գանա-
տական Կարմիր Խաչին կը փոխանցուին
եւ այս վերջինն ալ Հ. Բ. Ընդհ.
Միութեան, որուն խնամքին ներքեւ
հինգ տարիէ ի վեր որբուկ մը կը
խնամուի: Հայորդիներու Պատանեկան
Կարմիր Խաչի Ակումբը վաւերացուած
Է: Մինչեւ ցարդ այս գեղեցիկ կազմա-
կերպութիւնը մօտաւորապէս 400 տոլար
հասոյթ ունեցած Է:

Չա՞րժէր բաջալերել Արարատը:

[617]

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

ԱՐԱՐԱՏ

Շնորհակալութեամբ ստացած ենբ հետեւեալ

Տիար Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթօ,
Կարապետ Պօտուրեան, Ֆրանսա,
Պետրոս Իլվանեան,

Հրանդ Ալլահվերտի, Մօնթրիոլ,
Սարգիս Հաթապեան, Վառնա,

Ա. Նահիկեան, Սէնթ Լուիզ,

Վ. Վարժապետեան, ՉԷմբիըն,

Ա. Մանուկեան, Պուջրէշ,

Ա. Սիմոնեան, Տիթրոյթ,

Արամ Մէհթէրեան, Տիթրոյթ,
Մկրտիչ Սըլիեան, Թօրօնթօ,

Օր. Ե. Գաբրիէլեան, Քրաբջէթ,

3. Խանճեան, Տիթրոյթ,

Մ. Յարութիւնեան, Կրէնիթ Սիթի,
Պօղոս Թորոսեան, Տիթրոյթ,
Պալըգճեան Եղբայրբ, Ֆիլատելֆիա,

Կ. Կզիկեան, Ֆիլատելֆիա,
Ստեփան Սիրմաեան, Լօրէնս,

Ս. Ազնաւորեան, Տիթրոյթ,
Տէր Աթիկ Քահանայ, Ուստըր,
. Քէօֆթէրեան, Չիբակօ,

« Թուրիկեան, Տիթրոյթ,

. Լաբցեան, Տիթրոյթ,
. Տրիկեան, Մէթիւն,

. Մեսրոպեան, Lou Էնկըլըս,
. Ատիսեան, Տիթրոշթ,

. Թորիկեան, Ֆիլատելֆիա,
Տկ. Մարի Խրիմեան, Պրէտաքբ,
Գալուստ Թընկըրեան, Պրէտաքբ,
Արամ Ազատեան, ՊրԷտաք,
Օսկան Տէրեան, Ֆիլատելֆիա,
Յովհ. Տիարեան, Նիւ եորք,
Ա. Պապիկեան, Փօրթլէնտ,
Թովմաս Մանուկեան, ՊրԷնթֆօրտ,
Վահան Քիւրբճեան, Նիւ Եորք,
Յ. Խուկոեան, Հուայթինսվիլ,
Արշակ Աշճեան, Տիթրոյթ,
Խորէն Փիլիկեան, Պրէտաք,
Սահակ Կիտիշեան, Նիւ Եորք,
Sy. Ս. Մազման, Պրուքշար,
Մ. Շիրվանեան, Պօկօթա,

Ս. Վէմեան, Նիւ Եորք,

wyerpsrre

գումարները` իբրեւ նուէր եւ բաժնեգին:
50.
1.

ԲԻPԲԻԲPԲԻPPPPVNPNPPPPPNPPPPPPPPPPPPPPNԽVPNNԽNPOR

[618]

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԷ

Պր. Խ. Խոսրոֆեան, Տիթրոյթէն՝` մէկ
տարեկան Արարատ կը նուիրէ Հայորդիներէն
Վազգէն Զատիկեանի, Պրէմփթըն:

ԸՆԹԵՐՑՈՂԻՆ ՍԻՒՆԱԿԸ

Յարգելի Խմբագիր. - Մեզ, պատանիներուս
համար, ամենամեծ ծառայութիւնն Է որ կընէ
Արարատը: Ձեր աշխատանքը իսկապէս գնահատելի
Է: Ես այս պատանեկան թերթը կը գտնեմ
ուղղակի բոլոր Հայերու ԱՐԱՐԱՏԸ: Երբէք
չեմ նշմարած որեւԷ կուսակցութեան մը
շունչը անոր սիւնակներուն մէջ` ինչպէս
ոմանք չարամտօրէն կուզեն հաւատացնել: Իսկ
եթէ կան կուսակցութիւններ, որոնց գործելա-
կերպը համազօր Է Հայ ազգի իտէալներուն
հետապնդման, պէտք Է անոնց հետ սիրայոժար
կերպով յարաբերութիւն մշակել: Ահա ասիկա
Է իմ համոզումս:

ՇԻՔԱԿՕ
ՍՈՒՐԷՆ Տ. ՉԻԹՃԵԱՆ

Յարգելի Խմբագիր.- ԹԷ վիշտ, եւ թէ
հաճոյք կըզգամ ցեղիս դժբախտ բեկորներուն
գրութիւնները կարդալով: Կը փափաբէի որ
Արարատը աւելի մեծ ծաւալով լոյս տեսնէր:
Իսկ թելադրութիւնս պիտի ըլլար որ մեր Հայ-
որդիները իրենց պատմութիւնները առնէին ալ
աւելի Հայկական Կեանբէ եւ հետաբքրբրուէին

սովրիլ եւ գրել իրենց ցեղի անցեալը եւ
ներկան:

ՆԻՒ ԵՈՐՔ
ՅՈՎՀ. ՏԻԱՐԵԱՆ

ՏԱՐԱԾԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ ԵՒ ՔԱՋԱԼԵՐԵՑԷՔ
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԱՅՍ ՕՐԿԱՆԸ

LAMLADNUAS

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ՀԱՄԵՐԱՇԽՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Հէմիլթընի Հայ գաղութը ինբնայարգանբի
եւ իմաստուն հասկացողութեան ապացոյցը
տուաւ` անցեալ ամսու UEg ասպարէզ իջնելով
եւ Հայ Դպրոցի հարցը այս տարուան համար
եզական վճռականութեամբ մը լուծելով:

Հոգաբարձութեան ընտրութիւնը կատար-
ուեցաւ կատարեալ համերաշխութեամբ եւ
բացուած հանգանակութեան ամԷն Հայ մասնակ-
ցեցաւ իբրեւ ՀԱՅ: Նորընտիր վարչութեան
բուէարկած մէկ տարուան պիւտճէն բաւարարող
գումար մը ձեռբ բերուած Է արդէն եւ դպրոցը
վերաբացուած:

Այս աննախընթաց համերաշխութիւնը
ազգային գիտակցութեան իրական յաղթանակ մըն
Է եւ պատիւ կը բերէ ՀԷմիլթընի Հայութեան:
Մեր նորահաս սերունդը ազգային ոգիով դաս-
տիարակելու եւ ազգին դէմ չի դաւաճանելու
համար ուրիշ միջոց չիկայ: ԱմԷն Հայ ազգին
հանդէպ պարտականութիւններ ունի եւ ուրախ
ենք որ ՀԷմիլթընն ըմբռնած Է ատիկա:

Այո, կան անհատներ, որոնք կրնան որեւէ
պարտականութեան առջեւ ձեռընպահ մնալ, բայց
անոնք նժարը չեն թեթեւցներ եւ փայլող
կայծոռիկն իսկ խայթելու անզօր են:

Տարակոյս չիկայ թէ ՀԷմիլթընի հայու-
թիւնը, առաւելապէս գործաւորներէ բաղկա-
նալով անգամ, պիտի յաւերժացնէ գոյութիւն
առած համերաշխութիւնը եւ իր լումաներով
պիտի արդիւնաւորէ ազգային դրօշմ կրող ամէն
ձեռնարկ:

ԱմԷն տեղ փորձուած իրողութիւն մըն է
մեր մատաղ սերունդին ազգային դաստիարակ-

ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ 1928, ԹԻՒ 8.

ութիւնը անհատներու կամ հատուածներու
զոհողութեամբ միայն չի կրնար գոհացուցիչ
կերպով յառաջդիմել եւ միակ յաջողութիւնը
կապուած Է գաղութի հաւաբական գործակցութ-
եան` առանց կուսակցական կամ հատուածական
վերապահութեան:

Մենք կը հաւատանք թէ Ազգ. Վարժարանի
նորընտիր վարչութիւնը պատասխանատուութեան
կատարեալ գիտակցութեամբ մը պիտի արժեցնէ
իրեն հանդէպ տածուած գաղութին վստահութիւնը
եւ խղճամիտ գործունէութեամբ պիտի վարէ
աւելի քան յիսուն երկսեռ մանուկներու
կրթական գործը արդիւնաւոր տարի մը բոլոր-
ելով:

Ու այդ արդիւնաւոր շրջանը դափնեպսակը
պիտի ըլլայ վարչութեան եւ գաղութի փոխա-
դարձ քաջալերանբքին ու անվերապահ ձեռըն-
տուութեան` առանց կողմնակի փսփսուքներու
կամ ըսի ըսաւներու:

Համերաշխութիւնը ծուծն ու հոգին Է
ցեղին բարգաւաճման եւ յաւերժացման:

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ

Գանատահայ Միութեան Կեդր. Վարչութիւնը
հրաւիրած Է իր մասնաճիւղերը Միութեան Բ.
պատգամաւորական ժողովին ներկայացուցիչներ
ղրկելու ամսոյս 28hu:

Գաղութային այս կազմակերպութիւնը իր
գոյութեան հինգերորդ տարին կը թեւակոխէ
արդէն եւ գնահատելի կերպով օգտակար եղած
Է այս երկրի այն քաղաքներու Հայութեան, որ
ըմբռնած Է միութեան ոգին եւ գաղափարը:

Գանատահայ Միութիւնը շատ բաներ ունի
դեռ կատարելիբ

= Aces ԱՐԱՐԱՏ

այս գաղութին մէջ, եւ որպէսզի իր առաբելու-
թիւնը յաջողութեամբ եւ արդիւնաւոր կերպով
յառաջ տանի` պէտք Է որ ամԷն գանատահայ

անվերապահօրԷն համախմբուի անոր շուրջ`

մղում տալու համար միութեան գաղափարականին
անկախ կուսակցական կամ յարանուանական նկա-
տումներէ եւ անկաշկանդ անձնական հաշիւներԷ:

Այս ափերուն վրայ պէտք ունինք զօրեղ
կազմակերպութեան մը, մեր ազգային հմայքը
բարձր պահելու եւ մեր դիրքը ամրապնդելու
իբրեւ տիպար եւ որակով գերազանց գաղութ
մը: Իրողութիւն մըն Է որ մեր կրթական գործը
խղճալի երեւոյթ մը ունի եւ մեր հայրենի
եկեղեցին բոլորովին անտեսուած Է. մեր
նորահաս սերունդը դէպի ազգավտանգ
հանգրուանի մը կը դիմէ, գաղութային
կենսական հարցերու շուրջ մեր տարրական
իրաւունքներն անտեսուած են եւ ամէն կողմ
հակահայ բրոբականտ տեղի կունենայ: Գանատա-
հայ Միութեան անմիջական խորհրդածութեան
եւ լուրջ գործունէութեան արժանի հարցեր
են ասոնք:

Յառաջիկայ պատգամաւորական ժողովը
վստահ ենբ թէ հիմնական ուղեգիծ մը պիտի
բուէարկէ յաջորդ շրջանին համար` լայն
իրաւասութիւններ տալով նորընտիր վարչութ-
եան: Ու մենք կը հաւատանք թէ Գանատահայ
Միութեան բրոբականտը աւելի զօրեղ եւ
մեթոտիկ կերպով առաջ պիտի տարուի բոլոր
հայաշատ քաղաքներու մէջ մասնաճիւղեր
կազմակերպելով եւ ստեղծելով պատկառելի եւ
հեղինակաւոր գաղութային մարմին մը:

Գաղութին մէջ անվերջ եւ խնամոտ
ջանքերով, հրապարակային ժողովներով, դասա-
խօսութիւններով, մամուլով ու թռուցիկներով
պէտք Է պայբարիլ հոս ու հոն գոյութիւն
ունեցող նախապաշարումը անհետացնելու համար
եւ անգամ մը որ ներքին պատուարներն անհետ-
անան` արդէն յաղթանակի մեծագոյն մասը ձեռք
բերուած եւ արտաքին ճակատներու վրայ ալ

ամուր դիրբ մը ապահովուած կըլլայ` հզօր
եւ լսելի ձայնով մը:

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹԵԱՆ

Անոնք որ մեզմէ նամակ կամ զեկուցում
կըստանան իրենց բաժնեգիններուն համար, թող
բարեհաճին մեր ներփակած դրօշմաւոր պահա-
րանին մէջ ղրկուած կտրոններէն իրենց
ընտրածը փակելով վարչութեանս ղրկել:

Յաջորդ ամսու մեր բոլոր բաժանորդ-
ներուն մասնաւոր կերպով պատրաստուած հարց-
արաններ եւ դրօշմաւոր պահարաններ պիտի
ղրկենք` բիչ մը աւելի մօտէն ծանօթանալու
համար մեր բոլոր բարեկամներուն եւ համա-
կիրներուն տրամադրութեանց դէպի այս թերթը:
ANGLE դժուարութիւն պիտի չըլլայ անշուշտ,
եթէ իւրաքանչիւր բաժանորդ իր պատասխանները
արձանագրելով ներփակէ մեր կողմէ վճարուած
դրօշմաւոր պահարանին մէջ եւ մեզ ղրկԷ:

Սպասեցէք այդ հարցարանին:

ՉԵՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԻՐ

Արարատի աշխատակիցները բացառաբար
Գանատայի որբ Հայորդիներն են: Մասնաւոր
անձեր կը գրեն ժամանակ առ ժամանակ` խմբա-
գրութեանս կամ վարչութեան հրաւէրով: Զանա-
զան կողմերէԷ հրատարակութեան համար ղրկուած
գրութիւններուն տեղ չի տրուիր եւ չեն վերա-
դարձուիր:

Արարատի ընթերցողները միշտ ազատ են
իրենց խօսքն ունենալ ամփոփ ու թելադրի»չ՝
Ընթերցողին Սիւնակը բաժնին համար միայն:

ԱՐԱՐԱՏԸ ՅԱՆՁՆԱՐԱՐԷ ԲԱՐԵԿԱՄԻԴ ԱԼ

BDI ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆ
Հայկազանց Անկումը

Աւանդութեան նայելով Վահագնի յաջոր-
դեցին բանի մը աննշան թագաւորներ` իրարու
ետեւէ: Ասոնք Պարսից իշխանութեան ներքեւ
էին որովհետեւ Կիւրոս նուաճած Էր նաեւ
Հայաստանը եւ պարսկական նահանգ մը ըրած:

Բայց Քրիստոսէ առաջ 330 թուին,
ՄՍակեդոնիոյ Մեծն Աղէքսանդր թագաւորը
Պարսկական թագաւորութիւնը եւ Հայաստանն
ալ իր իշխանութեան ներքեւ առաւ: Այսպէս
Հայաստան օտարներու կողմէ կառավարուեցաւ
մինչեւ որ Հայոց Արտաշիսեան հարստութիւնը
հաստատուեցաւ:

ԱՐՏԱՇԻՍԵԱՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆԸ

Հայերը Կիւրոսի յաղթութեամբ
Պարսկաստանի իշխանութեան ներբեւ մտնելէ
յետոյ հազիւ թէ կրնային շարժիլ անկախութ-
եան փորձեր ընելու համար: Թէեւ երբեմն
փորձեր ըրին, բայց անյաջող եւ վերջնականա-
պէս Պարսից Դարեհ թագաւորէն ընկճուեցան
եւ այլեւս չի կրցան շարժիլ մինչեւ որ
UnEpuwunn Մեծ իր ահագին բանակով Ասիայի
մեծագոյն մասը գրաւեց եւ տիրեց պարսկական
ծովածաւալ կայսրութեան, որուն մէկ մասն
En նաեւ Հայաստանը: Բայց Աղէքսանդրի մահէն
ետք այդ ընդարձակ պետութիւնը բաժնուեցաւ
եւ Հայաստան Սելեւկեաններու բաժին ինկաւ:

Սակայն, Հայերը երկար ժամանակ չի
մնացին Սելեւկեաններու իշխանութեան տակ,
որովհետեւ օտար պատմիչներ այս իշխանութ-
եան օրերու Հայ թագաւորներու անունները
կը յիշեն, որոնցմէ Ծոփաց Արշամ թագաւորին
դրամները կան մէջտեղ: Ասոնք կը հաստատեն
թէ Հայերը Սելեւկեաններու լուծէն գէթ
մասնակի կերպով ազատուելով առնուազն կիս-
անկախ թագաւորութիւն մը հաստատած Էին:
Իսկ Սելեւկեաններու Անտիոքոս Գ. թագաւորն
երբ Հռոմայեցիներէն պարտուեցաւ, Մեծ Հայոց

ԱրտաշԷս իշխանը Հռոմայեցիներու հետ դաշինք
դրաւ եւ ինբզինբքն անկախ թագաւոր hnswhtg~
հիմը դնելով Արտաշիսեան Հարստութեան`
Քրիստոսէ առաջ 190ին:

ԱՐՏԱՇԷՍ ԿԱՄ ԱՐՏԱՔՍԻԱՍ

Մեր պատմութեան մէջ ծանօթ Արտաշէս
Աշխարհակալ թագաւորը, որ սխալմամբ Մեծն
Տիգրանի հայրը կը նկատուի, Արտաշիսեան
Հարստութեան հիմնադիր Արտաշէսն Է, բայց
վերջէն շփոթուած եւ տարբեր մէկը կարծուած
Է:

Արտաշէս իր հիմնած պետութիւնն երկար
ատեն կառավարեց` պատերազմելով ու նուաճելով
Մարաց եւ Ծոփաց երկիրը: Ան իր ընդարձակ
երկիրը շէնցուց ու ծաղկեցուց: Արտաշատ
բաղաբքը հիմնեց եւ զայն իր մայրաքաղաքն
ըրաւ: Այս զօրեղ եւ իմաստուն թագաւորը խոր
ծերութեան մէջ մեռաւ` իր գահը թողելով
Արտաւազդ զաւկին:

ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆ

ԱրտաշԷսի սերունդէն Տիգրան անունով
մէկը Հայոց գահը բարձրացաւ Քրիստոսէ առաջ
94 թուին եւ դրացի երկիրները նուաճեց
Հայաստանի սահմանները մեծապէս ընդար-
ձակելով: Իր իշխանութեան ներքեւ բազմաթիւ
թագաւորներ գտնուելուն համար Արքայից
Արբայ տիտղոսն առաւ:

Պոնտոսի Միհրդատ Մեծ թագաւորը,
Տիգրանի համբաւը լսելով, Հռոմայեցիներու
դէմ կռուելու համար իրեն օգնութեան կանչեց
Տիգրանը, եւ իր Կղէոպատրա աղջիկն անոր
կնութեան տալով` իրեն ազգական եւ միանգամ-
այն դաշնակից ըրաւ զայն: Այս Կղէոպատրան
շփոթելու չԷ Պատմութեան մէջ ծանօթ համ-
անուն թագուհիին հետ, որ Եգիպտոսի կիշխէր:

Արարատի յաջորդ թիւով պիտի տանք Մեծն
Տիգրանի ամբողջ պատմութիւնը:

ԿԱՐԴԱ ԱՐԱՐԱՏԸ ԵՒ ՏԱՐԱԾԷ ԶԱՅՆ

ԲԱՐԵՊԱՇՏ ԳԵՐԻԻ ՄԸ ԿԵԱՆՔԸ

Թումաս սեւամորթ գերի մըն Էր եւ ազնիւ
մարդու մը վաճառուած, որուն բով հաւատքի
եկած Էր եւ բարեպաշտ կեանբ մը կապրէր միշտ
աղօթելով եւ հոգեւոր երգեր երգելով:

Պատահեցաւ որ տէրը մեռաւ եւ անոր չար
կինը զայն եւ բոլոր միւս գերիները ծախու
հանեց: Խստաբարոյ եւ դաժան մէկը շուկային
մէջ կարգով շարուած այդ գերիներն աչքէ
անցնելէԷ յետոյ զանոնք գնեց: Պէտք Է գիտնալ
թէ դեռ բանի մը տարիներ առաջ գերեվաճառ-
ութիւնը ընդհանուր սովորութիւն En Միացեալ
Նահանգներու մէջ, մինչեւ որ մեծ նախագահ
մը, Աբրահամ Լինջըն, օրէնբով ջնջեց այդ
առեւտուրը: Այն ատենները զաւակներ իրենց
մօրմէն յափշտակուելով կը ծախուէին եւ
կիներ իրենց ամուսիններէն կը բաժնէին:

Թումաս իր ազնիւ ու բարեպաշտ բնաւոր-
ութեամբ չի կրցաւ իր տիրոջը համակրանքը
շահիլ: Այդ դաժան մարդը Թումասին եւ միւս
բոլոր գնուած գերիներուն ոտբերն ու ձեռբերը
շղթայեց եւ նաւ լեցուց: Թումասին լաւ
հագուստներն առնուեցան եւ անոր թողուեցան
հին ցնցոտիներ եւ հոգեւոր երգարան մը, զոր
շատ խնամբով պահած En:

նաւուն մէջ, իրիկուն մը, երբ ամէնքը
կը բնանային, տէրը գերիներու տեղը գալով
կնոջ մը մանուկն առաւ եւ զայն վաճառեց:
Խեղճը երբ արթնցաւ եւ իր զաւակը չի գտաւ
հարցաքննեց բովինները եւ Թումաս անոր լաց
ու կոծին չի դիմանալով պատմեց ամէն pus:
Կինն ասոր վրայ ինբզինքը գետը նետեց եւ
խղդուեցաւ: Միւս առտուն, խստասիրտ տԷրը
գերիներէն մէկը պակաս տեսնելով սկսաւ
միւսները նեղել մինչեւ որ Թումաս պատահածը
պատմեց: Հազար տոլար կորսուած Էր այդ
գերիին անձնասպան ըլլալովը եւ մարդը իր
բարկութիւնը միւսներուն վրայ թափեց:

[ 622 ]

ԱՐԱՐԱՏ

Տուն հասնելով գերիները կարգի շարելով
անոնց ըսաւ.

- Եթէ պատահի որ փորձէթ ասկէ փախչիլ,
շուներս ձեր ետեւԷն կը ձգեմ եւ անոնց
բզիկ բզիկ ընել կուտամ ձեզ:

Յաջորդ օրն անոնք արդէն բամպակի ըն-
դարձակ արտին մԷջ գործի սկսած Էին: Անոնց
մէջէն կին մը չԷր կրնար իրմԷ պահանջուածին
չափ բամպակ քաղել: Թումաս մեղբնալով անոր
վրայ` իր տոպրակէն պարպեց անորինին մէջ:
Պահակներէն մին այս տեսնելով տէրոջը
բողոքեց եւ խեղճ գերին չարաչար ծեծուեցաւ
մինչեւ որ մարմնին ամէն կողմը կապուտցաւ
եւ նուաղած գետին ինկաւ: Միւս գերիները
զայն բաշկռտելով իր խրճիթը տարին: Անոնց
բոլորն ալ Թումասին կը նախանձէին` վախնալով
թէ տէրը զայն օր մը կրնար իրենց վրայ ընդ-
հանուր վերակացու կարգել:

Գերիներն իրենց յատուկ խրճիթն ունէին
եւ գարիէ ալիւրով պատրաստուած ցամաք հաց
միայն կուտէին: Թումաս իր ընկերներուն
մէջ միշտ կաղօթէր ու կը քարոզէր եւ
Աւետարան կը կարդար: Իր տէրը միշտ կը
լսէր ասոնք եւ կըսէր թէ պարապ բան En
գերիի մը համար աղօթելը, բանի որ իրեն կը
պատկանԷր: Ասոր Թումաս պատասխանեց մարմինն
իր տէրոջը կը պատկանէր, բայց հոգին Աստու-
ծոյ: Ասոր վրայ այդ դաժան մարդը բարկացած
պոռաց թէ ինք հոգւով մարմնով իրեն կը
պատկանԷր ոչ թէ Աստուծոյ եւ միեւնոյն ատեն
զայն տապալելով գետին` սկսաւ խարազանել
եւ ըսաւ.

- Հիմա թող Աստուածդ բեզ ազատէ:

Շատ չանցած Թումաս բոլոր միւս գերի-
ներէն ալ սիրուիլ սկսաւ:

Օր մը կին գերիներէն մէկը եկաւ եւ
լուր տուաւ թէ տէրը գինովցած եւ ինբջզինբը
կորսնցուցած կը քնանար եւ ժամանակն Էր որ
գային զայն սպանէին եւ ամէնքը մէկ փախելով
ազատէին այդ գազանաբարոյ մարդուն ձեռքէն:

Bey ae

Թումաս իր բոլոր ջանբերը գործածելով
համոզեց զանոնք սպաննելու ծրագիրը մէկդի
ձգել եւ փախիլ դէպի Գանատա, ուր գերե-
վաճառութիւնը արգիլուած Էր: Խեղճը գիտէր
թէ տէրոջը ամբողջ բարկութիւնը իր վրայ
պիտի թափէր յաջորդ օրը, բայց նախընտրեց
անոնց չընկերանալ:

Յաջորդ օրը գերիները մէջտեղ չիկային՝
բացի Թումասէն: ՏԷրը զայն հարցաքննեց եւ
սոսկալի տանջանբներու ենթարկեց հասկնալու
համար թէ ուր մեկնած էին միւսները: Այս
բարեպաշտ գերին նախընտրեց մեռնիլ` բան թէ
ընկերներուն ուղղութիւնը ցոյց տալ, որով-
հետեւ բանի մը օր պէտք Էր որ անոնք կարե-
նային գիշերները ճամբորդելով եւ ցորեկները
պահուըտելով Գանատա հասնիլ:

Թումասին ոսկորները կոտրտած, մարմինը
բզկտուած Էր եւ մահուան դուռը հասած:

Անոր նախկին տիրոջը զաւակը մեծցած ու
հարստացած Էր եւ իր հօրը
արձանագրութիւնները կարդալով տեղեկացած Էր
որ գերիներէն մին, Թումաս, իր հաւատարմ-
ութեամբ եւ գործերով մեծ բարիքներ ըրած
En հօրը եւ հայրն ալ անոր հանդէպ իբրեւ
գերի չի նայիր եղեր եւ կտակած Է որ իր
ժառանգորդները զայն վարձատրեն` կալուածէն
մաս մը տալով եւ ազատ արձակելով: Այս երի-
տասարդը մայրը հարցաբննելով հասկցաւ
Թումասին տեղը եւ եկաւ զայն ետ գնելու եւ
վարձատրելու համար: Երկար ճամբորդութենէն
վերջ միայն գտաւ երբեմնի հաւատարիմ գերին,
որ հազիւ ճանչցած զայն` մեռաւ: Երիտասարդը
վերցուց անոր մարմինը եւ փառաւոր թաղում
մը կատարեց` ուխտելով իր բոլոր գերիները
ազատ արձակել ի յիշատակ բարեպաշտ եւ
հաւատարիմ Թումասին: Իր ուխտը կատարեց`
պատուիրելով միայն որ անոնբ հետեւէին
Թումասին օրինակին, ապրէին բարեպաշտ կեանբ
մը եւ հաւատարիմ մնային մԷկզմէկու եւ
ամէնուն հանդէպ:

[623]

ԱՐԱՐԱՏ

Կըսուի թէ հարաւի սեւամորթները
եկեղեցի մը կառուցած են Թումասի յիշատակին
համար, որովհետեւ ան նախընտրած Էր մեռնիլ
բան թէ իր ընկերները մատնել:

Թարգմ. Անգլ.
ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ԴԷՊԻ ՅԱՌԱՋ, ԴԷՊԻ ՎԵՐ, ԴԷՊԻ ԴՈՒՐՍ

Ուշադրութեամբ բննենբ վերի երեք
բառերը եւ հասկնանք անոնց ետին գտնուած
նշանակութիւնը:

Դէպի յառաջ, իր բառական նշանակութեամբ
միայն զինուորական հրաման մը կարտայայտէԷ,
բայց եթէ աւելի խորէն անոր նշանակութեան
մէջն ընկղմինք` այն ատեն դիւրութեամբ
պիտի ըմբռնենբ անոր մէջ թաղուած աւելի
ներշնչիչ եւ աւելի տիպար նշանակութիւններ:

Դէպի յառաջ նայէ, ետ մի նայիր: Վաղ-
ուան մասին խորհԷ, երէկը մոռցիր: Վաղուան
համար բան մը ընելը pnt ձեռբդ Է, երէկն
անդառնալի Է: Երէկը մեռած, կեանք չունի,
ինչպէս աղիւսի կտոր մը, անփոփոխելի Է ինչ-
պէս բարի կտոր մը: Յոյս չիկայ անկէ: Երեսդ
դարձուր անկԷ:

Այսպէս կըսես Ամերիկայի նշանաւոր
ատենաբան եւ իմաստուն տեսաբան Sp. Ֆրէնք
Քրէյն, ու կը շարունակէ.

Վաղը կեանբով լեցուն Է, գեղեցկութեամբ
արգասաւոր, զօրութեամբ շողարձակ, երեւա-
կայելի ամէն հնարաւորութիւններով յղի:
Անոր դարձիր եւ պատրաստուԷ անոր հետ մենա-
մարտելու` միշտ յառաջ նայելով:

Դէպի յառաջ, ասիկա պատգամ մըն Է մեզի,
պատանիներուս համար: Ըսել կուզէ թէ ուսման
մէջ յառաջացիր, ամէն օր բայլ մը առ, պատեհ-
ութիւններուն պինդ մը փարԷ եւ իւրացուր
զանոնք ապագադ բարւոբելու

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

համար: Ըսել կուզէ թէ կեցած nhnpn քեզ թող
zh գոհացնէ. մի լճանար, այլ բայլ առ քայլ
յառաջդիմԷ:

Յառաջ, միշտ կատարելագործում, յառաջ,
իտեալներ հետապնդելու եւ անոնց տիրանալու
համար: Յառաջ, բու նմաններուդ մէջ պատուա-
ւոր դիրք մը գրաւելու համար: Յառաջ, լաւ
մարդ մը ըլլալու համար:

ԴԷՊԻ ՎԵՐ: Այս հրամանը աւելի խորհրդ-
աւոր Է եւ իր մէջ տեսակ մը նշանակութիւն
ունի, որմէ զուրկ Է Դէպի Յառաջ, զինուոր-
ական հրամանը, որ շատ անգամներ մարդը
կառաջնորդէ անօգուտ ուղղութեանց եւ
վնասակար արկածախնդրութիւններու:

Դէպի վեր, ասիկա կրզգուշացնէ մեզ
անկումի եւ սայթաքումի ճամբուն վրայ դէպի
յառաջ քալելԷ:

Դէպի վեր, շրջանակդ երբ տափակ Է եւ
ցած, դէպի յառաջ մի մխրճուիր անոր մէջ, այլ
բարձրացիր անկէ եւ դէպի վեր ուղղէ բու
սրտիդ, մտբիդ ու հոգիիդ բայլերը:

Դէպի վեր, վարն երբեմն անդունդն Է,
վերի խորհրդանշանները մաբուր են, վսեմ եւ
Աստուածային: Սրտանց մաքուր ըլլալ բար-
ձրութեանց մէջ թեւածել ըսել Է: ՄՍտածում-
ներդ վերի մթնոլորդի կազդուրիչ մաբջրութ-
եամբը միշտ վառ պահէ: Ինբզինբդ ազատէ վարի
բոլոր աղտերէն, որոնբ կը շղթայեն մարդը
մեղքերով ու ոճիրներով:

ԴԷՊԻ ԴՈՒՐՍ: Այս հրամանը առջի
երկուքին շարունակութիւնն Է, բայց անոնցմէ
աւելի բարոյալից:

Դէպի դուրս, բու մտածումներդ միայն
անձիդ շուրջը, եսիդ շուրջը թող չի
կեդրոնանան, բեզմԷ զատ կայ մարդկային
ովկիանոսը, որուն մէջ եւ որուն մէկ
անդամն ես, անոր ալ բան մը տալու ես`
փոխանակ ինբզինբիդ մէջ ամփոփուելու:

Դէպի դուրս, մարդոց ապականուած
ընկերակցութիւններէն, մոլութիւններէն,
մարմինդ ու հոգիդ փճացնող ու սիրտդ
աւերող տիղմերէն:

Դէպի յառաջ, դէպի վեր, դէպի դուրս,
ասոնք թող բեզի առաջնորդող հրամաններ

ըլլան:

ՔԷՆՊԸՐՕ
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ՈՒՐԱՆՑ ԳԻՒՂԻ ՔԱՋԵՐԻՆ

Ուրանց անյաղթ Է իւր հերոսներով.
Կրռւում Է Վարդան անվախ քաջերով.
Տաճկաց զօրբերը բիրտ խուժաններով
Շատ զոհեր տալով փախչին սարսափով:

Վարդանը կանչեց. «Կեցցէ յաղթութիւն,
Մեր Հայոց բաջեր կուգան օգնութեան.
ժամանակն Է որ ցոյց տանք բաջութիւն՝
Շուտով կը լինի մեզ ազատութիւն:

Փախչում են Թուրքեր անթիւ զօրքերով,»
Կանչում Է Վարդան սուրը շարժելով.
«Յառաջ խիզախենբ, զէնքեր ճօճելով,
Մինչեւ ե՞րբ մնան մեր մայրեր լալով:

Մենք ունինք լեռներ անյաղթ ժայռերով,
Պիտ ներկենբ զանոնք տաճկաց արիւնով.
Մենք չենբ վախենում մեր բաջ խումբերով,
Թող մեր պատմութիւնն յիշեն դարերով:»

Խ. Մ. ԽՈՍՐՈՖԵԱՆՑ

ԽՕՍՔԵՐ ԴԷՊ ԿԱՐԻՆ

Լաւ չեմ յիշեր ծննդավայրս, Կարինը,
բայց գիտեմ թէ գեղեցիկ բաղաջ մըն էր ան,
ուր մանուկ թէեւ, բայց կը վայելէի մօրս
խնամբը, անուշ գգուանբը եւ բաղցր ժպիտը:

Onenhy էի երբ մայրս կորսնցուցի,
եղբայրներէս զիս խլեցին, անոնց անունը չեմ
գիտեր, անոնց դէմքը չեմ կրնար գծել, բայց
աչքերս փակ, հոգիիս աչքերով կրնամ տեսնել
զանոնք,

Bee

անոնց անուշ դէմքը վայելել եւ ընտանեկան
Քաղցր բոյնին մէջն ապրիլ:

Ով Կարին, իմ հայրերուս եւ իմ մօրս
օրրանը, մինչեւ ե՞րբ քու փողոցներդ ամայի
պիտի մնան բու շինարար Հայերէդ, մինչեւ
ե՞րբ երդիքներուդ տակ Հայ լեզուն ու Հայ
երգը պիտի չի հնչէ:

Դուն քաղաքներու թագուհին էիր:

Բայց սպասէ. պիտի տեսնես այն օրը,
երբ փողոցներդ պիտի լեցուին եւ բեզ պաշտ-
պանող պարիսպներէն ներս Հայ կեանքը պիտի
ապրի ու զօրանայ անգամ մըն ալ ու դուն
պիտի ըլլաս Հայաստանի թագուհի:

Քեզ յափշտակողները պիտի թառամին այն
ատեն, քու տանիբքներդ Հայկական գոյներով
պիտի շողշողան եւ Հայ երգը անգամ մըն ալ
պիտի հնչէ բու երդիբներուդ տակ ալ չի դադ-
րելու համար:

Հայ մանուկները իրենց մօր գրկէն պիտի
չի խլուին այն ատեն այլեւս, ինչպէս ըրած
են ինծի, ու անգամ մըն ալ որբ անունը պիտի
sh հնչուի Հայաստանի արեւուն ներբեւ:

Ով Կարին, Ով Հայաստան, բու զաւակներդ
առիւծներ պիտի ըլլան, անվախ ու խիզսխ,
պիտի պաշտպանեն քեզ թշնամիներու դէմ եւ
դուն պիտի ըլլաս դրախտը Հայութեան:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ
ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

ՀՐԱՇԱԼԻ ԿՐԿԷՍ ՄԸ

Քիչնըր կոչուած բաղաքին մէջ ցուցա-
դրութիւն մը կար Յուլիս 4ին. շատ հիանալի
էր եւ իրապէս զարմանալի, մանաւանդ անոր
համար որ առաջին անգամն Էր որ վայրի
կենդանիներու այդբան խոշոր հաւաքածոյ մը
կը տեսնէի:

[625]

ԱՐԱՐԱՏ

Առտուն ժամը տասնըմէկին ես եւ ագա-
րակատԷրս իր երկու տղաքներով ու մէկ
աղջիկով միասին ճամբայ ելանք ինքնաշարժով
եւ կէսօրին ատենները հոն հասանք: Օդը շատ
տաբ En եւ մենք խոշոր, շատ խոշոր վրանի
մը տակը մտանք, ուր բազմաթիւ կենդանիներ
կային: Բնաւ չէի տեսած այդ վայրի կենդանի-
ները: Երկաթէ վանդակներու մէջ առիւծները
կը մռնչէին, փիղերն իրար կապուած էին,
յովազներ ու վագրեր հոս ու հոն կը քբալէին:

Ուրիշ վրան մը մտանբ եւ հոն զարմանքով
տեսանթ որ ձիերը կը պարէին, մարդիկ բարակ
չուաններու վրայ կը ցատքրտէին եւ թելերու
վրայ հեծելանիւ կը Քշէին, ծովառիւծները
գնդակ կը խաղային, փիղերն իրենց պատիճ-
ներով տէրերնին օդին մէջ կը բարձրացնէին
եւ դեռ շատ մը ուրիշ բաներ:

Երբ տեսարանը վերջացաւ դուրս ելանք
եւ տեսանք որ կրկէսին աշխատաւորներն աճա-
պարանբով սկսած էին կառքերը լծել եւ վրան-
ները վար առնել միւս օրը տարբեր քաղաքի
մէջ երթալու եւ իրենց կրկէսը ցուցադրելու
համար: Անոնց կառբերէն շատերը տասնըհինգ
խոշոր ձիերով կը բաշուէին:

ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՔՆՆՈՒԹԻՒՆ

Յունիսի վերջերն եկաւ. սիրտս ուրա-
խութեամբ կը բաբախէր, որովհետեւ մեր դպրոցի
վարչութեան կարգադրութեան համաձայն մեր
դասարանի աշակերտները մօտակայ գիւղաբաղաք
մը պիտի երթային եւ Հայ Սբուլ արձանա-
գրուելու համար դպրոցական քննութիւն պիտի
տային:

Յունիս 25 ին պատրաստուած` գացի
Մօրֆիլտ կոչուած գիւղաբաղաքը, որ եօթը
մղոն հեռու Է իմ գտնուած

- 10 -

ագարակէս: Հոն հաւաքուած Էին 25 գանատացի
աշակերտներ եւս զանազան գիւղական դպրոց-
ներէ: ԱմէԷնքն ալ միեւնոյն քննութեան համար
եկած Էին եւ ես միակ Հայն Էի իրենց մէջ:

Վերջապէս բոլորս ալ ներս կանչուեցանք,
բքննութեանց թուղթերն ստացանք եւ կատարեալ
հսկողութեան մը ներքեւ սկսանք քննութեանց
գրաւոր պատասխանները պատրաստել: Դպրոցական
այդ շրջանէն անցնողները միայն գիտեն թէ
ինչ դրութեան մը մԷջ կրնայի ըլլալ այդ
պահուն, բայց չեմ գիտեր ինչո՞ւ, ինբզինբս
շատ պաղարիւն եւ անվախ կըզգայի եւ անվարան
կերպով սկսայ գրել` վստահ pt պիտի յաջողէի:

Քննութիւններն երեբ օր տեւեցին, որմէ
յետոյ ամէնբս ալ մեր տեղերը ցրուեցանք ու
բանի մը օր վերջ մեծ եղաւ հրճուանքս երբ
իմացուեցաւ ինձ թէ քննութիւններուս մէջ
անցած էի:

Այս յաջողութիւնը շատ դժուարութեամբ
ձեռք ձգեցի, երբ նկատի կունենամ սա պարագան
թէ մինչդեռ ուրիշ Գանատացի աշակերտներ
ամբողջ տարուան ընթացքին պատեհութիւն
ունէին տնական սերտողութիւն ընելու` ես
ստիպուած Էի առտու իրիկուն ագարակի գործեր-
ով զբաղիլ եւ գրեթէ ժամանակ չէի գտներ
տան մէջ դասերով պարապելու: Եւ ամէնէն
յատկանշական դժուարութիւններէս մէկն ալ
այն էր որ դեռ հազիւ երկու տարի եղած Է
այս երկիրը գալս` շատ սահմանափակ
Անգլ իերէնով մը:

Եթէ պարագաները ներեն եւ բախտը ինծի
ժպտի, որոշած եմ Հայ Սբուլ երթալ ուսումս
կատարելագործելու համար:

ՄԱՆՈՒԷԼ ՄՈՒՄՃԵԱՆ

ՈՒՇԱԴՐՈՒԹԻՒՆ

Մեր այն բաժանորդները, որոնբ զեկու -
ցում ըստացած են իրենց բաժանորդագրութեան
լրանալուն առթիւ, անշուշտ բարի պիտի ըլլան
գրել մեզ` բանի որ պահարան եւ դրօշմ ալ
ղրկած ենք:

[626]

ԱՐԱՐԱՏ

ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ ՔԱՋ ՀԱՅՈՐԴԻՆ

Հայկ Սեբաստացի տղայ մըն Էր, շատ
ճարպիկ, խելացի, ազնիւ ու ճարտար: Թաղին
մէջ բոլոր միւս տղոցմԷէ ուժեղ En եւ անոնցմէ
սիրուած: Շատ կը սիրէր զէնբերը եւ կը
փափաքէր հատ մը ունենալ: Միտքը դրած Էր
որ երբ մեծնար` մոսին մը պիտի ունենար եւ
Մուրատին պէս pug հերոս մը պիտի ըլլար:

Շատ անգամներ Մուրատ, Սեբաստիոյ անմահ
հերոսը, իրենց տունը հիւր կուգար եւ շատ
սիրուած Էր անկէ: Իր միակ փափաքն Էր նշան-
առութիւն սովրիլ, ինչ որ Մուրատ կը
սովրեցնէր անոր` շատ անգամներ իր ետեւը,
ՊԷգասին վրայ նստեցնելով եւ Սուրբ Նշան
վանքին ետեւը տանելով եւ փորձեր ընել
տալով: Հայկ այսպէսով հրաշալի նշանառու
մը եղաւ:

Իր ձեռբը որբան դրամ որ անցնէր, կը
պահէր եւ վերջապէս օր մը տեսաւ որ մոսին
մը գնելու չափ դրամ ունէր եւ զէնքը գաղտուկ
գնելով բաղաբէն ժամ մը հեռուն, ժայռերուն
մէջը պահեց:

Տասնըվեց տարեկան Էր Հայկ, երբ
Թուրքերն սկսան Հայերը աքսորել եւ կոտորել:
Իր հայրը տարած Էին արդէն: Մտածեց թէ
փոխանակ ջարդուելու` աւելի լաւ En Զառայի
կողմերը գտնուած անտառներէն մէկն երթալ
եւ հոն ապրիլ ու պատեհ ատեն վրէժ լուծելով
գոնէ բան մը ըրած ըլլալ:

Քանի մը հարիւր փամփուշտ եւ զէնքը
առաւ եւ գիշերները քալելով հասաւ անտառ ու
հոն սկսաւ բնակիլ` զանազան վայրի պտուղներ
ուտելով եւ երբեմն ալ իր զէնքին ուժով
Թուրբ հովիւներէն ոչխար յափշտակելով: Ձի
մըն ալ իւրացուց եւ անտառին ամէն կողմը
սովրեցաւ:

Օր մը խորունկէն խղդուկ աղաղակ մը
լսեց.

- Աստուած իմ, օգնութիւն, օգնութիւն:

- 11 -

Հայկ անմիջապէս ձին այն կողմը դարձուց
բաւական մը անդին գտաւ ծերունի մարդ մը,
որուն ձեռքերն ու ոտքերը կապած, արիւն-
լուայ, ձգուած Էր փոսի մը քովը, ծառերուն
տակ: Հայկ վար իջաւ եւ մարդուն մօտենալով
հարցումներ ըրաւ: Ծերունին իր կապանքներէն
ազատուելԷ եւ Հայկին կտրիճ հասակն ու զէնքը
տեսնելէն ուժ առած գոչեց.

- Զաւակս, բու ոտքիդ հողին մատաղ,
Սուրբ Սարգի՞ս քեզ հոս ղրկեց: Նայէ հոն,
կը տեսնե՞ս այդ մուխը, հոն, անզգամ գազան-
ներ իմ կինս եւ մատաղ աղջիկս խլած` գինով-
ցած են ու կը զուարճանան, բանի մը վարկեան
վերջ բոցերու վրայ զանոնք պիտի վառեն եւ
պիտի գան զիս ալ տանին ու ողջ ողջ այրեն:
Կտրիճս, քու պոյիդ մատաղ, գնա, սատկեցուր
զանոնք եւ թող որ քու ձեռքովդ վրէժս լուծ-
ուած տեսնեմ եւ մեռնիմ:

Հայկ ասիկա որ լսեց` արիւնն երակ-
ներուն մէջ վառիլ սկսաւ: Ցատբեց, զէնքը
քննեց, ձին կապեց ծառի մը եւ ինքը ծառերուն
մէջէն սողալով եւ մեծ զգուշութեամբ մուխին
կողմը ուղղուեցաւ: Քիչ յետոյ մազերը փուշ
փուշ եղան` երբ տեսաւ վեց Թուրքեր, որոնք
օղի կը խմէին, կը հայհոյէին, կը պօռային,
Հայերու հասցէին աղտոտ կերպով կը խօսէին
եւ խեղճ Հայ կին մը եւ անոր դեռատի աղջիկը
կը չարչարէին:

Մեր pug Հայորդին մացառներուն ետին
լաւ դիրջ մը գրաւեց եւ յարմար առիթին
սպասեց գործելու համար: Թուրբերուն մտքէն
որեւԷ վտանգ չէր անցնէր եւ անձնատուր եղած
էին իրենց կերուխումին, զուարճութեան եւ
անմեղ ու անօգնական կիները չարչարելուն
ու նախատելուն: Անոնք խմելէն, խմելէն ալ
բոլորովին իրենց ուժն ու հաւասարակշոռու-
թիւնը կորսնցուցած Էին եւ անգամ մըն ալ
ելան ու իրենց զոհերը ջանացին բռնելով

[627]

ԱՐԱՐԱՏ

կրակին մօտեցնել` զուարճանալու համար
անոնց չարչարանքէն:

Հայկ իր գործելու ժամանակը եկած
համարելով` վանտալներուն մէկուն ճիշտ
ճակատին նշան առաւ եւ ահա զայն ակնթարթի
մը մէջ գետին փռած Էր: Միւս Թուրբերը,
լոլիկ դարձած գինովութենէ՝ phe մը
շուարեցան եւ կարծելով թէ ընկերնին կը
բնանար` դարձեալ իրենց տխուր գործին սկսան:

Այս անգամ սակայն Հայկի մօսինը
երկրորդ զոհ մը խլեց եւ միւս Թուրքերը
վտանգը տեսնելով պօռացին.

- ՀԷյ, միւսլիման, դուն ալ եկուր եւ
մեզի հետ վայելէ մեր ուրախութիւնը:

Ասոր ի պատասխան Հայկ անոնցմէ երրորդ
զոհ մը խլեց:

Ու ահա այն ատեն հեռուէն ծերուկը
փայտի կտոր մը յափշտակած մԷջ նետուեցաւ,
կինն ու աղջիկը ինջզինքնուն եկած եւ ուժ
առած մնացած դահիճներուն վրայ յարձակեցան
եւ զանոնք կաշկանդեցին եւ Հայկ իր տեղէն
դէպի խումբը գնաց:

Քիչ մը առաջուան տանջուած զոհերը
խելբի եկած ու ոգեւորուած` իրենց վրէժը
լուծեցին` առանց Թրքական եղող վայրենութ-
եանց:

Մայր ու աղջիկ նետուեցան Հայկին վիզը,
անոր այտերը, վիզը, ձեռբերը համբուրեցին եւ
շնորհակալութիւն յայտնեցին անոր զիրենք
ազատելուն համար:

Հայկ եւ ազատուած ընտանիքը տարիներ
ապրեցան անտառին մէջ` մինչեւ պատերազմը
վերջացաւ եւ յետոյ անցան Հայաստան: Հոն
Հայկ ամուսնացաւ իր ազատած աղջկան հետ եւ
հիմայ երջանիկ ընտանիք մը կազմած են:

Հայաստանի Հանրապետութեան տարեդարձին
օրը Հայոց աշխարհի նախագահը քաջութեան
ոսկիէ պատուանշան մը անցուց Սեբաստացի
հերոս Հայկին կուրծբէն եւ զայն համբուրեց:

= 120

Հայկ թերթերու միջոցաւ եւ այլ
կերպերով փնտռեց իր կորսուած սիրելիները
եւ գտաւ իր փոջրիկ եղբայրն սլ:

ՎԱՐՍՕ
ԳԵՂԱՄ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ
-Սեբաստացի -

ԳԱՆԱՏԱՅԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍԸ

Գանատական կառավարութիւնը ամէն տարի
Օգոստոսի վերջին եւ Սեպտեմբերի առաջին
շաբաթներուն Թօրօնթոյի մէջ կը սարբէ հսկայ
ցուցահանդէս մը, որ աշխարհի ամենէն մեծն Է:

Այս առթիւ Գանատացի ագարակապաններ
իրենց ամէն տեսակ բերքերը, կենդանիները,
ծաղիկներն ու պտուղները ցուցադրութեան կը
դնեն:

Անտառային վարչութիւնները Գանատայի
մէջ գտնուած բոլոր վայրի կենդանիներԷն կը
բերեն, գործարանատէրերը իրենց արտադրած
ապրանքները, գործածած ամԷն տեսակ մեքենա-
ները ժողովուրդին կը ցուցնեն: Հարիւրաւոր
օդանաւեր վերը օդին մէջ կը թռին, ինբնա-
շարժի ընկերութիւններ իրենց արտադրած եւ
ծախու ինբնաշարժերը կը գովեն, եւ վերջապէս
Գանատայի ամէն բաները հոն կը գտնուին:

Լողալու եւայլն խոշոր մրցումներ
կըլլան, հանդէսներ կը կատարուին եւ ամէն
տեսակ հետաբրբրական բաներ կըլլան:

Ուրիշ շատ մը երկիրներէ ալ ցուցա-
դրութիւններ կան այս տեղ:

ՏարիներԷէ ի վեր միակ Հայ առեւտրականն
Է եղած Պր. Լեւոն Պապաեան, որ ճարտար-
արուեստներու շէնքին մէջ գեղեցիկ բաժին
մը ունի եւ տարիներէ ի վեր հրաշալի
Արեւելեան գորգեր կը ցուցադրէ:

Գանատայի այս մեծ ցուցահանդէսը այս
տարի երկու միլիոն այցելուներ պիտի
ունենայ` ինչ որ անցեալ տարուընԷ հարիւր
հազար աւելի Է:

ՎԱՐՍՕ
ԳՐԻԳՈՐ ԹԱԳՒՈՐԵԱՆ

[ 628 ]

ԱՐԱՐԱՏ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԵԱՆՔԷՆ
ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ՏՂԱՅՈՑ

Գանատայի Օնթարիօ նահանգին ագարակ-
ներուն մէջ ցրուած են Հայութեան թանկագին
զաւակներէն հարիւր բսանի մօտ մատղաշ
իշխանիկներ, որոնբ հողին փարած են, կով
կը կթեն, հաւ ու հաւկիթ կարտադրեն եւ
կատարեալ փոբրիկ ագարակապաններ եղած են:

Այս դեռատի Հայորդիներուն մեծամասն-
ութիւնը դեռ դպրոց կը յաճախէ ժամը 9 - 4,
իսկ արեւծագէն մինչեւ ինը եւ չորսէն մինչեւ
մութ կըզբաղի ագարակի զանազան գործերով:

Տասնըվեցն անցած չափահասներ սկսած են
վճարումով աշխատիլ, առաջին տարին ստանալով
160 տոլար եւ տարուԷ տարի աւելի: Միայն
բանի մը Հայորդիներ բաղաբի մէջ կը բնակին՝
տեղացիներու բով իբրեւ որդեգիր:

Ութը տարբեր շրջանակներու կարելի Է
բաժնել տղայոց վայրերը եւ ինքնաշարժով
անոնց բոլորին այցելելու համար իւրաքանչիւր
շրջանակի մէկ մէկ on յատկացնել կարեւոր
Է` պայմանաւ որ այցելուն նախապէս ծանօթ
ըլլայ ճամբաներուն: Այդ շրջանակներն են
Քիչնըր, Ռաջվուտ, Ֆէրկըս, ՊԷլվուտ,
Պրէմփթըն, Իւնիերնվիլ, Տընվիլ, Սաութ
ԳԷյուկա եւ Վարսօ: Երկրորդական շրջանակներ
են ճէրվիս, ՀԷկըրզվիլ, Րաթսէյ եւ Տրէյթըն:
Այս վերջին վայրերուն մէջ բանի մը Հայորդի-
ներ միայն կան:

Մեր տղաբն ընդհանրապէս բարեկեցիկ
ագարակապաններու քով են եւ ամէն պատեհու-
թիւն ունին գործնական կատարեալ հմտութիւն
ձեռք ձգելու հողագործութեան եւ անասնա-
բուծութեան

- 13 - ԱՐԱՐԱՏ

ճիւղերուն մէջ: Ոմանք բաւական յառաջդիմած
են հաւաբուծական ասպարէզին մէջ: Այս
վերջիններէն ամենէն աչբառուն Է Բիւզանդ
Գըլըճեան: Տընվիլ հաստատուած բժիշկ մը
այս պատանիին հսկողութեան յանձնած Է բանի
մը արտավար հող, որուն վրայ բազմաթիւ
հաւնոցներ շինուած են եւ հազարաւոր վառեակ-
ներ կը մեծնան բոլորովին արդիական մէթոտ-
ներով: Ագարակը ընդարձակօրէն ճերմակ հաւա-
քաղաքի մը երեւոյթը կը պարզէր մեր առջեւ
երբ հոն այցելեցինջ: Մեր Հայորդին իր
ասպարէզին մէջ շատ յաջող Է եւ կոկիկ եկա-
մուտ մը կը շահի իր տիրոջ համսր:

Տղայոց այցելութիւննիս Կիրակի օրերուն
հանդիպիլը որոշ չափով պատճառ եղաւ որ
զանոնբ ուղղակի իրենց զբաղումներուն մէջ
չի գտնենք եւ սակայն հանդիպեցանբ ոմանց,
մարագ մաջրելով, կառբ վարելով կամ կով
կթելով զբաղուած: Տնական գործերու օգնող-
ներ ալ շատ տեսանք:

Քիչնըրի շրջանին այցելութիւննիս
Կիրակի օրուան չի հանդիպելուն համար մեր
փոքրիկները արտերուն մէջ գտանք. հասկեր
կը դիզէին, ածուներ կը մաբրէին եւ բանջար-
եղէն կը հաւաքէին: Ամէնուն համար ալ իրական
հաճոյք մըն Էր մեզ տեսնելը: Ոմանբ կը
մօտենային մեզ խանդավառ ժպիտով, ոմանք
բիչ մը Հայացի ամչկոտութեամբ եւ զգալի
մեծամասնութիւնը արցունքը աչբերնուն...
Unuwe երեւակայել թէ ինչ աստիճանի մեծ
երանութիւն մըն Է Հայերէ բոլորովին հեռու
եւ ազգակիցներու կարօտն ապրող այս պատանի-
ներուն համար ցեղակիցներ տեսնել` եթէ դուք
ալ ապրած Էք անոնց պանդխտութիւնը՝` բոլոր-
ովին օտար շրջանակի մէջ:

Տղաքն առհասարակ գոհ կերեւային իրենց
տեղերէն: Շատեր կը հաւաստէին թէ տան տղու
վայելքներ ունէին իրենց ագարակատէրերուն
բով: Մի բանին մանր մունր ցաւեր ունէին եւ
պատանիներուն մեծամասնութիւնը սակայն, կը

դժգոհէին թէ իրենց ազատութիւնը սահմանա-
փակուած Էր աւելի նպաստաւոր պայմաններ
խոստացող տեղեր գտնելու համար` ուղղակի
իրենց ձեռներէցութեամբ, բայց միեւնոյն
ատեն Հայորդիներու հոգատար մարմնոյն
անմիջական հսկողութեան ներքեւ: Այս վերջին
պատճառաբանողները վճարումով աշխատող մեծերն
էին: Բայց այս պարագան ուղղակի պատճառ մը
չէր որ իրենց երջանկութիւնը խանգարուէր.
այսպէս կը հաւաստէին անոնք եւ կը խանդա-
վառուէին մօտիկ ապագայով` երբ այլեւս ազատ
պիտի ըլլային եւ ինբզինջնուն ղեկավարը:

ՆախակրթարանէԷն այս տարի շրջանաւարտ-
ներ, որոնք դեռ ուսման ծարաւը կըզգային,
տեսակ մը յուսահատութեամբ կը դիտէին
ապագան` նկատելով որ բարձրագոյն վարժարան-
ներ յաճախելու իրենց փափաբը չէր բաջա-
լերուեր եւ լքուած էին իրենց բախտին`
բայբայուած ապագայի մը առջեւ: Իրական
ապերջանիկները այս վերջիններն էին արդարեւ:

Գոհունակութեամբ դիտեցինք որ Հայորդի-
ներէն բոլորն ալ, բացի Յակոբ ՄահտԷսեանէ
եւ Մեսրոպ ՅակոբեանԷ, մաքուր Հայերէն
կրնային խօսիլ, եւ ամէնքն ալ հպարտօրէն
կը հաւաստէին թէ երբէք պիտի չի մոռնային
իրենց մայրենի անուշիկ լեզուն:

Հայութեան այս թանկագին զաւակներուն
սրտերուն մէջ ազգային ոգին կը վառի իր
բովանդակ թափով: Ազատ Հայաստանի հրա-
պոյրովը տարուած են բոլորն ալ եւ իրենց
անարատ սրտերուն մէջ կը մշակեն մեծ մեծ
ծրագիրներ` վաղուան Արարատեան աշխարհին
երկրագործութիւնը յեղաշրջելու՝՞ երբ
հայրենիք երթան:

Տարիքոտներն ուղղակի մօտիկ ապագայով
կը մտահոգուին: Կը մտածեն երկու, երեք,
չորս կամ աւելի ընկերներով բարեբեր ագարակ-
ներ գնել բաղաբներու մօտ եւ յառաջդիմել,
տուն տեղ եւ ընտանիք կազմել:

- 14 -

Հայ աղջիկներու հետ պիտի ամուսնանան
եւ երջանիկ պիտի ըլլան: Անոնբ կը յիշեն
Հայ աղջիկները` բաղաբավար, խոհեմ ու տան-
տիկին եւ համեմատօրէն գեղեցիկ: Այս
պատանիներէն ոմանք, չարաճճի հեռատեսներ,
կը մտածեն նոյնիսկ թէ ագարակներ գտնուող
բոլոր տղաքն երբ մեծնան Գանատայի մէջ Հայ
աղջկան սով պիտի ըլլայ: Բայց ձեզի գաղտուկ
մը ըսեմ թէ այս մտահոգ հեռատեսները տեղեակ
չեն թէ Հէմիլթընի, Պրէնթֆօրտի, Կօլթի,
UnLEL$p, ՍԷնթ Քէթրինզի եւ Թօրօնթոյի մէջ
բազմաթիւ տարեկից Հայ աղջիկներ կան
աղուորիկ, որոնք Գանատայի վաղուան Հայ
երիտասարդներուն պիտի հաւասարին թիւով, եւ
կրթութեամբ ու զարգացումով ալ անոնցմէ ետ
պիտի չի մնան: Անշուշտ այս գաղտնիքը մեր
պատանի չարաճճիները գիտնալու չեն դեռ, եւ
անոնց ըսելու Է որ այս տողերը չի կարդան:

Մեր տղոց մէջ մեծ մեծ ծրագիրներ ունե-
ցողներ ալ գտանք: Հայկական ընկերութիւններ
պիտի հիմնեն. ամէն կողմ բանջարեղինաց
խանութներ պիտի բանան եւ իրենց ագարակ-
ներու արտադրութիւններն ուղղակի սեփական
միջոցներով պիտի ծախեն ժողովուրդին` լաւ
գիներով անշուշտ: Ու Գանատացիները պիտի
զարմանան Հայերու խելքին ու ձեռներէցութ-
եան եւ մատով պիտի ցուցնեն իրարու Հայոց
ագարակները գեղեցիկ տուներով, ազնիւ տեսակէ
կովերով եւ բազմաթիւ կենդանիներով: Հայկ-
ական Եկեղեցի պիտի հիմնեն եւ ամէն Կիրակի
աղօթքի պիտի երթան` ինչպէս կընեն Գանատացի
ագարակապանները:

Ու մեր իշխանիկներուն երեւակայութիւնը
շատ հարուստ Է դեռ ու անոնց անմեղ առաջա-
դրութիւններէն բոլորն ալ յուզիչ եւ հրա-
պուրիչ:

Մեր ամառուան արձակուրդի ամենէն
հաճելի օրերն եղան անո՛նք միայն` երբ մեր
փոբրիկ եղբայրներուն այցելեցինք եւ գտանբ
զանոնք հարազատ Հայեր:

Կարժէ որ Հայութիւնը լրջօրէն հետա-
բրբրուի ազգին այս թանկագին զաւակներով:
Արդեօք կարելի պիտի չըլլա՞ր անոնցմէ
ուսումնատենչները քաջալերել եւ դիւրու-
թիւններ տալ` որպէսզի կարենան երկրորդական
կրթութիւն ստանալ:

[630]

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Անցեալ տասը շաբաթներու ընթացքին 26
Հայորդիներ ՀԷմիլթըն այցելած եւ nuwup մէկ
կամ երկու օր, իսկ երեքն ալ մԷկմէկ շաբաթ
հիւր մնացած են Արարատին: ՏԷր եւ Տիկին
Չարբոյեան եւս շատ ազնուօրէն մասնակցած են
տղայոց հիւրասիրութեան:

Վերոյիշեալ շրջանին Թօրօնթօ այցելած
են 11 պատանիներ, որոնք հիւրասիրուած են
Տէր եւ Տիկին Պարոնեաններէ, Տէր եւ Տիկին
Տէր ԱրիստակԷսեաններԷ եւ Գանատահայ Երիտա-
սարդաց Միութեան տեղւոյն մասնաճիւղի
անդամներէն:

Հայորդիներն խորին շնորհակալութիւն
կը յայտնեն վերոյիշեալ բարեկամներուն եւ
ամէն անոնց, որոնք որեւԷ կերպով տաքուկ
հիւրասիրութիւն ցոյց տուած են իրենց:

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Նախապէս յայտարարուած գումար

պատրաստ դրամատան մէջ` 32.00
Յարութիւն ՊօտուրեանէԷ` .25
Կիւլպէնկ ՄիւճէրէտեանէԷ` «50
Խաչիկ ԱճԷմեանԷ` 1.00
Արմենակ ԱբրահամեանԷ` 1.00
Հայկ ՄանուկեանէԷ` «25

ՊԱՏՐԱՍՏ ԳՈՒՄԱՐ` 34.75 տոլար:

ԿԸ ՓՆՏՌՈՒԻ

Միսաք Երամեան, Մեծ Նոր Գիւղցի,
Գօրֆուի Միս Գուշմէն որբանոցը կը գտնուի
եղեր ժամանակին: Տեղեկացնել՝

Միհրան Խաչիկեանի,

Հայոց Վանք, Երուսաղէմ:

= 45.
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
ԿՐՕՆԱԿԱՆ

Գանատայի Հայ գաղութն անցեալ բանի մը
շաբաթներու ընթացբին Հայրենի Եկեղեցւոյ
կրօնական ներշնչումն ու մխիթարութիւնը
վայելեց այցելութեամբը ՏԷր Մատթէոս Քհ.
Սանիկեանի, որ Ամերիկայի Հայոց Առաջնորդ-
արանի կողմէ ղրկուած En~ Տիար Լեւոն
Պապաեանի մասնաւոր հրաւէրով:

Բոլոր Հայաբնակ քաղաքներու մէջ Սուրբ
Պատարագ մատուցուեցաւ եւ մկրտութիւններ
տեղի ունեցան: Այցելու Տէր հայրը տնօրհնէք
ալ կատարելով հինաւուրց աւանդութիւններու
շինիչ ու ներշնչիչ յիշողութիւնն ու վայելթբն
արթնցուց ընտանեկան յարկերէԷ ներս:

Գանատայի Հայ գաղութի մնայուն ցաւերէն
մէկն Է Հայաստանեայց Եկեղեցի եւ մնայուն
հովիւ չունենալը:

ՄԿՐՏՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՀԱՆԳԱՆԱԿՈՒԹԻՒՆ

Սեպտ. 16 ին հանդիսաւոր Սուրբ Պատարագ
մատուցուեցաւ ՀԷմիլթընի Ս. Ֆիլիփս
եպիսկոպոսական եկեղեցւոյ մէջ: Մկրտուեցան
վեց երկսեռ մանուկներ, որոնց կարգին
փոքրիկն Արամ Ալիքսանեան:

երեկոյին Տէր եւ Տիկին Ալիքսանեանք
իրենց փոբրիկի մկրտութեան առթիւ հացկերոյթ-
հաւաքոյթ մը տուին բարեկամներու եւ մտերիմ-
ներու ընտրեալ խումբի մը: Կերուխումի
ընթացքին բարեմաղթութիւններ եւ ուղերձներ
տեղի ունեցան:

Կնբահայր Պր. Պ. Սըվաճեանի առաջարկ-
ութեամբ ՀԷմիլթընի Ազգ. Վարժարանի ի նպաստ
հանգանակութիւն մը տեղի ունեցաւ եւ punu-
սուն տոլարի կոկիկ գումար մը գոյացաւ:

[631]

ԱՐԱՐԱՏ

ՀԷՄԻԼԹԸՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՎԱՐԺԱՐԱՆԸ

Տարիներէ ի վեր Հէմիլթընի Ազգային
Վարժարանը աննախանձելի վիճակ մը ունեէր՝
դպրոցի մատակարարութեան ամբողջ հոգը
բարդուած ըլլալով Հ. Յ. Դ. Կոմիտէի
տեղւոյս խումբ մը անդամներուն ուսին:
Ասոնք, որքան որ ալ գործը անձնուիրաբար եւ
զոհաբերութեամբ առաջ կը տանէին, եւ սակայն
վարժարանի յարատեւութեան հարցը շատ հեռու
էր վերջնական լուծում մը ստանալ Է:

Տեղւոյս Գրադարանի Վարչութիւնը, որ
միեւնոյն ատեն վարժարանի ալ վարչութիւնը
կը ներկայացնէ, Սեպ. Չին խորհրդակցական
ժողով մը գումարեց, ուր որոշուեցաւ գաղութ-
ային ընդարձակ հանգանակութիւն մը ձեռնարկել
եւ միեւնոյն ատեն հրապարակային ժողով մըն
ալ սարքելով վարժարանի հարցը եւ նոր
վարչութեան մը ընտրութիւնը ընդհանուր
հայութեան ուշադրութեան յանձնել:

Առաջին ժողովը տեղի ունեցաւ Սեպտ.
14ին, որուն ներկայ էին ՏԷր Մատթէոս Քհ.
ՄՍանիկեան եւ Վեր. Միհրան Կարապետեան, որոնք
խօսեցան նոր սերունդը ազգային դաստիարակ-
ութեամբ մեծցնելու կարեւորութեան շուրջ:
Որոշուեցաւ երկրորդ ժողով մը եւս ունենալ,
հարցը աւելի ստուար շրջանակի մը մէջ
խորհրդածութեան առարկայ դարձնելու համար
եւ ընտրելու նոր վարչութիւն մը` վարժարանին
ալ տալով բոլորովին ազգային հանգամանք`
մատակարարելի գաղութի ամբողջ Հայութեան
կողմէ` առանց կուսակցական խտրութեան:

Սեպտ. 17ին, հրապարակային ժողով մը
եւս տեղի ունեցաւ, որու ընթացքին գործը
վերջնական հանգամանք մը առաւ եւ ընդհանուր
համերաշխութեամբ նոր վարչութիւն մը
ընտրուեցաւ հինգ այրերէ եւ երկու կին
խորհրդականներԷ բաղկացեալ:

- 16 - ԱՐԱՐԱՏ

Նոր վարչութեան անդամներն են. Ա. Ղ.
Ալիքսանեան` Ատենապետ, Յովհանէս Սողիկեան`
Ատենադպիր, Փայլակ Էվարեան եւ sy. Լ.
Արզումանեան` Գանձապահք, Տկ. Փայլիկ
Գրիգորեան, Յակոբ Մալիկեան եւ Հայկ
Կիրակոսեան` Խորհրդականքբ:

Կը տեղեկացնենք թէ նորընտիր վարչու-
թիւնը բանի մը օրուան մէջ կրցած Է հանգա-
նակութեան գումարը բուէարկուած մԷկ տարուան
պիւտճէին հաւասարեցնել` ժողովուրդի բոլոր
խաւերուն կանխիկ կամ վճարելի գումարներով:

Այս շարժումը ՀԷմիլթընի Հայ կեանքին
մէջ աննախընթաց երեւոյթ մը եղաւ եւ կը
յուսացուի որ գաղութը իր նոր սերունդին
դաստիարակութեան շուրջ յետ այսու պիտի
ունենայ միեւնոյն գնահատելի համերաշխու-
թիւնը:

ԹՂԹԱԿԻՑ

Ծան. Խմբ.- Վերի թղթակցութեան հետ
մեզ եկած Է նաեւ վարժարանի հանգանակութեան
ցանկը, զոր պիտի հրատարակենք յաջորդ
թիւով` տեղի անձկութեան պատճառաւ:

ԱՐԿԱԾ

Պր. Յակոբ Մալիկեան, ՀԷմիլթընի
ազգայիններէն, Սեպտ. 18ին գործարանի մԷջ
աշխատանքի ընթացքին խոշոր երկաթ մը ձգելով
իր ոտքին վրայ բանի մը մատները կոտրտած
Է: Յիշեալն այժմ որքան որ ալ sh կրնար
գործել` եւ սակայն բանի մը շաբաթէն պիտի
կրնայ բոլորովին ապաքինիլ:

Մեր այն բաժանորդները, որոնք յետնեալ

պարտքեր ունին, թող բարեհաճին իրենց
վճարումն աճապարել:

ԱՐԱՐԱՏ ԳՆԱՀԱՏՈՒԱԾ ՊԱՏԱՆԻԷ ՄԸ

Ֆրանսայէն 15 տարեկան պատանի մը,
Կարապետ Պօտուրեան, կը գրէ իր մօրեղբօրը,
Պր. 3. Սըլիեանի, Թօրօնթօ.

Սիրելի Մօրեղբայր.- Արարատը շատ
սիրուն թերթ մըն Է եւ ամսէԷ ամիս զայն մեծ
հաճոյքով կը կարդամ: Ներփակ բեզ կը ղրկեմ
25 ֆրանքի գումար մը, որ առաջին վաստակս
Է. կը հաճիս զայն Արարատի վարչութեան
տուր եւ իմ կողմէս թելադրէ որ Գանատայի
եղբայրներս շարունակեն Արարատի հրատարակ-
ութիւնը: ԱմԷն ազգասէր Հայու եւ Հայ պատա-
նիի պարտականութիւնն Է քաջալերել այդ
անուշիկ թերթը:

Կ. ՊՕՏՈՒՐԵԱՆ

ԱՄՈՒՍՆՈՒԹԻՒՆ

ԹՕՐՕՆԹՕ.- 22 Սեպտ. Շաբաթ իրիկուն
տեղի ունեցաւ Ս. Պսակի արարողութիւնը On.
Ե. Քաջազնունիի ընդ Պր. 1. ©. Սերոբեանի:
Հարսնիքը թէեւ կարճ բայց շատ հաճոյալի
անցաւ:

Գ. 3. Ե. Միութեան մասնաճիւղն իր
երգերով ու պարերով հարսնիբը շէնցուց
ի պատիւ ընկերուհիին, որ միշտ ժրաջան
գործող մը եղած Է եւ յետ այսու ալ պիտի
շարունակէ իր անդամակցութիւնը միութեան
շարքերուն մէջ:

Տկ. Ե. Սերոբեան հինգ եւ Պր. Ղ.
Սերոբեան 10 տոլար նուիրեցին Գ. 3. Ե.
Միութեան:

Գանատայի Հայ Երիտասարդաց Միութիւն
իր շնորհակալութիւնը կը յայտնէ եւ երջան-
կութիւն կը մաղթէ նորապսակ ամոլին:

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օրկան եւ ժամադրա-
վայր Գանատայի Հայ-
որդիներու Միութ-
եան:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ

Տարեկան 10 թիւ-
երու համար 1.25
եւ արտասահմանի
համար 1.50 տոլար:

ARARAT MONTHLY
The only Armenian
paper printed in
British North
America.

SUBSCRIPTION

$ 1.25 a Year.
Address. -
Ararat Monthly,

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ

P. O. Box 184,
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

Hamilton, Canada.
_|

Գ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ ՆՈՅԵՄԲԵՐ - ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ 1928 ԹԻՒ 9-10

ԱՐԱՐԱՏ պատանեկան ամսաթերթ մընԷ, որուն հիմնադիրներն ու աշխատակիցներն
են 11 - 18 տարեկան որբ Հայորդիներ, նախապէս ճօրճթաունեան սաներ եւ այժմ
ցրուած գանատական ագարակներու մէջ: Այս հրատարակութեան նպատակն Է Հայու-
թենէ հեռու ապրող ազգին այս թանկագին բեկորներուն հասնիլ ամսԷ ամիս իրենց
լեզուով, իրենց գրչով եւ անոնց մէջ ազգային ոգին վառ պահել հարազատ հայեր
մեծնալու եւ իրենց բաժինը բերելու վաղուան Հայ կեանբի եռուզեռին մէջ:

Թերթին ընթացիկ ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդներու եւ համակիրներու
օժանդակութեամբ եւ Տիար Լեւոն Պապաեանի ամսական 25 նուիրատուութեամբ:

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ

ՏարիներԷ ի վեր Գանատայի Հայ
գաղութը զուրկ մնացած Էր Առաքելական
եկեղեցւոյ պաշտամունքէն, ինչ որ իր
բայբայիչ ազդեցութիւնը դրօշմած է
մեր ընտանեկան յարկերէն ներս եւ
մանաւանդ մեր նոր սերունդին վրայ:

Ինչպէս թերթիս լուրերու բաժնէն
կը տեղեկանանբ, այս հարցը վերջերս
գործնական լուծում մը ստացած Է
Տիար Լեւոն Պապաեանի ամիսներէԷ
ի վեր թափած գնահատելի ջանքերուն
շնորհիւ եւ Գանատայի Անգլիական
եկեղեցին իր նիւթական աջակցութիւնն

ու աղօթավայրերն ի սպաս դրած Է Հայ
Առաքելական պաշտամունքներու՝` քոյր
եկեղեցիի մը պայծառացման օժան-
դակելու դիտումով միայն:

Հայերս ի բնէ կրօնասէր ժողո-
վուրդ մը ըլլալով` ճշմարիտ
հրճուանքով կողջունենք այս կարգա-
դրութիւնը եւ շատ բնականօրէն կըզ-
quup թէ ամէնքս ալ, իբրեւ հարազատ
զաւակները Հայաստանեայց Եկեղեցիին,
մեր որոշ պարտականութիւնները պիտի
ունենանք յետ այսու` եթէ կը փափա-
phup որ Հայ հաւատքը Ատլանտեանի
այս ափերուն վրայ բարգաւաճի եւ
յաւերժանայ:

Մեր ունեցած տեղեկութեանց

[633]

=D Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

համաձայն անմիջապէս որ նորընտիր հովիւը
ժամանԷ, բոլոր Հայաբնակ քաղաքներու մէջ
եկեղեցական վարչութիւններ պիտի կազմուին
եւ գործունէութեանց ասպարէզը պիտի ճշդուի:

Ըստ Տիար Պապաեանի լաւատեղեակ հաւաս-
տումներուն եւ առաջադրութեանց, Գանատայի
նորահաստատ թեմի կրօնական վարչութիւնն իր
անմիջական մտահոգութեան առարկան պիտի
դարձնէ գաղութի ազգային բարձրացումը`
եկեղեցւոյ գործունէութեանց հետ զուգնթաց-
օրէն հաստատելով նաեւ Ընկերական Ծառայութ-
եան ճիւղ մը եւ Կրթական Տեսչութիւն մը`
կարող եւ ձեռնհաս անձերու պատասխանա-
տուութեան ներքեւ: Այսպէսով մեր նոր
սերունդի դաստիարակութիւնն ալ գոհացուցիչ
լուծում մը պիտի ունենայ:

Շարժումն ինքնին ամէնուս համար խանդա-
վառիչ Է եւ յաջողութիւնն անկասկած` երբ
նկատի ունենանք այն իրողութիւնը թէ
Գանատահայն առհասարակ ազգասէր Է եւ
ազգային եկեղեցւոյ պայծառացման սրտովին
նախանձախնդիր:

Իսկ թէ փափաբը, որ ներկայիս ծայր
տուած Է զանազան քաղաքներու մէջ սեփական
եկեղեցւոյ շէնբեր ունենալու, ամէն գնա-
humwueE վեր Է անշուշտ եւ երեւոյթները
մեզ կը յուսապնդեն թէ մօտ Է այն օրը, երբ
Հայ եկեղեցին Գանատայի մէջ պիտի sun yp”
օրինակ ըլլալով ուրիշ գաղութներու:

ՄԵՐ ՀԱՐՑԱՐԱՆԸ

Այս թիւին հետ Գանատայի եւ Միացեալ
Նահանգներու մեր բաժանորդներուն կը ղրկենբ
հարցարան մը, որուն պատասխանը կը յուսանք
ստանալ մինչեւ Յունվար` մեր բոլոր բարեկամ-
ներէն: Այս առթիւ իւրաքանչիւր բաժանորդի
ղրկած ենբ նաեւ մեր հասցէով պահարան մը,
նամակադրօշմով միասին: Ասիկա փորձ մըն Է
հասկնալու համար Արարատը ցարդ բքաջալերող-
ներու տրամադրութիւնը որոշելու համար թէ

ո՞ր աստիճան գործնական Է թերթին շարունա-
կումը:

Վերջերս Արարատ կանոնաւորապէս լոյս չի
տեսաւ մեր նիւթական անբաւարար կացութեան
պատճառաւ :

ճշմարիտ Է որ բարերար Տիար
Լ. Պապաեան, Հայորդիներու Հայրիկը, իրեն
սովորական առատաձեռնութեամբը ամսական 25
տոլարի օժանդակութիւն մը կընէ մեզի, եւ
սակայն, արդար չենք նկատեր ապաւինիլ միայն
ազգասէր անհատի մը եւ բանի մը սրտցաւ
բարեկամներու զոհաբերութեան: Քաջալերանքն
ընդհանուր ըլլալու Է` եթէ կարժէ այս թերթին
հրատարակութիւնը շարունակելը:

ճօրճթաունի Ագարակատունը փակուած Է
այսօր եւ մեր տղաքը ցրուած են հեռակայ
շրջանակներ` շատ մատղաշ տարիքի մէջ: Արարատ
ամսէԷ ամիս Հայացի մխիթարութիւն կը տարածԷ
ազգին այս թանկագին բայց մոռցուած բեկոր-
ներուն եւ մտերմիկ ժամադրավայր մը եղած Է
ամէն անգամ որ Հայորդիները կրցած են
ՀԷմիլթըն գալ:

Անկեղծ ըլլալու համար պէտք Է խոստո-
վանիլ թէ Արարատի շարունակութիւնը մէկ
կամ երկու տարուան համար եւս հրամայական
պէտք մընէ, բայց ներկայ պայմաններու ներքեւ
ատիկա ընել դժուար` եթէ մեր հին բաժանորդ-
ներն իրենց բաջալերանքը չի շարունակեն եւ
նոր բաժանորդներ եւս չունենանք:

Այս թերթը կարելի Է կանոնաւոր եւ
գոհացուցիչ պայմաններու ներքեւ յառաջ
տանիլ եւ այդ ընելու համար մենք պէտք
ունինք մեր հին բաժանորդներուն եւ 200
նորերու: Ասիկա շատ համեստ պահանջ մընէ
եւ այս առթիւ կը հրաւիրենք Արարատի եւ
Հայորդիներու բարեկամները մեզի գործակ-
ցելու, որպէսզի կարող ըլլանջ մինչեւ
Յունվարի վերջ 200 նոր բաժանորդներ գտնելու
պարզ ՔԷՄՓԷՅՆ մը փակել:

ՄԵՐ ՉԱՓԱՀԱՍ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐԸ

Մեր Հայորդիներէն խումբ մը, իբրեւ 18
տարեկան չափահասներ, վերջերս արձակուեցան
որբերու խնամատար մարմնոյն հովանաւորութ-
ենէն: Անոնք հրճուանքով ընդունեցին այս
կարգադրութիւնը` զգալով թէ այլեւս կատարեալ
ձեռնհասութիւն ունին կեանքի պայքարն իրենց
սեփական ուժերով վարելու: Անկախ ըլլալու
այս զգացումը մխիթարական երեւոյթ մընէ
ինքնին եւ ամէն բաջալերանբի արժանի, բայց
ունի իր անպատեհութիւնները:

Այս պատանիներն, այլեւս զանազան
սեղմումներէ ազատ եւ առանց խորհրդատուի,
կրնան կեանքի խօլական արշաւին մէջ
ֆիզիքական եւ բարոյական անկումներ ունենալ
եւ այն ատեն ազատութիւնն անոնց համար
թերեւս իրական վտանգ մը ըլլայ:

Գանատայի մեր Հայ կազմակերպութիւն-
ներուն կը մնայ սրտցաւօրէն մտածել այս
մասին եւ տղայոց ձեռներէցութեան եւ
անկախութեան սէրը քաջալերելով մէկտեղ
խորհրդատուի եւ բարոյական օժանդակողի դերին
մէջ գտնուիլ անոնց հանդէպ, երբ պատեհու-
թիւնը ներկայանայ եւ երբ դեռ ուշ չԷ:

Այս առթիւ մենբ կը գնահատենք Գանատա-
հայ Երիտասարդաց Միութեան հետաքրքրութիւնը
մեր Հայորդիներով եւ սակայն փափաբելի Է
որ այս կազմակերպութեան ջանբերը բաջա-
լերուին գաղութի բոլոր խաւերէն եւ աւելին՝
Գանատահայ Միութիւնն ալ իր հոգածութեան
առարկան դարձնէ չափահաս Հայորդիներու
հարցը:

Այն բոլոր բաժանորդները, որոնք
զանազան պատճառներով դեռ չեն վճարած իրենց

բաժնեգինները, թող բարի ըլլան մինչեւ
Յունվարի վերջ իրենց հաշիւները մաբրել:

[635]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

To The Editor of Ararat,
Hamilton, Ont.

THE ARMENIAN BOYS AND THE
UNITED CHURCH

Dear Sir;- The people of the United
Church are glad to know that their Church
has taken over the responsibility which
the Armenian Relief Association of Canada
had for the Armenian boys whom that
Organization brought to Canada. The
Church is delighted to learn from Mr.
Pierce and the people with whom the
boys are living of the honesty, industry
and good character of the Armenian boys.
I want to assure them that they have a
true friend in the ministers and members
of the United Church.

The boys will be pleased to know
that the farm at Georgetown is not to be
idle but is to render service to others
who are in great need of help. This is
in keeping with the spirit of the
Armenian people. However, the door at the
Georgetown Home is always open to the
boys. They will find shelter, food and
advice at the old home.

Some boys properly felt that there
had been a mistake made about their age.
I am glad to tell them that the Church
took this matter up with the Government
and received permission to correct all
mistakes about the ages of the boys.

The bank accounts are all carefully
kept and when the boys are eighteen years
of age, they will receive all the money
they have saved with interest. The United
Church is interested in your

-4-

highest good and will do all in its power
to help you. I will be glad to hear from
any of you to know how you are and what
progress you are making.

Your sincere friend,
D. N. McLACHLAN,
For the United Church.

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԵՐԻՏ. ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ

1927 Յունիս 15ին ՀԷմիլթընի եւ 1924
Մարտ 4ին Պրէնթֆօրտի Պատանեկան Միութիւն-
ները կազմուեցան, իսկ 1926 Օգոստոս 29ին`
Թօրօնթոյի Երիտասարդաց Միութիւնը: Եւ իբրեւ
անմիջական ու տրամաբանական հետեւանք այս
շարժումներուն, 1928 Մարտ 4ին երեքին
միացումով Գանատահայ Երիտասարդաց Միութիւնն
իրականութիւն դարձաւ Գանատայի մէջ:

ՀԷմիլթընի եւ ՊրէԷնթֆօրտի Միութիւն-
ները, որոնք իրենց մէջ կը համրեն մեծ
թիւով Գանատայ ծնած Հայ պատանիներ, հետա-
մուտ են գլխաւորապէս դաշտային խաղերու:
Խաղի ոգին ծնունդ տուած Է անոնց կազմութեան
եւ մեզ կը մնայ գիտնալ այդ եւ` ըստայնմ
ներդաշնակել մասնաճիւղերու փոխյարաբերու-
թիւնները:

Տարբեր Է պարագան Թօրօնթոյի մասնա-
ճիւղին: Անոր ծննդեան դրդապատճառը մենք
պէտք Է փնտռենք անոր սիրոյն մէջ հանդէպ
այն Հայ պատանիներուն եւ երիտասարդներուն,
որոնք ցրուած էին շրջակայ ագարակները, եւ
կար ժամանակ մը, երբ անոնք անտեղեակ Էին
Գանատահայ կեանբէն: Պէտք Էր կապ մը հաս-
տատել Թօրօնթոյի եւ ագարակներու Հայ տղոց
հետ, եւ ահա կազմուեցաւ Թօրօնթոյի Հայ
Երիտասարդաց Միութիւնը, որ իր կազմութեան
օրէն իսկ սկսաւ յարաբերութեան մէջ մտնել
ագարակի տղոց հետ:

Անցան աւելի քան երկու տարիներ եւ
Թօրօնթօն հրճուանբով կը դիտէ իր անցեալի

[ 636]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

գործունէութիւնը: Ան կրցաւ հաստատել այդ
կապը եւ տարակոյս չունինբ որ պիտի կրնայ
զայն ամրապնդել:

Մեծ դեր վիճակուած Է Գանատայի կազմա-
կերպուած երիտասարդութեան, որովհետեւ
հայութեան թիւն հետզհետէ կը շատնայ հոս եւ
իբրեւ բնական հետեւանք` կը շատնայ նաեւ
պատանիներու եւ երիտասարդներու թիւը:

Գանատահայ Երիտասարդաց Միութիւնը պիտի
կարողանա՞յ ստեղծել լայն ու տաք հայկական
միջավայր մը հասնող պատանիներու համար,
որպէսզի անոնջ չըստիպուին իրենց աչքը յառել
օտար միջավայրներուն. -մենբք կուզենք դրական
պատասխան մը տալ, բայց ասոր համար անհրա-
ժեշտ Է Գանատահայ գաղութի սրտցաւ ու գիտա-
կից վերաբերումը:

Չենք հաւակնիր այժմէԷն յայտարարելու,
թէ պիտի կարողանանք ստեղծել այդ միջա-
վայրը, որովհետեւ գիտենք որ շատ դժուար
գործ Է հասկացողութեան, գաղափարի եւ
գործելակերպի միօրինակութիւն ստեղծել
հազիւ իրարու բով ամփոփուած թափառական
Հայէն. ժամանակի կը կարօտի մինչեւ որ
բնութիւններ շաղախուին իրարու հետ եւ
ստեղծուի հասարակաց ընդհանուր գործունէ-
ութիւն: Անդին կայ Գանատայ ծնած Հայ տղան
եւ օրիորդը, որոնք միշտ ենթակայ են իյնալու
բոլորովին տարբեր շրջանակներու մէջ:

Այն միջավայրը, որ պէտք Է ստեղծուի,
պէտք Է տայ գոհացում այս կարգի պատանի-
ներու եւս:

ԼՐԱՏՈՒ

Յ. Գ.- Վերջերս շնորհակալ ութեամբ
ստացանք 50 տոլարի նուէր մը Պրն. Լեւոն
ՊապաեանԷն, որ Գանատահայերուս համար սիրելի
դէմք մընէ. նաեւ 10 տոլար Պր. Ս.
Իւթիւճեանէն, որ միշտ օգնած Է Միութեանս:

ՆՈՅՆ

Ee SS
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆ

Մեծն Տիգրան Հայաստանի գահը բարձրա-
ULE վերջ իրեն առաջին գործն ըրաւ երկիրը
բարեկարգել եւ մանաւանդ զօրաւոր բանակ մը
կազմակերպել: Ան պատերազմեցաւ շրջակայ
մանր մունր թագաւորներուն հետ եւ զանոնք
հպատակեցուց եւ գահընկէց ըրաւ: Բայց իր
մեծագոյն կռիւները մղուած են Հռոմայեցի-
ներու դէմ:

Իր թագաւորութեան ատենն Էր որ
Հռոմայեցիները սկսած էին դէպի Արեւելք
տարածուիլ եւ եկած հասած ու տիրացած Էին
Հայաստանի շրջակայ երկիրներուն` սպառնալով
նաեւ Հայոց: Տիգրան իր ահեղ բանակին գլուխն
անցած ճակատեցաւ արեւմուտքի այս ահարկու
թշնամիին դէմ եւ Հռոմէական բանակին լաւ
դաս մը տալով Հայաստանէն դուրս քշեց: Ասոր
վրայ Տիգրանի անունն սկսաւ ահ ու սարսափ
ձգել ոչ միայն դրացի ազգերու, այլ նաեւ
հեռաւոր երկիրներու մէջ:

Պոնտոսի Միհրդատ Մեծ թագաւորը միտքը
շատոնց դրած Էր Հռոմայեցիներուն վրայ
Jարձակիլ, բայց իր առանձին ուժին չէր կրնար
վստահիլ. ուստի` երբ Տիգրանի համբաւն
իմացաւ, անոր օգնութիւնը վայելելու համար
իր աղջիկն անոր կնութեան տուաւ եւ իրաւ
ալ Միհրդատ Հայոց թագաւորին օգնութեանը
շնորհիւ իր երկիրն ընդարձակեց եւ
Հռոմայեցիներու դէմ ալ պատերազմ հրատարա-
կեց: Բայց քանի մը կարեւոր յաղթութիւն-
ներէ ետք Միհրդատ ՀռոմայեցիներԷ հալած-
ուելով փախաւ եւ ապաստանեցաւ իր փեսին,
Տիգրանի բով: Հռոմայեցիջ Տիգրանի դիմեցին
եւ Միհրդատը պահանջեցին: Տիգրան շատ
խստօրէն մերժեց անոնց պահանջը: Ասոր վրայ
Հռոմայեցիք Լուկուլլոս զօրավարին առաջ-
նորդութեամբ Հայոց վրայ պատերազմի եկան,
բազմաթիւ քաղաքներ ու աւաններ գրաւեցին

[637]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

եւ Մեծն Տիգրանի շինած ճոխ ու փառաւոր
քաղաքը, Տիգրանակերտը պաշարեցին ու ներսի
բնակիչներուն մատնութեամբ զայն առին, բայց
zh կրցան յաղթել Տիգրանի, որ Միհրդատի եւ
ուրիշ դաշնակիցներու օգնութեամբ գրաւուած
երկիրները նորէն ետ առաւ:

Տիգրանի եւ Հռոմայեցիներու միջեւ
կատարուած այս պատերազմը եօթը տարի տեւեց:

ՏԻԳՐԱՆԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

Տիգրան Մեծի ժամանակ Հայաստան իր
զօրութեան գագաթնակէտին հասած Էր եւ երկիրը
տարածուած Էր Կասպից ծովէն մինչեւ
Միջերկրական ծով. իսկ զօրբերու թիւն ալ
կը հասնէր կէս միլիոնի: Օտար պատմիչներու
համաձայն` Հայոց ամենէն մեծ թագաւորն եղած
Է Տիգրան:

Տիգրան մեծ ու հարուստ քաղաբ մը շինեց
եւ զայն կոչեց Տիգրանակերտ: Այս քաղաքին
մէջ բնակեցուց Հռոմայեցւոց երկրէն գրաւած
տասներկու բաղաքներու բնակիչները, որպէսզի
արեւմտեան բաղաբակրթութիւնը տարածէԷ իր
երկրին մէջ:

Տիգրան իր մանկութեան ժամանակ գերի
եւ պատանդ տարուած Էր Պարթեւներու քով.
իսկ երբ խելահաս եղաւ Հայաստանէն 70
հովիտ տալով ազատ արձակուեցաւ եւ գնաց
Հայոց գահին տիրանալու. բայց վերջէն թէ
տուած հովիտները եւ թէ ամբողջ Պարթեւաստանը
գրաւեց: Յետոյ Ատրպատականի, Մարաստանի,
Կորդուաց եւ Ասորւոց ալ տիրելով Սելեւկիան
ու Փիւնիկէն նուաճեց:

Օտար պատմիչներ Տիգրան երբ կառքով կամ
ձիով պտոյտի կելլէր իր բովերէն գերի
թագաւորներ կը քբալէին եւ երբ գահին վրան
կը բազմէր գերի թագաւորներ առջեւը բարեւի
կը կենային: Այն ատենները ասանկ բաներ
սովորական Էին յաղթական արքայից:

Տիգրան երկար տարիներ Հայաստանը
կառավարեց:

ՀԱՅ ՈՐԲԻ ՄԸ ԿԵԱՆՔԷՆ

Վահան տասներեք տարեկան Էր, կարճ
հասակով, կարմիր երեսներով, սեւուկ ու
խոշոր աչքերով: Իր հայրն ու մայրը դեռ նոր
վայրագօրէն սպաննուած Էին եւ ան որբ ու
մոռցուած` Տակճաստանի փողոցներուն վրայ
կը պտտէր, խեղճ ու անօթի:

Ձմեռ Էր ու շատ ցուրտ. ոտքերը բոպիկ
էին եւ սառոյցէն կարմրած ու ուռած: Աչքերը
լեցուն էին արցունքով ու արիւնով: Քուրջեր
հագած Էր. ցուրտէն կը սարսռար եւ իր խղճալի
նայուածքը չորս կողմը կը պտտցնէր: Ինբզինբը
տաբցնելու համար շատ անգամ ոտբերը գետին
կը զարնէր եւ ձեռբջերով կուրծքը կը ծեծէր:

Ոչ ոբ կը խղճար իր վրայ. ոչ ne կտոր
մը հաց կուտար իրեն:

- Գնա, մեռիր, կեավուռի տղայ, կը
պօռային երեսին եւ երբեմն ալ ապտակներ կը
զարնէին կամ կը թքնէին:

- Գնա, սատկԷ, կեավուռի տղայ, այս
աշխարքին մէջ բեզի տեղ չոկայ. գնա դժոխքը,
հոն Է ձեր տեղը. հայրդ ու մայրդ ալ հոն
ճամբած ենբ արդէն, գնա եւ վառած կրակներուն
մէջ այդ պաղած մարմինդ տաքցուր: Այս
խօսքերը կը լսէր ան: Կարծես ամէն մարդ խօսք
մէկ ըրած Էին:

Խեղճը ձայն չԷր հաներ եւ միշտ ոտբերը
գետին կը զարնէր տաբնալու համար: Աշխարհը
իր ոչ մէկ բանովն այլեւս կը հետաբրքրէր
զայն ու շարունակ արցունբ կը հոսէր անոր
աչքերէն:

- Օգնէ ինծի, ով Աստուած, մէկը չիկայ
աշխարհի վրայ որ ինծի գործ մը սայ
աշխատելու, կտոր մը հաց տայ ուտելու կամ
գոնէ երեսիս ժպտի: Հագուստ չունիմ, տուն
չունիմ, փորս անօթի Է ու ես կը մսիմ: Ով
Աստուած, ով երկնաւոր Հայր, օգնէ ինծի
կամ զիս ալ տար քու յաւիտենական բնակարանդ:

[638]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Ու այսպէս խեղճը ճարահատ կուլար եւ
ոտքերն անընդհատ գետին կը զարնէր:

- Կեավուրի տղայ, դո՞ւն ինչու չես
սատկիր, կը պօռային տաճիկի լակոտներն անոր
չորս կողմերէն` եւ սառոյցի կամ ձիւնի
կտորներ կը նետէին, մազերէն կը բաշէին,
ապտակներ կը զարնէին եւ ձիւնի դէզերուն
մէջ կը հրէին զայն:

Ոստիկաններ կը տեսնէին այդ փողոցային
ստահակներուն չարութիւնները եւ իրենց
բրբիջով կը բաջալերէին զանոնք:

Փողոցէն անցնող զինուորներ իրենց
հրացանի կոթով կը զարնէին անոր եւ.

- Դո՞ւն ինչու չես գացեր միւսներուն
բով, կը պօռային հեգնանքով:

Տարիներ, երկար տարիներ տառապեցաւ
Վահան, իրեն հետ հարիւր հազարաւոր անպաշտ-
պան ու կիսամեռ Հայ որբեր: Անոնց աղօթքը,
անոնց սրտաբեկ պաղատանքը հասա՞ւ արդեօք
Աստուծոյ գահին առջեւ:

Մեծցած Է այսօր Վահան: Մեծցած են իրեն
հետ հարիւր հազարաւոր Հայ որբերը երէկուան
նահատակուած Հայ ազգին: Ամէնքն ալ առոյգ,
ամէնքն ալ կայտառ, երիտասարդական խանդով
ու եռանդով լեցուած: Կը յիշեն անցեալը ու
կը uwnunwu: Կը մտածեն ապագայի մասին եւ
կը խանդավառուին: Անոնք երէկուան գառնուկ-
ները չեն այլեւս պատրաստ գիշատուելու
գայլերԷ ու բորենիներէ: Իրենց սրտերը
վրէժով լեցուած են, կարօտի աչքերով կը
նային դէպի Հայաստան, հոն երթալու եւ հոն
ապրելու համար:

Օր մը, Հայաստանի սահմաններուն մէջ,
վրէժխնդիր սրտով բորբոբած` Վահան, ու բոլոր
որբերն երէկուան` պիտի որոտան անվեհեր.

- Նայեցէք, բարբարոս գայլեր, մենք
երէկուան գառնուկները չենք,

Pay ae

այլ վրէժխնդիր ու անվեհեր ռազմիկներն
այսօրուան: Եկէք, կատաղի շուներ, ձեր
բանդիչ ժանիքները պիտի կոտորենք զանոնք
անվնաս դարձնելու համար: Եկէք դուք,
մարդակեր գազաններ, եկէք` եթէ կրնաբ
Հայաստան արշաւել: Երէկուան փողոցները
թափառող եւ քուրջեր հագնող որբերուն տեղ
ձեր դէմ պիտի գտնէբ հսկայ բանակ մը ռազմիկ
երիտասարդներու, որոնբ պիտի արժեցնեն վրէժի
սուրբ զգացումը եւ Հայ ազգին նուիրական
պատիւը:

Եկէք, ծաղկող ու բարգաւաճող Հայաստանը
տեսնելու համար, սարսափեցէք Արարատեան
դաշտերուն վրայ քրտնաթոր Հայ երկրագործէն,
որ մէկ ձեռքով արօրը կրնայ բռնել ու միւսով
սուրը ճօճել:

Եկէք, խոնարհելու Հայ ուժին առջեւ,
եկէք, երկրպագելու Հայ եռագոյնի ծալբերուն
ներբջեւ:

Ու աշխարհի չորս կողմերէն, հարաւէն ու
հիւսիսէն, արեւելբէն ու արեւմուտքէն,
Հայը պիտի մեկնի գունդ ի գունդ հայրենի
հողը համբուրելու եւ Հայաստանի դաշտերն
հերկելու:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ

ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. -

Վազգէն Զատիկեան ԿԷյվէցի Է, 18
տարեկան: Հօրը անունը Մանուկ, մեռած, եւ
մօրը անունը Թագուհի: Մայրը եւ Արտէմ
անունով բոյրը տարագրութեանց շրջանին
կորսուած են: Մօրեղբայր մը ունի, որ
Ֆրանսա կը գտնուի եւ որուն հետ թղթակ-
ցութեան մէջ Է:

Զինադադարէն յետոյ Վազգէն Տիկին
Յակոբեանի Որբանոցն առուած Է, Առնաւուտ

[639]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

գիւղ, յետոյ փոխադրուած Է ՏԷրինճէի եւ
Պարտիզակի առժամանակեայ որբանոցները եւ
վերջն ալ, ՔԷմալականներու արշաւանքին
պատճառաւ Լօրտ ՄԷյրզ Ֆընտի կողմԷ տեղա-
փոխուած Գորֆուի որբանոցը:

1924 Հոկտեմբեր 2ին քառասուն որբերու
հետ բերուած ճօրճթաուն, ուրկէ տարիուկէս
վերջ գանատացիի մը ագարակը ղրկուած Է:

ներկայիս Վազգէն վճարումով կաշխատի:

ճարպիկ Է ան, խելացի ու վառվռուն: Իր
ընկերներէն ճանչցուած Է Չարլի Չէփըլին Բ.
եւ ծիծաղի աշխարհին մէջ անոնցմէ ոչ մէկը
զինքը գերազանցած Է:

ճօրճթաունի Ագարակատան առաջին վարչա-
կան ընտրութեանց ատեն բաղաբապետութեան
աչքառու թեկնածու մը եղաւ 1925ին եւ սակայն
կորսնցուց ի նպաստ Ա. Քաղաքապետ Օննիկ
Մելբոնեանի: Այդ աննպաստ ընտրութիւնը
tnpEp չի յուսալբեց Վազգէնը, որ փիլիսո-
փայօրէն ընդունեց իր ընկերներու մեծա-
մասնութեան վճիռը եւ ինբզինքն հռչակեց
Ագարակատան համայնքի ընդդիմադիր հատուածին
պետը` որ պիտի գործակցէր յաղթական քաղաբա-
պետին` անոր պաշտօնավարութեան ընթացքբին:

Ան հետաքրքրուած Է դրօշմաթուղթերով
եւ աչքառու կերպով ճոխ հաւաքածոյ մը ունի`
նոյնիսկ վարպետ հաւաբողներու նախանձը
գրգռող: Խորամանկ փոխանակող մըն Է եւ շատ
լաւ ուսումնասիրած դրօշմաթուղթերու արժէքը:

18 տարեկան ըլլալուն համար այս տարի
ազատ արձակուած Է Հայորդիները հովանա-
ւորող կազմակերպութենէն:

Հասցէն Է.-

Vazken Zadigian,

C/o Mr. George Moffatt,

R. R. 1 Brampton, Ont.
Canada.

24.8)
ՏԽՈՒՐ ԹԱԳԱՒՈՐԸ

ժամանակին կար չի կար, հարուստ
թագաւոր մը կար: Այս թագաւորը շատ տխուր
էր: Իր ծառաները եւ իր պալատականները շատ
ջանացած էին զինքը ուրախացնել` բայց բնաւ
չէին յաջողած:

Շատ բարի Էր այդ հարուստ թագաւորը եւ
ժողովուրդը լաւ կը կառավարէր: Իր չորս
կողմը գտնուող բոլոր ծառաները զինքը կը
սիրէին եւ երջանիկ էին:

On մը աղբատիկ, ծերուկ պառաւ մը եկաւ
եւ ուզեց թագաւորը տեսնել, բայց ծառաները
թոյլ չի տուին որ ան պալատէն ներս մտնէ:
Թագաւորը վերէն զայն տեսնելով հրամայեց որ
ներս առնեն եւ իր ծառաներուն պատուիրեց որ
զայն լաւ մը կշտացնեն, մաքուր հագուստներ
հագցնեն, հարիւր ոսկի տան եւ իր առջեւ
հանելէԷ վերջ ղրկեն:

Ծերուկ պառաւը, որ պարիկ մըն էր,
թագաւորին ըսաւ.

- Դուն աշխարհի ամենէն լաւ թագաւորն
ես, եւ ես գիտեմ որ տխուր ես: Ատիկա քեզի
համար հիւանդութիւն մըն Է. այս երկրին մէջ
ջութակահար մը կայ, զայն կանչել տուր, ու
երբ անիկա եղանակ մը զարնէ` դուն պիտի
առողջանաս եւ աշխարհի ամենէն երջանիկ
թագաւորը պիտի ըլլաս:

Թագաւորն անմիջապէս իր խելացի մարդիկը
կանչեց եւ պատուիրեց անոնց որ ջութակահարը
գտնեն եւ իրենց առջեւը բերեն:

Սարդիկն երկրին ամէն կողմը փնտռեցին,
բայց ջութակահարը չի գտան: Ու թագաւորն
ալ աւելի կը տխրէր օրէ օր ու մէկուն հետ
խօսիլ չէր ուզեր:

Օր մը, երբ պալատին պատուհանին առջեւ
երեսը կախ նստած En~ տեսակ մը եղանակ լսեց:
Իր ծառաներէն մէկը ղրկեց ու ահա ծերուկ
մարդ մը, հին ջութակով մը իր առջեւն
հանեցին:

[640]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Ծերունին անուշ եղանակ մը նուագեց ու
ահա թագաւորն իր հիւանդութենէն աղէկցաւ եւ
այլեւս շատ երջանիկ եղաւ ու ծերուկ
ջութակահարը առատօրէն վարձատրուելով զայն
իր պալատականներԷէն մէկն ըրաւ:

ԹՈՐՈՍ ԼԵՒՈՆԵԱՆ

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. - Թորոս Լեւոնեան
ԹԷքիրտաղցի Է. տասներկու տարեկան: ճօրճ-
թաունեան սաներէն ամենափոբրիկներԷն մին:
Ան չի յիշեր իր ծնողքը, ոչ ալ անոնց անունը
գիտԷ: Տեղեակ ալ չԷ թէ իր ազգականներէն
որեւէ մէկը կապրի՞:

Կարմրուկ թուշերով, Հայկական
վառվռուն, սեւուկ ու խոշոր աչքերով համա-
կրելի տղայ մըն Է ան: Իր դասերուն մէջ
յառաջադէմ Է եւ երբ ճօրճթաուն կը գտնուէր՝
չափազանց նախանձախնդիր Էր եւ կրցածին չափ
կաշխատԷէր Հայերէնի մէջ: Բարի տղու մը վայել
բոլոր ձիրքերն ունի:

Ան ներկայիս Պրէմփթընի մօտ գանատական
ագարակի մը մէջ կը գտնուի՝ բայց դպրոց կը
յաճախէ եւ շատ գոհ Է իր շրջանակէն: Իր
ձիրբերն ու ժրաջան ընթացբը կը վկայեն թէ
Թորոս տարուԷ տարի պիտի յառաջդիմԷ, բարձր
կրթութիւն պիտի առնէ եւ ապագային լաւ մարդ
մը պիտի ըլլայ:

1924 Հոկտեմբեր 2ին Գանատա եկած Է
քառասուն տղայոց հետ: ժամանակին գտնուած
Է Գուլէլիի, Ենի Գիւղի, Բիրէի եւ Գորֆուի
Լօրտ ՄԷյըրզ Ֆընտ Որբանոցները:

Իր հասցէն Է.-

Master Toros Levonian,

C/o Mrs. Hunter Baldock,

R. R. 5 Brampton, Ont. Canada.

ՔԱՋԱԼԵՐԵՑԷՔ ԱՐԱՐԱՏԸ` ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐԵԼՈՎ ՈՒ

ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՈՒԵԼՈՎ

=O Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԱՌՕՐԵԱՅ ԿԵԱՆՔԷՍ

Երկու ամիս կընէ Տընվիլի Հայ Սբուլը
կը յաճախեմ: Այս դպրոցը հսկայ շէնք մըն
Է: Հալտիմընտ Գաւառի Հայ Սբուլները ամէն
տարի ողիմպիական մրցումներ կունենան եւ
յաղթողները կը մասնակցին գաւառային միջ-
դպրոցական ողիմպիականին եւ այն վարժարանը
որ աւելի շատ կէտեր կըստանայ` կը հռչակուի
ախոյեան եւ ի պատիւ իր յաղթանակին արծաթէ
գաւաթ մը կըստանայ, զոր տարի մը կը պահԷ:

Այս տարի մեր դպրոցն ալ իր ողիմպիա-
կանը ունեցաւ. Հայկազուն Յակոբեանը քանի
մը վազքերու մէջ առաջնութիւն շահեցաւ եւ
ես ալ հեծելանիւի արշաւին մէջ: Մեր վարժ-
արանին կողմէ երկուքս ալ պիտի մասնակցէինք
միջդպրոցական մրցումներուն, որ այս տարի
դժբախտաբար տեղի պիտի չունենայ, որովհետեւ
բանի մը անգամ որոշուած օրերը անձրեւոտ
եղան եւ հիմայ ալ շատ ուշ Է եւ օդը ան-
նպաստ: Արծաթ գաւաթը այս տարի ալ մեր
դպրոցը պիտի պահԷ:

Հիմայ ես երկրորդ կարգն եմ եւ նոր
դասեր կառնեմ, որոնք են. Երկրաբանութիւն,
Բնագիտութիւն, Գրականութիւն, Լատիներէն,
Ֆրանսերէն, Երաժշտութիւն, Մարզանբ եւլն:
Կըստանանք նաեւ զինուորական մարզանք:

Այս դպրոցը նախկինէն աւելի լաւ կազմա-
կերպուած Է:

Մեր կողմերը բաւական թուով Հայ տղաք
կան եւ շատ անգամ զանոնք տեսնելու կերթամ:
Ոմանբ լաւ տեղեր ունին եւ ոմանք գէշ, բայց
մեծամասնութիւնը գոհ են իրենց միջավայրէն:
Իմ տեղս ալ բաւական լաւ Է: Երեքուկէս մղոն
հեռու եմ դպրոցէս:

Ալ օդերը ցրտել սկսան. հաւանաբար
Կաղանդ Պապան պատրաստութիւնները վերջա-
ցուցած եւ ճամբայ ելած Է իր տարեկան
պտոյտը սկսելու համար:

Մեր բարեկամները թող չի խորհին թէ
մենք վտանգի մէջ ենք կամ պիտի փչենք: Մենք
մեռած որբեր չենք:

Անշուշտ մեռնելէ կամ որեւէ վտանգէ
առաջ լաւ նամակ մը կը գրենք Արարատին եւ
զայն օգնութեան կը կանչենք:

Յաճախ Բիւզանդը տեսնել կերթամ եւ իր
ճերմակ հաւերն ու հաւկիթով լեցուն մառանը
աչքէ կանցնեմ: Բիւզանդը ու Հայկազունը
ագարակին բոլոր գործերն իրենբ կը կատարեն
եւ իրենց հաւաքած հաւկիթներէն շահուած
դրամը վեհանձնօրէն բժիշկին կուտան:

Արդէն Բիւզանդը այս շրջանակին մէջ
ճանչցուած Է իբրեւ մասնագէտ հաւաբոյժ:
Վերջերս մասնաւոր քննութիւններու մասնակ-
ցեցաւ եւ նահանգային վկայական ստանալու
կը ջանայ:

Ուրիշ առիթներով պիտի գրեմ այս կողմի
Հայաշխարհի կեանքէն:

ՏԸՆՎԻԼ

ԱՐՇԱՒԻՐ ՊԷԶԱԶԵԱՆ

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. - Արշաւիր ՊԷզազեան Կարնեցի
Է, 18 տարեկան: Այս տարի արձակուեցաւ
Հայորդիներու հոգատար մարմնի հսկողութենէն
եւ այժմ իր անհատական ջանքերով կրցած Է
մտնել ագարակապանի մը բով, որ զինբ դպրոց
պիտի ղրկէ եւ իր աշխատութեանց փոխարէն ալ
Phe մը վճարում պիտի ընէ:

1924 Հոկտեմբեր 2ին Գանատա եկած Է:
ճօրճթաունի Ագարակատան սաներու ամենա-
ուշիմներէն մէկն Էր: Գիտէ իր անհատական
արժանիքները եւ իրաւունքները արժեցնել
ի նպաստ իր անձին: Հակառակ իր առջեւ
դրուած զանազան արգելքներուն, ան կրցաւ
զօրաւոր կամքով մը յառաջանալ իր նպատակ-
ներուն մէջ եւ արտաբոյ կարգի տոկունութ-
եամբ մընէ որ այսօր թէ

- 10 -

կաշխատի եւ թէ բարձրագոյն ուսման կը
հետեւի: Բոլոր երեւոյթները կը վկայեն թէ
Արշաւիր իր անվհատ պայքարով պիտի կրնայ
լաւ ապագայի մը տիրանալ:

ԵՍ ՈՒ ԻՄ ՇՈՒՐՋՍ

ԱմսԷ ամիս Արարատ թերթին կըսպասեմ եւ
երբ զայն կըստանամ, ուրախութեամբ կը
կարդամ: Ան շատ հետաքրքրական Է, բայց Էջերը
բիչ ըլլալուն համար շատ sh տեւեր ու կը
լմննամ: Երանի թէ թերթերնիս խոշոր ըլլար:

Տեղէս շատ գոհ չեմ. տեղեր կերթան եւ
զիս տունը կը ձգեն ու գործերը ընել կուտան.
անշուշտ ասիկա բան մը չԷ եւ ես ուրախ եմ
մէկ բանէ մը որ զիս տունը չեն պահեր դպրոցի
օրերը եւ կանոնաւոր կերպով դպրոց կերթամ:

Այս առաւօտ, Կիրակի, եկեղեցի գացինջ,
վեց Հայ տղաբ Էինք, իրարմԷ քանի մը մղոն
հեռու ագարակներէ, ամէնքս ալ հագուած եւ
շքուած: Երբ եկեղեցիին մէջ էինք, մեզմէ
ուզեցին որ իրենց համար երգ մը երգենք:

Հալօինի իրիկունը շատ լաւ ժամանց մը
ունեցանք, երգեր, խաղեր եւ զուարճութիւն-
ներ:

Դեռ չորսերնիս դպրոց կերթանք միայն.
երեք տղաբ դեռ դպրոց չեն գար եւ ագարակ կը
պահուին աշխատելու համար: ԱմԷն բան լաւ Է
մեր դպրոցին մէջ: Նոր ուսուցիչնիս շատ կը
սիրէ մեզ, Հայ տղաքս ըսել կուզեմ: Տընվիլ
Ցուցահանդէսի պիտի երթանք. հոն պիտի երգենք
եւ կը խորհինբ թէ առաջին մրցանակ պիտի
առնենք: Երգչախումբնիս տասը հոգի պիտի
ըլլայ, երեթ Հայ mnwpu, ես, Անդրանիկը եւ
Վաղենակը եւ երկու Գանատացի տղաք եւ հինգ
հատ ալ աղջիկներ: Ես, Վաղենակը եւ աղջիկ
մը զատ ալ պիտի երգենք: Եթէ լսէք մեզի
անպատճառ պիտի կարծԷք թէ խումբ մը երգի»-
ներ ենք: Ուսուցչուհինիս երգիչ մը ըլլալով
մեզի շատ մը երգեր պիտի սովրեցնէ, բայց
անոնք մեր մայրենի լեզուով չեն:

ՍԱՈՒԹ ԳԷՅՈՒԿԱ

ԱՐՄԵՆԱԿ ԳԸՐՊԱՇԵԱՆ

[ 642 ]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. - Արմենակ Իւնեացի է. 13
տարեկան: Հօրը անունը Գէորգ Է եղեր եւ
մօրը անունը չի յիշեր: ՇԾնողբը կապրին թէ
չԷ լուր չունի: Յարութիւն եւ Խաչիկ անունով
երկու երէց եղբայրները Յունաստանի Սիրա
բաղաքի որբանոցն եղած են ժամանակին. հիմայ
անոնց հետբը կորսնցուցած Է:

Ուշիմ տղայ մըն Է Արմենակ եւ իր
դասերուն մէջ ժրաջան: Միակ գոհունակու-
թիւնը որ ունի, դպրոց երթալու պատեհութիւն
ունենալն Է: Իր շրջանակի Հայ տղայոց մԷջ
լաւ ազդեցութիւն մը եղած Է: Դժուարին
պայմաններու մէջ գտնուողներու հանդէպ
փոքրիկ խորհրդատու մը եղած Է, ինչպէս կը
հասկնայինք մեր այցելութեան ժամանակ:

Այժմու բոլոր երեւոյթները կը վկայեն
թէ Արմենակ մեր Հայորդիներու շարքին մէջ
լաւ ապագայ մը կը խոստանայ: Այս պատանին
կը փափաբի Հայ բարեկամներ ունենալ եւ անոնց

հետ թղթակցիլ:
Իր հասցէն Է.-

Master Armenag Kerbashian,
C/o Mr. Levi Boose,
R. R. 2 South Cayuga, Ont.

Կը խնդրենք Արարատի բաժանորդներէն եւ
բարեկամներէն, որպէսզի իրենց ղրկուած
հարցարանին պատասխանը փութացնեն կարելի
եղածին չափ շուտ, ինչ որ պատեհութիւն պիտի
տայ մեզ թերթին ապագան ստայնմ գծելու:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

Lg fe
Ո՞ՒՐ ԵՆ ՀԱՅԵՐԸ

Ո՞ւր են Հայերը, այն վեհ Հայերը,

Որոնք ապրեցան դարեր անվհատ,

Կուրծք տուին, կռուեցան, ազգն
ապրեցուցին,

Թողուցին պատմութեան համբաւ անարատ:

Ո՞ւր են քաջերը, հուժկու քաջերը,

Որոնց անունէն ազգեր դողացին,

Որոնք պաշտպանն ու պահապանն եղան

Հայ տան, Հայ պատուին, Հայուն սուրբ
հողին:

Ո՞ւր են մայրերը, այն Հայ մայրերը,
Որոնք Վարդաններ, Վահաններ ծնան,
Հաւատբով քբալեցին, պատուով ապրեցան,
Հայ տան կենսունակ վէմն ու սիւնն եղան:

- Մեռած են անոնք, ազգին սուրբերը,
Բայց կապրին մեզ հետ, մեզ կը ներշնչեն,
Մեզ կը խրախուսեն եւ մեզի շարունակ
Մեղմիւ կը խօսին. - Ապրեցէք դուք ալ
ՃՇՄԱՐԻՏ ՀԱՅԵՐ:

ՊՐԷՆԹՖՕՐՏ

ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. - Մամբրէ ԿԷյվէյի
Խուբպէլինկէն Է: Հօրը անունը Մինաս, մօրը
անունը Թագուհի: Մայրը կապրի Պուլկարիոյ
Վառնա քաղաքին մէջ իսկ հայրը մեռած Է:
Ազգականներու հետ ալ կը թղթակցի:

ճօրճթաունեան ամենէն խօստմնալից Հայ-
որդիներէն մէկն Է Մամբրէ: Անցեալ ամառ
նախակրթարանը լրացուց եւ հիմակ Հայ Սքուլ
կը յաճախէ: Տիթրոյթաբնակ յարգելի ազգային
մը, Տիար Վ. Մանիսաճեան, իր նիւթական
պաշտպանութեան ներքեւ առած Է այս պատանին
եւ յառաջադրած անոր մատչելի դարձնելու

[643]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու պատեհու-
թիւնները:

ՄՍամբրԷ Գանատա եկած Է 1925 Հոկտ. 2hu:
Սիրուած En թէ իր ընկերներէն եւ թէ բոլոր
զինքը ճանչցողներէն: Ագարակատան Համայնքին
երկրորդ եւ վերջին Քաղաքապետն Էր ան`
ընտրուած ընկեր ընտրողներու ջախջախիչ
մեծամասնութեան կողմԷ:

ներկայիս Պրէմփթըն ըսուած քաղաքին մօտ
ագարակի մը մէջ կը գտնուի եւ յիշեալ
քաղաքին Հայ Սբուլը կը յաճախէ: Այժմէն իսկ
ամէն վստահութիւն կարելի Է ունենալ թէ
UwlupnE Շիրինեան իր անխոնջ ջանքերուն
շնորհիւ պիտի կրնայ փայլուն ապագայի մը
տիրանալ:

ՊԱՐԿԵՇՏՈՒԹԵԱՆ ՊՏՈՒՂԸ

Լեւոն աղքատիկ գիւղացի տղայ մըն En:
Հայրը, որ գիւղին մէջ ժամանակին մեծ պատիւ
ու յարգանք կը վայելէր, մեռած Էր եւ իր
մօրը հետ շատ պարզուկ կեանբ մը ունէին:

Հօրը յիշատակը դեռ շատ թարմ Էր
գիւղացիներուն սրտին մէջ եւ անոնք
հրճուանքով կը տեսնէին որ Լեւոն տարուէ
տարի կը մեծնար եւ իր բնաւորութեամբ կը
նմանէր իր հօրը: Ան կը սիրէր օգնել ուրիշ-
ներուն, մանաւանդ տկարներուն եւ իրմէ
ingen տղայոց: Սիրուած Էր ան նաեւ դպրոցին
մէջ իր դասընկերներէն եւ ուսուցիչներէն:
Ընկերներուն բոլոր խաղերը հաճոյալի չԷին
ըլլար` եթէ Լեւոն անոնց հետ stn:

Օր մը Լեւոն եւ շատ մը ուրիշ տղաք
պտոյտի ելած Էին գիւղէն շատ հեռու, հասա-
րակաց ճանապարհին վրայ: Խորունկէն ողբ ու
կոծի ձայն մը լսեցին եւ ամէնքն ալ այն
կողմը վազեցին: Ձայնը հետզհետէ կը մօտենար,
բայց ալ աւելի խղդուկ շեշտ մը կառնէր:
Վերջապէս հասան տեղ մը, ուր ծերունի մը
վերիվար

- 12 - Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

շրջած կառքի մը տակ մնացած Էր եւ ձիերն
ալ փախած Էին: Տղաքն ապշած ինչ ընելնին
չէին գիտեր եւ Լեւոնին կը նայէին: Այս
վերջինը մեծ զգուշութեամբ ծերունիին
մօտեցաւ եւ անոր դիրքը ճշդելէ յետոյ
ընկերներուն օգնութեամբ կառքը շտկելով
ծերուկն հանեց:

Մութը կը կոխէր եւ տղաքը յոգնած ու
անօթի էին: Լեւոն զանոնք գիւղ ղրկեց
օգնութիւն ուզելու համար եւ ինքն ալ
ծերունիին բով սպասելով անոր հոգ տարաւ:

Շատ չանցած օգնութիւնն եկաւ: Խումբ
մը տղամարդիկ գիւղէն շտապով եկան, ձիերը
գտնելով դարձեալ կառքին լծեցին եւ ծերունին
ալ առնելով գիւղապետին հիւրանոցը տարին
եւ հոն քանի մը օր զայն խնամելԷ վերջ երբ
առողջացաւ` ապահով իր տեղը ղրկեցին:

UGYUGLE առաջ ծերունին Լեւոնը տեսնել
ուզեց եւ անոր փոքրիկ գումար մը առաջարկեց
իբրեւ պարգեւ: Պատանին շատ պարկեշտօրէն
մերժեց հակառակ ծերունիին պնդումներուն:
Իրարու հասցէ փոխանակելԷէ եւ մԷկզմէկու
գրել խօստանալէ յետոյ բաժնուեցան:

Քանի մը տարի անոնք շարունակ
մէկզմէկու կը գրէին: Ու եղաւ ատեն մըն ալ
երբ ծերունին իր նամակները դադրեցուց:
Ամբողջ երեք ամիս Լեւոն լուր մը չառաւ անկէ
եւ օր մըն ալ սեւ պահարանով նամակ մը
ստացաւ, զայն բացաւ եւ երկրորդ կնքուած
նամակ մը գտաւ մէջէն, որուն վրայ իր
անունը գրուած Էր: Լեւոն ծերունիին
ձեռագիրը ճանչցաւ: Բացաւ ու կարդաց.

Սիրելի Լեւոն.-

Այս նամակը կարդացած ատենդ արդէն
մեռած եմ ես: Վերջին տարիներուս մէջ մէկը
չունեցայ որով հետաբրբրուէի` բացի pique:
Բաւական ընդարձակ կալուածներ ունիմ եւ
կոկիկ գումար մըն ալ դրամատան մէջ: Քեզ
նշանակած եմ իմ միակ ժառանգորդս: Գնա
բաղաք, տես իմ փաստաբանս Պր. Գալուստեանը,
որ քեզի պիտի յանձնէ ինչ որ իմ սեփական-
ութիւնս եղած Է: Օգտուէ քեզի թողուցած

ժառանգութենէս եւ շարունակէ ապրիլ պարկեշտ
ու անձնուէր:
ԾԵՐՈՒՆԻ ԹՈՎՄԱՍ

Տարիներ անցած են: Այսօր Լեւոն չափա-
հաս մըն Է: ԱմԷն մարդ զինքը կը ճանչնայ
մեծահարուստ մը, պարկեշտ եւ ուղղամիտ
առեւտրական մը եւ ամէնուն օգնող Հայ մը:
Անոր այսօրուան յաջողութիւնը իր անձ-
նուիրութեան եւ պարկեշտութեան պտուղն Է:

ՏՐԷՅԹԸՆ
ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ԾԱՆ. ԽՄ.- Վահէին կենսագրականը յաջորդ
թիւով պիտի տանքբ` որովհետեւ իր ծննդավայրն
ու ծնողաց անունը մեր արձանագրութեանց մէջ
չունինք:

ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՀԷՔԵԱԹ

Կար չի կար, ժամանակին թագաւոր մը
կար, որ կը բնակէր մարմարիոնէ գեղեցիկ
պալատի մը մԷջ, որուն նմանը չէր տեսնուած
աշխարհի մէջ: Կըսեն թէ այս պալատը շինուած
En մինչեւ այն ատենները լսուած ամենէն
անուշ երաժշտութեամբ:

Օր մը սոսկալի երկրաշարժ մը եղաւ, որ
պալատին տակի հողը ճեղբեց եւ պալատն ալ այդ
ճեղբին մէջ աներեւոյթ եղաւ: Բարեբախտաբար
թագաւորն այդ օրը որսի մեկնած Էր եւ երբ
վերադարձաւ շատ զարմացաւ եւ պատահածը
հասկնալԷ վերջ չափազանց ցաւեցաւ եւ որոշեց
այլեւս սուգ պահել եւ իր կեանքին մնացած
օրերը անշուք կերպով անցնել:

Ու եկաւ ժամանակ մը, երբ թագաւորը
մեռաւ եւ որդին գահը ժառանգեց:

Նոր թագաւորն երկրին ամենալաւ

+= 13 -

ճարտարապետներն հաւաբեց եւ հրամայեց որ
ճիշտ առաջուան նման պալատ մը շինեն: Բայց
խորհրդականներն ու ճարտարապետներն ըսին թէ
անկարելի Էր առաջուանին նման պալատ մը
շինել, որովհետեւ նախորդ պալատը առաջ եկած
En երաժշտութեամբ եւ միայն աշխարհի ամենէն
անուշ երաժշտութիւնը կրնար նմանօրինակ բան
մը շինել:

Ասոր վրայ թագաւորն հաւաքեց իր երա-
ժիշտները, բայց իր նպատակը չի կրցաւ իրա-
գործել:

Այդ կողմերը տղայ մը կար, որ շատ
աղուոր քնար կը նուագէր. օր մը այդ տղուն
ընկերներէն մէկն ալ հարցուց եւ ընկերոջ
հաւանութիւնն ստացաւ միասին քնարը
նուագելու: Մեծ եղաւ անոնց զարմանքը, երբ
տեսան թէ հրաշալի կերպով կը նուագէին: Մեծ
ուրախութեամբ ճամբայ ելան դէպի հոն, ուր
նախկին պալատը կը կենար: Երբ հասան, հրա-
ւիրեցին թագաւորին բոլոր երաժիշտները,
որպէսզի միասին նուագեն: Այս վերջինները
մերժեցին սակայն` խորհելով pt անոնք
կրնային պալատը կանգնել եւ թագաւորը միայն
տղաքը պիտի վարձատրէր:

Երկու պատանիները տրտում տխուր հեռա-
ցան եւ շատ չի գացած ծերունիի մը հանդի-
պեցան, որ նմանապէս մերժուած Էր թագաւորին
երաժիշտներէն: Snwen զայն տեսնելով շատ
ուրախացան եւ հրաւիրեցին իրենց միանալ եւ
պալատ վերադառնալ: Ծերունին հաւանեցաւ եւ
երեբը մէկ պալատին եղած տեղը հասան: Հոն,
երկու տղաքն առանց սպասելու սկսան նուագել.
ծերունին ալ անոնց միացաւ: Քիչ վերջ թագա-
ւորին բոլոր երաժիշտներն ու երգիչներն եւս
անոնց միացան եւ ահա սկսան նուագել
աշխարհին ամենէն ներդաշնակ եւ ամենէն անուշ
եղանակները: Ու հեռուէն ձայներ լսուեցան. -
Տեսէք, տեսէք: Պալատն Էր, որ անուշ
երաժշտութեամբ միայն դարձեալ կանգնեցաւ
առջի պէս:

ՊՐԷՄՓԹԸՆ

Թրգմ.
ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

[ 645]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔ
ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻ

Ուրախութեամբ կը տեղեկանանբ թէ
Գանատայի Էնկլիքըն Եպիսկոպոսական եկեղեցին
իր Կրօնական վերջին համաժողովին մԷջ
ընդառաջ երթալով Տիար Լեւոն Պապաեանի
բաղձանքին, տարեկան 2500 տոլարի պիւտճԷ
մը բացած Է ի նպաստ Հայ Առաքելական
Եկեղեցւոյ կազմակերպութեան եւ մատակարարման
Գանատայի մէջ: Յիշեալ մարմինը սիրալիր
պատրաստակամութիւն յայտնած Է նաեւ բոլոր
Հայաշատ քաղաքներու մէջ իր եկեղեցիները
բաց պահելու Հայ Առաքելական պաշտամունքջ-
ներու համար: եպիսկոպոսական եկեղեցին
խնդրած Է Տիար ՊապաեանԷ ստանձնել Գանատայի
Հայ թեմին Պատուակալ Գանձապահութիւնը:

Գանատայի եւ Նիակարաֆօլսի նորընտիր
Հովիւն Է Արժ. Տէր Մատթէոս Քհ. Մանիկեան,
որ իր պաշտօնին պիտի ձեռնարկէ յառաջիկայ
Յունվար 1ին: Ան կարող եւ հմուտ եկեղեցական
մըն Է իր անձին մէջ կը տեսնենք այս շրջանի
Հայ եկեղեցւոյ պայծառացումն ու բարգաւա-
ճումը:

եպիսկոպոսական Եկեղեցւոյ պետը, Գերա-
պատիւ Վիլերմ Եպիսկոպոս, որ Քէնըն Գօտիի
հետ Տիար Պապաեանի մտերիմ բարեկամ մըն Է,
իր պաշտօնական գրութիւններով կը հաւաստԷ
թէ իր Եկեղեցին որեւԷ վարդապետական կամ
վարչական իրաւասութիւն պիտի չունենայ
նորակազմ Հայ թեմին վրայ եւ ընդունուած
նիւթական աջակցութիւնը Քոյր Եկեղեցւոյ մը
օժանդակելու եւ անոր պայծառացման օգնելու
առաջադրութեամբ եղած Է միայն:

Գանատայի Հայ Առաքելական թեմը կատար-
եալ կազմակերպութեամբ օժտուած մարմին մը
պիտի ըլլայ եւ իր անմիջական հոգատարութեան
ներբեւ պիտի պահէ գաղութի կրթական գործը,
նորահասներու

- 14 -

հայացի դաստիարակութիւն տալով եւ չափահաս-
ներու համար ալ թէ Հայերէն եւ թէ Անգլիերէն
դասախօսութիւններ սարբելով: Պիտի ունենայ
նաեւ ընկերական ծառայութեան բաժին մը
գաղութին ընդհանուր բարգաւաճման համար.
այս վերջին ճիւղի միջոցաւ բաղաբացիական
դասախօսութիւններ պիտի սարբուին բոլոր
Հայաշատ քաղաքներու մէջ: Պատ. Պաղտասարեան,
Թօրօնթոյի ՄբՄԷսթըր Համալսարանի պսակաւոր
վկայեալներէն մէկը, հմուտ ընկերական
գործիչ եւ ճարտար լեզուագէտ, պիտի օգնէ
նորընտիր հովիւին եւ պիտի վարԷ Գանատահայ
եկեղեցւոյ Կրթական Տեսչութիւնը:

Գանատահայ Միութիւնը իր վերջին
Պատգամաւորական ժողովին մէջ լսեց մասնա-
ճիւղերու Կեդրոնական Վարչութեան տեղեկա-
գիրները եւ զանոնք վաւերացնելէ յետոյ
ընտրեց նոր Կեդ. Վարչութիւնը, որուն դարձ-
եալ նախագահ անուանուած Է Տիար Լեւոն
Պապաեան:

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Քաղաբիս Հայ գաղութին
մէջ գնահատելի շարժում մը սկսած Է ընդհ.
հանգանակութեան մը ձեռնարկելու եւ Հայ
եկեղեցի մը կառուցանելու համար: Այս առթիւ
կան անհատներ, որոնբ պատրաստակամութիւն
կը յայտնեն խոշոր չափերով մասնակցելու
ըլլալիք հանգանակութեան: Յաջորդիւ կը
տեղեկացնեմ թէ այս շարժումը որ աստիճան
գործնական պիտի ըլլայ:

ՏԵՂԵԿԱՏՈՒ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Նոյ. 15ին Պետական Կարմիր
Խաչը հրապարակային ժողով մը ունեցաւ Ազգ.
Գրադարանին մէջ եւ քաղաքիս մէջ եւս մասնա-
ճիւղ մը կազմակերպեց: Գործչուհի Տկ. Ազնիւ
ճաֆարեան բացատրեց Պետական Կարմիր Խաչի
նպատակն ու գործունէութիւնը, ինչ որ ներկա-
ներէ գնահատուեցաւ: Այժմ Հէմիլթըն ունի

[ 646]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

երկու Կարմիր Խաչերու մասնաճիւղեր, ինչ
որ բնական խայծ մը պիտի ըլլայ մեր փափկա-
սուն տիկիններուն համար իրենց գործունէ-
ութիւնն ու ջանբերը կրկնապատկելու:

ՀԷՄԻԼԹԸՆԻ ԱԶԳ. ՎԱՐԺԱՐԱՆԸ

Ինչպէս Արարատի նախորդ թիւով տեղեկա-
գրած Էինք, տեղւոյս Ազգ. Վարժարանը ամուր
հիմերու վրայ կը գտնուի եւ վարչութիւնը
կը վայելէ գաղութի ընդհանուր վստահութիւնն
ու բաջալերանբը: Մինչեւ հիմայ ձեռբ բեր-
ուած ժողովրդային հանգանակութիւնը հաւան-
աբար փակԷ այս տարուան ընթացիկ ծախբերը:
Դպրոցի վարչութիւնն այս տարի շատ մը բաց-
առիկ ծախքեր ունեցած Է եւ դեռ պիտի
ունենայ, եւ այդ ծախքերը մնայուն արդիւնք
տալով պիտի չի կրկնուին: Գաղութը ուրախ-
ութեամբ կը գնահատէ արդէն կատարուած
ջանբերը. նոր նստարաններ շինուած են եւ
գործածութեան դրուած, վարժարանը կարգ ու
կանոնի մտած եւ աշակերտներու թիւը ստուար-
ացած Է: Յաջորդ քանի մը օրերու մէջ պատերը
կանոնաւոր եւ մնայուն գրատախտակներով պիտի
գոցուին եւ ջանբեր պիտի ըլլան դպրոցի սրահը
աւելի ընդարձակելու, ինչ որ կենսական
պէտք մըն Է գաղութային հաւաքոյթներու եւ
խնայողութեան համար:

Մինչեւ հիմայ հանգանակուած կանխիկ
կամ խոստացուած գումարները հետեւեալներու
կողմէ եղած են.

Մուշեղ Խասոյեան, 6.00, Սանդրիկ
Ոսկերչեան, 5.00, Գեղամ եւ Աբգար Եհմալեան
եղբարք, 5.00, Անդրանիկ Գորգոյեան, 5.00,
Յարութիւն Մանասէրեան, 10.00, Արսէն
Ասատուրեան, 5.00, Յովհանէս Սողիկեան,
5.00, Սարգիս Յակոբեան, 1.25, Թորոս
Օհանեան, 4.00, Համբարձում Պետրոսեան,
5.00, Յակոբ Կօշկարեան, 5.00, Մամբրէ
Ամիրխանեան, 5.00, Միսաք Կօշկարեան, 10.00,

- 15 -

Լեւոն Րէիսեան, 5.00, Գալուստ Uhnwetwu,
4.00, Պարսամ Գրիգորեան, 5.00, Նահապետ
Ղարիպեան, 3.00, Յովհանէս Բաբերդցեան,
3.00, Գաբրիէլ եւ Յակոբ Գաբրիէլեան եղբարք,
6.00, Միսաբ Յակոբեան, 5.00, Մովսէս
Մաթոսեան, 5.00, Միսաք Գալուստեան, 6.00,
Նիկողոս Գորգիկեան, 5.00, Սողոմոն
Ծատուրեան, 5.00, Յակոբ Մուրատեան, 10.00,
Տկ. Խումար Թոսոյեան, 5.00, Համբարձում
Պօղոսեան, 3.00, Մինաս Սիմիկեան, 4.00,
Մարտիրոս Դանիէլեան, 2.00, Արամ
Կարապետեան, 5.00, Յարութիւն ՐԷիսեան,
6.00, Արամ Արզումանեան, 7.00, Վահան
Ելոյեան, 7.00, Յակոբ Մալիկեան, 6.00,
Երուանդ Մուրատեան, 6.00, Նազարէթ
Չարքոյեան, 5.00, Ասատուր ՏԷրտԷրեան,
6.00, Բարթող Փոստեան, 10.00, Միհրան
Խասոյեան, 5.00, Ղազար Սարուխանեան, 5.00,
Sp. Աղէքսանդր Մուրատեան, 7.00, Տիգրան
Գորգոեան, 3.00, Ա. Ղ. Ալիքսանեան, 11.00,
Հայկ Կիրակոսեան, 6.00, ՏԷր Մատթէոս ՔՀ.
Սանիկեան, 3.00, Օրիորդաց Միութիւն, 3.00,
Տիկնայք Սաթենիկ Մուրատեան, Իսկուհի
ՐէԷիսեան, Փայլիկ Գրիգորեան, Փայլակ
Էվարեան, Սեդրակ Տիւլկէրեան եւ Յարութիւն
Մուրատեան` մԷկ մէկ տոլար: Յաջորդիւ այս
ցանկին շարունակութիւնը պիտի տանք:

Տիար Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյէն, գնա-
հատելով գաղութին գովելի համերաշխութիւնը
եւ բաջալերելու համար այս ազգօգուտ
ձեռնարկը, յիսուն տոլարի նուէր մը ըրած Է:

ՏԵՂԵԿԱՏՈՒ

ԹՕՐՕՆԹՕ.- Հ. Յ. Դաշնակցութեան 38րդ
տարեդարձի առթիւ գաղութս վայելեց ներ-
կայութիւնը գործիչ Պր. 3. Ամատունիի:
նոյ. 4ին կոմիտէի կողմէ սարբուած հրապա-
րակային ժողովին առթիւ գեղեցիկ բէյբ մը
պատրաստուած Էր 38 փոբրիկ մոմերով
զարդարուած: Գաղութին մեծամասնութիւնը
ներկայ En: Եղան երգեր, արտասանութիւններ
եւ ուղերձներ: Գլխաւոր բանախօս Պր.

[647]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Ամատունի լայն բացատրութիւններ ըրաւ Հայ
իրականութեանց շուրջ: Խօսեցաւ նաեւ Պ. Մ.
Շահնազարեան:

Գանատահայ Միութիւնը օգտուելով Պր.
Ամատունիի ներկայութենէն, Նոյ. Ցին
հրաւիրեց զայն դասախօսութիւն մը ընելու
գաղութային հարցերու շուրջ: Յարգելի հիւրը
շինիչ բացատրութիւններ տուաւ զանազան
գաղութներու կեանքէն:

Յ. Ս. ՍՈՒԻՆ
ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ՕՐԸ

Հոկտ. 21 ին, Հայ Երիտասարդաց Միութ-
եան նախաձեռնութեամբ եւ մասնակցութեամբ
Գանատահայ Միութեան ու Հայ Յ. Դաշնակցութ-
եան տեղւոյս Կոմիտէին, Թօրօնթոյի Հայու-
թիւնը պատշաճօրէԷն տօնեց Հայ մշակոյթի օրը:
Գաղութի Հայութիւնն ամբողջութեամբ ներկայ
Էր պատուելու համար գրի եւ գրչի մեծ տօնը:
եղան նուագ, երգ, արտասանութիւններ եւ
բանախօսութիւններ, որոնք բոլորն ալ վեր
հանեցին Հայ մշակոյթի կարեւորութիւնն ու
արժէքը Հայ կեանքի մէջ` Սահակ եւ Մեսրոպ
մեծ Սուրբերու օրէն սկսեալ:

ՏԵՂԵԿԱՏՈՒ
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ Կ. ԽԱՉԸ
Ակումբի պատրաստ դրամը`

նախապէս յայտարարուած` 34.75
Թորոս Մանուկեան, «50
Աղավարդ Աւետիսեան, 1.00
Հայկազ Մեսրոպեան, 2.00
Կիւլպէնկ ՄիւճԷրԷտեան, .25
Unmw2Eu Մազմանեան, .25
Գումար 38.75

Դ. ՏԱՐՈՒԱՅ ԲԱԺՆԵԳԻՆԴ ՂՐԿԱ՞Ծ

- 16 - Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ՓՈԽԱՆ ԸՆԿԱԼԱԳՐԻ

Թերթիս վարչութիւնը շնորհակալութեամբ
ստացած Է հետեւեալ գումարները:

Ա. Վարդեան, Րիճվուտ, 1.25
Տկ. Թ. Թէրզեան, Թրոյ, 1.25
Յ. Քուրթճեան, Տիթրոյթ, 3.75
Տկ. Է. Դաւիթեան, Յուն. 2.00
Օր. Աղաճանեան, Ֆրէզնօ, 1.50
Sy. Վ. Կոբտոեան, Տիթրոյթ, 1.70
Վազգէն Զատիկեան, Պրէմփթըն, 1.00
Բժ. Վ. Նէտիւրեան, Ֆիլատելֆիա, 1.25
Տկ. Ա. Տէր Վարդանեան, Տիթրոյթ, 3.50
Թ. Տէր Թաթէոսեան, Պրէտաք, 1.25
Գ. Շիրակեան, Նիւ Եօրք, 5.00
Հ. 3. Դ. Կոմիտէ, Հարթֆըրտ, 1.25
Հ. Քիրազեան, Տիթրոյթ, 1.00
Գ. Թաշճեան, Թօրենթըն, 1.00
Օր. Լիւսի Շաքարճեան, Թրոյ, 1.25
Օր. Ա. Նազարէթեան, Թրոյ, 1.25
Մ. Կ. Հայրապետեան, Թրոյ, 1.25
Ե. Ղուկասեան, Պրէտաք, 1.25
Ս. Ծոցիկեան, Պրէտաք, 1.25
Խ. Մանուկեան, Տիթրոյթ, 1.25
Արժ. Ա. Քհ. Ծոցիկեան, 2.00
Հայկազ Մեսրոպեան, Պրէմփթըն, 1.00
Տկ. Փ. Գուրեան, Թօրօնթօ, 2.00
Տ. Քալաշեան, Ուստըր, 2.00

Արարատի Գ. Տարին լրացած Է, sh
վճարող բաժանորդներ թող բարի ըլլան
փութացնել իրենց բաժնեգինները, որով
օգնած պիտի ըլլան թերթին կանոնաւոր
հրատարակութեան:

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Խ. Խոսրովեան, Տիթրոյթէն՝` Վազգէն
Զատիկեանի, Պրէմփթըն եւ Խաչիկ Տէր

Սարգիսեանի, Տիթրոյթ:
Արժ. Աթիկ Քհ. Ծոցիկեան, Ուստըրէն՝

Ազգային Գրադարանին, Ուստըր:

ԱՐԱՐԱՏ ՆՈՒԻՐԷ ԿԱՂԱՆԴԻ ԱՌԹԻՒ

ԱՐԱՐԱՏԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՆԵՐ

Alexander Soghigian,
1 Taylor Street,
Boston, Mass.

Haroutun Selian,
112 Carlton Street,
Toronto, Canada.

Dikran Chitjian,
1824 W. Jackson Blvd.
Chicago, I11.

Haig Carahjian,
97 P. O. Box,
Whitinsville, Mass.

Mesrob Meroian,
63 P. O. Box,
Indian Harbor, Ind.

Carnik Kavafian,
443 Bergenline Ave.
West New York, N.J.

B. Zorabedian,
52 Lexington Ave.
New York, N.Y.

Sahag Gernigian,
565 Braddock Ave.
Braddock, Pa.

Manoug Hagopian,
Braddock, Pa.

Nishan Hachigian,
13 Victoria Ave.
Guelph, Canada.

Կը խնդրենք թերթիս հին կամ նոր
բաժանորդներէն Գ. Տարուան եւ հին բաժնե-
գիններնին վճարել մեր գործակալներուն կամ
ղրկել Արարատի հասցէին:

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օրկան եւ ժամադրա-
վայր Գանատայի
Հայորդիներու
Միութեան:
ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Գանատա եւ Միացեալ|

ARARAT MONTHLY,
The only Armenian
paper printed in
British North
America.

SUBSCRIPTION
1.25 a year.

Նահանգներ` տարե-
կան տասը թիւերու
համար 1.25 եւ
արտասահման` մէկու-
կէս տոլար:

Address. -
Ararat Monthly,
P. O. Box 184,
Hamilton, Ont.
Canada.

ՀԷՄԻԼԹԸՆ ՅՈՒՆՈՒԱՐ

Արարատ պատանեկան ամսաթերթ մըն Է, որուն հիմնադիրներն ու աշխատա-
կիցներն են 11 - 18 տարեկան Հայորդիներ, նախապէս ճօրճթաունեան սաներ,
այժմ ցրուած գանատական ագարակներու մէջ: Այս փոբրիկ հրատարակութեան
նպատակն Է Հայութենէ հեռու ապրող ազգին այս թանկագին բեկորներուն
հասնիլ ամսէԷ ամիս իրենց լեզուով, իրենց գրչով եւ անոնց մէջ ազգային
ոգին վառ պահել հարազատ Հայեր մեծնալու եւ իրենց բաժինը բերելու Հայ
Կեանքի վաղուան եռուզեռին համստր:

Թերթին ընթացիկ ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդներու եւ համակիր-
ներու նիւթական օժանդակութեամբ եւ Տիար Լեւոն Պապաեանի ամսական քսանը-
հինգ տոլարի նուիրատուութեամբ:

Վարչութեանս ղրկուած բաժնեգիններու եւ այլ գումարներու համար
մասնաւոր ստացագիրներ չենբ ղրկեր եւ սակայն թերթիս մէջ յատուկ
սիւնակով մը կը ծանուցանենբ մեր ստացած բոլոր դրամները ղրկողներու
անունով միասին: Այդ կը նկատենք իբրեւ ընկալագիր:

Նկատելով որ այս պարբերաթերթը նիւթական անկախ դիրբ մը չունի, կը
խնդրենք որ մեր բոլոր բաժանորդներն իրենց վճարումներն ընեն ժամանակին,
խնայելու համար անտեղի դժուարութիւններ, որոնք կրնան ծագիլ Արարատի
նիւթական մատակարարութեան առթիւ: Մեր ճշդապահ բաժանորդները թերթիս
լաւագոյն բաջալերողներն են:

Անոնք որ կը փափաքին իրենց բաժանորդագրութիւնը դադրեցնել՝ պիտի
բարեհաճին տեղեկացնել մեզ, այլապէս կը շարունակենք թերթին առաքումը:
Այս առթիւ դրօշմաւոր պահարաններ կը ղրկենք արդէն:

[ 649]

= 1.2 ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Գ. Եարտմեան, Փիթսպըրկէն, Վառնայի
Ազգ. Վարժարանին, Պուլկարիա:

Գառնիկ Պետրոսեան, Ուստըրէն, Գրիգոր
Գասպարեանի, Լիվինկսթըն:

Տիկին Նուարդ Զայիմեան, ՊրուքշԷյրէն,

1.- Ե. Խանտիկեանի, եդեմ:

2.- Ա. Տիլտիլեանի, Օբլէնտ:

Գրիգոր Դագէսեան, ՄԷէթիւնէն, Գրիգոր
Գրիգորեանի, Մէթիւն:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Արարատի վարչութիւնը շնորհակալութեամբ
ստացած Է հետեւեալ գումարները:
Sy. Նուարդ Զայիմեան, ՊրուքշԷյրէն,
ԹԷքսաս,

Գ. Պետրոսեան, Ուստըր,

Sy. ©. Տօնիկեան, ՊրուքշԷէյր,
Ս. Հայրապետեան, ՊրուքշԷէյր,
Յ. Ս. Թաշճեան, Նիւ Եորք,
Sy. Մ. ճէվիզեան, Տիթրոյթ,
ՄԱՆՈՒԿ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ, Նիւ Եորք, 2
Ս. Ամիրխանեան, Պրանզ,

Ս. Ադամեան, Լին,

Հ. Կօշկարեան, Չիբջակօ,

Ա. Ասլանեան, Տիթրոյթ,

[..° ] Մուրատեան, Տիթրոյթ,
Sp. S. Նշան, Տիթրոյթ,

Կեր. Ե. Ռշտունի, Տիթրոյթ,
Մարի Թումաեան, Լօրէնս,

Մ. ՀԷրեան, Պօսթըն,

Գ. Պլիկեան, Տիթրոյթ,

Sy. Հ. Մէթհիսըն, Ֆօրտսըն,
Sy. Ե. Ակոբեան, Պրուքշէյր,
Sy. Հ. Ժամկոչեան, Լին,

Օ. Տէրեան, Ֆիլատելֆիա,

Գ. Դաբէսեան, Մէթիւն,

Պ. Մազուճեան, ճրըզի,

Պ. Տումանեան, 3. ©. Տիթրոյթ,
[..°] Թէրզեան, ՆԷլսըն,

On. Հ. Սահակեան, Տիթրոշթ,
Ե. Օտապաշեան, Լօնկ Այլէնտ,
Ե. Անմահեան, Գոլոմպոս,

Մ. Խաչատուրեան, Տիթրոյթ,

Ս. Դարբինեան, Նիւ եորք,

PPԽNԻPԻPNNԽNNԽNNԽNPPPPPPPNԽVPPNԽNաPWUAOPPP [NWT
N
Մ

Գ. Եարտմեան, Փիթսպըրկ, 1.25
3. Թորիկեան, Էսթորիա, 1.00
Հ. Նահապետեան, 2. Փարք, 1.00
Լ. Փաշաեան, Նիւ Եորք, 1.00
Sy. Ս. Ղազարեան, Նիակարա Ֆօլս, 1.00

Թերթիս այն բոլոր բարեկամները, որոնբ
այլեւայլ պատճառներով դեռ իրենց բաժնեգին-
ները չեն վճարած, թող բարի ըլլան իրենց
հաշիւները փակել ի դիւրութիւն Արարատի
Վարչութեան:

Անոնք որ կը փափաքին իրենց բաժանորդա-
գրութիւնը դադրեցնել` մեզի տեղեկացնելու
են, այլապէս թերթին առաբումը կը շարունա-
կենք եւ փոխարժէբը կը գանձենք:

ԿԸ ՓՆՏՌՈՒԻՆ

Միսաք Երամեան, Մեծ Նոր Գիւղցի,
ժամանակին Գորֆուի Միս Գուշմէնի որբանոցը
գտնուած Է եղեր: Տեղեկացնել Միհրան
Խաչիկեանի, Հայոց Վանք, Երուսաղէմ:

Կարապետ Գութներեան, Պարտիզակցի, մօրը
անունը Վարդանուշ, քրոջը անունը Երանուհի:
Տեղեկացնել մեր Հայորդիներէն Անուշաւան
Փիլիպեանի` Արարատի հասցէով:

Գրիգոր Արզումանեան, որ տասը տարի
առաջ Գանատա կը գտնուէր: Փնտռողն Է եղ-
բայրը Մարտիրոս Արզումանեան: Գրել`

Alexan Alexanian

Calle Canning N. 1589
Buenos Aires, R. Argentina.

եղիա եւ Նշան Ապասանեան, կը փնտռուին

իրենց բրորդի Եփրեմ Գըրպըգեանի կողմէ: Գրել
Արարատի հասցէին:

LAMA LMS

Դ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

ՅՈՒՆՈՒԱՐ

1929 ԹԻՒ 1

Արարատ շնորհաւոր Նոր Տարի կը մաղթէ իր բոլոր
ընթերցողներուն, համակիրներուն եւ քբաջալերող-

ներուն:

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՄԵՐ ՑԱՒԵՐԷՆ ՄԷԿԸ

Հայ գաղութներու մէջ սովորութիւն եղած
Է հաւաքական բնոյթ կրող բոլոր ձեռնարկներու
առթիւ եւ ընդհանուր հայութեան պատկանող
հաստատութիւններէ ներս կուսակցական նախա-
սիրութիւններով առաջնորդուիլ եւ հատուած-
ական շահեր նկատի ունենալ` շատ անգամ ոտնա-
կոխելով ամԷն պատշաճութիւն:

Ազգային ցաւ մըն Է ասիկա. թարախոտ
UEne մը, որ մահացու աւերներ կը սփռԷ ամէն
տեղ:

Ձեռնարկներ ու հաստատութիւններ կան,
որոնք ժողովուրդին կը պատկանին. ընդ-
հանուրինն են: Եւ ուր կուսակցութիւնները,
իբրեւ ուրոյն կազմակերպութիւններ, ոչինչ
ունին անելիք:

Այդ հաստատութիւններէն գլխաւորներն
են Եկեղեցին եւ Դպրոցը: ժողովուրդինն են
ասոնք եւ ամբողջ ազգին գուրգուրանքին
առարկան պէտք Է ըլլան: Ասոնք հայութեան
համար աւելի սիրելի են բան որեւէ կուսակ-
ցութեան մը առաջադրութիւնները. աւելի
նուիրական են բան բոլոր կազմակերպութիւն-
ներու ուխտերը: Մեր ամբողջ ապագան ունին.
մեր ազգային ուխտը կը մարմնաւորեն:

[651]

Անհատներ, կազմակերպական ինչ
ըմբռնումներ ալ ունենան, մաքուր խղճով,
պաշտանքով եւ կատարեալ երկիւղածութեամբ
մօտենալու են այս երկու հաստատութիւն-
ներուն: Իբրեւ հասարակ հայեր. բայց ոչ
երբէք կուսակցականներ:

եկեղեցին ու Դպրոցը մեր ազգին երկու
զօրաւոր սիւներն են. մեր գոյութեան հսկայ
կոթողները: Ոչ մԷկ կուսակցութիւն կը
ներկայացնեն. ոչ մէկ հատուած կը մարմ-
նաւորեն: Ազգն ու այս հաստատութիւնները
միեւնոյն բաղադրութիւնն են. անբաժան
տարրերը: Պէտբ Է բարձր պահել զանոնք
կուսակցական մթնոլորտներԷ:

Հայեր կրնան կուսակցականներ ըլլալ. եւ
պէտք Է որ ըլլան: Բայց պէտք Է ըմբռնել թէ
կուսակցութիւնները ժամանակաւոր երեւոյթներ
են միայն. որոշ շրջաններու պարտադրութիւն-
ներ: Անոնց մէկուն քայքայումը որեւէ
ճակատագրական անդրադարձում չի գործեր ազգի
գոյութեան պայքարին մէջ: Emer մը կը ծնին
անոնք եւ այդ պէտքը գոհացուելէ յետոյ կը
մեռնին:

Քայբայեցէք Հայ Եկեղեցին եւ Հայ
Դպրոցը եւ ահա հայութիւնը բայբքայած իսկ
կըլլաջ:

Ցրուած ենբ երկիրներ, ուր միջավայրի
ընկերական եւ մտաւորական մակարդակը

= Ares ԱՐԱՐԱՏ

մերինէն զգալիօրէն բարձր Է: Մեր նորահաս-
ներն այդ միջավայրի անմիջական ազդեցութեան
ենթարկուած են` մեր կամքէն բոլորովին
անկախ հանգամանքներով: Հայ Եկեղեցին ու
Հայ Դպրոցը պատկառելի, հրապուրիչ եւ
առինքնող ազդակներ ըլլալու են մեր նոր
սերունդին ըսել տալու.

- Հպարտ եմ Հայ ըլլալուս համար:

Այլապէս մենք կը ձախողինք, մեր կու-
սակցական ուխտերը կը սնանկանան եւ անարիւն
պարտութեամբ մը Հայ ազգին դամբանականը կը
կարդանք:

Եթէ կարժէ որ գաղութներու մէջ հայու-
թիւնը կենսունակ պահուի` մտայնութիւնները
փոխուելու են: Կուսակցական եկեղեցին եւ
կուսակցական դպրոցները փակուելու են եւ
անոնց տեղ Հայ Եկեղեցին ու Հայ Դպրոցը
բարգաւաճելու են` ամէն Հայու քաջալերանքին
եւ գուրգուրանքին առարկայ:

ՄԵՐ ՀԱՐՑԱՐԱՆԻ ԱՌԹԻՒ

Անցեալ թիւով Գանատայի եւ Միացեալ
Նահանգներու մեր բաժանորդներուն ղրկած
էինք հարցարան մը: Մինչեւ հիմայ որքան որ
ալ ընթերցողներու որոշ մէկ տոկոսէն լսած
ենբ միայն, եւ սակայն, ստացուած պատաս-
խաններէն դատելով կը տեսնենք թէ Արարատի
բարեկամներն աւելի բան երբէք բուռն հետա-
բրքրութիւն կը տածեն պատանեկան այս օրկանին
հանդէպ եւ ամէն կերպով պատրաստ են իրենց
նիւթական եւ բարոյական բաջալերանքն ի սպաս
դնել թերթին շարունակութեան համար:

Մեր բարեկամներու այս ժէսթը պատաս-
խանատուութեան խոշոր ծանրութիւն մը կը
թողու մեր ուսերուն վրայ Արարատի առաքել -
ութիւնն անխափան առաջ տանելու. եւ այս
առթիւ մեր կարելին պիտի ընենք խղճմտօրէն
հետապնդելու թերթին առաջադրութիւնները՝

բարեկամներու ստուար բազմութիւն մը ունե-
նալով` մեզի զօրաւոր յենարան:

Կը յուսանք թէ բոլոր պատասխանները
պիտի ստանանք մեր յաջորդ թիւի հրատարակ-
ութենէն առաջ եւ ի վիճակի պիտի ըլլանք այս
տողերով հաշուետուութիւնն ընել բաժանորդ-
ներու հաւաքական կարծիքներուն:

Զատիկին, երբ Հայորդիներու Միութեան
Պատգամաւորական ժողովը գումարուի, ընթեր-
ցողներու տրամադրութիւններն ու կամքը
նկատի ունենալով միայն պիտի վճռուի
Արարատի ապագան:

ՍՏԱՑՈՒԱԾ ԳՐՔԵՐ

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԻՒԱՆԴԱՆՈՑԻ ԸՆԴԱՐՁԱԿ ՏԱՐԵ-
ՑՈՅՑԸ, որ իր գրական, գեղարուեստական եւ
վիճակագրական ճոխ բովանդակութեամբ կը
գերազանցէ իր նախորդները: Գին 200 ղրշ.
կամ 30 ֆր. կը վաճառուի բոլոր աչքառու
գրավաճառներու քով:

ԱՂԲԻՒՐ ԱՆՄԱՀՈՒԹԵԱՆ, Բ. ՇԱՐՔ, հեղինակ
Թորոս Ազատեան: Քերթուածներու ներշնչուն
եւ գողտրիկ հաւաքածոյ մը: Երիտասարդ
բանաստեղծը մեր գրական աշխարհի հազուագիւտ
տաղանդներէն մէկն Է եւ իր քերթուածները
հմայիչ եւ ինքնատիպ ներդաշնակութեամբ
կառինքնեն ամԷնէն դժուարահաճ հիացողներն
իսկ մուսաներու արուեստին: Գին 50 nn2:

ԾԱՆ. ԽՄԲ.- Արարատի տպագրութեան
ձեւակները գրամեբենայի վրայ կը պատ-
րաստուին: ԿէԷտադրական շատ մը նշաններ
չունինք եւ սխալներ չեն շտկուիր:

ZB
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ԱՐՏԱՒԱԶԴ Բ.

Տիգրանի յաջորդեց իր Արտաւազդ որդին,
որ բաղաբագէտ թագաւոր մը չըլլալով՝
Պարթեւներու եւ Հռոմայեցիներու հանդէպ
երկդիմի բաղաբականութեան հետեւեցաւ եւ իր
երկրի անկախութեան մեծապէս վնասեց:

Վերջապէս Արտաւազդ Հռոմայեցի զօրավար
Անտոնիոսի ծուղակն իյնալով գերի բռնուեցաւ
եւ շղթայի զարնուելով ընծայ տարուեցաւ
եգիպտոսի ԿլԷոպատրա թագուհիին, որուն
համար կըսուի թէ աշխարհի ամենէն գեղեցիկ
եւ ամենէն արիւնարբու կինն եղած Է:
ԿլԷոպատրա ի վերջոյ զայն գլխատել տուաւ:

Այս դէպբէն վերջ Հայաստանի իշխանու-
թիւնը ժամանակուան մը համար օտարներու
ձեռքն անցաւ:

ԱՐՇԱԿՈՒՆԵԱՑ ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ

Արշակունեաց հարստութեան սկզբնաւոր-
ութեան մասին ազգային աւանդութիւնները քիչ
մը կը տարբերին:

Պարթեւներու Վաղարշ թագաւորը
Հայաստանը գրաւեց թշնամիներու ձեռքէն եւ
իր Տրդատ եղբայրն Հայաստանի թագաւոր դրաւ:
Ուրիշներ կըսեն թէ Պարթեւներու Արշակ Մեծ
թագաւորն Էր Հայաստանը ազատողը եւ իր
Վաղարշակ եղբայրն Էր որ Հայոց թագաւոր
եղաւ:

Արտաշիսեան հարստութեան անկումէն
յետոյ Հայաստան երբեմն Հռոմայեցիներու եւ
երբեմն ալ Պարթեւներու իշխանութեան ներքեւ
կանցնէր: Վերջապէս, Պարթեւաց Վաղարշ
թագաւորն Հայաստանի բոլորովին տիրելԷ վերջ
իր Տրդատ կամ Տիրիթ եղբայրն Հայոց վրայ
թագաւոր դրաւ եւ պատճառ եղաւ հայկական նոր
հարստութեան մը հաստատման: Եւ որովհետեւ

Պարթեւներն իրենց հիմնադիրին, Արշակի

[653]

ԱՐԱՐԱՏ

անունով կը կոչուէին նաեւ Արշակունիք,
այս նոր հարստութիւնն ալ կոչուեցաւ Հայ-
Արշակունիք:

Պարթեւներու Հայաստանի տիրապետելու
լուրը շատ գէշ ազդեցութիւն գործեց Հռոմի
մէջ: Ուստի Ներոն Կայսրը Կորբուլոն անուն
զօրավարը խոշոր բանակով մը Հայոց վրայ
ղրկեց. ան մտաւ Հայաստան, Արտաշատը պաշարեց
եւ յետոյ զայն այրեց: Տրդատ նախապէս
Մարաստան փախած Էր, բայց Կորբուլոնի հեռա-
նալէԷն վերջ Պարթեւ զօրքերու օգնութեամբ
մտաւ Հայաստան եւ Կորբուլոսի յաջորդ
Պետրոսի վրայ յարձակելով պաշարեց ու նեղը
դրաւ զայն: Հռոմի Ծերակոյտը այս պարտութեան
լուրէն սաստիկ գրգռուած` նորէն Կորբուլոնը
ղրկեց Հայաստան: Տրդատ եւ Վաղարշակ
հաշտութիւն առաջարկեցին, ինչոր Կորբուլոն
սիրով ընդունեց եւ խորհուրդ տուաւ Տրդատի
երթալ Հռոմ որպէսզի Ներոնի ձեռքով Հայոց
թագաւոր պսակուի: Այսպէս ալ եղաւ. եւ Տրդատ
հռոմէական թանկագին նուԷէրներով եւ մեծ
փառքով մտաւ Հայաստան: Արտաշատը դարձեալ
նորոգեց, զայն վերստին մայրաքաղաքի վերածեց
եւ շէնցուց:

Անուններու շփոթութեամբ մը մեր պատմա-
հայր Խորենացիի կողմէ յիշուած Արտաշէս Բ.
թագաւորն ուրիշ մարդ չէր այլ նոյն այս
Տրդատը կամ Տիրիթը:

ՏՐԴԱՏ Գ.

Պարթեւ պետութեան անկումով Հայաստան
իր զօրաւոր դաշնակիցէն զրկուեցաւ, եւ Հայ
թագաւորներն իբրեւ ազգական Պարթեւներու`
Պարսկաստանի մէջ նոր հաստատուած Սասանեան
պետութենէն հալածանքի ենթարկուեցան: Եւ այս
պատճառաւ Հայոց Տրդատ Բ. կամ Խոսրով Մեծ
թագաւորին որդին` Տրդատ` Պարսից հետ պատե-
րազմի մէջ եղող Հռոմայեցիներու բանակն
ապաստանեցաւ: Այս Տրդատի պատմութիւնը
յաջորդ թիւով պիտի ներկայացնենք:

ՀԱՅ ՏՂՈՒ ՄԸ ԿԵԱՆՔԷՆ

Շատ պզտիկ Eh երբ ճանչցայ Հայկազը:
Թաղին խոշորկեկ տղոցմէն մէկն En ան, պատառ-
ոտուն զգեստներով, ոտքերը բոպիկ ամառ թէ
ձմեռ: Երեսները միշտ ճանկռտուած կըլլային
եւ շատ անգամներ ալ գլուխը կապած կըլլար
բանի մը ժամուան համար միայն, ինչ որ նշան
մըն En թէ ան խոշոր կռիւ մը ունեցած Էր
ուրիշ թաղի մը տղաքներուն կամ Թուրք
ստահակներու հետ, որոնք շատ անգամ սովոր-
ութիւն ըրած էին դպրոց, շուկայ կամ եկեղեցի
գնացող Հայ տղաքը նեղել: Հայկազ կռուասէր
տղայ մըն Էր եւ կախորժէր յարձակումներէ,
հոգ չէր թէ երբեմն ինքն ըլլար ամենէն աւելի
վնասուողը: Երբէք պարտուած չԷր. շատ անգամ-
ները կը տեսնէի ghuen, վագրի մը կատաղութ-
եամբ կը կռուէր եւ իր հակառակորդը կամ
հակառակորդները երբ ալ չէին կրնար իրեն
հետ չափուիլ` կը փախէին հեռուները եւ կըս-
կսէին զայն բարել:

Կոիւն ալ աւելի կը տաքնար այն ատեն եւ
վայ ան տղուն, որուն դէմ բար կը վերցնէր
Հայկազ. սոսկալիօրէԷն վարպետ նշանառու մըն
Էր ան: Գաւազան մը ունէր ան, որուն վրայ
նշան մը կը գծէր ամէն անգամ որ մէկուն
գլուխը կը ծակէր: Հապա իրեն գլո՞ւխը,
բազմաթիւ սպիներ ունէր wu:

Թաղին հերոսն En Հայկազ, հոգ չԷ թէ
շատ անգամներ պատժէին զինքը դպրոցին մէջ:
Տղայոց կուռքը դառձած Էր ան եւ անոր
խօսբերը պատգամներ Էին: Ու ես շատ, շատ
պզտիկ էի այն ատենները:

ժամանակ մը եկաւ, երբ տեսայ որ թաղին
տղաբն ալ դպրոց չէին երթար. Հայկազն ալ
անոնց հետ: Մեծերուն դէմբը խորհրդաւոր
տխրութիւն մը պատած Էր եւ երբեմն կը տեսնէի
որ զինուած ճանտարմաներ մեր թաղէն կանցնէին

[ 654]

ԱՐԱՐԱՏ

հետերնին Հայ մը առած կը տանէին: Շատ եր-
կայն չի տեւեց` երբ թաղն սկսաւ պարպուիլ.
weunnu սկսած En:

Անկէց վերջ շատ phy անգամ լսեցի
Հայկազի մասին եւ ալ բնաւ չի տեսայ զինքը:
Բայց ամէնքս ալ գիտէինք pt ան ուր որ ալ
ըլլար կրնար ինբզինբը պահել:

Մեր թաղի այս անառակ տղան բարի սովոր-
ութիւն մը ունէր. ուր որ ծերուկ մը տեսնէր
կուզէր կերպով մը օգնել անոր: Շատ անգամ-
ներ տեսած էի զինբ երբ անցնող սա կամ նա
ծերունիին ծրարը կամ բեռը կառնէր եւ անոնց
համար կը տանէր: Թաղին պառաւ Սուլթան
մարիկին ջուրը միշտ Հայկազն Էր որ կը կրէր
եւ իր ծառայութեան համար պատառ մը հաց
անգամ չԷր առնէր. Սուլթան մարիկը աղքատ En:

Տարիներ վերջը շատ բան լսեցի Հայկազին
մասին, թէ ինչպէս ան Քիւրտի մը քով ծառայ
եղած Էր, անոր ոչխարները կարածէր եւ առաջ-
ուընէ շատ անշուք կեանք մը ունէր: Ծերունի
գաղթական կիներու կը բաժնէր իրեն տրուած
պաշարը եւ ինքն ալ կապրուէր միայն այծերը
կամ ոչխարները ծծելով:

Հայկազ իր տիրոջը ոչխարները կարածէր
գիւղէն հեռուները, այնպիսի տեղեր, ուր շատ
խոտ կար, մանաւանդ դիմացի բարձր բլուրին
եզերբները, որուն գագաթը ճամբուն եզերքը,
ճանտարմաներու պահականոց մը կը գտնուէր:
Հայակեր այդ գազանները չէին գիտեր Հայկազին
Հայ ըլլալը:

Իրիկնամուտի մը մօտ Էր, Հայկազ իր
հօտին հետ փարախ կը վերադառնար: Հեռուէն
աղմուկ մը լսեց, ականջները սրեց լսելու
համար եւ ողբուկոծի նման աղաղակ մը ըլլալը
հասկցաւ: Բաւական վերջ տեսաւ որ քանի մը
ճանտարմաներ, շրջապատած են ծերուկ կին մը

եւ երկու աղջիկներ ու զանոնբ կը

= ls ԱՐԱՐԱՏ

մտրակեն: Հին օրերն անմիջապէս անոր միտքն
եկան եւ կռուելու բաղձանքն արթնցաւ անոր
սրտին մէջ: Այդ վայրենի անսիրտները ի՞նչպէս
կը համարձակէին ծերունի մը ծեծել առանց
նոյնիսկ մեղքնալու: Անոնք ի՞նչպէս այդքան
եռանդով կրնային այդ անպաշտպան աղջիկները
մտրակել եւ անոնց մազերէն բաշկռտելով
տանիլ:

Այդ օրերուն աշխարքը գազան դարձած
En, մանաւանդ թուրքերու աշխարհը եւ Հայկազ
շատ լաւ գիտէր ատիկա: Միտքը բերաւ հին
օրերը եւ երանի տուաւ անոնց` երբ կռիւը
երկու կողմէն կըլլար եւ կռիւը մաքուր էր.
կտրիճ տղու կռիւ:

Այդ ճանտարմաները վատեր Էին միայն.
այդ էր Հայկազին համոզումը:

Ի՞նչ կրնար ընել. դեռ պատանի մըն En
Հայկազ եւ զէնբ ալ չունէր բան մը ընելու
համար: Առանց զէնքի կռիւ միայն Սեբաստիոյ
փողոցներու ասպատակող տղաքը կրնային մղել`
ան ալ Սեբաստիոյ մէջ: Ան իր կեանքին մէջ
առաջին անգամն ըլլալով լացաւ ու սկսաւ
աճապարանքով ոչխարները քշել: Սակայն չԷր
կրնար իր աչբերը հեռացնել ողբերգական
տեսարանԷն:

Վերջապէս, տեսաւ որ ճանտարմաներն
այլեւս թողուցին ծերուկը կիսամեռ վիճակի
մը մէջ եւ աղջիկներուն մազերէն բաշկռտելով
տանիլ սկսան բլուրն ի վեր: Ան աճապարեց
անմիջապէս եւ ոչխարները գոմ տարաւ, տուն
մտաւ իրեն համար պատրաստ լաւաշներն առաւ
եւ մութին մէջէն ուղղուեցաւ ծերունի կնոջ
տեղը: Զայն գտաւ ողորմելի վիճակի մը մէջ.
երեսներն արիւնլուայ, զգեստները պատառոտ-
ուն եւ շարժելու անկարող: Լաւ մը շտկեց
զայն, հողին վրայ հանգստացուց եւ իր
հովուական բրդէ բէպէն ալ վրան ծածկելով
վերադարձաւ իր տիրոջը տունը:

ԱմԷն կողմ լռութիւն կը տիրէր. գիւղա-
ցիներն օրուան աշխատանբէն հոգնած` ամէնքն

ալ խոր բուն մտած էին: Փողոցի շուներն
անգամ աղմուկ չի հանեցին. Հայկազն անոնց
ամէնուն ալ ծանօթ En:

Ան մեծ զգուշութեամբ իր տիրոջ օտան
մտաւ, ուր ձմեռ օրեր կը հաւաբքուէին գիւղին
տղամարդիկը եւ մինչեւ իրիկուն կը ծխէին
եւ կը խօսակցէին: Պատէն կախուած կային
բանի մը սուրեր եւ չախմախլըներ, անոնց
ամենէն լաւը գիտէր, առաւ մԷկ սուր մէկ
չախմախլը, յետոյ մԷկԷն միտքը փոխեց եւ
չախմախլըն տեղը դնելով պատէն կախուած
ատրճանակ մը եւ փամփուշտակալը մէջքն
անցնելով մութին մէջէն դուրս նետուեցաւ
կատուի մը նման:

Ալ գիւղէն դուրս ելած Էր եւ արագաշարժ
եղնիկի նման կը վազէր: Հասաւ ծերունի կնոջ
բով. սթափած Էր եւ ողորմելի ճիչեր կարձակէր
իր զգացած ցաւերէն: Անոր հետ խօսեցաւ,
մխիթարեց, խրախուսեց յոյս տալով pt բիչ
ատենէն իր աղջիկները պիտի տեսնէր` բլուրն
ի վեր ուղղուեցաւ դէպի պահականոցը:

Մութ գիշեր մըն En եւ շատ քիչ բան
կարելի En տեսնել: ՇԷնքին մօտակայ խոշոր
բարի մը ետին նստաւ եւ սկսաւ ունկնդրել:
Մեծ ուրախութիւն կար ներսը: Ցատբել, պարել,
կանչել ու երգել. շատ հաւանաբար ալ խմել:

- Երանի թէ անոնք խմէին ալ, մտածեց
Հայկազ, մեր գործը թերեւս դիւրանար եւ ես
Jաջողէի այդ խեղճերը ազատել:

Այդ մասին կասկած չի կար.

- Խմէ, կեավուրի աղջիկ, խմեցէջ,
կեավուրի աղջիկներ, կը պօռային գազան-
ներէն մէկը կամ միւսը ներսէն.

- Մարգարէն վկայ որ ես անոնց պիտի
խմցնեմ, կը բացագանչէր ուրիշ մը:

Ասիկա մխիթարական Էր Հայկազին համար.
խմողները միայն դահիճներն էին: Յաղթանակը
կամաց կամաց իր

-§-

թեւը տարածել սկսած Էր այդ գիշեր` հոգ չէ
թէ դեռ իր կողմէ որեւԷ շարժում տեղի չէր
ունեցած:

ներսի աղմուկը կամաց կամաց խառնա-
շփոթութեան փոխուիլ սկսած Էր. պօռչտուք,
իրարանցում եւ գինովի բացագանչութիւններ:

- ճանկոտԷէ, աչբերնին փորէ, երեսներնին
պատոռտԷ, բեզ տեսնեմ, Զապէլ, իմ ձեռքերս
ուժ չունին, կը խրախուսէր աղջիկներէն
մէկը միւսին եւ Հայկազ կը լսէր ասիկա:

Ուրեմն ներսը երկու կատաղի վագրեր
կային այդ երկու կտրիճ Հայ աղջիկներուն
սրտին մէջ թաղուած:

Հայկազ սկսաւ ինքնիրեն մտածել ակամայ.

- Ինչո՞ւ Սեբաստիոյ փողոցներուն մԷջ
աղջիկներն ալ սանկ մարդավարի կռիւներ բնաւ
չէին ունեցած:

Ու սկսաւ սրտովի խրախուսել զանոնք.
ներսի այդ հերոս աղջիկները, որոնբ կրնային
բզբտել, խածնել ու ճանկռտել:

- Հա ԶապԷլ, մի վախնար, այս հարբած
շուներուն վրայ կայնելու եւ շարժելու ուժ
չԷ մնացած, զարկ, կոտրէ անոնց ակռաները:

Ալ ժամանակն եկած Էր, մտածեց Հայկազ,
անոնց օգնութեան երթալու Է:

Պահականոցի դրան բով զինուած պահակ մը
նստած Էր. ի՞նչպէս զայն զինաթափելու Էր
առանց գործը վտանգաւոր դարձնելու, հաւան-
աբար այդ պահակը յարբած չէր եւ կրնար իր
գործը խանգարել եւ ներսի աղջիկներն ալ
վտանգի մէջ ձգել:

Վարպետ նշանառու մըն Էր Հայկազ. ոչ
զէնքի, որովհետեւ բնաւ չէր գործածած, բայց
բարի. իրեն հետ պտտցուցած սափանով բարեր
կը նետէր ուր որ ուզէր եւ ճիշտ տեղին: Շատ
անգամներ գիւղը խենթ եզներուն ճակտին նշան
առած եւ զանոնք ձգած Էր խելոռած վիճակի
մէջ: Այդ ճանտարմային ճակատը եզան մը
ճակտէն ամուր չէր անշուշտ: Ընելիքը վճռեց
այլեւս, իր սիրական սափանին մԷջ սանկ

[ 656]

ԱՐԱՐԱՏ

ամուրկեկ բար մը տեղաւորեց եւ զայն շար-
ժումի մԷջ դրաւ:

Պահակը հայհոյանք մը արձակեց եւ գետին
ինկաւ:

Գողիաթին դէմ ելլող Դաւիթի մը նման
Հայկազ խոյացաւ եւ այդ վտանգը անհետացուց
իր առջեւէն:

Դուռը գոց էր եւ վրայի պատուհանէն
ներս մտաւ գող կատուի մը նման: Ամէն hus
տակնու վրայ եղած Էին: ճանտարմաներէն քանի
մը հատը մէկ կողմ պառկած գլուխնին
կերերցնէին եւ հազիւ կարող էին շարժելու
եւ երկուքն ալ, շատ գինովցած թէեւ, կը
ջանային աղջիկները բռնել: Այս վերջինները
ապտակներ կուտային, զանոնք կը հրէին եւ շատ
անգամներ գետին կը տապալէին:

Ահա այն ատեն Էր որ Հայկազ ատրճանակը
ձեռբին` ներս խոյացաւ: Երկու աղջիկները
ահաբեկած ինքզինքնին կորսնցուցին, տեսնելով
որ նորեկը գինով մը չէր, ինչ որ վտանգաւոր
էր իրենց համար: Կը վախնային նաեւ դուրսի
պահակԷն:

- Մի վախնաբ, բուրիկներ, ես Հայ եմ,
եկած եմ ձեզ օգնելու, ըսաւ Հայկազ եւ գործի
սկսաւ:

Ան մէկիկ մէկիկ կապեց ճանտարմաները,
ախոռէն չորս ձի հանեց, եւ պահականոցին
ամէն կողմէ կրակ տալԷ վերջ երկու աղջիկ-
ներուն հետ հասան ծերունի մայրիկնուն բով,
զայն ալ տեղաւորցուցին ձիու մը վրայ եւ դեռ
արշալոյսէն շատ առաջ հասան Ք բաղաքը
եւ հոն տարագրութենէ կերպով մը ազատուած
Հայերու քով մայրն ու աղջիկները տեղաւոր-
ցնելԷ վերջ Հայկազ լոյսը չի ծագած ետ եկած
էր արդէն եւ իբրեւ թէ ոչինչ տեղի ունեցած
էր` իր տիրոջը ոչխարներն առջեւը ձգեց եւ
սովորական գործին սկսաւ:

Հայկազի կեանբը դեռ լեցուն եղած Է
շատ մը կռիւներով ու հերոսութիւններով,
որոնք դեռ չեն լսուած

- 9 -

կամ գրի առնուած:

Ան ընտանիքի մը հայր եղած Է այսօր եւ
միտբը դրած Է որ իր զաւակները pug, անվեհեր
եւ ճշմարիտ Հայեր մեծնան:

ՎԱՐՍՕ
ԳԵՂԱՄ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. - Սեբաստացի Է Գեղամ, 16
տարեկան: Մայրը կապրի Պօլսոյ մէջ, եղբայր
մը ունի Հայաստանի մէջ, որ օդանաւորդ Է եւ
ուրիշ տարեց եղբայր մըն ալ Յունաստանի մԷջ:
ճօրճթաունի Ագարակատան մէջ իր ընկերներէն
չափազանց սիրուած Էր ան եւ երկու անգամ ալ
Հայորդիներու Խորհուրդին անդամ ընտրուած:
Ամենէն աւելի ինքն Էր խանդավառուողը` երբ
Ագարակատան մԷջ Հայ հիւր մը կուգար: Լուրը
բարձրաձայն կը տարածԷր ագարակի ամէն կողմը
եւ տղաքը ամէն անկիւններէ կուգային տեսնել
իրենց ազգակիցը, զոր կը պատուէին խնձորով,
վարունգով եւ ուրիշ պտուղներով:

Սեբաստացի մը ըլլալը իրեն մեծագոյն
հպարտութիւնն էր եւ սուրբի մը անունը
հնչածի պէս կը խօսէր Մուրատի մասին, անոր
կեանքէն պատմութիւններ շինած Էր իր
վառվռուն երեւակայութեամբ եւ կը պատմէր
իր ըներներուն` զանոնք սերտարանի մԷջ
հաւաքելով: Երբ որեւէ տեղ լաւ ձի մը
տեսնէր` ՊԷգասին կը նմանի կըսէր թէեւ
ՊԷգասն ու անոր տէրը չԷր տեսած:

Սկաուտական ըմբռնումներով տղայ մըն Էր
ան իր ընկերներուն մէջ. իրմէ փոբրիկներուն
կօգնէր եւ զանոնք միշտ կը պաշտպանէր իրենց
ուժին վստահող տղայոց դէմ: Քիչ անգամ կը
կռուէր իր ընկերներուն հետ եւ ան ալ եթէ
իրական պէտբքը տեսնէր: Մաքուր մտածող եւ
ինբզինբը բարձր բռնող En տղայոց անարժէջ
վ¢էճերէն: Թունդ եւ հպարտ ազգասէր մը:

Երեկոյեան սերտողութեանց պահերուն երբ
Պր. Ալիբքսանեան դպրոցասրահէն կը բացակայէր

[657]

ԱՐԱՐԱՏ

շատ անգամ` Գեղամն Էր որ բոլոր տղայոց
ուշադրութեան կարժանանար իր պատմութիւն-
ներով: Կախորժէր տղաքը խնդացնելէն եւ այդ
նպատակով Նարսրէտտինի արկածներով կը
համեմԷր իր զրոյցները եւ երբ պատահէր որ
Պր. Ալիքսանեանի ոտնաձայնը լսէինք, ամէնքս
ալ մեր գլուխները կը կախէինբ գրբերնուս
վրայ եւ Գեղամն ալ սուտ բուն կըլլար:

ԱգարակատունէԷն շուտ հեռացուելուն պատ-
ճառաւ Գեղամ բաւական ետ մնաց իր Հայերէնով.
որքան որ ալ իր գրութիւնները տառասխալ -
ներով եւ քերականական զանցառութիւններով
լեցուն են, սակայն երեւոյթները կը յայտնեն
թէ ան ինքնօգնութեամբ չարաչար կաշխատի իր
սիրած ազգին եւ հիացումը գրաւած Մուրատին
մայրենի լեզուն լաւ եւ հիմնականօրէն
սովրիլու:

3. Գ. Մօրն անունը Պայծառ եւ հօրը՝

Միքայէլ:

ՄԱՑԱՌՈՏ ՀԱՐՍԸ

ժամանակին մարդ մը եւ կին մը կապրէին,
որոնք շատ երջանիկ էին եւ երկու զաւակ
ունէին, մէկը աղջիկ ու միւսը տղայ: ԹԷ
աղջիկը եւ թէ տղան իրենց ծնողաց շատ սիրելի
էին, անոնց միշտ կը հնազանդէին եւ մէկզմէկ
ալ չափազանց կը սիրէին:

Օր մըն ալ կինը մեռաւ եւ մարդը տես-
նելով որ չի կրնար միսմինակը իր երկու
զաւակներուն լաւ հոգ տանիլ, ամուսնացաւ
կնոջ մը հետ, որ չափազանց չար մէկն Էր եւ
իրեն հետ բերաւ տղայ մը ու աղջիկ մը իրենց
մօր նման չար: Այս նոր կինը եւ իրենները
շատ կը նեղէին մօրմէ որբ երկու փոքրիկները
եւ ամէն օր չարաչար կաշխատցնէին զանոնք մի-
միայն ուտելու համար չոր հաց տալով անոնց:

- 10 -

Այս երկու անբախտներէն մէկուն անունը
Զապէլ En եւ միւսինը Մանուկ:

Մանուկ ալ զզուելով չար խորթ մօրմէն
եւ անոր զաւակներէն, համբուրեց իր Քոյրը
եւ հեռացաւ տունէն: Ան հոս ու հոն մոլորելէ
վերջ վերջապէս յաջողեցաւ թագաւորին բով
ծառայութեան մտնել եւ անոր ախոռապանն
եղաւ: Ան ձիերը շատ մաքուր կը պահէր եւ
լաւ խնամբ կը տանէր անոնց:

Անդին Զապէլ տանը բոլոր գործերը միս-
մինակը կընէր եւ չոր հացի կտորներով օրերը
կանցնէր:

Անգամ մը խորթ մայրը խոշոր կուժ տալով
զայն ջուրի ղրկեց:

Ջուրին մէջէն տգեղ կերպարանբով եւ շատ
աղտոտ մարդ մը ելաւ եւ աղջկան ըսաւ.

- Խնդրեմ, զիս լուա:

Զապէլ առանց առարկութեան զայն լաւ մը
լուաց ու մաբրեց:

Ուրիշ կեղտոտ մազերով թզուկ մը ելաւ
ու ըսաւ.

- Աղջիկս, մազերս սանտրԷ:

Զապէլ անոր ալ մազերը սանտրեց:

Երրորդ մը դուրս ելլելով ըսաւ.

- Աղջիկս, զիս համբուրէԷ:

ԶապԷլ զայն համբուրեց:

Այն ատեն երեբ տգեղ մարդիկներէն իւրա-
բանչիւրը ըսաւ.

- Աշխարհի ամենէն գեղեցիկ աղջիկն
ըլլալու պարգեւը կուտամ քեզ:

- Ամէն անգամ որ խօսիս, ոսկի թող թափի
բերնէդ:

- Մազերդ սանտրած ատեն գոհարներ թող
թափին գլխէդ:

Ու երեքն ալ աներեւոյթ եղան:

ԶապԷլ տուն դարձաւ, բայց որովհետեւ
բիչ մը ուշացած Էր, խորթ մայրն ու զաւսակ-
ները սկսան զայն ծեծել եւ հազար ու մէկ
յանդիմանութիւններ ու անէծքներ ընել:

Զապէլ ուզեց պատճառը բացատրել, եւ ան-
միջապէս որ խօսիլ սկսաւ բերնէն դեղին ոսկի-
ներ կը թափէին: Ալ անոր պէս գեղեցիկ աղջիկ
չի կար ոչ մէկ տեղ: Մազերը սանտրած ատեն

[ 658]

ԱՐԱՐԱՏ

գլխէն խոշոր խոշոր ադամանդներ եւ մարգարիտ-
ներ կը թափէին: Ու ասոնք բոլորը նախանձը
կը գրգռէին խորթ մօրն ու անոր չար զաւակ-
ներուն:

Յաջորդ օրը, խորթ մայրը կարծելով թէ
միեւնոյն բանը պիտի պատահի իր աղջկան սլ,
անոր փոբրիկ սափոր մը տալով ջուրի ղրկեց:

Այս անգամ ալ ջուրէն միեւնոյն տգեղ
եւ աղտոտ մարդն ելաւ եւ ըսաւ.

- Աղջիկ, զիս լուա եւ լոգցուր:

- ԿորսուԷ, աղտոտ խոզ, ինծի պէս ծառայ
մը ե՞րբ ունեցած ես, պատասխանեց աղջիկը:

Ուրիշ թզուկ մը ելաւ եւ խնդրեց որ
մազը սանտրԷէ, բայց ան ալ միեւնոյն կոպիտ
պատասխանն ստացաւ: Երրորդ մըն ալ ելաւ եւ
խնդրեց որ աղջիկն իր մազերը սանտրէ ու
մերժուեցաւ:

Այն ատեն անոնք յաջորդաբար ըսին.

- Աշխարհի ամենատգեղ աղջիկն ըլլաս:

- ԱմԷն անգամ որ խօսիս բերնէդ գորտեր
թող թափին:

- Մազերուդ տեղ գլխուդ վրայ մացառներ
թող բուսին:

Աղջիկը դժգոհութեամբ տուն վերադարձաւ
աշխարհի ամենէն տգեղն ու միւս անէծքներն
ալ վրան: Ասոր վրայ խորթերն սկսան ալ աւելի
կատղիլ եւ միշտ կը չարչարէին Զապէլը:

Անդին Մանուկ օրէ օր թագաւորին ալ
աւելի սիրելի կը դառնար: Անիկա անգամ մը
երբ ախոռին մէջ նստած Էր եւ իր քրոջ լուսա-
նկարն իր ձեռքերուն մէջն առած զայն կը
համբուրէր եւ կարօտն այդպէսով կառնէր՝
թագաւորն եկաւ եւ դուռը զարկաւ: Մանուկ չի
լսեց. թագաւորն երկրորդ անգամ զարկաւ եւ
այս անգամ ալ դուռը չի բացուեցաւ:

ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ
ՏԸՆՎԻԼ
Թարգմ.
ԴԱՒԻԹ ԺԱՄԿՈՉԵԱՆ

Ծան.- Կենսագրութիւնը յաջորդիւ:

ae be Bae ԱՐԱՐԱՏ
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՀԱՍՑԷՆԵՐԸ

Հայորդիներու բաղձանքին տեղի տալու
համար եւ միեւնոյն ատեն նկատելով որ աւելի
բան վաթսուն Հայորդիներ իրենց հասցէները
փոխած են անցեալ տարուան ընթացքին, Արարատի
այս թիւով երեք Eg կը տրամադրենք տղայոց
հասցէներուն համար եւ մէկ մասն ալ կը
հրատարակենք յաջորդով: Կը խորհինք թէ
ասիկա որեւէ կերպով հակառակ պիտի չըլլայ
մեր ընթերցողներու նախասիրութեան:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

Yervant Makinisdian,
C/o Mr. C. N. Johnson,
R. R. 1 Ridgeville, Ont.

Onnig Topalian,
C/o Mr. Lyman Davis,
R. R. 1 Kleinburg, Ont.

Onnig Melkonian,
C/o Mr. Walter Swick,
R. R. 1 Canfield, Ont.

Gulbeng Mujeredian,
C/o Mr. F. Langdon,
R. R. 1 Guelph, Ont.

Jirair Dayan,
C/o Mr. John W. Kehl,
189 Hoffman St.
Kitchener, Ont.

Albert Papazian,
C/o Mr. A. Cressman,
R. R. 1 Tavistock, Ont.

Arshag Larian,
C/o Mr. Danford Kumberger,
R. R. 2 South Cayuga, Ont.

Armenag Aprahamian,

C/o Mr. Diette,
R. R. 7 Dunnville, Ont.

[ 659]

Tavit Jamgochian,
C/o Mrs. Harvey Dutte,
R. R. 7 Dunnville, Ont.

Hagop Hagopian,
C/o Mr. W. H. Bruce,
R. R. 4 Stouffville, Ont.

Hacher Sajonian,
C/o Mr. Thom. Hedley,
R. R. 1 Canfield, Ont.

Housig Vartanian,
C/o Mr. Harold Gyler,
R. R. 1 Kleinburg, Ont.

Haroutun Jizmejian,
C/o Mr. Wm. M. Hutt,
Milton West, Ont.

Hovhanes Setragian,
C/o Mr. W. M. Scott,
Milton, Ont.

Ghazaros Tashjian,
C/o Mr. F. W. Durst,
R. R. 2 Canfield, Ont.

Kalousd Kizirian,
C/o Stanley Coverdale,
R. R. 1 Canfield, Ont.

Parsegh Sailian,
C/o Mr. Jack Carr,
R. R. 1 Milton West, Ont.

Sarkis Jerjerian,
C/o Mr. Wess Atkinson,
R. R. 1 Maple, Ont.

Vahram Camberian,
C/o Mr. Vernon Witner,
R. R. 2 Petersburg, Ont.

Kourken Gargaian,
C/o Mr. Johnson,
Box 914 Fonthill, Ont.

= 120

Armenag Kerbashian,
C/o Mr. Levi Boose,

R. R. 2 South Cayuga, Ont.

Onnig Adourian,
C/o Mr. Owen Fathers,
Dunnville, Ont.

Mampre Akoghlanian,
C/o Mr. Thom. Woode,
Canboro, Ont.

Kaspar Garabedian,
C/o Mr. John S. Bowden,

R. R. 2 South Cayuga, Ont.

Yeprem Kubukian,
C/o Mr. Clayton Heickelt,

R. R. 1 South Cayuga, Ont.

Karekin Sailian,
C/o Mr. Brown,
R. R. 4 Dunnville, Ont.

Garabed Megerdichian,
C/o Forbes Snyder,
R. R. 1 Brampton, Ont.

Onnig Shangaian,
C/o Mr. R. Snider,
Kleinburg, Ont.

Hagop Demirjian,
C/o Mr. Chas. Wardlaw,
R. R. 6 Brampton, Ont.

Hagop Aprahamian,
C/o Mr. L. Huber,

R. R. 2 South Cayuga, Ont.

Toros Manougian,
C/o Mr. Clark Mino,

R. R. 2 South Cayuga, Ont.

Sarkis Tavitian,
C/o Mr. Earl Hindley,
R. R. 1 Rockwood, Ont.

ԱՐԱՐԱՏ

Sarkis Krikorian,
C/o Mr. Crawford Ireland,
R. R. 1 Belwood, Ont.

Antranik Kevorkian,
C/o Mr. Isaac W. High,
South Cayuga, Ont.

Imasdoun Abahouny,
C/o Mr. Dean Burns,
Belwood, Ont.

Haroutun Sarafian,
C/o Mr. John J. Clifford,
R. R. 1 Warsaw, Ont.

Aharon Cherchian,
C/o Mr. Robt. C. Hanna,
R. R. 2 Belwood, Ont.

Hovsep Akelian,
C/o Mr. F. Henderson,
R. R. 1 Belwood, Ont.

Misak Toumajian,
C/o Mr. Wm. Selmers,
Unionville, Ont.

Haroutun Bodourian,
C/o Mr. Wm. H. Johnston,
R. R. 3 Fergus, Ont.

Puzant Kelejian,
C/o Dr. Harrison,
Dunnville, Ont.

Krikor Parghamian,
C/o Mr. C. W. Kopas,
Arthur, Ont.

Sarkis Kapanjian,
C/o Mr. Baggs,
Unionville, Ont.

Aghavart Avedisian,

C/o Mr. Jas. Sharp,
R. R. 1 Terra Cotta, Ont.

[ 660]

- 13 -

Haig Demirjian,
C/o Mr. Lister Benham,
R. R. 5 Rockwood, Ont.

Hovagim Gumishian,
C/o Mrs. Margaret McMaster,
R. R. 2 Milton West, Ont.

Jirair Garabedian,
277 High Park Ave.
Toronto, Ont.

Krikor Aznavorian,
C/o Mr. Watter McLan,
Box 454 Wallaceburg, Ont.

Krikor Takvorian,
C/o Mr. Percy Bell,
R. R. 1 Warsaw, Ont.

Kourken Magarian,
C/o Mr. R. Addison McNeil,
R. R. 2 Drayton, Ont.

Haig Kouyoumjian,
C/o Mr. Wm. Darling,
R. R. 1 Warsaw, Ont.

Aram Boyajian,
C/o Mr. J. E.
Rothsay, Ont.

Oxby,

Megerdich Gedelian,
C/o Mrs. Dixon,
Unionville, Ont.

Minas Kouyoumjian,
C/o Mr. Dan Sargent Sr.
Belwood, Ont.

Haygaser Melkonian,
C/o Mr. Hott Gulbert,
Ripley, Ont.

Kevork Kevorkian,
C/o Mr. Kund Wodskon,
R. R. 3 Hagersville, Ont.

ԱՐԱՐԱՏ

[661]

Ardashes Mazmanian,
C/o Mr. W. H. Cormie,
R. R. 4 Fergus, Ont.

Haroutun Hachadourian,
C/o Mr. Peter McArthur,
Ethel, Ont.

Hagop Ashjian,
C/o Mr. Tindale Rutherford,
R. R. 5 Brampton, Ont.

Hachig Karajian,
132 Chestnut Ave.
Hamilton, Ont.

Vahe Alexanian,
C/o Mr. A. Thompson,
R. R. 2 Drayton, Ont.

Krikor Hekimian,
C/o Mr. John Ellis,
R. R. 6 Brampton, Ont.

Sahag Krikorian,
C/o Mr. C. S. Bean,
Grimsby, Ont.

Anoushavan Pilibian,
C/o Mr. Leslie Witmer,
R. R. 4 Kitchener, Ont.

Ghazaros Minasian,
132 Chestnut Ave.
Hamilton, Ont.

Armenag Kouyoumjian,
C/o Mr. Frank Short,
R. R. 6 Brampton, Ont.

Nerses Manougian,
C/o Mr. Hartley Pond,
Jarvis, Ont.

Mr. Haig Manougian,
C/o John W. Greenwood,
R. R. 2 Woodbridge, Ont.

- 14 -
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԵԱՆՔԷՆ

Ծնունդի եւ Նոր Տարիի երկու շաբաթ-
ներու ընթացքին ՀԷմիլթըն այցելած Էին
Սարգիս Դաւիթեան, Օննիկ Մելբոնեան, Մարգար
Շանկաեան, Աղավարդ Աւետիսեան, Գեղամ
Պապիկեան, Օննիկ Թոփալեան, Պօղոս Պօղոսեան,
Արմենակ Գրպաշեան, ՎահԷ Ալիքսանեան եւ
Վազգէն Զատիկեան: Արդէն ՀԷմիլթըն Էին Խաչիկ
Գարաճեան եւ Ղազարոս Մինասեան: Տղայոց
համար ուրախառիթ պատեհութիւն մը եղաւ ասիկա
մԷկզմԷկ տեսնելու եւ վերյիշելու հին ընկեր-
ական մթնոլորտը:

ԳՆԱՀԱՏԵԼԻ ՀԻՒՐԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ

Տղայոց ՀԷմիլթըն ըլլալուն առթիւ Հայ
Կարմիր Խաչի տեղւոյս մասնաճիւղի տիկիններն
ազնուօրէն իրենց վրայ վերցուցին զանոնք
հիւրասիրելու հոգը, շատեր 4-5 օր, շաբաթ
մը եւ կամ աւելի` Հայորդիներու վայելել
տալով ընտանեկան միջավայրի բաղցրիկ մթնո-
լորտը եւ յիշեցնելով անոնց մայրենի անուշ
գուրգուրանքը, զոր առատօրէն վայելած էին`
երբ դեռ մանուկ:

Այս առթիւ Հայորդիներու Միութիւնն ու
հիւրասիրուող տղաքը իրենց շնորհակալութիւնը
կը յայտնեն Տիկին Զարուհի Էհմալեանի,
տիկնայք Լուսիա Արզումանեանի, Վարդիթեր
Կարապետեանի, Մարիքա Բաբերցեանի, Խումար
Թոսոյեանի, Շողեր ՄանասԷրեանի, Վերգին
Գորգոյեանի, Եսթեր Չարբոյեանի, Մարի
Ալիքսանեանի եւ Պարոն Փայլակ Էվարեանի
ինչպէս նաեւ Պարոն Յովհանէս Սողիկեանի:

Բոլոր Հայորդիներն ալ չափազանց
երախտապարտ են վերոյիշեալներուն: Տրուած
հաւաստիքներու համաձայն Պետական Հայ
Կարմիր Խաչի տեղւոյս մասնաճիւղի տիկիններն
ալ այցելող տղաբը պիտի հիւրասիրեն յառաջի-

[662]

ԱՐԱՐԱՏ

կայ Զատիկին, երբ աւելի ստուար թուով
այցելուներ պիտի գան ագարակներէն:

ԽՈՐՀՐԴԱԿՑԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎ

ՀԷմիլթըն գտնուող Հայորդիները
Յունուար մէկին, Նոր Տարիի օրը, ժողով մը
ունեցան տեղւոյս Ազգային Վարժարանի
սրահին մէջ` ատենապետութեամբ Պր. Ա. Ղ.
Ալիքսանեանի, որ ղեկավարն Է Գանատայի
Հայորդիներուն Միութեան եւ խմբագիրը
Միութեան օրկան` Արարատին:

Որքան որ ալ նախապէս որոշուած Էր այս
ժողովը Միութեան Պատգամաւորական ժողովի
հանգամանքով գումարել` եւ սակայն, նկատի
ունենալով որ ինֆլիւենցայի համաճարակին
պատճառով երեք շրջանակներ ներկայացուած
չԷին` հաւաքոյթը խորհրդակցական հանգա-
մանքով գումարուեցաւ` որոշելով որ Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան Պատգամաւորականը
գումարուի Զատիկին, Աւագ Ուրբաթ, Շաբաթ
եւ Կիրակի օրերը:

Պր. Ալիքսանեան համառօտ տեղեկութիւն-
ներ տուաւ անցեալի աշխատանքներու, Արարատի
նիւթական թԷ վարչական դիրքի մասին, որոնցմէ
պարզուեցաւ թէ որքան որ ալ թերթին բաժա-
նորդներէն ոմանք սկսած են դադրեցնել իրենց
բաջալերանքը, եւ սակայն, Արարատի ընթեր-
ցողներուն մեծագոյն տոկոսը միշտ պատրաստ-
ակամ համակրանքով մը թեւ ու թիկունք պիտի
ըլլայ մեր օրկանին եւ պիտի նպաստէ անոր
յարատեւման:

ժողովին զեկուցուեցաւ Տիար Լեւոն
Պապաեանի Նոր Տարւոյ առթիւ մաղթանքներն ու
խրախուսանքը թէ տղայոց մասնաւորապէս եւ թէ
Միութեան ընդհանրապէս:

Հետեւեալ որոշումներն եղան` ներկա-
ներու ընդհանուր միաձայնութեամբ:

Ա.- Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
շնորհակալութիւնն յայտնել Պր.

- 15 -

Լեւոն Պապաեանի, իր այնքան վեհանձն pugu-
լերանբին, հայրական հոգածութեան եւ բազմա-
զան զոհողութիւններուն համար:

Բ.- Հայորդիներու մէջ ալ աւելի ուժ
տալ Միութեան գաղափարականին եւ յառաջիկայ
Պատգամաւորական ժողովին կողմէ վաւերաց-
ուելու համար հիմնական կանոնագիր մը պատ-
րաստել:

Գ.- Արարատը շարունակել եւ պարբերաբար
ընթերցողներու եւ բարեկամներու կարծիքն
ու թելադրանքն հարցնել թերթին բարելաւման
համար:

Դ.- Խնդրել Տիար Լեւոն ՊապաեանԷ, որ-
պէսզի ընդունի Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան տեւական Պատուոյ Նախագահութիւնը:

Ե.- Հրաւիրել Գանատահայ գաղութի ակա-
նաւոր Հայերէն ոմանք Միութեան Պատուոյ
անդամներ ըլլալու եւ իրենց փորձառութեամբ
ու թելադրանբներով առաջնորդելու համար
պատանեկան այս կազմակերպութիւնը:

Զ.- Երկրորդական ուսում ստանալ ուզող
Հայորդիներու կրթական հարցի առթիւ գործ-
նական ծրագիր մը պատրաստել` նկատի ունե-
նալով որ Հայորդիներու հոգատար մամինն
այլեւս իր գործը վերջացած կը նկատէ՝ երբ
տղաքը 18 տարեկան ըլլան: Այս առթիւ
առաջարկուեցաւ Կրթական Ֆօնտ մը բանալ եւ
իբրեւ սկզբնաւորութիւն Արարատի տարեկան
բաժնեգինը տոլարուկէսի բարձրացնելով`
յաւելեալ գումարը անձեռնմխելի պահելով
յատկացնել այդ նպատակին: Եւ սակայն
նկատելով որ առանց բաժանորդներու հաւանու-
թիւնն ստանալու կրնայ պատահիլ որ թերթը
ընթերցողներ կորսնցնէ` այս հարցի ամբողջ
լուծումն յետաձգուեցաւ Պատգամաւորական
ժողովին:

ժողովէԷն վերջ Հայ Կարմիր Խաչի մասնա-
ճիւղի կողմԷ Տիկնայք Զարուհի Էհմալեան,
Վարդիթեր Կարապետեան եւ Վերգին Գորգոյեան,
տղայոց նուիրեցին տասնըմէկ գեղեցիկ ծրար-
ներ` իբրեւ Կաղանդի նուէր:

ՆԵՐԿԱՅ ՄԸ

[ 663 |]

ԱՐԱՐԱՏ

ԿԱՂԱՆԴԻ ՆՈՒԷՐ

Տիար Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթոյէն, 112
տոլար ղրկեց տղայոց իբրեւ Կաղանդի նուէր,
որմէ բոլոր տղաբն ալ մէկ մէկ տոլար ստացան:

ՄԵԿՆՈՒՄ

Յունուար 3ին, Հայորդիներէն Արշաւիր
եւ Վաղենակ ՊԷզազեան եղբայրները Նիւ Եորք
մեկնեցան միանալու իրենց մօր եւ երէց
եղբօր, որոնբ դեռ երկու տարի առաջ Ամերիկա
եկած են եւ որոնցմէ բաժնուած Էին տասը
տարիներէ ի վեր: Հայորդիներու եւ Արարատի
խնդակցութիւնը` այս միացեալ երջանիկ
ընտանիքին:

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ

Յունուար մէկէն ի վեր գաղութիս նոր-
ընտիր հովիւ ՏԷր Մատթէոս Քհ. Մանիկեան իր
նոր պաշտոնատեղին ժամանած Է եւ տենդագին
աշխատանք կը թափէ եկեղեցական գործերը
կազմակերպելով եւ նոր վարչութիւններու
ընտրութեանց հսկելով: Արարատի յաջորդ թիւով
պիտի տեղեկագրենք Գանատահայ Եկեղեցական
Կեանքի մասին:

ԼՐԱՏՈՒ

ՅԻՍՆԱՄԵԱՅ ՅՈԲԵԼԵԱՆ ՔԱՀԱՆԱՅՈՒԹԵԱՆ
Երուսաղէմի Սուրբ Պատրիարք
ԱՄԵՆ. Տ. ԵՂԻՇԷ Ս. ԱՐՔԵՊ. ԴՈՒՐԵԱՆԻ
1879 - 1929

ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ

Հայաստանեայց Եկեղեցին, իբրեւ կեդրոն
հոգեւոր դաստիարակութեանը Հայ ժողովուրդին,
իր կատարած դերը կը ցայտեցնէ իր այն հոգե-
ւորականներուն վրայ, որոնբ լաւ ըմբռնած
են իրենց քարոզչական եւ ուսուցչական
պաշտօնին բոլոր կողմերը եւ կարող եղած են
արդիւնաւորել իրենց աշխատանքը տարիներու
ընթացջին:

Ամեն. Դուրեան Սրբազան, զուտ հոգեւոր-
ական

- 16 - ԱՐԱՐԱՏ

տեսակէտԷն դիտելով, եղած Է անլռելի քարոզիչը Ս. Աւետարանին, տալով իր քարոզելու արուեստին
օծութիւն մը ոչ միայն իմաստալից խօսքերով եւ բանաստեղծական խոյանբքով այլեւ հայերէն լեզուին
գրական գեղեցկութիւնով: Գրագէտը, Բանաստեղծը, Իմաստասէրը, Աւետարանիչը միանալով հոգեւոր-
ական Դուրեանի մէջ` հանդիսացուցած են զինքն Հայց. Եկեղեցւոյ բեմին վրայ լաւագոյն pwnnghs -
ներէն մէկը: Իբրեւ բանաստեղծ իսկ միշտ Աւետարանը եւ Փրկչին կեանքը երգած Է Դուրեան իր
բերթուածներուն մէջ, ուր նոր հնչում եւ նոր արտայայտութիւններ առած են աւետարանական դէմքեր
ու դրուագներ: ԱսկԷ զատ Դուրեան Սրբազանի բեմին նկարագիրը եղած Է միջակէն վեր բարձրացնել
ունկնդրութեան մակարդակը, եւ ասոր նպաստած են թէ իր յարատեւ քարոզչութիւնը եւ թէ իր լուսա-
ւորող ուսուցչութիւնը միեւնոյն ատեն, այնպէս որ Աւետարանը արտափայլած Է շարունակ իր բեմին
վրայ եւ իր գրչին սակ:

Անաղարտ հաւատարմութիւնը իր սրբազան կոչումին, զոր պահած Է իր քահանայութեան այս
յիսուն տարիներուն մէջ, իր անձին շուրջ շինած Է մաքուր հոգեւորականի համբաւը եւ իր անշահա-
սէր ոգին եւ նուիրեալ գործունէութիւնը հայ եկեղեցականի սբեմին տակ` եղած Է զմայլելի եւ
օրինակելի իրականութիւն մը, զինքը մօտէն ճանչցողներու համար: Ամենապատիւ Դուրեան Սրբազանի
Քահանայութիւնը սերտիւ լծորդուած Է իր ուսուցչութեան հետ, որ անկարելի Է զատել մէկը միւսէն:

Իբրեւ Վարդապետ Հայց. Եկեղեցւոյ, ան եղած Է գերազանցապէս ուսուցիչն ու դաստիարակը,
թէ իր բահանայական ձեռնադրութենէն առաջ եւ թէ ետբը. ուսուցիչը ինչպէս եկեղեցւոյ սրբազան
բեմին, նոյնպէս դպրոցներու դասախօսական աթոռներուն վրայ, իբրեւ Քարոզիչ -Ուսուցիչ Պարտիզակի
մէջ, իբրեւ Վերատեսուչ-Վանահայր Արմաշու դպրեվանքին մէջ, իբրեւ Առաջնորդ-Ուսուցիչ Իզմիրի
առաջնորդութեան միջոցին, իբրեւ նախկին Պատրիարք Կ. Պոլսի եւ ուսուցիչ Կ. Պոլսի վարժարան-
ներուն մէջ, եւ այժմ ալ իբրեւ Պատրիարք-Ուսուցիչ Երուսաղէմի պատրիարքական աթոռին վրայ:

ժամանակակից հայ սերունդին մէջ բազմաթիւ անձեր, աշխարհական թէ եկեղեցական, իրենց մտա-
ւոր եւ հոգեւոր զարգացումին եւ պատրաստութեան ատաղձները կը պարտին Ամեն. Դուրեան Սրբազանի
ուսուցչական տաղանդին, որ յիսուն տարիներու ընթացքին, անընդհատ ու անխափան ուսումնասիրութ-
եամբ մշակած Է իր նախընտրած նիւթերը:

Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ ծոցին մէջ արգասաւորուած եւ օրհնուած այսպիսի երկարամեայ
ծառայութիւն մը, կարժէր որ յիշատակուէր հանդիսաւոր առիթով մը, ոչ միայն ի ցոյց ազգային
արդար գնահատանքի մը, այլեւ ի քբաջալերութիւն Հայ եկեղեցւոյ հոգեւորական դասուն:

Այս պարտքը զգացին Ս. Պատրիարք Հօր աշակերտները, եւ Ս. Աթոռիս Տնօրէն ժողովը ստանձնելով
զայն, որոշեց Ն. Ամեն. Սրբազնութեան Քահանայական Ձեռնադրութեան յիսներրորդ տարեդարձին
առթիւ յիշատակել իր կէս դարու եկեղեցական ու կրթական ծառայութիւնը եւ յոբելինական հանդԷս-
ով մը տօնախմբել զայն:

- ՏԵՂԻ ԱՆՁԿՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՃԱՌԱՒ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆԸ ՅԱՋՈՐԴՈՎ -

Մեր այն բաժանորդները, որոնբ այլ-

եւայլ պատճառներով դեռ թերթիս Դ. Տարւոյ “ARARAT MONTHLY”
բաժնեգինը չեն վճարած, թող բարեհաճին P. O. Box 184,
իրենց վճարումներն ընել ի դիւրութիւն Hamilton, Ont. Canada.

Արարատի Վարչութեան:

[ 664]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ ARARAT MONTHLY
Օրկան եւ ժամադրա- The only Armenian
վայր Գանատայի Հայ- paper printed in

որդիներու Միութ- British North
եան: America.
ԲԱԺՆԵԳԻՆ. - Գանա- Subscription. -
տա եւ Միացեալ $1.25 a Year.
Նահանգներ` տարե- Address. -

կան տասը թիւերու ARARAT MONTHLY,
համար 1.25, եւ ար- P. O. Box 184,
տասահման` մէկուկէս Hamilton, Ont.

տոլար: CAN .
Luin = ip } ABR

Դ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ ՓԵՏՐՈՒԱՐ 1929 ԹԻՒ 2

ԱՐԱՐԱՏ պատանեկան անկախ ամսաթերթ մըն Է, որուն հիմնտդիրներն ու
աշխատակիցներն են 11 - 18 տարեկան որբ Հայորդիներ, ցրուած Գանատական
ագարակներու մէջ: Նպատակն Է Հայութենէ հեռու ապրող մեր այս թանկագին
բեկորներուն հասնիլ ամսԷ ամիս իրենց լեզուով, իրենց գրչով եւ անոնց
մէջ ազգային ոգին վառ պահել:

Թերթին ընթացիկ ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդներու եւ համակիր-
ներու նիւթական օժանդակութեամբ եւ Տիար Լեւոն Պապաեանի ամսական քսանը-

հինգ տոլարի նուիրատուութեամբ:

Վարչութեանս ղրկուած բաժնեգիններու եւ այլ գումարներու համար
մասնաւոր ստացագիր չենք ղրկեր եւ սակայն ամէն ամիս մասնաւոր սիւնակով
մը կը ծանուցանենք մեր ստացած դրամները` ղրկողներու անունով միասին:

Այդ կը նկատենջ իբրեւ ընկալագիր:

ԱՐԱՐԱՏ նիւթապէս անկախ չԷ. ուստի կը խնդրենք մեր բոլոր բաժանորդ-
ներԷն որպէսզի իրենց վճարումներն ընեն կանխիկ` խնայելու համար ժամանակ
եւ անտեղի դժուարութիւններ: Մեր ճշդապահ բաժանորդները թերթիս լաւա-
գոյն համակիրներն են: Հին բաժանորդներ վճարում ընելու պարագային
տեղեկացնելու են այն անունն ու հասցէն, որուն կը ղրկուի այս թերթը:
Հասցէի փոփոխութիւն անմիջապէս տեղեկագրուելու Է:

Անոնք որ կը փափաքին իրենց բաժանորդագրութիւնը դադրեցնել, պիտի
հաճին տեղեկացնել, այլապէս թերթին առաքումը կը շարունակենք: Մեր
բոլոր բաժանորդները դրօշմաւոր պահարաններ կըստանան արդէն` այսպիսի
պարագաներու եւ վճարումներու առթիւ գործածելու համար:

ԱՐԱՐԱՏ լոյս չի տեսներ Յուլիս եւ Յունիս ամիսներուն` ամառուան
արձակուրդներու պատճառաւ:

[665]

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Տիար Լեւոն ՊապաեանԷ` 150 տոլար` մին-

չեւ Ապրիլ մԷկ ամսական նուիրատուութիւն:
Հայ Կարմիր Խաչի Կեդր. Վարչութենէն 25

տոլար, որուն փոխարէն Արարատ պիտի ստանան

Կարմիր Խաչի քսան սան-սանուհիներ:
ճան Թադէոսեան, Ֆրէզնօ,

Փոքրիկն Լուսիա Խասոյեան, ՀԷմիլթըն,

Արմենակ Թաշճեան, Լօրէնս,

Պ. Կարապետեան, Տիւբըզն,

Մ. Արամ, Տիթրոյթ,

Վ. Թորոսեան, Տիթրոյթ,

Sy. Ա. ՖԷրմանեան, Ֆիլատելֆիա,

Արամ Տարոնցի, Ինտիըն Հարպըր,

. Գասպարեան, ՀԷմիլթըն,

Նահիկեան, Տիթրոյթ,

Պաղտոյեան, Տիթրոյթ,

Բալուցեան, Տիթրոյթ,

Մանիսաճեան, Տիթրոյթ,

. Սրմաբէշեան, Լօրէնս,

էրահեան Եղբարբ, Ֆիլատելֆիա,

. Տէր Մակարեան, Իսթ Ս. Լուիզ,

ՊԷզազեան, Նիւ Եորք,

Չաբմաբեան, Տիթրոյթ,

Մանուկեան, Պրէնթֆօրտ,

Անդրէասեան, ՊԷլմօնթ,

Մոսկոֆեան, Հուայթինսվիլ,

Սուին, Թօրօնթօ,

Յարութիւնեան, Կուէլֆ,

Վարդգէս Գորգոյեան, ՀԷմիլթըն,

Յովհանէս Սողիկեան, ՀԷմիլթըն,

Երուանդ Խասոյեան, ՀԷմիլթըն,

zFeoraqce oh Tocuosas
ԲԻPԲԻPԻPԻPPPPNԽNԽVNԽNPPPPPPPPNԻPU®®O0OPO
տ
©

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Հայ Կարմիր Խաչի Կեդր. Վարչութիւն՝
բսան սան սանուհիներու:
Փոքրիկն Լուսիա Խասոյեան, ՀԷմիլթընէն,
Արշալոյս Հուրոյեանի, Տիթրոյթ:
Տկ. Աշխէն ՖԷրմանեան, Ֆիլատելֆիայէն,
Սառա Մեծիկեանի, ՊԷյրութ:
ճան Թադէոսեան, Ֆրէզնոյէն, չորս որբա-
նոցներու:

Յ. Սըլեան, Թօրօնթոյէն, 1.- Նուպար
Խուպիկեանի, Ռումանիա, 2.- Կարապետ
Պոտուրեանի, Ֆրանսա:

Օր.

Օր.

[ 666]

Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ՆԱՄԱԿ ԱՐԱՐԱՏԻ ԽՄԲԱԳՐՈՒԹԵԱՆ

Ազնիւ Հայրենակից. -

Քաջածանօթ Էք այն ակնյայտնի իրողութ-
եան, որ Հայ Կարմիր Խաչի Կեդր. Վարչութիւնը
իր բոլոր մասնաճիւղերով հանդերձ` խորապէս
հետաքրքրուած Է մեր արիասիրտ եւ տաղանդ-
աւոր Հայորդիներով եւ անոնց ապագայով:
Ասոր ապացոյցը դուք բանիցս հաստատած Ep
շօշափելի փաստերով:

Մեր ջերմ բաղձանքն Է` որ Հայորդիներու
սեփականութիւնը շարունակէ մնալ Արարատ
Ամսագիրը, այնպէս, հարազատ ու ինքնատիպ,
ինչպէս այն եղած Է ցարդ: Մեր տպաւորու-
թիւնները շատ քաղցր ու նպաստաւոր են
Արարատին համար:

Կը ներփակենք ՔՍԱՆԸՀԻՆԳ ՏՈԼԱՐԻ չԷք
մը եւս, որուն փոխարէն` կը խնդրենք, ձեր
սիրուն ամսագրէն մԷյմէկ օրինակ յղէք Հայ
Կարմիր Խաչի ՍԱՆ-ՍԱՆՈՒՅՀԻՆԵՐՈՒ Միութեան
մասնաճիւղերու հասցէներուն:

Շատ բարեւներ ու հաստատ կամեցողու-
թիւններ կը յայտնէբ մեր լաւ լաւ Հայորդի-
ներուն: Ըսէք որ միշտ քաջ թող ըլլան եւ
միշտ յառաջադէմ...

ՀԱՅ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉԻ
ԱՄԵՐ. ԿԵԴՐ. ՎԱՐՉՈՒԹԵԱՆ

Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
Պատգամաւորական ժողովը պիտի գումարուի Մարտ
29ին, 3Փին եւ 31ին: Այդ առթիւ եւ Զատկի
տօնական օրերուն ՀԷմիլթըն եկող Հայորդիներ
պիտի բարեհաճին նախապէս տեղեկութիւն տալ
մեզ, որպէսզի կարելի պատրաստութիւններ
տեսնենք զիրենք հիւրասիրելու համար: Այս
առթիւ ՀէԷմիլթընի Հայ Կարմիր Խաչի եւ Պետա-
կան Կարմիր Խաչի մասնաճիւղերու յարգելի
տիկնայքը պատրաստակամութիւն յայտնած են
արդէն ամէն կերպով գործակցելու մեզ եւ
տղաքը հիւրասիրելու:

I NS

Դ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ԱՆԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՇԱՐԺՈՒՄ ՄԸ

ՀսկողութենԷ արձակուած մեր չափահաս
Հայորդիներու մէջ վերջերս մասնաւոր շարժում
մը ծայր տուած Է դէպի բաղաքները խուժելու
եւ գործարանական աշխատութեանց սկսելու,
ինչ որ անժամանակեայ Է եւ վնասակտր:

Այս երկրի գործարանական աշխատանքը
ծանր Է եւ տաժանելի. պատանեկան շրջանը
բոլորած ու ֆիզիբապէս հուժկու եւ զօրաւոր
անհատները միայն կրնան տոկալ` առանց ինբ-
զինբնին յոգնաբեկելու:

Մեր չափահաս Հայորդիները պատանիներ են
դեռ եւ իրենց համար սխալ մըն Է տարիքի ու
կազմի անհամապատասխան գործերու ձեռնար-
կելը: Անոնք կապրին կեանբի այն շրջանը,
երբ իրենց բոլոր գործարանները հեւքոտ
աշխատանքի մԷջ են մարմնին վերջնական
կաղապար մը տալու եւ զայն իր կասարելութ-
եան հասցնելու համար: Տաժանելի գործեր,
մանաւանդ գործարաններու ապականուած եւ
թունաւոր մթնոլորտէն ներս, ֆիզիքական
աւեր ու մաշում կը պատճառեն եւ կըստիպեն
որ գործարանները, ներքին այդ հրաշալի
ճարտարապետները, իրենց բովանդակ ուժը
կեդրոնացնեն այդ սպառումներն ու աւերները
վերանորոգելու: Ասոր հետեւանք, մարմնին
բնական աճումը կը դադրի եւ ֆիզիբական
անհասուն վիճակ մը երեւան կուգայ` անկարող
դիմադրելու կեանքի տեւական պայքարին:

Պիտի թելադրէինք մեր Հայորդիներուն
ագարակի կեանքը ժամանակ մը եւս շարունակել
եւ եթէ կրնան, զայն իրենց տեւական զբաղումն
ընեն, ինչ որ այս երկրի գաղթային իշխանութ-
եանց ալ փափաբն Է: Ագարակի զբաղումները
որքան ալ ծանր ըլլան, բացօթեայ են,

ՓԵՏՐՈՒԱՐ

[667]

1929 ԹԻՒ 2

կազդուրիչ, եւ այլազան: Կենսատու արեւին
օրհնեալ լոյսին տակ եղած աշխատանքները,
որբան ալ յոգնեցուցիչ ըլլան, չեն մաշե-
ցներ. ընդհակառակը կը մարզեն զայն եւ
չարքաշ կընեն. միտքը թարմ կը պահեն եւ
գործարանները առոյգ:

Մեր Հայորդիները, փոխանակ գործարան-
ական կեանբ մը սկսելու, հետամուտ ըլլալու
են վարպետ հողագործներ ըլլալու եւ ժամանակի
ընթացքին տէրն ըլլալու ագարակներու եւ
այգիներու: Այդ մարզին մէջ ձեռնհաս եւ
իմաստուն եղողներուն նիւթական օգնութիւն-
ներ ալ պիտի չի պակսին. ու այս մասին ուրիշ
առթիւ պիտի գրենբ:

ՈՐՈ՞ՆՔ ԳԱՆԱՏԱ ԿՐՆԱՆ ԳԱԼ

Քանի մը ամիս առաջ Պր. Ա. Պօղոսեան
Հայրենիքի մէջ յօդուածաշարբ մը գրած En
Հայերու Գանատայի մէջ հողատէրներ դառնալու
մասին: Յարգելի յօդուածագիրը, որքան որ
ալ խնամբով ուսումնասիրած Էր իր նիւթը, եւ
սակայն, Գանատայի Գաղթային իշխանութեանց
հայերու հանդէպ ունեցած վերաբերումին
անտեղեակ, այնպէս մը շարադրած Էր իր
տեսութիւնները, որ արտասահմանի մեր հայրեն-
ակիցներէԷն շատեր այս երկիրը նոր դարու
Քանանը նկատելով պահ մը մտածեցին Գանատա
գաղթել, կառավարական օժանդակութեամբ
հողատէրներ դառնալ եւ բարգաւաճիլ:

Այս հայրենակիցներէն շատեր Գանատայի
մէջ որեւԷ ծանօթ կամ հասցէ չունենալով
բազմաթիւ նամակներ գրած են ու կը գրեն
Արարատի խմբագրութեան` բարոյական օժանդակ-
ութիւն խնդրելով: Այս նամակներուն միառմի
պատասխանել անկարելի ըլլալով, յաջորդ
թիւով ծանօթութիւն պիտի տանք թէ որո՞նք
կրնան գալ:

-4-
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
ՏՐԴԱՏ ԵՒ ԼՈՒՍԱՒՈՐԻՉ

Արշակունեանց հարստութեան սկզբնա-
ւորութենէն մինչեւ 200 տարի Հայաստան
Պարթեւներու կողմԷ հանգիստ մնաց որով-
հետեւ երկու երկիրներուն թագաւորներն
իրարու ազգական Էին: Հայերը միայն
Հռոմայեցիներու կողմէ երբեմն երբեմն կը
նեղուէին` մինչեւ որ Հռոմ Հայոց եւ
Պարթեւաց աջակցութեան պէտք ունենալով
երկուբին հետ ալ հաշտուեցաւ: Բայց այդ
միջոցին Պարսկաստանի մԷջ երեւան եկաւ նոր
պարթեւականէԷն աւելի հզօր պետութիւն մը,
Սասանեան պետութիւնը, որ ոչ միայն Պարթեւ
իշխանութեան վերջ տուաւ եւ Հայաստանի
վրայ քալեց, այլ Հռոմէական գաւառներու
վրայ ալ յարձակեցաւ: Հռոմայեցիք շատ
դժուարութիւններով կասեցուցին Սասանեան-
ներու յառաջանալը. եւ որովհետեւ Հայոց
Խոսրով Մեծ թագաւորը սպանուած Էր Սասանեան-
ներէ եւ անոր տղան Տրդատ, իր կեանքն
ազատելու համար Հռոմայեցիներու բանակն
ապաստանած, Հռոմայեցիներն ալ իրենց գաւառ-
ներուն առջեւ թումբ մը ունենալու համար
Տրդատը Պարսիկներու ազդեցութենէն դուրս
մնացած Հայոց վրայ թագաւոր դրին եւ Պարսից
դէմ կռուելու համար Հայոց հետ դաշնակ-
ցեցան: Այս միջոցներով Տրդատ Գ. կամաց
կամաց միւս կորսուած երկիրներն ալ ձեռք
անցնելով` ընդհանուր Հայոց վրայ սկսաւ
իշխել:

Տասը տարի ետք Սասանեանները նորէն
գրաւեցին Հայաստանը եւ Տրդատ նորէն
ստիպուեցաւ ապաստանիլ Հռոմայեցիներու բով.
բայց այս անգամ Հռոմայեցիբ լաւ դաս մը
տալով Սասանեաններու, ստիպեցին quunup
խաղաղութեան դաշինբ կնբել իրենց հետ, եւ
հրաժարիլ Հայաստանի վրայ իրաւունք ունե-
նալԷ: Տրդատն ալ վերջնականապէս տարին
նստեցուցին իր գահը:

[ 668 |

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Այս խառնակութիւններու ժամանակ
Պարսիկներն սկսած Էին բռնի կերպով տարածել
իրենց կրօնքը, որուն դէմ կը մաբառէր
ժողովուրդը առաջնորդութեամբ Ս. Գրիգոր
Լուսաւորչի. եւ երբ Տրդատ վերջնականապէս
դարձաւ իր գահը, նախ հալածեց Գրիգոր
Լուսաւորիչն ու Քրիստոնեաները եւ յետոյ
ալ Լուսաւորչի ձեռքով ընդունեց Քրիստոնէ --
ութիւնը 298ին եւ այն օրէն սկսեալ Քրիստո-
նէութիւնն Հայոց պաշտօնական կրօնքը եղաւ:

ԽՈՍՐՈՎ Բ.

Տրդատին յաջորդեց իր որդին Խոսրով:
Ասոր ժամանակ հիւսիսային ազգերը Հայաստանի
վրայ յարձակեցան եւ մեծ վնասներ տուին
երկրին. բայց վերջէն Հայոց կողմԷ հալած-
ուեցան եւ պատերազմի դաշտին վրայ բազմա-
թիւ դիակներ ձգելով փախան հեռացան:

Այս պատերազմէն ետք Խոսրով երբ շինու-
թիւններով զբաղած Էր, Պարսից Շապուհ թագա-
ւորն Հռոմայեցիներու տկարանալը տեսնելով
Հայաստանի վրայ բալեց եւ պատերազմի
բռնուեցաւ:

Այս պատերազմներուն մէջ ամենէն աւելի
իրենց բաջութիւններով նշանաւոր հանդիսացան
Հայոց Սպարապետը ՎաչԷ Մամիկոնեան եւ Վահան
Ամատունի զօրավարը: Ասոնք թէ հիւսիսային
ազգերուն եւ թէ Պարսիկներուն յաղթեցին:
Բայց Պարսիկները նորէն յարձակեցան Հայոց
վրայ եւ երկու կողմէ ալ բազմաթիւ մեռնող -
ներ եղան, որոնց մէջ էին բազմաթիւ հայ
նախարարներ եւ ՎաչԷ Սպարապետը:

Խոսրովի ժամանակ Հայոց բոլոր նախարար-
ները միաբանօրէն հայրենիբի պաշտպանութեան
նուիրուած ըլլալնուն համար Էր միայն որ
կրցան երկիրը պաշտպանել թշնամիներու դէմ:
Բայց այդ միաբանութիւնը Խոսրովի յաջորդ-
ներու օրով, մանաւանդ Տիրանի ժամանակ
բայբայուեցաւ եւ Հայաստան սոսկալի կերպով
վնասեց եւ մանաւանդ Տիրան թագաւոր իր

գահը կորսնցուց:

ՄԱՑԱՌՈՏ ՀԱՐՍԸ
Շարունակութիւն նախորդ թիւէն

Թագաւորն երրորդ անգամ դուռը սաստկ-
օրէն զարկաւ եւ այս անգամ Մանուկ մէկէն
սթափելով վեր ցատբեց եւ պատկերն հոն մոռ-
նալով գնաց դուռը բացաւ: Թագաւորը ներս
մտնելով սկսաւ չորս կողմը նայիլ հասկնալու
համար թէ ինչո՞ւ դուռն այդքան ուշ բաց-
ուեցաւ եւ ահա Զապէլին մոռցուած լուսա-
նկարը տեսնելով վերցուց եւ զայն լաւ մը
քննելԷ յետոյ աղջկան գեղեցկութեան հաւ-
նելով անմիջապէս կը որոշէ զայն իր թագուհին
ընել:

Յաջորդ օրն իսկ մասնաւոր հրամանով մը
բանի մը պալատականներ եւ Մանուկ ճամբայ
ելան Զապէլը բերելու համար եւ մայրա-
բաղաբին մէջ ալ հրովարտակ կարդացուեցաւ
մեծ պատրաստութիւն տեսնելու համար թագա-
ւորին հարսնիքին: Ամբողջ երկիրը մեծ
ուրախութեան մէջ Էր որովհետեւ թագուհի մը
պիտի ունենար:

Սանուկ եւ պալատականները հասան իրենց
տունը եւ անմիջապէս կարգադրութիւններ ըրին
ու Զապէլը, խորթ մայրն ու խորթ բոյրն
առնելով ճամբայ ելան: Զապէլ փոքրիկ շուն
մը ունէր զոր չափազանց կը սիրէր եւ այդ
շունը միշտ հաւատարմօրէն կը պահպանէր իր
սնտուկը, որուն մէջ պահած Էր ոսկիները:
Շունը եւ սնտուկն ալ միասին առաւ:

Գետեզերբ մը հասան եւ պէտբ Էր որ
փոբրիկ նաւակով մը միւս կողմը անցնէին:
Սանուկ եւ պալատականները առաջ անցան որ-
պէսզի անդին պատրաստութիւններ տեսնեն եւ
նաւակը ետ ղրկեցին միւսներն ալ փոխադրելու
համար:

Մանուկ միւս եզերբէն կանչեց` որպէսզի
ճամբայ ելլեն, բայց Զապէլ զայն չի լսելով
խորթ մօրն հարցուց թէ եղբայրն ի՞նչ ըսաւ:

- Աղջիկս, պատասխանեց չար կինը, եղ-
բայրդ կըսէ թէ սնտուկդ գետը ձգէ:

[ 669]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ԶապԷլ խորհելով թէ Մանուկ մասնաւոր
նպատակով մը այդպէս փափաբած Էր, անմիջապէս
սնտուկը գետին մէջ նետեց:

Շատ չանցած եղբայրն անդիԷն ըսաւ.

- Կը տեսնե՞ս այդ հեռուի պալատը, հոն
պիտի երթանք:

- եղբայրս ի՞նչ ըսաւ, հարցուց Զապէլ
խորթ մօրը:

- Աղջիկս, եղբայրդ կըսէ թէ շունդ ան-
միջապէս գետը նետէ, պատասխանեց չար կինը:

ԶապԷլ իր շնիկը շատ սիրելուն համար
չուզեց զայն գետը նետել, բայց որովհետեւ
եղբայրը աչքին լոյսին չափ կը սիրէր, որ-
պէսզի զայն չի վշտացնէ՝` շանը գլուխը փայ-
փայեց, զայն համբուրեց եւ գետը նետեց:

Այս անգամ եղբայրն անդիէն գոչեց.

- Թագաւորն իր աւագանիով կուգայ:

- Ի՞նչ կըսէ եղբայրս, հարցուց Զապէլ
խորթ մօրը:

- Աղջիկս, պատասխանեց անպիտան կինը,
եղբայրդ կըսէ թէ թագաւորն իր դահիճները
ճամբայ հանած Է քեզ գլխատելու համար, այդ
մարդոց ձեռքը չիյնալու համար ինբզինջդ
գետը նետէ եւ ազատուԷ:

Զապէլ անմիջապէս ինբզինբը գետը նետեց,
իսկ բանի մը վարկեան վերջ ալ արդէն նաւակը
միւս եզերքը հասաւ: Խորթ մայրը թագաւորին
ներկայացուց իր տգեղ աղջիկը եւ թագաւորը
զայն տեսնելով չի հաւնեցաւ, բայց որովհետեւ
հարսնիքի պատրաստութիւնը տեսնուած En,
ամուսնացաւ անոր հետ` միեւնոյն ատեն չափա-
զանց բարկանալով որ Մանուկ զինքը խաբած
En: Իր ծառաներուն հրամայեց որ անմիջապէս
զայն տանին եւ խոզերուն բով կապելով այդ
աղտոտ կենդանիներուն կերակուրով կշտացնեն:

Հարսնիջին առաջին չորեքշաբթին, կէս
գիշերին, գեղեցիկ երիտասարդուհի մը
թագաւորին խոհանոցը մտաւ եւ սանտր մը
խնդրեց մազերը սանտրելու

= 46; = Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

համար: Խոհարարուհին սանտրը տուաւ՝` չափա-
զանց զարմացած անոր գեղեցկութենէն: Իր

զարմացումը ալ աւելի սաստկացաւ` երբ տեսաւ
որ բանի աղջիկը կը սանտրէր՝ ոսկի եւ ադա-
մանդի կտորներ կը թափէին մազերէն: Աղջիկն
իրեն հետ ունէր նաեւ իր փոբրիկ շունը, զոր
ատենն անգամ մը դուրս կը ղրկէր հասկնալու
համար թԷ առտո՞ւ Է: Շունը ներս գալով ըսաւ.

- Առտուան մօտ Է:

Ու աղջիկը ինբնիրեն երգեց.

- Մացառոտ հարս, դուրս ել անկողնէդ
տաքուկ ու հանգիստ,

Ես, իրական հարսը, աւազն ու բարը շինած
եմ ինծի ցուրտ պատսպարան.

Իսկ իմ եղբայրս, խոզերուն բովը գտած Է
իրեն աղտոտ անկողին.

Ըսէ, տգեղ հարս, ի՞նչ ըրած Էինք որ եղանք
այսպէս դժբախտ ու անտուն:

Երգը վերջացնելէ յետոյ գոչեց.

- Երկու անգամ եւս պիտի գամ եւ ալ
անգամ մըն ալ պիտի sh գամ:

Միւս առտուն խոհարարն ամէն բան պալատ-
ականներուն պատմեց եւ այս վերջինները զինքը
ծաղրեցին` չի հաւատալով իր ըսածներուն:

Երկրորդ չորեքշաբթին, կէս գիշերին,
աղջիկը դարձեալ եկաւ, խոհարարուհիէն սանտրը
ուզեց, սանտրուեցաւ, մազերէն գոհարներ եւ
ոսկի թափեց, եւ շունը ղրկեց, որ դուրս
երթալ նայելԷ վերջ ներս եկաւ եւ առտուան
մօտ ըլլալուն լուրը տուաւ: Ու աղջիկը այս
անգամ ալ երգեց.

- Դուն մացառոտ հարս, տգեղ անճոռնի,

Չար մայրիկիդ հետ զիս դուրս նետեցիբ,
Խաբեբայութեամբ նշանածս առիր,
Եղբայրս խոզերուն բով ղրկել տուիք:
Ո՞ւր տեսնուած Է ասանկ չարութիւն:

Երգը վերջացնելէ յետոյ գոչեց.

- Անգամ մըն ալ պիտի գամ եւ ալ բնաւ
պիտի չի գամ: Ու գնաց:

Յաջորդ առտուն խոհարարուհին պատմեց
գիշերուան տեսածները եւ այս անգամ ալ զինքը
կը ծաղրէին, բայց անիկա գետնէն հաւաքած

ադամանդի եւ մարգարիտի կտորները եւ ոսկի-
ները ցոյց տուաւ: Պալատի վերակացուն ան-
միջապէս զայն թագաւորին առջեւ հանեց եւ
այս վերջինն ալ հրամայեց որ իր գոհար-
եղինաց տնօրէնը գայ եւ ադամանդները քննէ:
Հաստատուեցաւ որ մինչեւ այդ օրերը դեռ
այդքան թանկագին գոհարեղէններ չեն գտնուած
որեւէ մէկ տեղ: Ասոր վրայ թագաւորն հաւատաց
բոլոր պատմուածներուն եւ որոշեց որ միւս
շաբթուն ինք անձամբ արթուն մնալով ամէն
ինչ հասկնայ:

Երրորդ չորեքշաբթին աղջիկը դարձեալ
եկաւ իր շնիկին հետ եւ խոհարարուհիէն
սանտրն առնելով մազերը շտկեց ոսկի եւ գոհար
թափելով ու յետոյ շունը դուրս ղրկեց: Այս
վերջինը ներս գալով լուր տուաւ թէ առտուան
մօտ En: Ու աղջիկը երգեց.

- Մացառոտ հարսնուկ, տգեղ, անճոռնի,

Դուն կը քնանաս տաքուկ ու հանգիստ,
Ես աւազն ունիմ եւ խեղճ եղբայրս ալ
Խոզերուն բովը ցուրտ պատսպարան,

Ըսէ, ի՞նչն Է մեր յանցանքը գործած:
Անիծուած ըլլաք դուն ու չար մայրդ,
Այս ալ վերջինն Է, ալ պիտի չի գամ:

Ու երբ աղջիկը դուրս պիտի ելլէր,
թագաւորը անոր թեւէն պինդ մը բռնելով թոյլ
չի տուաւ որ երթայ եւ տեսաւ որ իր տեսած
նկարին աղջիկն Է: Անմիջապէս ատեան կազմեց,
խորթ մայրն ու մացառոտ հարսը հարցաքննեց
եւ ամէն բանի տեղեկանալԷ յետոյ հրամայեց
զանոնք խոզանոց նետել եւ Մանուկը իր տեղէն
հանել: Նոր հարսնիք մը սկսան բառասուն օր
եւ բառասուն գիշեր եւ Զապէլ թագուհի եղաւ:

Կըսեն թէ մացառոտ աղջիկն ու իր չար
մայրը մինչեւ հիմայ խոզերու հետ կը
ճարակին:

ՎԵՐՋ

Թարգմ.
ԴԱՒԻԹ ԺԱՄԿՈՉԵԱՆ

By re

ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ. - Մուրատչացի Է Դաւիթ,
16 տարեկան. հօրը անունը Կարապետ, մօրը՝
Մարգրիտ. երկուքն ալ մեռած: Չի յիշեր թէ
բոյրեր ու եղբայրներ ունեցած Է թէ ոչ. ոչ
ալ ազգականներու մասին տեղեկութիւն ունի:
եղած Է Նարլը Գաբուի եւ Գում Գաբուի
որբանոցները եւ յետոյ ալ Քորֆուի Լօրտ
ՄԷյըրզ Ֆընտի որբանոցը, որմԷ բերուած Է
Գանատա` 1923ին:

Չափազանց հեզահամբոյր տղայ մըն Է. իր
տարիքն ունեցող պատանիներու անսովոր
ըլլալու աստիճան: Ուր որ գտնուած Է, դպրոցի
մէջ, զբօսարանը թէ ագարակը, առանց բաց-
առութեան սիրուած Է իր շուրջիններէն:
Ընկերները միշտ մատնանշած են զինքը իբրեւ
Ագարակատան սուրբը եւ մասնաւոր սէր մը ու
յարգանք մը ունեցած են իրեն համար: Ոչ
neh հետ վիճած Է եւ ոչ ոքի հետ կռիւ մը
ունեցած: Ընկերներէն ոչ մէկը իրեն հանդէպ
նախանձ ցոյց տուած Է ամէն տեղ սիրուած
ըլլալուն համար. այսպիսի նախանձ մը որբ-
անոցներէն ներս սովորական բան մը ըլլալով
մէկտեղ:

Ֆիզիբապէս տկարակազմ Է Դաւիթ եւ քանի
մը ծանր հիւանդութիւններ անցուցած: Այս
վերջերս ալ պաղառութեան ենթարկուեցաւ,
յետոյ կողատապ ունեցաւ եւ պահ մը կասկածի
տակ ինկաւ ապաքինման ամԷն կարելիութիւն:
Երկու ամիսէ ի վեր խնամքի ներբեւ կը
գտնուի: Վստահ ենբ թէ մեր այս եղբայրը
բիչ ատենէն դարձեալ իր առողջական բնականոն
վիճակը պիտի գտնէ: Երկու տարի առաջ ալ այս-
պիսի եւ ալ աւելի ծանր առողջական տագնապի
մը կրցաւ տոկալ wu:

Մեր այն բաժանորդները, որոնբ այլեւայլ
պատճառներով դեռ իրենց վճարումները չեն
ըրած` թող բարի ըլլան նկատի ունենալ թէ
Արարատի բաժնեգինը կանխիկ Է:

[671]

Ա ՐԱՐ ԱՏ

ՀԱՅԵՐՈՒ ՆԵՐԿԱՅ ԹԻՒԸ

Հրէաներէն յետոյ Հայերը երկրորդ ժողո-
վուրդն են երկրագունդի ամէն անկիւնները
ցրուած: Այս երեւոյթը առաջ եկած Է pwnwp-
ական աննպաստ պայմաններու եւ շարունակական
հալածանքներու պատճառաւ: Իրողութիւն մըն
Է թէ Հայաստան հինէն ի վեր անընդհատ պատե-
րազմներու թատերաբեմ դարձած Է իր աշխարհ-
ական դիրքին պատճառաւ եւ այդ պատերազմ-
ներու իբրեւ հետեւանք` հարիւր հազարաւոր
հայեր գաղթած են զանազան երկիրներ եւ
դարերու ընթացքին տեղական ազգերու մԷջ
կորսուած են լուծուելով. եւ այսօր հազիւ
թէ որոշ յետբեր ձգած են իրենց ասպնջական-
ութիւն շնորհող երկիրներուն մէջ` հարազատ-
օրէն հայկական ըսուելու աստիճան: Եւ սա-
կայն, անուրանալի իրողութիւն մըն Է թէ
հին հայ գաղթականութիւնները ուր որ ալ
գնացած են, մեծ զարկ տուած են անհամեմատ
ծառայութիւն մատուցած են տեղական punwew-
կրթութեան:

Այսօր, եթէ անաչառօրէն ուսումնասիրենք
մեր ազգային պատմութիւնը եւ բոլոր մեզի
դրացի եղող ազգերու անցեալ գոյութիւնը,
պիտի տեսնենք թէ հայութիւնը միակ ազգն
եղած Է, որ կրցած Է անօրինակ կերպով մը
տոկալ դարերու հարուածներուն, եւ այսօր
կը ներկայանայ ուրոյն ազգ մը իր ուրոյն
մշակոյթով եւ բաղաքակրթութեամբ: Դրացի
հին ազգերը այլեւս քաշուած են պատմութեան
թատերաբեմԷն, մինչդեռ Հայը ունի սեփական
երկիր մը` թէեւ փոքր եւ ծովէ հեռու:

ներկայ Հայաստանը քաղաքականապէս
կապուած Է Ռուսիոյ Խորհրդային Հանրապետ-
ութեան եւ զայն ամբողջացնող տասնը եօթը
Դաշնակցային հանրապետութիւններէն մէկն Է:
Հակառակ ընդհանուր հայութեան բնածին
բաղձանքին, բաղաբականապէս անկախ չի կրցաւ
ըլլալ` իր աշխարհագրական դիրջին եւ

-§-

զինք շրջապատող բաղաբական տուեալներու
պատճառաւ, բայց այսօրուան Հայաստանը Է ու
պիտի մնայ բոլոր հայերու ազգային իտէալ-
ներու կուռքն ու խորհրդանշանը:

Հայաստան ներկայիս ունի մօտաւորապէս
մէկ միլիոն բնակչութիւն, որուն 800.000 ը
Հայեր Gu: Այս թիւը հազիւ թէ աշխարհի չորս
կողմերը ցրուած հայութեան մէկ երրորդը կը
ներկայացնէ: Եւ սակայն ինքնին ցոյց կուտայ
թէ այդ փոքրիկ հանրապետութիւնը առաւելապէս
միատարր երկիր մընէ` բաղդատմամբ դրացի-
ներու:

Եւ սակայն, հայութեան մեծագոյն
զանգուածը կը գտնուի ներկայ Հայաստանի
անմիջական սահմաններէն դուրս եւ որոշ
համեմատութեամբ ալ աշխարհի բոլոր ցամաքա-
մասերուն վրայ:

Ամբողջ աշխարհի հայ բնակչութեան
ճշգրիտ թիւը ներկայացնելու համար կը դիմենբ
վերջերս Կոչնակի մէջ երեւցած վիճակա-
գրութեան, պատրաստուած Պր. Ա. Ալպօյաճեանի
կողմէ, որ այսպիսի եւ եկեղեցական հարցերու
շուրջ պատկառելի հեղինակութիւն մըն Է:

Հայաստանի հայերը 782.600
Վրաստանի 297.550
ԱտրպԷյճեանի 272.200
Հիւս. Կովկաս 220.000
Խորհրդային ուրիշ վայրեր 219.000

1.791.250

Ուրիշ երկիրներու մէջ գտնուող հայերու
թիւը հետեւեալ պատկերը կը ներկայացնէ` թէեւ
կարելի չԷ ըսել թէ հիմնուած Է վիճակա-
գրական ստոյգ հաշիւներու վրայ:

Թուրքիա 100.000
Պարսկաստան 100.000
Սուրիա 130.000
Ամերիկաներ 125.000
Եւրոպական երկիրներ 60.000
Պուլկարիա 45.000
Յունաստան 30.000
Ռումանիա 20.000

[672]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Եգիպտոս 20.000
Միջագետք 8.500
Կիպրոս 4.000
Պաղեստին 3.000
Հնդկաստան 2.500
Զանազան տեղեր 1.000

2.440.250

Վերի ցուցակագրութենէն յայտնի կերեւի
թէ հայութեան խոշոր հատուածներ Հայաստանէն
դուրս կը գտնուին:

AL եթէ անկողմնակալօրէն դիտենք, պիտի
գտնենք որ արտասահմանի հայութեան այս
հսկայ զանգուածները տեսակ մը արուեստական
մեկուսացումի ենթարկուած են մայր երկրէն:
Եւ սակայն, այն երեւոյթը լոկ ժամանակաւոր
Է եւ ուշ կամ կանուխ պիտի անհետանայ հայ
կեանքէն եւ համազգային գործակցութեան մը
եւ պետական հասկացողութեան շարժումը պիտի
գայ ամԷն սիրտ կապելու հայութեան դարաւոր
հայրենիքին, որովհետեւ ան կը պատկանի ամԷն
Հայու` եւ ոչ թէ այս կամ այն կուսակցութեան
կամ հատուածին:

Արտասահմանի Հայութիւնը պիտի կրնա՞յ
իր գոյութիւնը տեւականացնել մինչեւ այն
ատեն` երբ բաղաքական երեւոյթները կը բարե-
շրջուին եւ ամէն Հայ անկիւն մը եւ ընելիք
գործ մը կը տեսնէ իրեն համար Հայաստանի
մէջ ու հոն կերթայ:

Ասիկա լուրջ հարց մըն Է, որ ամէն
ազգասէր Հայու ուղեղը կը չարչրկէ: Առաւելա-
պէս Մահմետական երկիրներու Հայ գաղութները
անմիջական ձուլումի եւ կորստեան վտանգի
մէջ չեն գտնուիր, որովհետեւ Հայ մշակոյթը
եւ բաղաքակրթութիւնը հոն աւելի բարձր Է
եւ գաղութներն աւելի լայն հիմերու վրայ
կազմակերպուած են. ունին իրենց դպրոցներն
ու եկեղեցիները:

Հարցը բիչ մը կը կնճռոտի սակայն, երբ
խորհրդածութեան առարկայ դարձնենք Եւրոպական
երկիրներու եւ Ամերիկայի

SHG Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

հայկական գաղութներու ապագան: Արեւմտեան
այս երկիրներուն մէջ միջավայրի ազդեցու-
թիւնը շատ զօրաւոր Է եւ ներկայ հայութիւնը
հազիւ թէ մէկ երկու սերունդներ կարենայ
դիմադրել եւ իր գոյութիւնը պահել: Ու
նկատի ունենալով այս վտանգը, ամէն տեղ
նոր շարժումներ սկսած են երեւան գալ` Հայ
դպրոցներ բանալով, Հայ եկեղեցին զօրա-
ցնելով եւ հայկական միջավայրը բարձրա-
ցնելով:

ԾՆՈՒՆԴԻ ԻՐԻԿՈՒՆԸ

Ո՞վ չի ճանչնար Պր. Արամ Արմենեանը,
վաճառական մը` պատուաւոր տեսակէն: Հարուստ
Է ան. բսակով եւ սրտով: Կուտայ եւ կը
բաջալերէ ամէն բան, որ օգտակար Է, բարի
Է: Կը շահի, որովհետեւ առեւտրական հանճար
մըն Է. բայց կը ծախսԷէ ալ. ոչ թէ միմիայն
իր անձնական հաճոյքներուն եւ պէտբերուն
համար` այլ եկեղեցիին, դպրոցին, աղջատին,
որբին եւ դժբախտներուն համար ալ: Իր
պատմութիւնը պիտի պատմեմ. կարդացէք:

Բարեկեցիկ ծնողաց զաւակն Էր Արամ.
փոբրիկն Արամ: Երբ դեռ շատ փոքր էր, իր
հայրը երկար հիւանդութենէ մը տառապելէ
վերջ մեռաւ: Մայրիկն ալ, իր սրտին ցաւէն
եւ աղքատութեան սարսափէն ընկճուած հետե-
ւեցաւ իր ամուսնոյն: Արամ երբ ինբզինքը
որբացած գտաւ` ոչ դրամ ունէր եւ ոչ ալ
մօտիկ ազգական: Եօթը տարեկան Էր: Դրացի-
ները բոլոր, ուզեցին զայն իրենց բովն
առնել. բանի մը օրուան համար միայն եւ
յետոյ զայն փողոց ձգեցին անտէր անօգնական:
Ոչ ոբ կը համակրէր իրեն, ոչ ոբ կը խօսէր
կամ կը քբաջալերէր զինբ. ընդհակառակը, ամէն
ոբ կը նախատէր զինջբ:

Վերջապէս փախաւ հեռու տեղ մը, ուր
որեւէ մէկը զինքը չէր ճանչնար: Հոս մի

բանի ամիս կրցաւ իր հացը ճարել, բայց ցուրտ
օրերն եկան եւ Արամ տեղ մը չունէր երթալիք:
Խաներու անկիւնները կը պառկէր` բայց հոն
ալ զինքն այլեւս մերժեցին:

Վերջապէս բարի Ծնունդը եկաւ: Շատ
ցուրտ օր մըն Էր. ամէն մարդ իր տունը
բաշուած Էր. մեծ ու փոքր կը զուարճանային
տաքուկ սենեակներու մէջ: Դուրսը, Արամ
ցնցոտիներու մէջ կը դողար, կուլար եւ
մայր կանչելով կաղօթէր: Դեռ չէր մոռցած
մօտիկ անցեալը, երբ իր հայրն ու մայրը
ողջ էին, տուն ունէին, տաբուկ անկողին,
տաքուկ սենեակներ եւ կը գուրգուրային իր
վրայ: Բայց ո՞ւր Էին հիմայ իր հայրն ու
մայրը. արդեօթ անոնբ երկինբէն վար կը
նայէին եւ կը տեսնէի՞ն զինբը. իրենց
Արամը: Արդեօք անո՞նք ալ կուլային վերը:

Իրեն տարեկից փոբրիկներ զիրար
հրմշտկելով, ուրախ զուարթ կանցնէին իր
մօտէն եւ զանոնք տեսնելով կը ցաւէր իր
վիճակին վրայ. անվերջ կուլար եւ ոչ np
կուգար իր մօտ մԷկ երկու անուշիկ խօսքեր
ըսելու կամ զինբը մխիթարելու համար:

Մութը կը կոխէր եւ իր բունը եկած Էր.
անկիւն մը գտաւ ու հոն կծիկ մը եղած նստաւ:
Ցուրտը շատ սաստիկ ըլլալուն համար չէր
կրնար քնանալ: Վերջապէս կէս մը սառած
վիճակի մը մԷջ քունն եկաւ իր ցաւերուն
վերջ մը տալու համար:

Քիչ յետոյ աղմուկ մը զինբը արթնցուց:
Խոշոր փառաւոր կառք եկաւ ու իր քովը կեցաւ:
Մարդ մը դուրս ելաւ, զինքը կանչեց եւ տես-
նելով որ չԷր կրնար բալել` իրեն մօտն եկաւ
եւ բարի հոգատար դիմագծով մը հարցուց.

- Ո՞ւր Է ձեր տունը, տղաս:

Արամին քանի մը խօսբերէն բարի ան-
ծանօթն ամԷն բան հասկցաւ եւ զայն իր
գեղեցին կառքին մէջ առաջնորդեց, տուն
տարաւ, հոն անոր լաւ ճաշ մը

- 10 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

եւ հանգստաւէտ անկողին մը տուաւ եւ Արամ
այդ գիշեր հանգիստ մը քնացաւ: Առաւօտուն
արթնցաւ եւ ինբզինքը հրաշալի սենեակի մը
մէջ գտաւ:

Հոն Արամ ինբզինբը սիրցուց եւ իր
բարերարը զինքը որդեգրեց, դպրոց ղրկեց եւ
անոր յառաջդիմութեան եւ զարգացման հոգ
տարաւ: Ամէն տեղ բարեկամներ շինեց Արամ
եւ իր շուրջիններէն սիրուեցաւ: Մեծցաւ ան,
բարի եւ ազնիւ մարդ մը եղած: Բնաւ $F
մոռցած իր անցեալը, աղքատութիւնը եւ մանա-
ւանդ այդ յիշատակելի Ծնունդի իրիկունը եւ
ամէն տարի, երբ Ծնունդ գայ, փողոցները կը
շրջի փնտռելու համար թէ արդեօք անտէր եւ
անպատսպար որբեր կը գտնուի՞ն:

ՏՐԷՅԹԸՆ
ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ՄԱՐԳԱՐՏԱԾԱՂԻԿՆԵՐԸ

Մոլորած Էի միայնակ, ինչպէս ծուէն մը
ամպի,

Որ կը տատանի վերն, հովիտներուն եւ
սարաւանդներուն վրայ,

Երբ յանկարծ տեսայ բազմութիւն մը մեծ.

Բանակ մը ոսկէ մարգարտածաղիկներու`

Լճակին քովը, ծառերուն ներքեւ`

Փոթփոթելով եւ պարելով մեղմ զեփիւռին
հետ:

Նման փայլող աստղերուն,

Որոնք կը շողշողան Յարդգողի ճամբուն
վրայ,

Երկնցած Էին անոնք անծայր գծի մը պէս,

Ծովախորշի եզերքին հետ համընթաց.

Հազար հազարներ տեսայ մէկ ակնթարթով`

Գլուխնին օրօրուն, պարելով կայտռուն:

Պսպղուն ալեակներն անոնց բով կը
պարէին,

Բայց անոնք հեգնանքով մը ալիքներուն
յաղթեցին:

Ու բանաստեղծ մը չէր կրնար չի հրճուիլ

Ասանկ հաճոյալի պատկերի մը ի տես.

Հիացայ ու հմայուեցայ, բայց շատ քիչ
խորհեցայ

ԹԷ ինչ տուած Էր ինձ տեսարանն այդ
թովիչ:

երբ յաճախ կերկննամ սատիրիս վրան,

Դատարկ կամ մտազբաղ նոպայի մը մէջ,

Անոնք կը փայլին իմ ներքին աչջերուս,

Որոնք երանութիւնն են վեհ առանձնութ-
եանս.

Ու այն ատեն սիրտս հաճոյքով արբեցած`

Պարել կըսկսի մարգարտածաղիկներուն
հետ:

Թարգմ.
ՄԱՄԲՐԷ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

ՃԷԼԸՐԹ, ԽԵԼԱՑԻ ՇՈՒՆԸ

Անգլիոյ թագաւորը, ճօն Ա., ոչ ոք
աւելի շատ կը սիրէր քան երկու էակներ. իր
դուստրը ճին եւ իր որսի շունը, ճԷլըրթ:

ճին ամուսնացաւ համբաւաւոր իշխան
Լէվլինի հետ, որ անուանի որսորդ մըն En
ամբողջ Անգլիոյ մէջ: Թագաւորը իր սիրելի
շունը ճէլըրթն ալ նուէր տուաւ իշխանին:
Այս վերջինը շուտով ճանչցաւ շատ հազուա-
գիւտ ձիրբերը եւ անոր լաւ հոգ կը տանէր:

Առաջին անգամ երբ ճէլըրթ իշխանին հետ
որսի գնաց, շունը եղջերու մը հալածեց
դաշտերուն ու մացառներուն մէջէն, սարերուն
եւ ժայռերուն վրայէն եւ վերջապէս եղջերուն
յոգնած

- 11 -

գետին փռուեցաւ շնչասպառ:

ԱմԷն անգամ որ որսի ելած կըլլային եւ
իշխանը փողը կը հնչեցնէր, ճէլըրթ առաջինն
էր որ անմիջապէս կը վազէր կուգար միւս
շուներէն առաջ: Բայց մէկ անգամ մը երբ
խումբը պատրաստ Էր որսի երթալու, ճԷէլըրթ
չի պատասխանեց իշխանին փողին: Իշխանը
փողը դարձեալ փչեց ու դարձեալ, բայց ճԷլըրթ
չեկաւ: Այս անգամ ձիուն վրայէն բանի մը
անգամ.

- ճէլըրթ, ճէլըրթ, ճէլըրթ, կանչեց եւ
տեսնելով որ օգուտ մը չի կար եւ իրենբ ալ
այլեւս չէին կրնար սպասել` իշխանն ու միւս
ձիաւորներն մեկնեցան որսի:

Այդ օրը առանց ճէլըրթի որսը անյաջող
անցաւ եւ ժամանակն ալ ոչ այնչափ հաճոյալի:
Իշխանը յուսահատ եւ բարկացոտ պալատ վերա-
դարձաւ: Ու ահա ճէլըրթ իրեն դէմն ելաւ`
դէմքն ու բերանը արիւնոտած: Ասիկա շատ
տարօրինակ երեւցաւ իշխանին համար, որ
մտածեց թէ ճԷլըրթ հաւանաբար սոսկալի կռիւ
մը ունեցած եւ ազատած Է: Ուրիշ հազարումԷէկ
մտածումներ եւս ունեցաւ ան. արդեօք ճէլըրթ
կատղա՞ծ Էր եւ ուրիշնե՞ր խածած կամ
սպաննած:

ճին փոբրիկ աղջիկ մը ունեցած էր, եւ
դեռ տարուան մը չէր: Երբ իշխանը որսի գացած
չէր ըլլար՝ ճԷլըրթ սովորութիւն ըրած էր
երթալ եւ մանկան օրօրոցին բովը նստիլ:
Երբ վերադարձան` իշխանը աճապարանքով վազեց
իր փոքրիկ աղջկան սենեակը. շունն ալ իրեն
հետեւեցաւ: Սենեակին ամէն կողմը արիւնով
ծածկուած Էր եւ իշխանը ահաւոր սոսկում մը
ունեցաւ: Սուրն իսկոյն պատեանէԷն հանեց`
ահաբեկիչ մտածումԷ մը տարուած: Նայեցաւ
օրօրոցին, պարապ էր եւ շրջած:

Նոյն վարկեանին ճէԷլըրթ պոչը կը շարժէր
եւ ձայներ հանելով օրօրոցին բով կը շրջէր:
Իշխանն իր խելբը կորսնցուց. ան սոսկալի
կատաղութեամբ մը իր սուրը մխեց շանը
կուրծքին եւ գոչեց.

- Մեռիր, հրէշ, դուն իմ զաւակս կերած
ես:

[675]

Ա ՐԱ Ր ԱՏ

Սուրի հարուածէն շունը կաղկանձեց,
սոսկալի ճիչեր հանեց եւ օրօրոցին բով
անկենդան փռուեցաւ` աչբերն իր տիրոջ
դէմքին սեւեռած:

Այդ վարկեանին օրօրոցին տակէն լալու
ձայն մը լսեցին. Լլէւլին աճապարանքով մը
օրօրոցը վերցուց եւ ահա հոն գտաւ իր աղջիկը
ողջ առողջ` գայլի մը պատոռտուած դիակին բով:

Իշխանն անմիջապէս հասկցաւ ամէն ինչ թէ
ինչո՞ւ համար ՃճԷլըրթ այդ օրը որսի երթալ
չէր ուզած այն կողմերը մնացած Էր եւ գայլն
սպաննելով մանկիկն ազատած Էր գազանին
կերակուր ըլլալէ:

Ան կոտրած սրտով մը ըսաւ.

- Բայց ես չեմ կրնար բեզ կեանքի բե-
րել, ճէլըրթ, իմ հաւատարիմ շունս. միայն
կրնամ բու յիշատակդ եւ ազնիւ գործդ պահել
իմ յիշողութեանս մէջ:

Ու Լէվլին իշխան փառաւոր յուղարկաւոր-
ութիւն մը ըրաւ եւ իր ազնուական շունը
թաղեց իր դղեակին դիմացի այն ժայռին բով,
ուր ճէլըրթ կռուած Էր գայլին հետ եւ յետոյ
զայն սպաննած:

Հարիւրաւոր տարիներէ ի վեր մարդիկ
ամէն անգամ որ այդ ժայռին քովէն կանցնին`
շանը գերեզմանին վրայ բար մը կը նետեն եւ
այդ տեղը կը կոչուի Պէթհ ճէլըրթ:

ՔԼԷՅՆՊԸՐԿ
Թրգմ.
ՕՆՆԻԿ ԹՈՓԱԼԵԱՆ

ԳՈՐԾԱՒՈՐԸ.- Տասնըվեց տարի Է որ ձեր
բով չարաչար կաշխատիմ եւ երեք մարդու գործ
կը կատարեմ միշտ. շաբաթականս աւելցուցէք:

ՍԿՈՎՏԻԱՑԻ ՊՕՍԸ.- Ինծի ցոյց տուր միւս
երկուքը եւ ես անմիջապէս պիտի վռնտեմ
զանոնք:

- 12 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՀԱՍՑԷՆԵՐԸ Hachig Ajemian,
- Շարունակութիւն եւ վերջ - C/o Mrs. A. Wilson,
Port Perry, Scugog, Ont.
Armenag Aprahamian,
C/o Mr. Diette, Haygazoun Hagopian,
R. R. 7 Dunnville, Ont. C/o Dr. Harrison,
Dunnvlle, Ont.
Hagop Mahdesian,
C/o Roy I. Leslie, Mihran Jeknavorian,
R. R. 1 Rockwood, Ont. P. O. Box 59,
Georgetown, Ont.
Hachig Bakerjian,
C/o George Moffatt, Zaven Ardemian,
R. R. 1 Brampton, Ont. C/o J. McIntosh,
R. R. 3 Lakefield, Ont.
Albert Papazian,
C/o Mr. John Bradshow, Mikael Seferian,
R. R. 5 Brampton, Ont. C/o Mr. Harvey Sutton,
R. R. 2 South Cayuga, Ont.
Sarkis Jeylezian,
C/o Mr. F. Langdon, Megerdich Atamian,
R. R. 1 Guelph, Ont. C/o Mr. James N. Allan,
R. R. 2 Canfield, Ont.
Hampartzoom Manougian,
C/o Mr. Ernest Foote, Onnig Topalian,
R. R. 1 Rockwood, Ont. C/o Simon Davis,
R. R. 1 Kleinburg, Ont.
Garbis Kalousdian,
C/o Noah Otterbein, Kegham Mooradian,
R. R. 2 Petersburg, Ont. C/o F. J. Short,
R. R. 6 Brampton, Ont.
Boghos Boghosian,
C/o Mr. David Brownson, Markar Shangaian,
R. R. 2 Drayton, Ont. C/o Mrs. A. Arzoumanian,
46 Princess St. Hamilton, Ont.
Haig Movsesian,

C/o Mr. W. E. Hammond, Arshavir & Vaghenag Bezazian,
R. R. 2 Alma, Ont. C/o Ardashes Bezazian,
235 East 29th Street,
Toros Levonian, New York, N. Y.
C/o Mr. & Mrs. Hunter Baldock,
R. R. 5 Brampton, Ont. Bedros Gebenian,
C/o Fred Langdon,
Hacher Sajonian, R. R. 1 Guelph, Ont.
C/o Mr. Thom. D. Hedley,
R. R. 1 Canfield, Ont. Mesrop Hagopian,

C/o Mr. Oxby,
Drayton, Ont.

[676]

- 13 -

Tavit Jamgochian,
C/o United Church Farm,
Georgetown, Ont.

Hagop Postalian,
C/o Mr. Elroye Brownedge,
R. R. 5 Brampton, Ont.

Vazken Zadigian,
132 Chestnut Ave.
Hamilton, Ont.

Haigaz Mesrobian,
132 Chestnut Ave.
Hamilton, Ont.

Onnig Varteresian,
132 Chestnut Ave.
Hamilton, Ont.

Garabed Megerdichian,
C/o D. Potter,

R. R. 2 Caledon East, Ont.

Levon Krikorian,
C/o Mr. J. A. Brown,
R. R. 3 Roseneath, Ont.

Louther Keshishian,
C/o Major C. C. Owen,
635 - 12th Ave.
Vancouver, B. C.

Pavlos Adourian,
C/o Mr. Omri Deamode,
R. R. 4 Dunnville, Ont.

Krikor Hekimian,
132 Chestnut Ave.
Hamilton, Ont.

Hrant Dingilian,
C/o Z. Vartanian,
112 Crs. Lafayette,
Lyon, (Rone) France.

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

[677]

Արարատի երկու թիւերուն մէջ երեւցած
հասցէները կը փոխուին որեւԷ ատեն` երբ
տղաք իրենց ագարակները կը փոխեն: Եւ
որպէսզի Հայորդիներու համար դիւրութիւն
ըլլայ մէկզմէկու հետ թղթակցիլ` ամէն թիւով
պիտի տեղեկագրենք նոր հասցէները: Վերջին
տեղափոխութեանց առթիւ դեռ զանազան հասցէներ
անծանօթ են մեզ եւ անմիջապէս որ quunup
ստանանք պիտի հրատարակենք:

Հասցէներու ցանկին մէջ 132 ՉԷսթնըթ
Էվընիւի տրուածներէն պէտք չԷ հետեւցնել
թէ յիշեալ Հայորդիներէն բոլորն ալ հոն կը
բնակին. տղայոց համար կեդրոնական տեղ մը
ըլլալով` յիշեալ հասցէն գրած ենք:

Մեր այն Հայորդիները, որոնք արտա-
սահման իրենց ազգականներուն մօտ փոխա-
դրուած են, հասցէնին ունին ցանկին մէջ,
որովհետեւ ագարակներու մեր տղայոց շատերը
կը թղթակցին անոնց հետ:

Որպէսզի մեր հասցէներու ցուցակը
ամբողջ ըլլայ պիտի թելադրենթ որ հասցէնին
փոխող տղաբն անմիջապէս նոր տեղերնին մեզի
գիտցնեն:

Ի՞ՆՉՊԷՍ ԳՈՂԸ ԳՏՆՈՒԵՑԱՒ

Մուսթաֆա, Դամասկոսի հարուստ եւ խոհեմ
վաճառականը, միակ տղայ մը ունէր Սախր
անունով, որուն կուզէր սովրեցնել կեանբի
մէջ վարպետ ըլլալ: Ու Սախր Հայ երիտասարդի
մը հետ բարեկամացած Էր եւ անոր հետ շատ
ժամանակ կանցնեէր:

Օր մը, Մուսթաֆա եւ Սախր Պաղտատ պիտի
երթային գործի համար:

- Հիմա, մեր բացակայութեան շրջանին
մեր գանձը որո՞ւն կրնանք վստահիլ, խորհեցաւ
վաճառականը:

- Բարեկամիս, Հայուն, պատասխանեց
Սախր, անիկա Դամասկոսի մէջ ամենէն հաւա-
տարիմ անձն Է:

- Շատ լաւ, ըսաւ Մուսթաֆա, մԷկ անգամ-
ուան համար անոր պիտի վստահիմ:

- 14 -

Եւ իր տղուն տուաւ խոշոր ծանր սնտուկ
մը եւ ըսաւ թէ ոսկիով լեցուն En եւ իր
բարեկամ Հայուն տանելու Էր խնդրելով որ
մինչեւ իրենց վերադառնալը պահէր: Սախր
սնտուկն առաւ եւ իր բարեկամին տարաւ եւ
երբ վերադարձաւ, հայրը զինքն առնելով
ճամբայ ելան դէպի Պաղտատ: Հայուն տարուած
սնտուկը կղպուած Էր եւ բանալին վաճառականին
քովն Էր:

Քանի մը ամիս վերջ հայր ու որդի վերա-
դարձան` բաւական դրամ վաստկելէ վերջ:

- Հիմայ, ըսաւ հայրը, գնա քու բարե-
կամիդ եւ սնտուկը բեր:

Սախր գնաց իր բարեկամին քով եւ շուտ
մը վերադարձաւ` չափազանց բարկացած:

- Դուն իմ բարեկամս խաբելով անարգե-
ցիր, իրեն բով պահ տալով սնտուկը լեցուած
մանր բարեր, ըսաւ ան չափազանց վրդովուած
հօրը ըրածէն:

- Բայց քու բարեկամդ ինչպէ՞ս գիտցաւ
թէ սնտուկին մէջինը փոխանակ ոսկի ըլլալու
բար En: Կը հասկցուի թէ անիկա սնտուկին
երեք կղպանքները անպատճառ կոտրած Է` ոսկի-
ներէն առնելու համար. ասիկա կը բացատրէ
որ ես այդ բարեկամիդ պէտք չԷ որ վստահիմ:

Սախր սրտնեղած` ինքնիրեն խորհեցաւ թէ
ատկԷ վերջ ինբզինբը պիտի տրամադրէր իր հօրը
խորհուրդներուն եւ պիտի օգտուէր անոր փորձ-
առութենէն:

Ս. ԳԷՅՈՒԿԱ
ԵՓՐԵՄ ԳԸՐՊԸՔԵԱՆ

Մեր բաժանորդներէն կը խնդրենք որ բարի

ըլլան իրենց վճարումներն ընել` եթէ մինչեւ
հիմայ թերթիս Գ. կամ Դ. տարուան բաժնեգին-
ները վճարած չեն:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

[678]

Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔ

Տրամաբանական իրողութիւն մըն Է թէ այն
գաղութները, որոնբ չունին եկեղեցական եւ
կրթական կազմակերպութիւններ, դատապարտուած
են անշուք վիճակի մը եւ արժէբով ու որակով
շատ ցած մակարդակի մը վրան կը գտնուին:

Այս պարագան նկատի ունենալով,
գաղութիս ականաւոր անդամներէն ազգային
բարերար Տիար Լեւոն Պապաեան տարիներէ
ի վեր իր նիւթական եւ բարոյական միջոցներն
ու եռանդուն ջանքերն ի սպաս դրած Է Գանա-
տայի Հայ գաղութին բարգաւաճման եւ բարձրաց-
ման:

Իր կատարած ազգանուէր գործերէն մէկն
ալ եղաւ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ հաստատ-
ումն ու կազմակերպութիւնը [...°] նիւթական
ապահով հիմերու վրայ:

Այս տարուան Յունուարէն սկսեալ
գաղութիս նորընտիր հովիւ Տէր Մատթէոս Քհ.
ՄՍանիկեան իր պաշտօնին սկսաւ, թեմերու
հոգաբարձութիւններն ընտրուեցան եւ եկեղե-
ցական գործերը գրեթէ այլեւս բնականոն
վիճակի մը հասած են:

Գանատահայ վեց թեմերու հոգաբարձու-
թիւնները կը ներկայացնեն հետեւեալ անձերը:
Թօրօնթօ.- Տիարք Լեւոն Պապաեան,
Ատենապետ, Լ. ՏԷր ԱրիստակԷսեան, Ատենադպիր,
Թ. ՍուրէԷնեան, Գանձապահ, Ի. ՍԷֆԷրեան եւ

Յակոբ Յակոբեան, խորհրդականք:
ՀԷմիլթըն.- Լ. Րէիսեան, Ատենապետ,
Ա. Ղ. Ալիքսանեան, Ատենադպիր,
Ա. Ասատուրեան, Գանձապահ, Միհրան Խասոյեան
եւ Յ. ՄանասԷրեան, խորհրդականք:

ՊրԷնթֆօրտ.- Եղիշէ Մուրատեան, Ատենա-
պետ, Մ. Աբիկեան, Ատենադպիր, Գ. Մնոյեան,
Գանձապահ, Խաչիկ ՏԷրտԷրեան

- 15 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

եւ Գէորգ Գալայճեան, խորհրդականք:

Կօլթ.- Սեդրակ Խօշոյեան, Ատենապետ,
Մ. Ասատուրեան, Ատենադպիր, Ղ. Մարգարեան,
Գանձապահ, Մ. Չարքոյեան եւ Գ. Բարսեղեան,
խորհրդականք:

Կուէլֆ.- Պ. Թորիկեան, Ատենապետ,

Խ. Յարութիւնեան, Ատենադպիր, Վ. ԹԷլեան,
Գանձապահ, Արշակ Տէր ԱրիստակԷսեան եւ
Տիգրան Ծատուրեան, խորհրդականք:

ՍԷնթ Քէթրինզի մանրամասնութիւնները
կը պակսին:

Տէր Մատթէոս բահանայ, գործունեայ եւ
եռանդուն եկեղեցական մը, իր բոլոր միջոց-
ները եւ ջանքերը տրամադրած Է այժմ բոլոր
թեմերու համար երկսեռ դպրաց խումբեր կազմել
եւ զանոնք մարզելու: Ուրախ ենք տեսնելով
իր յաջողութիւնները, որոնք ամէն գնահատանբէ
բարձր են:

Գանատայի նորակազմ թեմը ունի նաեւ
ընկերական ծառայութեան ճիւղ մը, զոր պիտի
վարէ Պր. Մ. Պաղտասարեան` բաղաբացիական
դասախօսութիւններ, գաղթային գործեր եւ
կառավարական գործերու մէջ թարգմանի դեր
վարելով:

Թեմի հոգաբարձութեանց ընդհանուր
Պատգամաւորական ժողովը գումարուեցաւ Փետր.
17ին եւ Թօրօնթոյի Հոգաբարձութիւնը ընտր-
ուեցաւ Կեդրոնական Հոգաբարձութիւն: Սոյն
Պատգամաւորական ժողովի որոշումներն իրենց
մանրամասնութիւններով պիտի երեւան Արարատի
յաջորդ թիւին մէջ:

ԱմԷն տարակոյսԷ վեր Է թէ Գանատայի Հայ
գաղութը այժմ կը ներկայանայ մեր տիպար
գաղութներէն մէկը` իր եկեղեցիով, դպրոց-
ներով եւ զանազան կազմակերպութիւններով:
Եւ այս գաղութը պիտի բարգաւաճի հետզհետԷ`
որքան ատեն որ իր մէջ ունենալու պատիւն
ունի Տիար Պապաեանի պէս ազգասէր եւ զոհա-
բերող անձնաւորութիւն մը, որ կը գուրգուրայ
գաղութին հմայքը բարձրացնող եւ ազգօգուտ
ամէն ձեռնարկներու վրայ:

Կարժէր որ հայութեան ծոցին մէջ ապրէին
հազարներ իրեն նման եւ այն ատեն ազգը տար-
բեր վիճակ մը եւ Հայաստանեայց Եկեղեցին
տարբեր երեւոյթ մը պիտի ցուցադրէին:

Գանատայի Հայ գաղութը միշտ պիտի գիտ-
նայ գնահատել իր վեհանձն եւ ազգանուէր
զոհողութիւնները եւ անշուշտ անվերապահ
գործակցութեամբ մը պիտի լծուի այս ազգասէր
Հայուն ձեռնարկներուն:

ՀԱՅՈՐԴԻ ՄԸ ԳԱՆԱՏԱ ԵԿԱԾ

Թօրօնթոյի ՏԷյլի Սթարը իր Փետր. 12h
թիւով նկարը հրատարակած Էր Լուտեր
Քէշիշեանի, 13 տարեկան, որ Սուրիայէն
առանձին ճամբորդած Է դէպի Գանատա` կտրելով
8000 մղոնի հեռաւորութիւն մը: Այս պատանին
ՎԷնգուվըր մեկնած Է, ուր Տր. Օվըն անունով
անձի մը կողմէ որդեգրուած Է: Լուտեր շաբաթ
մը Թօրօնթօ մնաց եւ հիւրն եղաւ Տէր եւ
Տիկին Լ. Պապաեաններու: Խելացի եւ ճարտար
տղայ մըն Է եւ գիտէ բարեկամներ շինել իրեն
համար ամէն տեղ: Վստահ ենբ թէ իր նոր
շրջանակին մԷջ Լուտեր պիտի մեծնայ եռանդուն
Հայ մը եւ միշտ պիտի յիշէ իր անցեսլը եւ
ծագումը:

Արարատի այս թիւին մէջ Լուտերի հասցէն
ալ կայ եւ մեր Հայորդիներուն պիտի թելա-
դրէինբ երբեմն թղթակցիլ այս նորեկ եղբօր
հետ:

Արարատի սոյն թիւը զանազան պատճառ-
ներով չի կրցանբ իր ատենին հրատարակել:
Յաջորդ թիւը լոյս պիտի տեսնէ Մարտ 15ին:

Տեղական թղթակցութիւններէն ոմանբ լոյս
պիտի տեսնեն Մարտի թիւով:

ԱՐԱՐԱՏԻ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆ

- 16 - Ա ՐԱՐ ԱՏ

ՅԻՍՆԱՄԵԱՅ ՅՈԲԵԼԵԱՆ ՔԱՀԱՆԱՅՈՒԹԵԱՆ
Երուսաղէմի Ս. Պատրիարք
ԱՄԵՆԱՊԱՏԻՒ Տ. ԵՂԻՇԷ ԱՐՔԵՊՍ.Ի ԴՈՒՐԵԱՆ

Շար. նախորդ թիւէն

Այս նպատակաւ Յոբելինական Կեդրոնական յանձնաժողով մը կազմուեցաւ Ս. Աթոռիս մէջ, որ,
Յոբելեանը հռչակելու համար 1929ին, հետեւեալ կարգադրութիւնները ըրաւ:

Ա.- Հրատարակել հատոր մը 1929 տարւոյ ընթացքին, որ պիտի բովանդակԷ Ամեն. Դուրեան
Սրբազանի աշակերտներուն, եկեղեցական թէ աշխարհական, բարեկամներուն եւ հիացողներուն գնա-
հատումները, տպաւորութիւնները, յուշիկները, եւն: Հատորին սկիզբը պիտի դրուի Ամեն. Յոբելեարին
լման կենսագրութիւնը, եւ գործը պիտի պատկերազարդուի իր կեանքին այլեւայլ հանգրուանները
Jիշեցնող նկարներով:

Բ.- Յոբելեանի յիշատակին կառուցանել Մատենադարանի յատուկ շէնք մը Ս. Յակոբի շրջանակին
մէջ, ԴՈՒՐԵԱՆ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ անունով:

Սրբոց Յակոբեանց Աթոռին նշանաւոր պատրիարքներուն անունն ու յիշատակը անմահացած Է մԷյ մԷկ
մեծագործութիւններով:

Դուրեան Սրբազանի պատրիարբութեան ատեն Է որ մտաւորական եւ գրական ստոյգ շարժում մը,
մտաւորական մեծագործութիւն մը, իրականութիւն եղաւ այս պատմական հաստատութեան մէջ, որ չունի
սակայն Մատենադարանի պահանջներուն համապատասխանող առանձին շէնք մը: Ձեռագիր եւ տպագիր
մատեանք, ինչպէս նաեւ թերթեր, կը պահուին իրարմէ անջատ այլեւայլ սենեակներու մէջ, մինչ
Դուրեան Սրբազանի պատրիարբութեան այս ութը տարիներու ընթացքին հազարաւոր նոր նոր հատորներ
աւելցած են եւ կաւելնան գրեթէ ամէն օր, եւ ասոնց համար տեղ կը պակսի:

Գ.- Յոբելեանի հանդէսները դիւրացնելու համար, յարմարագոյն կեդրոններու մէջ պիտի կազմուին
Յոբելինական Օժանդակ Յանձնաժողովներ:

Դ.- Յոբելեանի հանդէսները պիտի հռչակուին 1929ին Հոկտ. 26, Շբ. Նոր տոմարով, Թարգմանչաց
տօնին:

ՀանդէԷսներուն մանրամասնութիւնը ճշդելու համար Յայտագիր մը պիտի պատրաստուի պատշաճ
ժամանակին եւ պիտի հրատարակուի հայ թերթերու մէջ:

Յոբելինական Կեդրոնական Յանձնաժողովը առ այժմ կը բաւականանայ այս յայտարարութեամբ եւ
կը խնդրէ բոլոր հայ թերթերէն ու հանդէսներէն որ բարեհաճին նոյնութեամբ հրատարակել զայն իրենց
սիւնակներուն մէջ:

ՅՈԲԵԼԻՆԱԿԱՆ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՅԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԻ ԿԱԶՄԸ

1.- ԳԵՐ. Տ. ԹՈՐԳՈՄ ԱՐՔԵՊՍ. ԳՈՒՇԱԿԵԱՆ, Պատուակալ Նախագահ, (Առջ. Եգիպտոսի):
.- ԳԵՐ. Տ. ՄԵՍՐՈՊ ԵՊՍ. ՆՇԱՆԵԱՆ, Ատենապետ, (Լուսարարապետ Ս. Աթոռիս):
- ԳԵՐ. Տ. ԲԱԲԿԷՆ ԵՊՍ. ԿԻՒԼԷՍԷՐԵԱՆ, Ատենադպիր, (Խմբագրապետ Սիոնի):
- ԳԵՐ. Տ. ՄԿՐՏԻՉ ԵՊՍ. ԱՂԱՒՆՈՒՆԻ, Գանձապետ, (Պատրիարքական Փոխանորդ):
ԳԵՐ. Տ. ՄԱՏԹԷՈՍ ԵՊՍ. ԳԱՅԸԳՃԵԱՆ, Խորհրդական, (Ելեւմտից Տեսուչ):
- ՀՈԳ. Տ. ԿԻՒՐԵՂ ՎՐԴ. ԻՍՐԱՅԷԼԵԱՆ, (Ներբին Տեսուչ ժռնգրց. Վարժարանին):
- ՄԵԾ. ՏԻԱՐ ԿԱՐԱՊԵՏ ՆՈՒՐԵԱՆ, Խորհրդական, (Դիւանապետ Պատրիարքարանի):
.- ՄԵԾ. ՏԻԱՐ ԳՐԻԳՈՐ ՄԽԱԼԵԱՆ, Խորհրդական, (Ուսուցիչ ժռնգրց. Վրժրնի.):

oNOoOտ PRP WN
ր

ԾԱՆՕԹ. - Գրութիւններ պէտք Է ղրկել Սիոնի հասցէով մինչեւ 1929 Մայիսի վերջը, իսկ Մատենա-
դարանի կառուցման համար նպաստներ` Յոբել. Յանձնաժողովին:

[ 680]

[681]

[Blank]
(Դատարկ|

[682]

RS RS

Դ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ

ՄԵՐ ՕԺԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆԸ

Անցեալ թիւով գրած Էինք Հայորդիներէն
ոմանց գործարանական աշխատութեանց անժամա-
նակեայ կերպով հետամուտ ըլլալուն մասին:
Այս անգամ ալ պարտբ կըզգանք մեր պատանի
եղբայրներուն յայտարարելու թէ որքան որ
ալ մեր բարոյական եւ եղբայրական օժանդակու-
թիւնն ու թելադրութիւնները չենք զլանար
եւ պիտի չի զլանանբ իրենց առջեւ ի սպաս
դնելու, եւ սակայն սխալ չի հասկցուելու
եւ յուսախաբութիւն չի պատճառելու համար
միանգամ ընդ միշտ կուզենք պարզել թէ ոչ
մէկ աջակցութիւն պիտի գտնեն ամէն անոնք,
որ Հէմիլթըն կուգան աշխատանք ձեռք ձգելու
համար գործարանի մը մէջ:

ԹԷ մենբ, թէ Գանատահայ գաղութը եւ թէ
ընդհանուր Հայութիւնը մեր տղաքը լոկ
գործաւորներ տեսնելէԷ աւելի բարձր ակնկալ -
ութիւններ ունինք, հաւատալով թէ ամէն
տեսակ պատեհութիւն կայ իրենց առջեւ այս
երկրին մէջ: ԱմԷնուս բաղձանքն Է որ
Գանատայի այս գաղութը յառաջդիմԷ, բարգաւաճի
եւ աւելի կենսունակ դիրբ մը գրաւէ շնորհիւ
մեր Հայորդիներուն, որոնցմէ կըսպասենբ
տեսնել վաղուան հմուտ եւ չարբաշ ագարակա-
պանները, ճարտար արհեստաւորները, իմաստուն
առեւտրականները, աչքառու արուեստագէտները
եւ բարձր նկարագրով օժտուած հասարակական
գործիչները: Եւ վերջապէս կըսպասենքբ որ
անոնց բոլորն ալ միջակէն բարձր դիրքերու
տիրանան:

Անշուշտ մենք պիտի շարունակենք մեր
բարոյական եւ նիւթական կարելի օժանդակու -
թիւնը այն տղայոց համար, որոնք`

ՄԱՐՏ

[ 683]

1929 ԹԻՒ 3

Ա. Հայորդիներու հոգատար մարմնոյն
հսկողութենէն արձակուած են եւ կուզեն
լաւագոյն պայմաններու տակ ագարակային
աշխատանք ստանձնել:

Բ. Բնական ձիրբերով օժտուած` կը փա-
փաբին սա կամ նա արհեստը կամ մասնագիտու -
թիւնը սովրիլ:

Գ. Նախակրթարանի դասընթացբը յաջողութ-
եամբ աւարտած են եւ կուզեն բարձրագոյն
կրթութիւն ստանալ:

Դ. Հետամուտ են սեփական հող ունենալ
կամ անձնական գործի մը ձեռնարկել:

Վերոյիշեալ պարագաներուն մեր օժանդակ-
ութիւնը պիտի սահմանափակուի այնպիսի շրջա-
փակի մը մէջ, որ մեր կարողութենէն վեր չի
մնայ:

Եւ սակայն, այս տողերով կուզենք
շեշտել թէ, մեր Հայորդիներու ընդհանուր
օգտին համար` շատ զգոյշ պիտի ըլ լանջ՝
որպէսզի անոնց մէջ միշտ վառ մնայ եւ
մշակուի ինբնավստահութեան եւ անհատական
ձեռներէԷցութեան ոգին, եւ անոնք, ուրիշ-
ներԷ կամ արտաբին որեւԷ ազդակներէ միշտ
օժանդակութիւն կամ ձեռնատուութիւն սպասելու
տեղ, սովրին ու համոզուին թէ կեանքի պայ-
բարը սեփական միջոցներով վարելու են, եւ
ատիկա Է միակ գոհացուցիչ, երջանիկ եւ
պատուաւոր կերպը:

ԳԱՆԱՏԱԿԱՆ ՆԵՐԳԱՂԹԸ

Հայերու համար ներկայիս շատ աւելի
դժուար Է Գանատա գաղթելը՝` բան Միացեալ
Նահանգները: Վերջինը գոնէ հարիւրնոց գոթա
մը ունի, որմէ զատ Ամերիկեան քաղաբացի-
ներու անմիջական պարագաներուն եւս մուտքի
թոյլտուութիւն կընԷ:

Գանատայի Գաղթային իշխանութիւնները

-4-

տեսակ տեսակ անմատչելի եւ մանուածապատ
օրէնքներ անցուցած են բացարձակապէս ան-
կարելի դարձնելով Հայերու մուտքը դէպի
Գանատա: Անոնք թէեւ բացարձակապէս այս
երկրին դռները Հայոց առջեւ գոց չեն յայտա-
րարեր, եւ սակայն իրականին մէջ նման
երեւոյթ մը կը տիրէ:

Գոյութեան մէջ եղող եւ միշտ պատճառա-
բանուած օրէնքի տրամադրութիւններէն մին
կը պահանջէ որ այս երկիրն հաստատուիլ եկող
գաղթական մը Գանատայի մԷջ գտնուողի մը
հայրը, մայրը, ամուրի եղբայրը, բոյրը կամ
զաւակն ըլլայ ու իր անցագիրը իրեն պատկանած
երկրէն առած ըլլալով wuyE սկսի շարունակ-
ական ճամբորդութիւն մը դէպի Գանատա` առանց
որեւէ ընդհատումի:

Ասիկա կը նշանակէ թէ այս երկիրը
գաղթել ուզող որեւԷ Հայ Թուրքիայէն կամ
Հայաստանէն ճամբայ ելլելու Է նոյն կառա-
վարութեանց անցագրով եւ Գանատական վիզան
ապահոված: Իրականութիւնն այն Է սակայն
որ, գաղթել ուզողները կամ հոս մօտիկ պարա-
գաներ ունեցողները առանց բացառութեան այդ
երկիրներէն դուրս կը գտնուին գաղթականի
հանգամանքով եւ անկարող են անցագրային
այդ պահանջը լրացնել:

Գանատայի Գաղթային իշխանութիւնները
սակայն Միացեալ Նահանգներու իրենց պաշտօնա-
կիցներուն նման բոլորովին կաշկանդուած
չեն եւ լայն իրաւասութիւններ ունին պատշաճ
եւ արդարացի նկատած ատեննին օրէնքի տրամա-
դրութիւններէն շեղելու:

Ցաւալին այն Է որ գաղթային վերին
իշխանաւորները վերջին բանի մը տարիներու
ընթացքին մէկ երկու անհատներու անպատաս-
խանատու կերպով ի գործ դրած գաղթային
զեղծումներէն զզուած ու նախապաշարուած
են: Մանաւանդ տեղական մէկ երկու անհատ-
ներու ուղղակի անձնական հաշիւներուն համար
Հայութիւնը Օթովայի մէջ ներկայացուած Է
բոլորովին անբաղձալի տարր մը յակառակ

[ 684]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

անոր որ Գանատահայը իբրեւ ամբողջութիւն
առնուելու պարագային ներբին եւ արտաքին
օրինապահութեամբ կը գերազանցէ որեւէ
օտարածին գաղութ: Ու այսօր հարցը այնպիսի
ցաւալի հանգամանք մը ստացած Է որ որեւէ
Հայ եթէ նոյնիսկ գաղթային օրէնքի տրամա-
դրութիւնները կէտ առ կէտ լրացնէ` իր մուտքը
անհատնում դժուարութեանց, խոշոր ծախբերու
եւ տարիներու յապաղման ենթակայ պիտի ըլլայ:

Այս պարագան արդարեւ ցաւալի եւ
նուաստացուցիչ Է Հայերուս համար եւ Գանատա-
հայ գաղութի պարտքն ու պարտականութիւնն Է
կազմակերպուած եւ միահամուռ ջանքերով պայ-
բարիլ անարդար եւ անբնական նախապաշարում-
ներու դէմ: Ու ասիկա ընելու համար պէտբ
պիտի ըլլայ նոյնիսկ զգալի նիւթական զոհող-
ութիւններ ընել:

Եւ ո՞ր ճշմարիտ եւ արժանապատուութեան
տէր Հայն Է որ ձեռնպահ պիտի մնայ եւ իր
խիղճը պիտի բնացնէ այսպիսի ազգային
կենսական հարցի մը առջեւ:

ՄԵՐ ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎԸ

Քանի մը օրէն կը գումարուի Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան Պատգամաւորական
ժողովը:

Ասիկա նոր Էջ մը պիտի բանայ Միութեան
պատմութեան մԷջ եւ գործունէութեան եւ
մանաւանդ պատասխանատուութեան նոր ասպարէզ
մը պիտի բանայ մեր Հայորդիներուն առջեւ:

Չորս տարի առաջ Էր որ հիմը դրուեցաւ
Հայորդիներու Միութեան. համախմբուած միջա-
վայրի մը մէջ` լոկ սահմանափակ գիտակցութ-
եամբ եւ խակ հասկացողութեամբ մը, որով-
հետեւ այն ատեն մեր տղաքը դեռ փոքր էին
տարիքով եւ ըմբռնումով անփորձ: Այն ատեն
էր որ մենք հիմը դրինք նաեւ մեր սիրելի
օրկանին, գողտրիկ ԱՐԱՐԱՏԻՆ, որ իր գոյու-
թիւնը շարունակած Է ի գին հազարումէկ
դժուարութիւններու

=> Ss Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

եւ ծանր զոհողութիւններու:

Միութիւնը մինչեւ ցարդ տկարօրէն
հասկցուած եւ գրեթէ անուանական հանգամանք
մը ունէր մինչեւ այսօր: Առաջիկա ժողովը
պիտի գայ վերջ մը դնելու այս դրութեան եւ
Հայորդիները համախմբելու գիտակցօրէն:

Մենք բոլորովին անկասկած Gue որ
Պատգամաւորական ժողովին եկող մեր բոլոր
Հայորդիները ամԷն ակնկալութիւն պիտի
արդարացնեն` ուշիմ ու հեռատես դատողութ-
եամբ մը պատրաստելու համար ծրագիրներ եւ
ուղղութիւններ, որոնք Գանատայի Հայորդի-
ներու Միութեան հմայքը բարձրացնեն,
կենսունակութիւն տան անոր եւ զայն ան-
ժխտելի իրողութիւն մը դարձնեն:

Գանատայի մԷջ հազարումԷկ պատանեկան
կազմակերպութիւններ եւ ակումբներ կան,
որոնբ հրաշալիօրէն շինիչ դեր կը կատարեն
դեռատիներու կեանքին մԷջ. Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւնն ալ կոչուած Է եւ
պիտի կատարԷ մեծ առաքելութիւն մը մեր
տղայոց մէջ` հայացի մաբուր զգացումներով,
հասուն դատողութեամբ եւ եռանդուն գործակ-
ցութեամբ առաջնորդուելով:

Բարի գալուստ մեր Հայորդի պատգամաւոր-
ներուն:

ՄԵՐ ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐՈՒՆ

Արարատի վարչութիւնը պարտք կըզգայ իր
գնահատանքն ու շնորհակալութիւնը յայտնելու
թերթիս բոլոր համակիրներուն եւ բաժանորդ-
ներուն, որոնբ միշտ բաջալերած են պատանեկան
այս ձեռնարկը: Տիար Պապաեանի ամսէ ամիս
ըրած գործնական աչքառու քաջալերանքը ամէն
quuwhwnwueE վեր Է արդարեւ:

Եւ սակայն, բաժանորդներ կան, որոնք
այս կամ այն պարագաներու բերումով կը
յապաղեցնեն իրենց բաժանորդագրութիւնները
եւ մեզ զանազան դժուարութեանց առջեւ կը
դնեն: Այս վերջիններէն պիտի խնդրէինքբ որ
նկատի ունենան թերթիս նիւթական անապահով

վիճակը եւ իրենց վճարումները փութացնեն:
Ու եթէ կան անհատներ, որոնբ որոշած են
իրենց բաժանորդագրութիւնը դադրեցնել, պիտի
խնդրէինթ որ մեզի զեկուցանէին իրենց փա-
փաբը` հին թիւերու փոխարժէքն ալ վճարելով:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Բ. Փոսեան, Ուինզրըր, 1.50
Տկ. Ռ. Յովակիմեան, Ուինզըր, 1.25
Յ. Գաբուսուզեան, Թօրօնթօ, 1.25
Ա. Մ. Ահարոնեան Ընկ. Լօրէնս, 2.00
Կ. Կոլտոեան, Տիթրոյթ, 1.25
Մ. Խաշմանեան, Թօրօնթօ, 2.75
Յ. Սըլիեան, Թօրօնթօ, 2.25
Ա. Շիրազեան, Նիւ Եորք, 2.00
Օր. Կլէտիս ՄԷնէնտեան, Չիբակօ, 1.25
Օր. Սիրանլ..՞] Թորոսեան, Չիքակօ, 1.25
Ա. Յովսէփեան, Lou Էնճըլըս, 1.25
Գ. Բրուտեան, Լօրէնս, 3.75
Պ. Սարաֆեան, Ֆրէզնօ, 1.50
ճ. Վարտեան, Օմահա, 1.25

ԱՐԱՐԱՏ ԿԸ ՆՈՒԻՐԵՆ

Բարթող Փոստեան, Ուինզըրէն, Վահէ
Ղազարեանի, Ֆրանսայ:

Գէորգ Բրուտեան, Լօրէնէն,
1.- Մուշեղ Վիշապազունի, Ֆիլատելֆիա,
2.- Թորոս Նազարէթեանի, Lontuu:

Մկրտիչ Խաշմանեան, Թօրօնթոյէն, Պր.
Ալոճեանի, Յունաստան:

Յարութիւն Սըլիեան, Թօրօնթոյէն՝
1.- Նուպար Խուպիկեանի, Ռումանիա,
2.- Կարապետ Պօտուրեանի, Ֆրանսա:

Արա Շիրազեան, Նիւ Եորբջէն, որբանոցի
մը:

Կ. Մանուկեան, Լօրէնսէն, Մինաս
Թաթարեանի, Հալէպ:

Ս. Յակոբեան, Նիւ եորքէն, Գ.
Յակոբեանի, ՊԷյրութ:

= 46:
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
ՏԻՐԱՆ

Խոսրովի ժամանակուան ներբին միաբան-
ութիւնը իր որդին Տիրանի թագաւորութեան
ժամանակ բայբայուեցաւ, վասնզի Տիրան իր
անմիտ ընթացքով թէ եկեղեցական դասը եւ թէ
նախարարները վշտացնելով հեռացուցած Էր
իրմէ: Ասիկա շատ սուղի նստաւ իրեն:

Տիրանի թագաւորութեան ժամանակ
կաթողիկոսական աթոռը բարձրացաւ Յուսիկ, որ
ակամայ ամուսնացաւ Տիրանի աղջկան հետ, sh
կրնալով մերժել իր բարերար թագաւորին
առաջարկը: Բայց Յուսիկ կուսակրօնութիւնը
նախընտրելով, բաժնուեցաւ կնոջմէն, որ քիչ
ժամանակԷն մեռաւ: Ասոր վրայ թագաւորին եւ
կաթողիկոսին մէջ ցրտութիւն ինկաւ եւ
անհաճոյ վէճեր տեղի ունեցան: Օր մըն ալ
Տիրան իր աւագանիով երբ եկեղեցիէն ներս
կը մտնէր, կաթողիկոսը յանդիմանեց զայն,
որուն վրայ թագաւորը զայրացած մեռնելու
աստիճան ծեծել տուաւ կաթողիկոսը:

Տիրանի ներբինապետը պալատին մԷջ
ազդեցիկ մէկն ըլլալով արդէն բնականէն գէշ
թագաւորը կը թունաւորէր: Այդ ներքինապետին
խորհուրդով Տիրան Արծրունեաց եւ Ռշտունեաց
ցեղերը կոտորել տուաւ, նաեւ ուրիշներ:
Ասոնց հետեւանք, նախարարները հեռացան իրմէ
եւ ժողովուրդը երես դարձուց:

Հռոմայեցիներու դէմ պատերազմ հրատարա-
կած Էին Պարսիկները եւ ուզեցին նախ Տիրանը
չԷզոբացնել, ուստի զայն վարպետութեամբ մը
սիրաշահեցան: Բայց Տիրանի սենեկապետ Փիսակ
Սիւնի իշխանը Պարսիկներու բով ամբաստանեց
զայն թէ Հռոմի օգնութեամբ կուզէր Պահլաւ-
ունիները բազմեցնել Պարսից գահին վրայ:
Պարսիկներն ալ խաբէութեամբ Տիրանը
հրաւիրեցին, անոր աչքերը հանեցին եւ իր
ընտանիքին հետ բանտ նետեցին:

[ 686]

Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ԱՐՇԱԿ Ա.

Տիրանի բանտարկութեան ժամանակ Հայ
նախարարները Հռոմի Կոստանդիանոս Կայսրին
պատգամաւորութիւն մը ղրկեցին խնդրելով որ
Հայոց գահը պաշտպանէ: Կոստանդիանոս միջա-
մտեց եւ Պարսիկները ազատ արձակեցին Հայոց
թագաւորն ու միւս բանտարկեալները: Տիրանի
կուրութեան պատճառաւ Հայոց վրայ թագաւոր
դրուեցաւ անոր որդին Արշակ` 351ին:

Արշակի առաջին գործն եղաւ հօրմէն
գժտուած նախարարները սիրաշահիլ: Եւ սակայն
ասիկա շատ վաղանցուկ եղաւ. թէ նախարար-
ներուն եւ թէ ամբողջ ազգէն սիրուած Մեծն
Ներսէս կաթողիկոսին հետ աւրուեցաւ: Ասկէ
զատ Արշակաւան անունով pwnwe մը շինեց եւ
անոր մէջը լեցուց աւազակներով ու մարդա-
սպաններով: Ասով նախարարներն ու կաթողիկոսը
զայրացուց: Մեծն Ներսէս անիծեց թագաւորը
եւ Արշակաւանի մէջ ժանտախտ մը ծագելով
երեք օրուան մէջ շատերը մեռան: Արշակ ասիկա
Աստուածային պատուհաս համարելով Ներսէսի
ոտբերն ինկաւ եւ աղաչեց որ ներէ իրեն: Բայց
Արշակ դարձեալ դրժեց: Ահա թէ ինչպէս:

Արշակի ԳնԷլ եղբօրորդին թագաւորին
առջեւ ամբաստանուած Էր իր անձնական
հակառակորդներէն: Արշակ ԳնԷէլը ծուղակը
ձգելով` զուր տեղն սպանել տուաւ զայն
հակառակ Ներսէսի բարեխօսութեան եւ աղա-
չանքին: Ուստի Ներսէս վշտացած` կաթողիկոս-
ութենէ հրաժարեցաւ: Անոր հեռանալԷն վերջ
Արշակ համարձակօրէն սպաննել տուաւ շատ մը
նախարարներ: Յետոյ Մեծն Ներսէսն ալ թունա-
ւորել տուաւ:

Արշակի միակ եւ գովելի գործը այն է
որ Հայաստանը երկար ժամանակ եւ մեծ ճիգերով
պաշտպանեց օտարներուն դէմ, չնայելով որ
նախարարներէն լբուած` ստիպուած Էր առանձին
վարել բանակը:

ՀԱՅՐ ՄԸ

Սահակ Աղբար գիւղին խանութպանն էր.
ամենէն սիրուած եւ բոլորէն ալ յարգուած:
Կազմուածքով խոշոր եւ զօրաւոր Էր եւ դէմբով
կայտառ ու բարի: Իրեն նայողը անմիջապէս
կրնար անոր դէմբին վրան կարդալ ազնիւ ու
մաքուր Հայու մը բոլոր առաքինութիւնները:

Ընտանիքի հայր Էր Սահակ: Իր կինը եւ
երկու զաւակները իր ամբողջ երջանկութիւնը
եւ մտածման առարկան Էին: Ճշմարիտ եւ բարի
հայր մըն En ան ամէն ատեն իրեններուն:

Պատերազմը վրայ հասաւ: Գիւղին տղա-
մարդիկը մէկիկ մէկիկ զինուորագրութեան
ենթարկուեցան: Գիւղն հետզհետէ Թուրք
ոստիկաններով լեցուեցաւ:

Սահակին խանութին ապրանքները կամաց
կամաց կը հատնէին եւ ան այլեւս ստիպուած
կըզգար բաղաբ երթալու եւ նոր ապրանքներ
բերելու: Ու իր սրտին մէջ տեսակ մը վախ
ունէր. գիւղին մէջի ոստիկաններու բազմու -
թիւնը լաւ նշան մը չԷր: Բայց հետզհետէ
խանութին ապրանբները կը բիչնային բոլորովին
եւ իրեն բաղաբ երթալը onE օր հրամայական
կը դառնար: Ու ան այնպէս մը կըզգար թէ իր
բացակայութեան ատեն իր կնոջն ու զաւակ-
ներուն մեծ դժբախտութիւն մը պիտի պատահեէր:

Վերջապէս առտու մըն ալ իր ձիուն վրան
նետուելով ճամբայ ելաւ դէպի pwnwe: Ամբողջ
երեբ օրեր իր սիրելիներուն բովէն պիտի
բացակայէր եւ այդ օրերն իրեն համար տարի-
ներ պիտի ըլլային: ճամբան հազարումԷկ
մտածումներ եկան իր մտբին. սոսկալի նախա-
զգացում մը կըսէր իրեն թէ մեծ դժբախտութիւն
մը պիտի պատահԷր իր սիրելիներուն: Հօր մը
սէրն ու հոգածութիւնը իր սրտին մէջ կը
պոռթկար եւ ճամբորդութեան կարծես կը
հանդիմանէր զինքը:

Վերջապէս punwe հասաւ, իր գնումները
աճապարանքով ըրաւ եւ ճամբայ ինկաւ դէպի
գիւղ:

[687]

Ա ՐԱ Ր Ա Տ

Ուշ ատեն տուն հասաւ եւ տանը պատու -
հանները կոտրտած եւ դուռը ջարդ ու փշուր
եղած գտաւ: Արագօրէն խոյացաւ ներս, հոս
ու հոն նայեցաւ եւ ամէն բան տակնուվրայ
գտաւ: Իրենիններէն մէկն ալ չիկար: Վեր
վազեց եւ սենեակներէն մէկուն մէջ իրարու
բով նստած Թուրբերու աղտոտ երեսները
տեսաւ, որոնբ կուտէին ու կը խմէին եւ
գինովցած էին:

Բարկութեամբ բորբոքած եւ իր սիրելի-
ներուն կսկիծԷն վրէժխնդիր, Սահակ, այդ
երբեմնի հեզաբարոյ անձը, կատաղի առիւծ մը
եւ հզօր ու բարկացոտ ՀԷրբիւլէս մը դարձաւ
եւ սկսաւ զարնել ու տապալել, հարուածել
ու ահաբեկել եւ անխնայ կոտրտել այդ ինքնա-
կոչ հիւրերը:

Թուրքերը ափիբերան եղած եւ իրենց
գլուխը կորսնցուցած փախուստի դիմել սկսան
վրէժխնդրութենէ ազատելու համար: Անոնք
մէկիկ մէկիկ անհետացան կոտրտած բազուկ-
ներով, պատռտած գլուխով, բզբտուած հագուստ-
ներով: Ամայի տան մէջ Սահակ ամէն կողմ
նայեցաւ եւ իր սիրելիներէն ոչ մէկը գտաւ.
նստաւ եւ ձեռբերը իր դէմքին ծածկած`
մանուկի մը պէս սկսաւ լալ:

Իր բացակայութեան ատեն գիւղին ոստի-
կաններն ու Թուրքերը պատեհութենէն օգ-
տուելով յարձակած Էին իր տան վրայ եւ
որովհետեւ ներսէն չէին ուզած դուռը բանալ,
պատուհանները կոտրտելով եւ դուռը ջարդ ու
փշուր ընելով ներս խուժած, կողոպտած եւ
կինն ու զաւակները աքսորած Էին: Հիմակ
ամէն ինչ վերջ գտած Էր եւ այդ բարբարոս-
ներու խումբը հոն վերադարձած Էր ուրախու -
թիւն ընելու եւ գինովնսլու:

Այդ գիշեր Սահակ չի քնացաւ, երկար
մտածեց իր գլխուն եկած դժբախտութեան մասին
որ շատ ու շատ մեծ Էր, եւ փողոց ելաւ, իրեն
հանդիպող առաջին

- 8 - Ա ՐԱՐ Ա Տ

ճանտարման գետին տապալեց եւ անկԷ սպառ-
նալով հասկցաւ թէ իր սիրելիները ո՞ր
ուղղութեամբ ղրկուած Էին, առաւ անոր
զէնբերն ու զգեստը, նետուեցաւ ձիուն վրայ
եւ սրարշաւ տուն վերադարձաւ, հոն իր
ծրագիրները պատրաստեց եւ ճամբայ ելաւ:

Ամբողջ օր մը ճամբորդեց եւ իրեն
հանդիպողներուն հարցուց ճամբուն վրայէն
արդէն անցած ուրիշներու մասին:

Իրիկուան մօտ, պայծառ արեւն երբ ալ
սկսած Էր ինբզինբը լեռանն ետեւ պահելու,
Սահակ անտառ մը հասաւ, որուն մէջէն կանցնէր
իր ճամբան: ԱմԷն ինչ խաղաղ Էր եւ ամէն կողմ
ամայութիւնը կը թագաւորէր:

Յանկարծ լալու եւ հեծկլտալու ձայներ
լսեց, իր շուրջը բննեց, եւ իր ձին
արագացուց դէպի յառաջ: Քիչ յետոյ հասաւ
տեղ մը, ուր ամայութիւնն ալ աւելի սոսկալի
էր եւ լալու ձայները շատ մօտ: Վար իջաւ
իր ձիէն, զայն կապեց ծառի մը եւ ինքն ալ
սկսաւ ամէն կողմ քննել: Ու ահա ծառերուն
տակ տեսաւ չորս Թուրքեր, բոլորն ալ լաւ
զինուած, որոնք կը ճաշէին եւ կը խմէին:
Քիչ մըն ալ անդին տեսաւ երեք խեղճեր, որոնք
մէկզմէկու եւ ծառին կապուած Էին զօրաւոր
չուաններով: Անմիջապէս հասկցաւ թէ իրեն-
ներն են եւ որոշեց յարձակիլ: Բայց այս
անգամ, իր հայրական զայրոյթը տեղի տուաւ
խոհեմութեան եւ որպէսզի իր գործը յաջող
ըլլայ՝ որոշեց սպասողական դիրբ բռնել եւ
թշնամին լաւ մը լրտեսել մինչեւ որ հարմար
առիթը ներկայանայ:

Թուրքերն սկսած էին լաւ մը գինովնալ
եւ անոնք բարձրաձայն սկսան կանչվոտել եւ
պատրաստութիւն տեսնել իրենց զոհերը մերկա-
ցնելու եւ զանոնք չարչարելու: Անոնցմէ
ամենէն հսկան դէպի կալանաւորներուն կողմը
ուղղուեցաւ: Սահակ ճիշտ ժամանակը եկած
նկատելով զէնքը կրակեց եւ զայն գետին
տապալեց: Միւս Թուրքերը իրենց գինովութենէն

հազիւ թէ կարեւորութիւն տուին, երբ Սահակ
իր երկրորդ գնդակը անոնց կողմը կրակեց եւ
ատրճանակը ձեռքին յարձակելով կապեց զանոնք
եւ յետոյ իր կինն ու զաւակներն իրենց
կապանքներէն բակեց, իր թեւերուն մէջ
առնելով համբուրեց զանոնբ եւ յետոյ, այդ
ընդարձակ անտառին անմատչելի մԷկ տեղ մը
տուն մը շինեց եւ իրեններուն հետ խաղաղօրէն
ապրեցաւ` մինչեւ որ պատերազմը վերջացաւ:

ՏՐԷՅԹԸՆ
ՎԱՀԷ ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ժամանակին տղայ մը կար. անունը Ono:
Հայրն ու մայրը մեռած Էին եւ ինքն ալ
բաւական պզտիկ En: Երբ 14 տարեկան En,
տեղ մը գնաց գործ մը գտնելու համար:

Վերջապէս կցցի ագարակապան մը զայն իր
քովն առաւ որ աշխատի: Երբ երեք տարի անցաւ,
Փրօ ագարակապանին ըսաւ որ իրեն վարձքը
վճարէ: Կցցի ագարակապանը հինգ վեց սէնթ
միայն տուաւ, բայց Փրօ առարկութիւն մըն
ալ չըրաւ եւ մեկնեցաւ:

ճամբան խեղճուկ մարդ մը տեսաւ որ ըսաւ
Փրոյին.

- Տղաս, շատ անօթի եմ ու կը մեռնիմ.
ինծի բիչ մը դրամ տուր որ հաց գնեմ:

- Դուն իմ դրամս կրնաս ունենալ,
պատասխանեց Փրօն, ես դարձեալ կրնամ ետ
երթալ եւ ագարակին մէջ երեք տարի եւս
աշխատիլ :

Ծերուկը, որ ոգի մըն Էր, անմիջապէս
իր բնական կերպարանքն առնելով ըսաւ.

- Դուն ազնիւ եւ շատ բարեսիրտ մէկն
ես, երեք բան խնդրէ ինձմէ եւ ես անմիջապէս
զանոնք պիտի տամ:

- 9 -

Փրօ ըսաւ.

- Ա. Ինծի զէնք մը տուր, այնպիսի
զէնբ մը, որով ինչ բանի որ նշան առնեմ,
այն բանը վար իյնայ:

Բ. Ինծի այնպիսի ջութակ մը տուր որ
զայն նուագած ատենս ամԷն բան իմ շուրջս
պարել սկսի:

Գ. Ինծի խօսելու հանճարը տուր, որպէս-
զի երբ խօսիմ, ոչ ոբ զիս մերժէ:

- Այդ երեք բաներն ալ քեզի կուտամ,
ըսաւ ոգին եւ աներեւոյթացաւ:

Փրօ անմիջապէս ետ դարձաւ դարձեալ
ագարակ երթալու համար: ճամբան, ծառի մը
վրայ թռչուն մը տեսաւ եւ ուզեց իր զէնբը
փորձել եւ նշան առաւ: Թռչունը վար ինկաւ
եւ ահա իր նախկին ագարակապանը վազեց եւ
թռչունն առաւ:

- Դուն կրնաս այդ թռչունն ունենալ`
եթէ կուզես պարել, ըսաւ Փրօ եւ սկսաւ իր
ջութակը նուագել:

Ագարակապանը սկսաւ խենթ մարդու մը
պէս պարել: ժամեր անցան եւ ան այլեւս
յոգնած Էր պարելէն եւ աղաչեց Փրոյէն,
որպէսզի նուագը դադրեցնէԷ:

- Դուն զիս երեք տարի աշխատցուցիր եւ
վեց սէնթ միայն տուիր եւ իրաւունքս յափշտա-
կեցիր, ըսաւ Փրօն, հիմայ ես ալ փոխարէնը
կը հատուցանեմ բեզի` մինչեւ վերջը պարել
տալով:

- Կեցիր, Փրօ, Աստուծուդ սիրուն
կեցիր, ըսաւ ագարակապանը, քեզի հազար
տոլար պիտի տամ, կեցուր ջութակդ:

Փրօն այլեւս չի նուագեց եւ ագարակա-
պանէԷն հազար տոլարն առնելով ճամբայ ելաւ:
Իսկ ագարակապանն ալ անմիջապէս ոստիկանա-
տուն վազեց եւ լուր տուաւ թէ Փրօն գող
մըն Էր եւ իր հազար տոլարը գողցած կերթար:
Ոստիկաններն հասան տղուն ետեւէն, զայն
ձերբակալելով վրան խուզարկեցին եւ իրաւ
ալ հազար տոլարը վրան գտնելով իբր գող
զայն դատապարտեցին եւ զինքը կախաղան
առաջնորդեցին:

[ 689]

Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

Երբ որ մարդը չուանն իր վզին պիտի
անցնէր, Փրօ շնորհք խնդրեց մեռնելէ առաջ
մէկ հատիկ երգ մը նուագելու իր ջութակին
վրայ, եւ որովհետեւ խօսելու հանճար ունէր
առանց մերժուելու` դատաւորն ու դահիճը թոյլ
տուին իրեն որ նուպգԷ:

Ու երբ Ono նուագել սկսաւ` հոն
գտնուողներէն բոլորն ալ, դատաւոր, ոստիկան,
դահիճ եւ հանդիսական, սկսան պարել, ժամերով
պարել, մինչեւ որ մեռնելու աստիճան յոգնե-
ցան, մինչեւ որ անոնց բոլորին ալ կօշիկ-
ներն սկսան պատառ պատառ ըլլալ:

Դատաւորը, յոգնած եւ ուժասպառ, Փրոյին
ըսաւ թէ այլեւս նուագելը դադրեցուր, բայց
ան ալ աւելի եռանդով սկսաւ նուագել եւ
անոնք ալ աւելի արագօրէն սկսան պարել:
Տեսնելով որ ալ ճար չԷր մնացած` դատաւորը
ըսաւ.

- Ալ htphp, Ono, բեզ պիտի չի կախենք,
դադրեցուր նուպգդ:

- ՄԷկ պայմանով միայն, պատասխանեց
Փրօ, այս ատեանը պատեհութիւն տալու Է ինծի,
որպէսզի ամէն ինչ պատմեմ եւ ամէն բան բացա-
տրեմ հաստատելու համար թէ ես գող մը չեմ:

Դատաւորն ու բոլոր պաշտօնակալները
ամէնքն ալ համաձայնեցան ասոր եւ Փրօն
նուագը դադրեցուց:

Անոր համար շատ դժուար չեղաւ ամէն
ինչ տեղն ու տեղը խօսելու եւ բոլորն ալ
համոզուեցան թէ Փրօն անմեղ Էր, ագարակա-
պանէն ետ առին հազար տոլարը եւ դարձեալ
անոր տուին եւ զայն ազատ արձակեցին:

ԱնկԷց վերջ նոր ու շատ երջանիկ կեանք
մը սկսաւ Փրոյին համար. ամէն տեղ յաջողու-
թիւն գտաւ եւ բարեկամներ վաստկեցաւ ու ալ
կամաց կամաց հարստանալ սկսաւ:

Փրօ խօսելու հանճարն ունենալուն համար
կրցաւ Սիկիլիոյ թագաւորին աղջիկը գրաւել,
անոր սէրը շահիլ եւ անոր հետ ամուսնանալ:

Թրգմ.
ԵՐՈՒԱՆԴ ՄԱՔԻՆԻՍՏԵԱՆ

- 10 -
ԳԱՐՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

Գարունն Է եկեր մեր Հայաստանին,
Կանանչ Է պատեր դաշտն Արարատին.
Ծաղկած են ծառեր գոյնզգոյն աղուոր,
Նոր կեանք առած են Հայոց լեռ ու ձոր:

Հայ մշակն հուժկու, արթնցած կանուխ,
Արտը կը հերկէ, կը ցանէ սերմեր՝

Որ վաղն իր սեղանն ըլլայ ճոխ, լեցուն,
Եւ հացը հասնի ամբարն ամէնուն:

Անուշ Է գարուն մեր Հայաստանին,
Snup, աղջիկներ կերգեն խմբովին:
Գառնուկներ ուլեր սարերն են ելեր,
Հովիւ Հայորդին մախաղն Է բացեր...:

Կեանքը կը պոռթկայ մեր Հայ գիւղերուն.
ճարպիկ աբաղաղն կերգէ իր կըկուն,
Ասպարէզ կարդայ ծոյլ ծոյլ հաւերուն,
Որոնք դեռ քուն են վրան ծառերուն:

Մամիկը բարի Հայոց աշխարհին,
Արթուն կայնած Է ճիշտ լուսաբացին,
Դողդոջ բայլերով կուղեւորի ան
Հասնելու կանուխ ժամ, աղօթարան:

Կը սիրեմ գարունը մեր Հայաստանին,
Կարօտը կը Քաշեմ մեր հայրենիքին.
Իր սէրը կը պոռթկայ սրտիս մէջ տաքուկ,
Եւ կուխտեմ օր մը նետուիլ իրեն գիրկ:

Թէպէտ մոռցուած, թէպէտ հեռացած
Կը յիշեմ քեզ ո՛վ դրախտ, Հայաստան,
Պիտի գամ օր մը գարունդ վայլելու,
Պանդուխտի շապիկս մէկդի նետելու:

Պիտի գամ, հողիդ պինդ պինդ փարելու,
Անուշ գարունդ կուշտ մը ապրելու.
Ու օր մ՞ալ եթէ բեզի պէտբ ըլլայ
Իմ սիրտս ու հոգիս թող մատաղ ըլլայ:

ՐԱԹՍԷՅ

ԱՐԱՄ ՊՈՅԱՃԵԱՆ
-Ատանացի-

[690]

Ա ՐԱ Ր ԱՏ

ՇԱՔԱՐ ՈՒ ԽԵԼՔ.- Մայրիկ, ինծի կտոր մըն
ալ շաքար տայիր. տուածդ ինկաւ:

- Ո՞ւր:

- Գրպանիս մէջ...

ԱՆՈՒՆ ՇԻՆԱԾ.- Կը յիշե՞ս, ընկեր մը
ունէինք դպրոցը Յովհանէս Պալգճեան անուն.
ի՞նչ եղաւ անիկա:

- Ամերիկա գնաց եւ անուն շինեց:

- Ի՞նչպէս:

Հիմայ անիկա կը կոչուի ճան Ֆիշըր...

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹԻՒՆ.- Արարատ, տղաս, շռայլ-
ութիւն չէ՞ ըրածդ, հացիդ վրայ թէ անուշ
ես քբսեր եւ թէ կարագ:

- Ընդհակառակն, իմ ըրածս խնայողութիւն
Է, մայրիկ. չե՞ս տեսներ որ երկուքին համար
մէկ հացի կտոր կը գործածեմ:

ՉՔՄԵՂԱՆՔ.- Պարտիզպանը.

- ՀԷյ, քեզ եմ, ի՞նչ բան ունիս կեռաս-
ենիիս վրան:

Մրգամոլ ստահակը.- Դուն քեզի հարցուր.
ի՞նչ Է սա վարը կախած տախտակդ. ԽՈՏԻՆ ՎՐԱՅ
ՄԻ ԿՈԽԷՔ: Պատուէրդ յարգեցի ահա` ծառին

վրայէն բալելով...

ԲԱՐԵԿՐԹՈՒԹԻՒՆ.- Նոր աշակերտ մը,
երկչոտ ու սարսափահար, կեցած Է դասարանին
խորը:

- Գնա UumE սա նստարանին վրայ, պզտիկ,
եւ ըսէ ինծի թէ ի՞նչ Է անունդ, կը հարցնէ
ուսուցիչը:

- Սարգիս Տացիկեան:

- Քիչ մը աւելի բարեկիրթ ըլլալու Է,
տղաս. երբ քու վարժապետիդ հետ խօսիս` Պարոն
պէտք Է զրուցես. հիմայ կրկնէ տեսնեմ,

- 11 - Ա ՐԱ ՐՐ ԱՏ

ի՞նչ Է անունդ:
- Պարոն Սարգիս Տանցիկեան...

ԱՆԱՊԱՏ. - Աշխարհագրութեան դասին,
երախայից կարգ, ուսուցիչը.

- Անապատ կը կոչուին այն մերկ տեղերն
ուր բան չի բուսնիր եւ ուր ամտռ ձմեռ ջուր
չի գտնուիր բնաւ: Ձենէ ո՞վ տեսած Է անապատ
մը:

Սիմոնիկ` ցուցամատը վեր բռնած.

- Հօրս գլուխը պիտի ըսեմ, բայց կը
բրտնի ամառները:

ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿԱՐՄԻՐ ԽԱՉ

Հայորդիներու Պատանեկան Կարմիր Խաչի
Ակումբի գանձը հետեւեալ գումարներն ստացած
Է վերջերս.

Դրամատան պատրաստ գումար` 38.75
Գասպար Կարապետեան 1.00
Օննիկ Թոփալեան «50
Մարուբէ Նահիկեան «75
Յարութիւն Սարաֆեան «15
Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան .25
Աղավարդ Աւետիսեան .20
Արամ Պոյաճեան 1.00

ԳՈՒՄԱՐ 42.60

ԱՐԱՐԱՏԻ ՄՐՑՈՒՄԸ

Անցեալ տարուան Արարատի բացած մրցա-
նակները ստացած են հետեւեալ Հայորդիները.
Յարութիւն Սարաֆեան` Վարսօ, Օննիկ

Ատուրեան` Սաութ ԳԷյուկա, Կիւլպէնկ
Միւճէրէտեան` Կուէլֆի մօտ, Արմենակ
Գըրպաշեան` Սաութ ԳԷյուկա, Թորոս Լեւոնեան՝
Պրէմփթըն, Գրիգոր Ազնաւորեան՝ Վօլսպըրկ,
Դաւիթ ժամկոչեան` ներկայիս Թօրօնթօ, Արամ
Պոյաճեան` Րաթսէյ, Մանուէլ Մումճեան՝
Րաթսէյ, Գրիգոր Թագւորեան` Վարսօ, Լեւոն
Գրիգորեան` Րոզնիթ, Եփրեմ Գըրպըբեան՝

Սաութ ԳԷյուկա եւ Սարգիս ՃԷյլԷզեան՝
UnLEL$p մօտ:

Այս մրցումին շահողները աւելի իրենց
գրութեանց կամ մասնակցութեան գրական
արժէքին համար չԷ որ յաջողուած նկատուած
են` որքան անոր համար որ` իրենց թղթակ-
ցութիւններն ու գրութիւնները ամսէ ամիս
յարատեւօրէն շարունակած են, հակառակ որ
իրենց յօդուածներէն մեծ մասը կամ ամբողջ-
ովին չեն հրատարակուած Արարատի մէջ: Այս
յարատեւութիւնն Է որ մենք մրցանակի արժանի
նկատած ենք, ին» որ լաւ միջոց մըն Է տղայոց
համար իրենց մայրենի լեզուն ոչ միայն չի
մոռնալու` այլ զայն մշակելու:

Արարատ ամէն տարի դրամական կոկիկ
գումար մը պիտի յատկացնԷ այս նպատակաւ:
Ինչպէս մեր նամակներով եւ շրջաբերական-
ներով շեշտած ենք` ամէն Հայորդի իրաւունք
ունի մասնակցելու` ամէն ամիս գրելու
պայմանաւ. ընդհատում ընողներ չեն շահիր:
Իրենց գրութիւնները հրատարակուած չի
տեսնողներ պէտք չունին կարծելու թէ մրցումը
պիտի կորսնցնեն:

ՀԱՍՑԷԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆ

Հետեւեալ Հայորդիները վերջերս իրենց
հասցէները փոխած են.

Դաւիթ ժամկոչեան, Մեսրոպ Յակոբեան,
Միհրան ճգնաւորեան, Օննիկ Վարդերեսեան,
Օննիկ Մելքոնեան, Հրաչ Լուսիկեան, Բիւզանդ
ՍԷյլեան, Օննիկ Թոփալեան, Նազարէթ ԹԷրզեան,
Պետրոս Կէպէնեան եւ Մարգար Շանկաեան:

Արարատի յաջորդ թիւով պիտի հրատարա-
կենք յիշեալ Հայորդիներու հասցէները:
Ագարակի մեր տղաքը իրենց ղրկուած հասցէ-
ներու ցուցակէն պէտբ եղած սրբագրութիւններն
ընելու են` ապագային իրենց թղթակցութիւն-
ները կանոնաւորելու համար:

- 12 - Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ
ԴՊՐՈՑԻ ՀԱՄԱՐ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶ.- Գանատահայ Միութեան
բաղաբիս Մասնաճիւղը Փետրուար 24ին հրա-
պարակային ժողով մը սարքած Էր, որուն
հրաւիրուած Էր գաղութի Ընկերային Գործիչ
Տիար Մ. Պաղտասարեան` օրուան ժողովը
վարելու եւ ատենախօսելու: Այս հաւաբոյթին
նպատակն Էր Ազգային Վարժարանի շէնք մը
ունենալու համար հանգանակութիւն մը ընել,
որուն ուրախ ենբ ըսելու թէ առատաձեռնօրէն
մասնակցեցան ներկաները եւ ժողովի ընթացքին
իսկ հանգանակութեան գումարը հասաւ վեց
հարիւր տոլարի: Որոշուեցաւ հանգանակութիւնը
շարունակել դուրսն ալ եւ այդ նպատակին
համար յատուկ յանձնախումբ մը ընտրուեցաւ:

Գանատահայ գաղութիս ականաւոր անդամ-
ներէն ազգային բարերար Տիար Լեւոն Պապաեան
գնահատելով մասնաճիւղիս այս ձեռնարկը, իր
սեփական միջոցներով երկու հողեր գնեց
վարժարանի կառուցման համար:

Կը հաւատանք թէ այս ազգօգուտ ձեռնարկը
յաջողութեամբ պիտի պսակուի եւ ՍԷնթ
Քէթրինզի Հայութիւնը իր սեփական վարժարանը
պիտի ունենայ նոր սերունդի հայացի դաստի-
արակութեան համար:

ԼՐԱՏՈՒ
ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻՆ

Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Գանատայի
թեմերուն Պատգամաւորական ժողովը գումար-
ուեցաւ Փետր. 17ին` Տ. Մատթէոս Քհ.
Մանիկեանի [...°]: Օրուան դիւանը ընտրուեցաւ
հետեւեալներէ. Տիարբ ԵղիշԷ Մուրատեան,
Ատենապետ եւ Ա. Ղ. Ալիքսանեան, Ատենադպիր:

ժողովը հետեւեալ որոշումներն ըրաւ.

1.- Կեդրոնական Հոգաբարձութիւն
ճանչնալ Թօրօնթոյի հոգաբարձութիւնը, որ
կարեւոր հարցերու առթիւ պիտի գումարէ
Թեմական ժողով` համաձայն եկեղեցւոյ
կանոնագրին:

2.- Պարտք դրուեցաւ Կեդրոնական
Հոգաբարձութեան եւ վիճակիս հովիւին`
խորհրդակցաբար պատրաստել Գանատահայ
թեմերու եկեղեցական պաշտամունքներուն
տարուան մը ժամանակացոյցը եւ զայն
զեկուցանել թեմերու հոգաբարձութեանց:

3.- Որոշուեցաւ Պսակի համար գանձել
նուազագոյն տասը տոլար, մկրտութեան
նուազագոյն հինգ տոլար եւ թաղման հոգե-
հանգստեան տուրբերը կամաւոր ընել:

4.- Անդամատուրքերու ճշդումը յետա-
ձգուեցաւ յաջորդ Թեմական ժողովին, երբ
վիճակները կազմակերպուած կըլլան եւ ժողո-
վուրդը կապուած եկեղեցիին: Այն ատեն կատար-
ուած գործերու համեմատութեամբ կը ճշդուի
եկեղեցւոյ զաւակներուն տալու տրամադրու-
թիւնն ու կարողութիւնը:

5.- Թեմերու հոգաբարձութեանց լիազօր-
ութիւն տրուեցաւ տեղական հասոյթներուն 25
առ հարիւրը գործածելու տեղական պէտբերու
եւ մնացածը յատկացնելու Կեդրոնի Գանձին:

6.- ժողովը որոշեց վիճակիս նորընտիր
հովիւ Տէր Մ. Քհ. Մանիկեանի յատկացնել
1800 տոլարի տարեթոշակ եւ ճանապարհածախք:
Տիար Մ. Պաղտասարեան, Գանատայի շրջանին
իբրեւ կրթական, բաղաբացիական, գաղթային
եւ ընկերային գործիչ, պիտի ստանայ 1500
տոլար տարեթոշակ եւ ճանապարհածախք: Պր.
Յ. Յակոբեան, շրջանի ընդհանուր Դպրապետ,
պիտի ստանայ 250 տոլար տարեթոշակ: Տիար
Պապաեան իր անձնական միջոցներով պիտի հոգայ
Դպրապետին թոշակը եւ ճանապարհածախքը:

7.- Հովիւը բոլոր թեմերու մէջ պիտի
կազմակերպէ եւ մարզէ դպրաց

- 13 - Ա ՐԱ Ր ԱՏ

խումբեր, որոնց ղեկավարութիւնը պիտի յանձ-
նուի Դպրապետին:

8.- Ընտրուեցաւ Տիար Լեւոն Պապաեան
վիճակիս երեսփոխան եւ լիազօրութիւն
տրուեցաւ իրեն Նիւ Եորքի շրջանէն չորս
անձեր եւս նշանակելու իբրեւ Գանատահայ
թեմերու երեսփոխաններ` Գանատահայոց ձայնը
ներկայացնելու Ամերիկահայ Առաջնորդական
Վիճակի յառաջիկայ Երեսփ. ժողովին:

9.- ժողովը որոշեց որ Առաջնորդարանի
արտօնութեամբ, Գանատայի թեմին կապուած
Ամերիկեան գաղութներու կրօնական մատակարար-
ութիւնն յանձնուի Տէր Մովսէս Քհ. Տէր
Ստեփանեանի կամ այլ եկեղեցականի մը, քանի
որ ներկայ հովիւը հազիւ կրնայ բաւարարել
Գանատայի Հայերուն կրօնական պէտքջերուն:

Պատգամաւորական ժողովը նկատի առաւ եւ
որոշումներ տուաւ նաեւ կարգ մը երկրորդական
հարցերու շուրջ:

Ներկայ պատգամաւորները միաձայնութեամբ
ընդհանուր գաղութի շնորհակալութիւնն յայտ-
նեցին Տիար Լեւոն Պապաեանի` իր եկեղեցա-
նուէր եւ ազգանուէր ջանքերուն ու զոհող-
ութեանց համար:

ՀԱՄԵՐԳՆԵՐ

ԹՕՐՕՆԹՕ.- Գանատահայ Միութեան երկսեռ
երգչախումբը, ղեկավարութեամբ Կոմիտասեան
երաժշտագէտ Պր. Երուանդ Սըլիեանի, պատրաստ-
ութիւններ կը տեսնէ կարգ մը համերգներ
տալու յառաջիկայ քանի մը շաբաթներու
ընթացջին:

ՀԱՆԴԷՍ - ԽՆՋՈՅՔ

ՀԷՄԻԼԹԸՆ.- Մարտ 24ին տեղի ունեցաւ
Հայ Կարմիր Խաչի ՀԷմիլթընի մասնաճիւղին
Հանդէս-Խնջոյբը: Եղան ատենախօսութիւններ,
երգեր եւ արտասանութիւններ: ՀԷմիլթընի
ազգայիններէն խուռն բազմութիւն մը ներկայ
էր այս օգտակար հաւաբոյթին:

ՏԽՐՈՒՆԻ

Մարտ 11 ին, թոբատապի հիւանդութենէ
մը, իր մահկանացուն կնբեց Կոլթի յարգուած
եւ ազգասէր ազգայիններէն Տիար Ղազար
Մարգարեան, բնիկ Վանեցի: Յուղարկաւորութեան
տխուր արարողութիւնը կատարուեցաւ Մարտ 14ին
եպիսկոպոսականաց եկեղեցիին մէջ` առաջնորդ-
ութեամբ եկեղեցիին երէց Քէնըն Սնէկըրի եւ
Գանատահայ թեմին հովիւ ՏԷր Մատթէոս Քհ.
ՄՍանիկեանի: Դամբանականներ խօսեցան Պ.
Օհանեան եւ Մ. Ասատուրեան:

Ծաղկեպսակներով եւ հեռագիրներով իրենց
ցաւակցութիւնը յայտնած Էին Գանատայի բոլոր
հայկական կազմակերպութիւնները, հեռաւոր
գաղութներու կազմակերպութիւններ եւ բազմա-
թիւ Հայ եւ օտար անձնաւորութիւններ:

Հանգուցեալը իր ետեւ կը թողու իր սգա-
կիր այրին, Տկ. Եղիսաբէթ Մարգարեան, իր
դուստրը Տկ. Արուսեակ ՏԷր Վարդանեան եւ
զաւակները Արտաշէս, Սուրէն եւ Վաղարշակ:

Արարատ եւ Հայորդիներու Միութիւնը իր
ցաւակցութիւնը կը յայտնէ եւ մխիթարութիւն
կը մաղթէ հանգուցեալի պարագաներուն:

Արդարներու յիշատակը թող օրհնեալ
ըլլայ:

ԾՆՈՒՆԴՆԵՐ

Գաղութին մէջ հետեւեալ ծնունդները
տեղի ունեցան:

Փետր. 28ին` Տէր եւ Տիկին Ա.
Ասատուրեաններու, ՀԷմիլթըն, ման» մը:

Մարտ 25ին` ՏԷր եւ Տիկին Յարութիւն
Սըլիեաններու, Թօրօնթօ, գահաժառանգ մը:

Նկատելի պարագայ մըն Է որ վերջին մէկ
երկու տարիները մանչերու շրջանն եղած Է
Գանատահայ գաղութին համար:

- 14 - Ա ՐԱ ՐՐ Ա Տ

ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ ԵՐԻՏ. ՄԻՈՒԹԻՒՆ

Գ. 3. Ե. Միութեան երկրորդ տարուան
Պատգամաւորական ժողովը տեղի ունեցաւ Մարտ
3ին Թօրօնթոյի Հայկական ակումբին մէջ:
ժողովը սկսելէԷ առաջ ընտրուեցան օրուան
դիւանին` ընկ. Կ. Մուրատեան, Ատենապետ,
Յ. Սողիկեան, քարտուղար: Դիւանը պատգամ-
աւորներու վաւերաթուղթերը բննելէ յետոյ
օրակարգի հարցերը քբննուեցան: Մասնաճիւղերու
տարուան մը գործունէութեան զեկուցումը
տուին եւ վերջն ալ կարացուեցաւ Կեդր.
Վարչութեան զեկուցումը, որով կը պարզուէր
թէ Միութիւնը յաջող եւ արդիւնաւոր տարի
մը բոլորած Էր:

Կեդր. Վարչութեան Գանձապահը տուաւ
գանձային հաշիւները, որը ցոյց կուտար թէ
ընթացիկ ծախբերը գոցուելէ յետոյ փոջրիկ
գումար մըն ալ կը մնար գանձին մէջ:

Նոր Կեդր. Վարչութիւնն ընտրուեցաւ
հետեւեալներէ. Կ. Մուրատեան` Ատենապետ,
Ս. Ասատուրեան` Ատենադպիր, Թօրօնթոյէն,
Յ. Սողիկեան` գանձապահ, ՀԷմիլթընէն, իսկ
Լ. Մուրատեան, ՀԷմիլթընէն, Հ. Մուրատեան,
Գ. Գալուստեան, Պրէնթֆօրտէն եւ Ք.
Պտուկեան, Թօրօնթոյէն՝` խորհրդականներ:

ժողովի փակումէն յետոյ բոլոր պատգամ-
աւորները հիւրասիրուեցան Թօրօնթոյի մասնա-
ճիւղին կողմէ պատրաստուած ճաշասեղանով
մը, որմԷ յետոյ ընկերները նորէն հրաւիր-
ուեցան ակումբ, ուր հաւաքուեցաւ ընկեր-
ներու ստուար խումբ մը եւ եղան զանազան
նիւթերու շուրջ խօսակցութիւններ, երգեր,
զուարճալի խաղեր: Յետոյ ներկաներու հրամ-
ցուեցաւ զովացուցիչներ:

Կը մաղթենք որ ուրիշ գաղութներու երի-
տասարդութիւնն ալ կազմակերպուի՝` զարգա-
ցնելու համար մեր նոր սերունդը թէ բարոյա-
պէս եւ թէ մտաւորապէս եւ փրկԷ զանոնք
այլասերումի անխուսափելի վտանգէն:

ԼՐԱՏՈՒ

Ծ. Խ. Յաջորդ թիւով պիտի հրատարակենբք
Գ. 3. Ե. Մ.ի կողմէ ղրկուած շահեկան jon-
ուած մը` Գանատահայ Երիտասարդաց Միութեան
Կոչումը վերտառութեամբ:

ՀԻՒՐԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ

Գանատայի Հայորդիներու Միութեան Պատ-
գամաւորական ժողովի առթիւ ՀԷմիլթընի Հայ
Կարմիր Խաչի եւ Պետական Կարմիր Խաչի տիկին-
ները պատրաստակամութիւն յայտնած են բարեաց-
ակամօրէն եւ ազնուօրէն հիւրասիրելու
ՀԷմիլթըն այցելող մեր պատանի պատգամաւոր-
ները եւ Ս. Զատկի առթիւ արձակուրդով եկող
Հայորդիները:

Մեր Հայորդիներէն Դաւիթ ժամկոչեան,
որ զանազան ժամանակներ յաջորդաբար բաւական
ծանր հիւանդութիւններ եւ ֆիզիբական տագնապ-
ներ անցուց, ներկայիս անկարող ըլլալով
ագարակ վերադառնալ` քանի մը շաբաթներէ ի
վեր կը հիւրասիրուի Տիկին Պտուկեանի կողմԷ,
Թօրօնթօ: Յարգելի տիկինը մեր Հայորդի-
ներուն աւելի լաւ ծանօթ Է Մայրիկ
Պտուկեան անունով:

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ

Գանատայի ազգայիններէն Տէր եւ Տիկին
Պապաեաններու նորակառոյց ամառանոցի շինու-
թիւնը վերջացած ըլլալով` տեղափոխութիւնը
պիտի կատարուի յաջորդ ամսուն: Ամառանոցի
բոլոր շէնքերը ճարտարապետական գեղեցիկ
հրաշակերտներ կը ներկայացնեն: Ամառանոցը
կը կոչուի Վիլլա Արմաւիր:

ԳՈՐԾԱՐԱՆ

Պապաեան Գորգի Առեւտրական տունը
Թօրօնթոյի մէջ վաթսուն հազար տոլարնոց
2Eup մը կը շինէ՝ իբրեւ գործարան գորգի
նորոգութեան եւ լուացքի: Տիար Պապաեան
առաւելապէս Հայ աշխատաւորներու կը յանձնէ
գործարանի գործերն ու ղեկավարութիւնը:

[Blank]
(Դատարկ|

[695]

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օրկան եւ ժամադրավայր Գանատայի Հայորդիներու Միութեան:
Կը հրատարակուի ամէն ամիս. բացի Յուլիս եւ Օգոստոս ամիս-
ներէն:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Գանատայի եւ Միացեալ Նահանգներու համար տարեկան մէկ
տոլար եւ բսանըհինգ սէնթ. արտասահմանի համար տարեկան մէկու-
կէս տոլար:

ՆՊԱՏԱԿԸ

Այս պատանեկան ամսաթերթին հիմնադիրներն ու աշխատակիցներն
են 11 - 18 տարեկան որբ Հայորդիներ, ցրուած գանատական ագա-
րակներու մէջ: Հրատարակութեան նպատակն Է Հայութենէ հեռու
եղող մեր այս թանկագին բեկորներուն հասնիլ ամսէ ամիս` իրենց
լեզուով ու իրենց գրչով եւ անոնց մէջ արծարծել թԷ ազգային եւ
թէ գանատացիական ոգին` համընթացօրէն: ԼԱՒ ՀԱՅԸ ԿՐՆԱՅ ՄԻԱՅՆ
ԼԱՒ ԳԱՆԱՏԱՑԻ ԸԼԼԱԼ:

ՆԻՒԹԱԿԱՆ
Թերթիս ընթացիկ ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդներու եւ
համակիրներու նիւթական օժանդակութեամբ եւ Տիար Լեւոն
Պապաեանի ամսական բսանըհինգ տոլարի նուիրատուութեամբ:

ՍՏԱՑԱԳԻՐ

Վարչութեանս ղրկուած բաժնեգիններու եւ այլ գումարներու
համար ստացագիր չենք ղրկեր, եւ սակայն, ամէն ամիս մասնաւոր
սիւնակով մը կը ծանուցանենք ստացուած գումարները` անուններով
միասին: Այդ կը նկատենք իբր ընկալագիր: Հին բաժանորդներ
վճարում ընելու պարագային տեղեկացնելու են այն անունն ու
հասցէն, որուն կը ղրկուի այս թերթը: Բաժնեգիննին դադրեցնել
փափաքողներ տեղեկացնելու են մեզ:

[ 696 |

uUUU

Օրկան Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան:

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ

ԹԵՐԹ

«© ARARAT MONTHLY ”
P. O. Box 184,
Hamilton, Ont.

CANADA.

))

Դ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ ԱՊՐԻԼ, 1929 ԹԻՒ 4.

&

[697]

))

>

[Blank]
(Դատարկ|

[ 698 ]

LA AAO Ud

Դ. ՏԱՐԻ ՀԷՄԻԼԹԸՆ

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ԱՊՐԻԼ, 1925

Մեծ սուգի ահաւոր ամինս Է Ապրիլը:
Մարդկային պատմութեան մեծագոյն ողբերգու -
թիւնը այդ ամսուն կատարուեցաւ տասնըչորս
տարիներ առաջ:

Այն տարին Թուրքն այլեւս իր ձեռքերն
ազատ գտաւ Հայն արմատօրէն բնաջնջելու եւ
քաղաքակրթութեան վերջին պատնԷշը Փոբր Ասիոյ
մէջ հիմնայատակ կործանելու: Իր ճիւաղային
ահռելի ծրագիրը գործադրութեան դրաւ Հայ
ազգի մտաւորական աւագանիէԷն սկսելով:

Հայութեան հսկայաբքայլ յառաջդիմութիւնը
բաղաբակրթական բոլոր մարզերուն մէջ` նախ-
անձի եւ ատելութեան մղձաւանջ մը եղած Էր
Թուրքին համար: Հայն ամէն բան ունէր. բարի,
գեղեցիկ եւ բարձր: Բիրտ ուժԷ զուրկ Էր եւ
այս վերջինը Թուրքին կալուածներուն մէջ
կիյնար:

Այն թուականէ ի վեր, երբ այդ բարբարոս
ազգը պատմութեան թատերաբեմին վրան երեւցաւ
ոչինչ տուաւ մարդկութեան. ընդհակառակը,
բակեց ու բանդեց ամէն ինչ, որ դարերու
բաղաբակրթութեան նուաճումն եղած En: Ու
այդ նուաճումը անյիշատակ ժամանակներէ ի
վեր ժառանգութիւնն եղած Էր Հայ ազգին՝
ֆիզիբապէս կենսունակ, տնտեսապէս ամուր եւ
մտքով պատկառելի: Ու այդ բարձր տուեալ -
ներով փարթամ Հայ ազգը Թուրբին աչքին մէջ
սուր փուշ մը եղած Էր: Թուրբին, որ միշտ ալ
բարին ատող եւ գեղեցիկը քանդող մը եղած En:

Ապրիլի ահաւոր հարուածը եւ անոր
յաջորդող մեծ եղեռնը Հայութիւնը հիմնա-

[ 699 |

ԱՊՐԻԼ, 1929 ԹԻՒ 4

յատակ սարսեց, ուժասպառ ըրաւ զայն, բայց
չի կրցաւ քանդել այդ հոյակապ ազգը:

Տարիներու հարց Է միայն անոր յաղթական
վերականգնումը, քանի ան իր երակներուն մէջ
կը պահէ ապրելու արժանիք ունեցող ազգերու
բոլոր առաքինութիւնները:

Իւրաքանչիւր կոտորուած կամ վերապրող
Հայու արգաւանդ պարտէզներէԷն բազմահազար,
նոր ծիլեր, նոր նոր Հայկակներ պիտի բող-
բոջին եւ անցեալի դառն փորձառութիւններով
խելահաս երկիւղածօրէն պիտի պահեն ցեղին
բոլոր առաքինութիւնները` անոր վրան աւել-
ցնելով նաեւ ՈՒԺԸ...

UnEp մեծ եղեռնէն աւանդ մնացած մեր
հարիւր հազարաւոր որբերու սրտերէն ներս,
բրբրեցէք ծալբերն անոնց, եւ ահա դուք
ոտնաձայնը պիտի լսէք ՎԱՂՈՒԱՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿԻՆ:

ՎԱՂՈՒԱՆ ԱԿՆՈՑՈՎ

Մեր Հայորդիները զանազան առիթներով
Գանատա բերուեցան հոգատար մարմնի մը բարի
հսկողութեան ներքջեւ:

Այդ մարմինը մեծ խնամք եւ զգոյշութիւն
ի գործ դրաւ որպէսզի այս երկիրն եկող այդ
բոլոր որբերը ֆիզիբքապէս եւ մտաւորապէս
ընտրուածներ ըլլան իրենց շրջանակի հազար-
աւորներու մԷջէն:

Գանատան, պատեհութիւններու այս մեծ եւ
բարգաւաճ երկիրը, իր անսահման կարելիու-
թիւններով բացուեցաւ Հայութեան այս բեկոր-
ներուն առջեւ` իրենց կեանբի թարմ շրջանին:
Եւ ասիկա մեծ բարեբախտութիւն մը եղաւ
Հայորդիներուն համար, երբ նկատի ունենանք
ուրիշ բազմահազար որբերու աննախանձելի

վիճակը:

-4-

Եւ սակայն, այն որբերը, իբրեւ զաւակ-
ներն Հայ ազգին, պարտականութիւններ ունին
իրենց ցեղին հանդէպ եւ Հայութիւնն ալ
պարտաւորութիւններ ունի կատարելիք անոնց
համար:

Գանատայի Հայորդիներու ապագայ ամբողջ-
ութիւնը վիճակագրական շօշափելի աղբիւր մը
պիտի ըլլայ թէ Գանատացիներու եւ թէ օտար-
ներու համար` երբ պէտք տեսնուի Հայ ազգի
արժանիքները ճշդելու: Ասկէ քսան տարի յետոյ
Հայութեան համակիրներն ու հակակիրները
իրենց նիւթ պիտի ընտրեն Հայորդիներու
հրաշալի նուաճումները կամ յոռի սայթաքում-
ները մեր ազգը ներկայացնելու համար`
հաստատելով թէ.

- Ահա Հայութեան ներկայացուցիչները,
անոնք խմբովին ընտրուած` Գանատա տարուեցան.
հոն իրենց տրուեցաւ ամէն տեսակ պատեհու-
թիւններ յառաջդիմելու եւ բարգաւաճելու
համար եւ ցոյց տալու իրենց ցեղին ինքնա-
յատուկ արժանիքները: Գանատայի նման ազատ
եւ անկաշկանդ երկրի մը մէջ անոնք այսքան
տարիներ ապրեցան: Այսօր դիտեցէբ զիրենբ,
քննեցէբք անոնց տնտեսական եւ բարոյական
վիճակը եւ Հայութեան ճշգրիտ արժանիքը պիտի
հասկնաք:

Մօտիկ ապագային եթէ մեր Հայորդիներէն
բոլորն ալ պարզ գործաւորներ դառնան, այն
ատեն անոնբ իրենց շրջանակին պիտի ծանօթա-
ցնեն ազգ մը, որ մարդամեբենաներ միայն
կրնայ արտադրել` զուրկ հանճարէ, զուրկ
նախաձեռնարկ nghE եւ զուրկ անհատական կամ
հաւաբական փառասիրութենԷ կամ հպարտութենէԷ:

Մեր Հայորդիները լրջօրէն ընբռնելու են
այս պարագան եւ Հայութիւնն ալ շատ մօտէն
հետաբրքրուելու Է ազգին այս բեկորներու
կեանբովը ու մեր այս պատանիներուն մԷջ
երեւցած բազմաթիւ ինքնայատուկ արժանիքջ-
ները քաջալերելու Է թէ բարոյապէս եւ թէ
նիւթապէս:

[700]

ԱՐԱՐԱՏ

Ապագային մեր Հայորդիներէն շատ բիչերը
կամ բնաւ գործարաններու թունաւոր մթնոլոր-
տին յառելու են իրենց աչքերը իբրեւ
ապրուստի միակ աղբիւր. ընդհակառակը անոնց
մէջ գտնուելու են բազմաթիւ բարգաւաճ ագարա-
կապաններ, արհեստաւորներ եւ մտաւորականներ:

Ու այն ատեն Հայ արժանիքի ճշմարիտ
մանրանկարը պիտի երեւայ մեր Հայորդիներու
ապագայ ամբողջութեան մԷջ:

Գ. Հ. ՄԻՈՒԹԵԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ
ՖՕՆՏԸ

Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը իր
վերջին Պատգամաւորական ժողովին մէջ որոշած
Է Կրթական Ֆօնտ մը բանալ եւ անով նիւթական
ծախքերը հոգալ այն Հայորդիներուն, որոնք
դպրոցական ասպարէզին մէջ որոշ յառաջդիմ-
ութիւններ ցոյց կուտան եւ կը փափաքին
բարձրագոյն կրթութիւն ստանալ:

Հայորդիներու այս առաջադրութիւնը թէ
գովելի Է եւ թէ յուզիչ: Մենթբ իրենց շարբ-
երուն մէջ կը տեսնենք այնպիսիներ, որոնբ
շուարումի մատնուած են մտածելով yt պէտք
Է ընդհատեն իրենց ուսման ասպարէզը նիւթ-
ական միջոցներու չգոյութեան պատճառաւ:
Այդ Հայորդիներու մտատանջութիւնը փարատելու
համար եւ անոնց ուսումնատենջ բաղձանքին
գոհացումն ապահովելու առաջադրութեամբ
Միութիւնը նախաձեռնարկ կըլլայ Կրթական
Ֆօնտին:

Արարատ գնահատելով Հայորդիներու
Միութեան այս իմաստուն բայլը, յաջորդ թիւէն
սկսեալ մասնաւոր սիւնակ մը պիտի բանայ
այս առթիւ եղած որեւէ նուիրատուութիւն,
մեծ կամ փոբր, հրատարակելու համար:

Կրթական այս ֆօնտը բոլորովին անկախ Է
Արարատի մատակարարութենէն եւ նուիրատու-
ներէն կը խնդրուի մասնաւորաբար շեշտել թէ
ղրկուած գումարը Կրթական Ֆօնտին համար Է:

ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ
ՄԻՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆԸ

Արարատի այս թիւը առաւելապէս Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան կեանքին եւ գործու-
նէութեան նուիրուած ըլլալուն` կարժէ այս
տողերով պատմականն ընել սոյն կազմակերպ-
ութեան, գիտնալով միեւնոյն ատեն թէ այս
մասին բաւական գրուած Է Արարատի Ա. Տարւոյ
բանի մը թիւերուն մէջ: Մեր այս պատմականը
թէ հետաբրբրական եւ թէ հաճելի պիտի ըլլայ
մանաւանդ այս ամսագրի նոր բաժանորդներուն
համար:

Հայորդիներու Միութիւնը իր առաջին
կազմակերպութիւնն ստացաւ 1924 նոյ. 11ին,
ճօրճթաունի Ագարակատան մէջ: Միութեան
անմիջական նպատակն եղաւ բախտակից Հայ որբ
մը որդեգրել եւ զայն պահել 3. Բ. Ը.
Միութեան որբանոցներէն մէկուն մէջ, ապա-
գային նոյն որբը Հայաստան ղրկուելու առաջա-
դրութեամբ: Այս նպատակի իրագործման համար
Հայորդիներն իրենց լումաներէն պիտի բերէին
հասարակաց գանձանակին եւ տարին մէկ օր ալ
իրենց ամբողջ ճաշագինը պիտի յատկացնէին
միեւնոյն առաջադրութեան:

Հայորդիներու այս անդրանիկ կազմակերպ-
ութիւնը կոչուեցաւ Հայ Կրտսերներու Կարմիր
Խաչ: Եւ որովհետեւ միեւնոյն ատեն Օնթարիօ
նահանգի բոլոր վարժարաններու մէջ բջէմփէյն
մը սկսած Էր Կրտսերներու Կարմիր Խաչի
Ակումբներ կազմակերպելու` թէ պատշաճ եւ
թէ բանաւոր նկատուեցաւ Հայորդիներու
Ակումբն ալ այդ մեծ կազմակերպութեան
կապելու:

Կեդրոնը կատարեալ ազատութիւն եւ ամէն
կերպ քաջալերանք ցոյց տուաւ մեր Ակումբին
եւ որբ մը պահելու մեր իմաստուն գաղափարը
նամակներով եւ պաշտօնաթերթի միջոցաւ թէ
գովելի եւ թէ Գանատացի փոբրիկներու համար
ալ օրինակելի հռչակեց:

[701]

ԱՐԱՐԱՏ

Տղայոց ոգեւորութիւնն անսահման Էր.
պարտականութիւն մը եւ բարձր գործ մը
կատարելու բովանդակ գիտակցութեամբ` անոնք
իրենց ձեռքին անցած լումաները, որքան ալ
nen, կը բերէին հասարակաց գանձանակը:
Իրենց տարեկից փոբրիկներ թերեւս անուշ-
եղէններու եւ այլ խաղալիքներու համար
ծախսէին. բայց Հայ որբը միայն գիտէ սԷնթ-
երու փրկարար դերը թշուառութիւն ամոքելու
նուիրական գործին մԷջ:

Հայորդիները անցեալ բանի մը տարուան
ընթացքին աւելի բան 300 տոլար ղրկեցին
Հ. Բ. Ը. Միութեան: Մասնակցեցան Պայքար
Օրաթերթի բացած հանգանակութեան` Երեւանի
համալսարանին ի նպաստ, Հայրենիք Օրաթերթի
հանգանակութեան` Լենինականի ԱղԷտեալներուն
ի նպաստ եւ Հէմիլթընի Ազգային Վարժարանին:

Այս ակումբը կազմուելէն տարի մը
յետոյ, նկատելով որ ճօրճթաունի սաները
հետզհետէ պիտի ցրուին Գանատական ագարակ-
ներ, հիմնուեցաւ Արարատ Ամսաթերթը` միու-
թիւն եւ կապ պահելու համար մէկզմէկու հետ
եւ միեւնոյն ատեն հայացի դաստիարակութիւնը
շարունակելու մեկնողներու մԷջ:

Հայորդիներու կազմակերպութիւնն առաջին
անգամ Հայորդիներու Միութիւն կոչուեցաւ
1925 Դեկտ. 7ին: Այդ թուականէն յետոյ
Հայորդիներու Կարմիր Խաչի Ակումբն եւս
շարունակեց ի զօրու մնալ:

Վերջին մէկուկէս տարիներու ընթացքին
Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը, իբրեւ
անմիջական արդիւնք տղայոց ցրուեալ վիճակին,
անկազմակերպ վիճակ մը ստացաւ: Եւ սակայն,
Միութեան Պատգամաւորական ժողովը գումար-
ուելով 1929 Մարտ 29ին եւ 31ին, Հայորդի-
ներու Միութիւնը դարձեալ կազմակերպուեցաւ,
Կեդր. Վարչութիւն մը ընտրուեցաւ եւ նոր
պահանջներու համաձայն Ծրագիր-Կանոնագիր
մը մշակուելով վաւերացուեցաւ

= 6: =

Պատգամաւորական ժողովին կողմԷ:
Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը
ներկայիս իր առջեւն ունի արդիւնաւոր
գործունէութեան ասպարէզ մը, եւ ամէն
կասկածԷ վեր Է որ ան Գանատահայ կեանքին
մէջ փայլուն դեր մը ունի կատարելիք:

ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ
ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎԻՆ
ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԸ

1929 ՄԱՐՏ 29 - 31

Գանատայի Հայորդիներու անդրանիկ Պատ-
գամաւորական ժողովը տեղի ունեցաւ ՀԷմիլթընի
Ազգային Վարժարանի սրահին մէջ: Առաջին
հաւաբոյթը, Մարտ 29ին, նախապատրաստական
հանգամանք մը ունեցաւ եւ ներկայ էին
տասնըչորս Հայորդիներ:

Հայորդիներու Միութեան Պատուոյ Նախա-
գահը, Տիար Լեւոն Պապաեան sh կրնալով
ներկայ գտնուիլ` իր համակրանքն ու խրա-
խուսիչ մաղթանքներն հաղորդուեցան ժողովին:

Դիւանը ընտրուեցաւ հետեւեալներէ.
Օննիկ Մելքոնեան, Ատենապետ եւ Միհրան
ճգնաւորեան` Ատենադպիր: ժողովի ղեկավար-
ութիւնը թողուեցաւ Պր. Ա. Ալիքսանեանի:

Պր. Ալիքսանեան պատմականն ըրաւ Միութ-
եան եւ թելադրեց ժողովը, որպէսզի ընդհանուր
հաշուեհարդարի մը ենթարկԷ անցեալի գործու-
նէութիւնը, որ թէեւ անկազմակերպ եւ բաւական
թերի, եւ սակայն արդիւնքն եղած Էր երկար եւ
բուռն ջանքերու:

Որպէսզի Գանատայի Հայորդիներու Միու-
թիւնը ալ աւելի օգտակար եւ արդիւնաւոր
ապագայ մը ունենայ` Պատգամաւորական ժողովին
կը մնար Ծրագիր - Կանոնագիր մը պատրաստել
եւ Հայորդիներու Միութիւնը պաշտօնական եւ
կազմակերպական կանոնաւոր հիմերու վրայ
դնել:

Ծրագիր Կանոնագրի պատրաստութեան համար
յանձնախումբ մը ընտրուեցաւ հետեւեալներէ.

[702]

ԱՐԱՐԱՏ

Պ. Ա. Ալիքսանեան, Միհրան ճգնաւորեան,
Համբարձում Մանուկեան եւ Օննիկ Շանկաեան:

Յաջորդ ժողովի օրակարգը պատրաստուեցաւ
եւ խորհրդակցութիւններ կատարուեցան միու-
թիւնը հետաքրքրող բոլոր հարցերու շուրջ,
որոնց վերջնական որոշումը յետաձգուեցաւ
յաջորդ ժողովին:

Բ. ԺՈՂՈՎ

Գանատայի Հայորդիներու Պատգամաւորական
ժողովի երկրորդ նիստը տեղի ունեցաւ Մարտ
31ին` դարձեալ Ազգ. Վարժարանի սրահին մէջ:
Արժ. Տէր Մատթէոս Քհ. Մանիկեան, Գանատահայ
թեմերու հովիւը, իր ներկայութեամբ պատուած
էր Հայորդիները:

Տէր Հօր աղօթքով ժողովը բացուեցաւ:

ՕՐԱԿԱՐԳ
1.- Ընթերցում, քննութիւն եւ վաւերա-

ցում Ծրագիր Կանոնագրի:
2.- Արարատի հաշուետուութիւն:

3.- Կրթական հարց:

4.- նիւթական միջոցներ:

5.- Այլեւայլք:

1.- Կարդացուելէ եւ յօդուած առ jon-

ուած խորհրդակցութեան առարկայ դարձնելէԷ
վերջ ժողովը միաձայնութեամբ վաւերացուց
Միութեան Ծրագիր Կանոնագիրը եւ որոշուեցաւ
զայն նոյնութեամբ հրատարակել Արարատի
մէջ` Հայերէն եւ Անգլիերէն լեզուներով:

2.- Արարատի հաշուետուութիւնը ըլլալով
յայտնուեցաւ թէ թերթը պատրաստ ունի [...7]
տոլար ընթացիկ ծախքերը փակելու համար, 54
տոլար մրցանակներու եւայլն եւ 18 տոլար ալ
պարտք: Որոշուեցաւ այդ հաշուետուութիւնը
համառօտակի հրատարակել Արարատի մէջ ի հետա-
Քրբրութիւն թերթին

Bees ԱՐԱՐԱՏ

բաժանորդներուն, բարեկամներուն եւ համա-
կիրներուն:

Արարատի տեղեկատուութենէն պարզուեցաւ
թէ աւելի բան երեք հարիւր բաժանորդներ մէկ
մէկ տարուան բաժնեգին չեն վճարած: ժողովը
որոշեց որ ընտրելի Կեդրոնական Վարչութիւնը
յատուկ շրջաբերականով մը յիշեցնէ նախկին
բաժանորդներու այդ պարտքը:

ժողովը պարտք դրաւ Արարատի Վարչութեան
եւ Կեդրոնական ժողովին որպէսզի պաշտօնական
դիմումներ ընեն եւ կազմակերպութիւններու
աջակցութիւնն ապահովեն Արարատի տարածման
համար:

3.- Վարիչ Տնօրէնին եւ Կեդր. Վարչութ-
եան յանձնարարուեցաւ կարելի բոլոր
բարոյական եւ նիւթական օժանդակութիւնն
ի սպաս դնել այն Հայորդիներուն, որոնբ
կուզեն բարձրագոյն կրթութեանց հետեւիլ:
Որոշուեցաւ Արարատի մէջ կրթական ֆընտի
հանգանակութիւն մը բանալ` հաւանական
ծախքերը գոցելու համար:

Այս առթիւ պէտբը շեշտուեցաւ Իւնայթըտ
Չըրչի բարեացակամութիւնն ու բարոյական
գործակցութիւնը ապահովել եթէ կարելի ըլլայ:

4.- Նկատելով որ Գանատայի Հայորդի-
ներու Միութիւնը իր զանազան առաջադրու-
թիւնները արդիւնաւոր կերպով յաջողցնելու
համար նիւթական միջոցներու պէտք պիտի
ունենայ` ընտրելի Կեդր. Վարչութիւնը լիա-
զօրուեցաւ ուրիշ կազմակերպութեանց նման
ձեռնարկներ ընել` ինչպէս հացկերոյթ,
ներկայացում, նուագահանդէս կամ աճուրդ-
վիճակահանութիւն:

5.- Այն Հայորդիները, որոնք վճարումով
կաշխատին` պիտի բաժանորդագրուին Արարատին`
տարեկան մԷկ տոլար վճարելով:

6.- Արարատի մէջ Էջ մը յատկացնել
Գանատահայ Երիտասարդաց Միութեան:

Պատգամաւորական ժողովը միաձայնութեամբ
որոշեց Հայորդիներու Միութեան հրապարակային

շնորհակալութիւնը յայտնել Արարատի միջոցաւ`
հետեւեալներուն.

Տիար Լեւոն Պապաեանի` իր հայրական
հոգածութեանց եւ տարիներէ ի վեր իր ցոյց
տուած նիւթական եւ բարոյական զոհողութեանց
եւ բաջալերանբքին համար:

Հայ Կարմիր Խաչին` որ միշտ բաջալերած
Է Հայորդիները, խրախուսած Է զանոնք իրենց
ձեռնարկներուն մէջ, եւ անվերապահօրէն
օժանդակած Է թէ նիւթապէս եւ թէ բարոյապէս:

Հ. 3. Դաշնակցութեան կոմիտէներուն,
որոնք գիտնալով անգամ թէ Գանատայի Հայ-
որդիներու Միութիւնը բոլորովին անկուսակ-
ցական կազմակերպութիւն մըն Է, իրենց
բարոյական օժանդակութիւնը չեն խնայած
Միութեան օրկանն եղող Արարատին տարածումը
քաջալերելու:

Արարատի գործակալներուն, որոնք անձ-
նուէր կերպով ջանացած են օժանդակել թերթին:

Արարատի բաժանորդներուն եւ համակիր-
ներուն, որոնք Հայութեան ամէն խաւերուն եւ
ամէն կուսակցութեանց կը պատկանին եւ թերթը
կը բաջալերեն գիտնալով անոր անկուսակցական
հանգամանքը:

7.- Կեդրոնական Վարչութիւնն
ընտրուեցաւ հետեւեալներէ. Պր. Ա. 1.
Ալիքսանեան` Վարիչ Տնօրէն եւ Վազգէն
Զատիկեան, ՄամբրԷ Շիրինեան, Յակոբ
Յակոբեան, Խաչիկ Գարաճեան, Հայկազ
Մեսրոպեան, Վահէ Ալիքսանեան եւ Միհրան
ճգնաւորեան:

Արժ. Տէր Մատթէոս Քհ. Մանիկեան,
ժողովին հիւրը, ուղերձով մը բաջալերեց
Միութիւնը, խրախուսեց զայն կատարուելիք
բոլոր ձեռնարկներուն մէջ եւ խոստացաւ իր
հայրական օժանդակութիւնը չի խնայել Հայ-
որդիներու հանդէպ:

8.- Կեդր. Վարչութիւնը պիտի հրաւիրէ
յաջորդ Պատգ. կամ Հայորդիներու Ընդհ.
ժողովը:

- 8 - ԱՐԱՐԱՏ

ԾՐԱԳԻՐ - ԿԱՆՈՆԱԳԻՐ
ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՄԻՈՒԹԵԱՆ
Հիմնուած 1924 նոյեմ. 11ին

ՆԱԽԱԲԱՆ

Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը
կազմակերպուեցաւ 1924 նոյեմբեր 11ին` եւ
նախապէս գործեց հայ Կրտսերներու Կարմիր
Խաչի Ակումբ անուան տակ: Այս Ակումբը 1925
Դեկտ. 7ին վերակազմուեցաւ իբրեւ Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւն եւ պահեց իր Կարմիր
Խաչի Ակումբը:

Սոյն Ծրագիր Կանոնագիրը վաւերացուեցաւ
Միութեան Պատգամաւորական ժողովին կողմԷ`
1929 Մարտ 31ին:

ՆՇԱՆԱԲԱՆ

Գանատայի Հայորդիներու նշանաբանն Է`
ԲԱՐՁՐԱՑԻՐ եւ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՐ:

Իբրեւ Գանատայի բնակիչներ` սիրել ու
յարգել տեղական օրէնքները, սովրիլ եւ
իւրացնել Գանատական բարձր իտէալները եւ
յառաջդիմել լաւագոյն բաղաբացիներ ըլլալու
համար:

Իբրեւ Հայ ազգին հարազատ զաւակները՝`
պահել ու պահպանել Հայ ոգին, սիրել ու
յարգել հայկական աւանդութիւնները, Հայ
արժանիքը բարձրացնել խօսբով, գործով եւ
նկարագրով:

Հաւատարիմ մնալ Հայ ազգային իտէսալ -
ներուն:

Ապրիլ թէ իբրեւ արժանաւոր Հայեր եւ
թէ իբրեւ արժանաւոր Գանատացիներ:

Հաւատարիմ հպատակն ըլլալ Նորին Վեհա-
փառութիւն ճօրճ Ե. Թագաւորին:

Սիրել ու յարգել Բրիտանական դրօշակը:

ԾՐԱԳԻՐ

1.- Կապ պահել ագարակներու մեր
եղբայրներուն հետ` թղթակցութիւններով եւ
շրջաբերականներով:

2.- Հրատարակել Արարատ Ամսաթերթը՝`
իբրեւ Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
Օռկանը:

3.- Տղայոց օժանդակել` նպաստաւոր
պայմաններու տակ ագարակային գործեր գտնելու
համար:

4.- Այն Հայորդիները, որոնք բնական
ձիրքերով օժտուած են, բաջալերել եւ անոնց
համար կարելի պատեհութիւնն ստեղծել` իրենց
ձիրբերը մշակելու:

5.- Քաջալերել եւ կարելի բարոյական եւ
նիւթական միջոցներն ստեղծել այն Հայորդի-
ներուն համար, որոնբ արժանիբ ցոյց կուտան
եւ կը փափաթին բարձրագոյն կրթութիւն
ստանալ:

6.- Նախաձեռնութեան եւ անձնական պա-
տասխանատուութեան ոգին քաջալերել Հայորդի-
ներու մէջ:

7.- Մրցումներ եւ մրցանակներ հաստատել
տղայոց հայացի, մտաւոր եւ ֆիզիբական յառաջ-
դիմութեանց զարկ տալու համար:

8.- Տարին անգամ մը Դաշտային Օր մը
հաստատել եւ տղայոց համար պատեհութիւն
ստեղծել մէկզմԷկ տեսնելու եւ դաշտային
մրցումներ ունենալու:

9.- Միութեան կարելի սահմաններուն մէջ
օժանդակել Գանատահայ գաղութի ազգային օգտա-
կար ձեռնարկներուն:

ՎԱՐՉԱԿԱՆ

10.- Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
գործերը կը վարուին Կեդրոնական Վարչութեան
կողմէ, որ կընտրուի տարին անգամ մը:

11.- Տիար Լեւոն Պապաեան Պատուոյ
Նախագահն Է Հայորդիներու Միութեան եւ Կեդր.
Վարչութեան:

12.- Պր. Ա. Ղ. Ալիքսանեան Վարիչ
Տնօրէնն Է Գանատայի Հայորդիներու Միութեան:
13.- Միութեան Պատգմ. կամ Ընդհ.

ժողովը կընտրէ Կեդր. Վարչութիւնը:

14.- Հայորդիներու ցրուած ըլլալու
հանգամանքը նկատի ունենալով` Կեդր. Վարչու-
թիւնը լիազօրութիւն ունի տարին անգամ մը
Պատգամաւորական

- 9 -

կամ Ընդհանուր ժողովը հրաւիրելու` ըստ
պարագաներու: Երկու ժողովներուն ալ հրաւէրը
ղրկուելու Է առնուազն ամիս մը առաջ: Եւ
երկու ժողովներուն ալ ներկաներու թիւը
օրինական կը նկատուի:

15.- Կեդր. Վարչութիւնը կը բաղկանայ
Վարիչ Տնօրէնէն եւ եօթը ՀայորդիներԷ:

16.- Վարչութիւնը կընտրէ իր դիւանը.
Ատենապետ, Ատենադպիր եւ Գանձապահ:

17.- Վարիչ Տնօրէնը կը ղեկավարէ Միու-
թիւնը, կը խմբագրէ Արարատը եւ Պատուոյ
Նախագահին բացակայութեան կը վարէ Ընդհա-
նուր եւ Պատգամաւորական ժողովները:

18.- Վարիչ Տնօրէնը կը վարէ Կեդր.
Վարչութեան ժողովները մինչեւ այն ատեն,
երբ Ատենապետը կրնայ առանձինն զայն ընել:

19.- Վարիչ Տնօրէնը կը ղեկավարէ
Միութեան գործերը, բայց բուէ չունի ոչ մէկ
ժողովի մԷջ:

20.- Ատենապետը բուէի իրաւունք չունի,
բայց բուէներու հաւասարութեան պարագային
անոր ձայնը վճռական կըլլայ:

21.- Ատենադպիրը կը պահէ ժողովներու
արձանագրութիւնները:

22.- Գանատայի Հայորդիներու Ընդհա-
նուր, Պատգամաւորական եւ Կեդր. Վարչութեան
ժողովներու արձանագրութիւններէն որոշում-
ներու բաժինը կը հրատարակուի Արարատի մէջ`
բոլոր Հայորդիները եւ Միութեան բարեկամ-
ներն ու քաջալերողները տեղեակ պահելու
միութեան գործերուն:

23.- ժամանակ առ ժամանակ Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան կատարած գործերու
համարատուութիւնը պիտի ըլլայ Արարատի
միջոցաւ:

24.- Կեդր. Վարչութեան ժողովներուն
ներկայ գտնուող որեւէ Հայորդի բուէի
իրաւունք ունի:

25.- Կեդր. Վարչութեան ժողովներուն
ներկայ չի կրնար գտնուող անդամ մը իրաւունք
ունի իր ձայնը փոխանցել ներկայ եղողի մը:

[705]

ԱՐԱՐԱՏ

ՆԻՒԹԱԿԱՆ

26.- Կեդր. Վարչութիւնը միջոցներ
կըստեղծԷ Միութեան նիւթական ծախբերը
փակելու համար:

27.- Գանձապահը կը պահէ Միութեան
հաշիւները եւ կը ներկայացնէ Վարչական,
Ընդհանուր եւ Պատգամաւորական ժողովներուն:

ՄԻՈՒԹԵԱՆ ՕՌԿԱՆԸ

28.- Արարատ ամսաթերթը Միութեան
օռկանն Է, որուն պիտի աշխատակցին Գանատայի
Հայորդիները:

29.- Թերթը պիտի ղեկավարուի եւ խմբա-
գրուի Պր. Ա. Ղ. Ալիքսանեանի տնօրէնութ-
եամբ:

30.- Արարատ պիտի ենթարկուի Հայորդի-
ներու Միութեան Խնամակալութեան անմիջական
հսկողութեան:

31.- Խնամակալութիւնը միայն պիտի վճռԷ
թերթին շարունակման կամ դադարման վերա-
բերեալ որեւԷ հարց:

32.- Արարատի վարչութիւնը պատասխանա-
տու Է Խնամակալութեան եւ թերթին վերաբերեալ
որեւէ հիմնական խնդիրներու շուրջ դիմելու
Է այդ մարմնոյն:

33.- Արարատի գործերն ու աշխատանքը
կը վճարուին` եթէ թերթին պիւտճէն բաւարարէ.
այլապէս ոչ Գանատայի Հայորդիներու Միու-
թիւնը եւ ոչ ալ Խնամակալութիւնը որեւէ
պատասխանատուութիւն պիտի չունենան:

34.- Արարատի Վարչութիւնը լայն իրաւա-
սութիւններ ունի թերթը պատշաճ կերպով ղեկա-
վարելու:

35.- Թերթը ամսաթերթ մընէ, բայց տարին
տասը թիւ միայն պիտի հրատարակուի:

36.- Արարատի տարեկան բաժնեգինն է
Ամերիկայի եւ Գանատայի համար մԷկ տոլար եւ
25 սէնթ, իսկ արտասահմանի համար` մէկուկէս
տոլար:

37.- Թերթը Հայորդիներու պիտի ղրկուի
կանոնաւոր կերպով:

- 10 -
ԽՆԱՄԱԿԱԼՈՒԹԻՒՆ

Տիար Լեւոն Պապաեան եւ Պր. Ա. Ղ.
Ալիքսանեան կրնան գաղութի բանի մը ականաւոր
Հայերը հետաբրբրել Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան հանդէպ եւ անոնցմԷ կազմել Խնա-
մակալութիւն up:

38.- Խնամակալութիւնը պիտի կոչուի՝
Խնամակալութիւն Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան:

39.- Խնամակալութիւնը գերագոյն հովա-
նաւորութիւն պիտի ունենայ Միութեան վրայ
եւ իրաւունք ունի ցուցմունքներ եւ թելա-
դրութիւններ ընելու:

40.- Խնամակալութիւնը պատշաճ եւ օրի-
նաւոր եղանակներով կրնայ Հողային ընկեր-
ութիւն մը կազմել եւ ագարակ կամ ագարակ-
ներ ապահովել Հայորդիներու համար:

41.- Խնամակալութեան գործունէութիւնն
ու հաշիւները պիտի տեղեկագրուին Արարատի
մէջ:

42.- Խնամակալութիւնը իրաւունք ունի
Հայորդիներու Միութեան գործունէութիւնն
ու հաշիւները ինչպէս նաեւ Արարատի ելեւ-
մուտքը քննելու առնուազն տարին անգամ մը:

43.- Խնամակալութիւնը կընտրէ իր
դիւանը եւ կը վարէ իր գործերը:

ԱՅԼԵՒԱՅԼՔ

44.- Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը
անկուսակցական Է եւ բացարձակապէս անկախ
որեւէ կուսակցական կազմակերպութենէ:

45.- Միութեան անդամները կրնան ան-
դամակցիլ որեւէ կուսակցութեան կամ կազմա-
կերպութեան, բայց իրաւունք չունին Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան ժողովներու կամ
գործունէութեանց ընթացքին որեւԷ կուսակ-
ցութեան բրոբականտը ընելու:

46.- Միութիւնը որեւԷ կերպով խաչա-
ձեւելու կամ հակասելու չԷ Գանատահայ
Երիտասարդաց Միութեան գործունէութիւնը,

[706]

ԱՐԱՐԱՏ

որովհետեւ յիշեալ կազմակերպութիւնը կոչուած
Է օգտակար դեր մը կատարելու Գանատահայ
նոր սերունդին եւ ագարակներու ցրուած
Հայորդիներու միջեւ:

47.- Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը
որեւէ պարագայի տակ իր գործակցութիւնն ու
բաջալերանքն ի սպաս դնելու Է Գանատահայ
Երիտասարդաց Միութեան որեւԷ ձեռնարկներուն:

48.- Նկատելով որ Գանատայի Իւնայթըտ
Չըրչը ագարակներ ցրուած անչափահաս Հայորդի-
ներու վերին հոգատար մարմինն Է` Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւնը ամէն ջանք եւ
զգոյշութիւն ընելու Է, որպէսզի որեւէ կերպ-
ով յիշեալ եկեղեցւոյ հովանաւոր մարմնոյն
գործունէութիւնը չի խաչաձեւուի կամ չի
խանգարուի:

49.- Միութիւնը իր կարելի միջոցներով
ջանալու Է թիւրիմացութիւններ կամ որեւէ
անհամաձայնութիւն բարեկամօրէն կանխելու
Հայորդիներու հոգատար մարմնոյն եւ թէ ուրիշ
կազմակերպութիւններու հանդէպ:

50.- Գանատայի Հայորդիներու Միութեան
նպատակն Է բարեկամներ շինել ամէն տեղ եւ
ամէն պարագայի տակ:

ԿԱՆՈՆԱԳՐԻ ՓՈՓՈԽՈՒՄ

51.- Սոյն Ծրագիր-Կանոնագիրը վերա-
կազմուած եւ վաւերացուած Է Գանատայի Հայ-
որդիներու Միութեան Պատգամաւորական ժողովին
YnnuE~ 1929 Մարտ 31ին եւ առանցքը պիտի
ըլլայ Միութեան գործունէութեանց:

52.- Միութեան Ընդհանուր կամ Պատգամ-
աւորական ժողովը միայն իրաւասութիւն ունի
այս Ծրագիր-Կանոնագիրը բարեփոխելու կամ
ընդարձակելու:

53.- Որեւէ փոփոխութիւն վաւերական
պիտի նկատուի մի միայն յիշեալ ժողովներու
երկու երրորդին կամ աւելի բուէներով:

ՎԵՐՋ

- 11 -
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՐԹԱԿԱՆ ՖՕՆՏԸ

Գանատայի Հայորդիներու Միութեան վեր-
ջին Պատգամաւորական ժողովը նկատի ունենալով
որ Հայորդիներու ստուար թիւ մը նախակրթ-
արանները լրացնելով հետզհետէ Բարձրագոյն
Կրթութիւն ստանալու կը պատրաստուին, որոշեց
Կրթական Ֆօնտ մը սկսիլ` կրթական ասպարէզի
մէջ ձիրբերով օժտուած եւ յառաջդիմելու
ընդունակ Հայորդիներու նիւթական պէտքջերը
հոգալու համար:

Նկատելով որ Հայորդիներու Միութիւնը
առանձինն ոչինչ կրնայ ընել իր այս նպատակին
մէջ, պարտբ կը նկատենք այս տողերով յայտ-
արարելու թէ մեր յաջողութիւնը մեծագոյն
չափով արդիւնքը պիտի ըլլայ այն բաջալերանբ-
ին, զոր կը յուսանք գտնել Արարատի ընթեր-
ցողներէն եւ մեզ քաջալերել ուզող բոլոր
Հայերէն:

Մեր կրթական ֆօնտի միջոցներով պիտի
մատակարարենք ուսման եւ ապրուստի ծախքերը
Հայ Սբուլ կամ Գոլէճ յաճախող մեր եղբայր-
ներուն, ինչպէս նաեւ մեր այն տղայոց, որոնք
բնատուր ձիրքեր ունին այս կամ այն արհեստին
կամ արուեստին մԷջ յաջողելու:

Մենք չենք փափաբքիր որ բոլոր Հայորդի-
ներս ալ գործաւորներ ըլլանբ, ոչ ալ կը
կարծենք թէ մեզմԷ բոլորս ալ պիտի կրնանք
ագարակապաններ ըլլալ: Ընդունելով մէկտեղ
թէ հողի աշխատանքը լաւագոյն զբաղումն Է
ամէԷնուս համար ալ, եւ սակայն այժմէն կը
տեսնենք թէ մեր շարքերուն մէջ կը գտնուին
տղաք, որոնք հաւանաբար պիտի ձախողին հողա-
գործութեան մէջ, բայց իրենց բնական ձգտում-
ներու եւ ձիրքերու շնորհիւ պիտի կրնան
մէկ մէկ յաջողութիւններ ըլլալ` եթէ պէտք
եղած բաջալերանբքն ու նիւթական ձեռնտուու-
թիւնը կարենան գտնել:

Գանատայի Հայորդիներուս Միութեան
ծրագիրը պիտի ըլլայ մեր Կրթական Ֆօնտի

[707]

ԱՐԱՐԱՏ

բոլոր ծախքերը փոխատուութեան ձեւով
գործածել` օժանդակութիւն ստացող տղայոց
մէջ անձնական պատասխանատուութեան ոգին եւ
անհատական արժանապատուութեան զգացումն իր
բարձրութեան մէջ պահելու համար:

Կրթական ֆօնտի համար Արարատի մԷջ բաց-
ուելիք նուիրատուութիւններէն զատ Հայորդի-
ներս պիտի սարբենք նաեւ գաղութային hwuntu-
ներ, ներկայացումներ եւ վիճակահանութիւն-
ներ:

ԱմսԷ ամիս մեր պաշտօնաթերթին մէջ
հաշուետուութիւնը պիտի ընենք այս ֆօնտին
եւ Արարատի ու Հայորդիներու Միութեան բարե-
կամները տեղեակ պիտի պահենք մեր կրթական
եւ այլ բոլոր գործերուն:

Հայորդիներուս Միութիւնը նկատելով որ
տղայոց մեծագոյն հատուածը դեռ Իւնայթըտ
Չըրչ ավ ԳԷնէտայի հովանաւորութեան ներբեւ
կը գտնուի, որոշած ենք ամէն գնով այդ
պատկառելի մարմնոյն բարեացակամութիւնն
ապահովել Հայորդիներու թէ կրթական եւ թէ
ուրիշ գործառնութեանց հանդէպ: Եւ վստահ
ենք թէ Իւնայթըտ Չըրչը իր բարոյական բաջա-
լերանբը պիտի չի զլանայ մեզ հանդէպ` անգամ
մը որ համոզուի մեր ձեռնարկի օգտակարութեան
եւ մեր անվերապահ նուիրումին:

Գանատայի Հայորդիներս խանդավառութեամբ
մը փարած ենբ մեր Պատգամաւորական ժողովի
բոլոր որոշումներուն եւ մանաւանդ մեր
Կրթական Ֆօնտին եւ լիայոյս ենք թէ յաջողու-
թիւնը պիտի ըլլայ մեր միակ գրաւականը, եւ
ատիկա արժանաւոր արդիւնբը` մեր վայելած
բաջալերանքին:

ԴԻՒԱՆ
ԳԱՆ. ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՄԻՈՒԹԵԱՆ

Ատենադպիր
ՎԱԶԳԷՆ ԶԱՏԻԿԵԱՆ

Ատենապետ
ՀԱՅԿԱԶ ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ

= 2720

ՀԱՄԱՌՕՏ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ
ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԹԵՐԹԻ

Հայորդիներու այս պատանեկան օռկանը
իր չորրորդ տարեշրջանին մէջ կը գտնուի:
Թերեւս շատ բիչ թերթեր նորահասներու կողմէ
հիմնուած եւ այսքան կրցած են ապրիլ Հայ
կեանքին մէջ: Արարատի այս յարատեւութիւնը
գլխաւորաբար կը պարտինք Տիար Լեւոն
Պապաեանի եւ մեր բազմաթիւ բաժանորդ համա-
կիրներու բաջալերանքին:

Չորս տարիներ առաջ դժուարին պայման-
ներու տակ սկսանք հրատարակել այս փոքրիկ
թերթը, մինչեւ որ Հայորդիներու հայրախնամ
բարեկամը, Տիար Պապաեան իր նիւթական գնա-
հատելի նուիրատուութիւններով քաջալերեց եւ
խանդավառեց մեզ Արարատը կանոնաւորապէս
հրատարակելու եւ զայն ԱգարակատունԷն դուրս
եւս տարածելու:

Հայերէն Գրամեբենայ մը եւ առաջին տպա-
գրող գործիքը Հայորդիներուն նուիրեց՝
առաջինին վճարելով 175 եւ երկրորդին ալ
225 տոլար: Ի վերջոյ տպագրող գործիքը
Հայերէնի համար անգործնական գտնելով` Տիար
Պապաեան դարձեալ վեհանձնօրէն ընդառաջ գնաց
մեր պէտբին եւ տպագրական երկրորդ մեքենայ
մը նուիրեց 425 տոլարի ծախքով:

Դարձեալ Տիար Պապաեանի միջոցաւ Նիւ
Եորբաբնակ Պր. Օ. Տօնէլեան հետաբքրքրուելով
Գանատայի Հայորդիներով եւ Արարատով, մեզի
նուիրեց 150 տոլարնոց մեքենայ մը` բաժա-
նորդներու հասցէներու տպագրութեանը ամսէԷ
ամիս կատարելու համար:

Այս առթիւ անկարելի Է չի գնահատել
նաեւ Հայ Կարմիր Խաչի մասնաճիւղերուն,
Հայրենիք Օրաթերթի բազմաթիւ գործակալ -
ներուն, Գանատահայ Միութեան անդամներուն,
Հ. Յ. Դաշնակցութեան բազմաթիւ կոմիտէներուն
եւ մեր անհամար համակիրներուն անվերապահ եւ
գործնական քաջալ երանքը` Արարատը տարածելու
եւ յարատեւութիւնն ապահովելու համար:

[708]

ԱՐԱՐԱՏ

Անցեալ չորս տարիներու տեւողութեան
ընթացքին թերթը բաւական դժուարութիւններ
ունեցաւ. մանաւանդ վերջին երկու տարի-
ներուն, երբ Հայորդիներու ստուար խումբ
մը չի կար տպագրական եւ ուրիշ գործերուն
օգնելու համար:

Թերթը ճօրճթաունէն փոխադրուելէն յետոյ
բաժանորդներու մէջ ալ գտնուեցան շատեր,
որոնք այլեւս չուզեցին իրենց բաջալերանքը
շարունակել: Եղան անհատներ ալ, որոնք այս
կամ այն կուսակցական նախասիրութենէն առաջ-
նորդուած եւ տեսնելով թէ ուրիշ հոսանքի
պատկանողներ կը բաջալերեն Արարատը, մեր
ձեռնարկը կուսակցական ազդեցութիւն կրելու
անհեթեթ կասկածԷ մղուած թէ իրենք դադրե-
ցուցին իրենց համակրանքը եւ թէ իրենց
համամիտներուն ալ նոյնն ընել թելադրեցին:

Նիւթական դժուարին պարագաներու ներքեւ
եւ երբ այլեւս Արարատը դադրեցնելու անհրա-
ժեշտութեան առջեւ գտանք ինբջզինքնիս` այս
անգամ եւս Պր. Լեւոն Պապաեան իր սովորական
վեհանձնութեամբ եւ առատաձեռնութեամբ կացու-
թիւնը փրկեց` մօտէն համոզուած ըլլալով
Արարատի օգտակարութեան:

Ի հետաքրքրութիւն Արարատի եւ Հայորդի-
ներու բարեկամներուն, հոս համառօտ կերպով
կը ներկայացնենք թերթին երկամեան հաշուե-
կշիռը:

ՄՈՒՏՔ
ճօրճթաունի երկամեայ շրջանէն պատ-

րաստ գումար` պարտք մնացած 168
տոլարի բաժնեգիններու դիմաց`

փոխանցուած. ան ո ce Se Ses ere case 142.00
Տօնէլեան UnNLEnN...............286. 43.00
Ննահիկեան UnLEn...............-..6- 100.00
Պապաեան UNLEN........ eee ee eee eee 325.00

ԶանազաններԷ նուէր եւ բաժնեգիններ. 605.25

- 13 - ԱՐԱՐԱՏ

Զանազան Տպ. Gnndtn............. 11.50
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՄՈՒՏՔ........ 1226.50
ԵԼՔ

ճանապարհածախք GLLU.............. 38.00
Հին պարտք... eee eee eee ee ee eee 19.70
Սթէնսիլ Poewnh..............-66- 76.30
ԿԷսթէթնըր UGLwu.............2.-. 131.00
Անգլ. GnwdtGpGlwj................ 78.00
Կարի գործիք եւ 2hp2.............. 27.50
Յաւելում Հասց. Մեբենայ.......... 45.00
Ձեւակներ եւ տպգր. ծախք.......... 74.00
WNo2UwNNLNP....... cee eee eee wees 287.60

Պահարան, նամակագլուխ եւ
տպագրական ծախք... ԱԱ ԱԱ ԱԱԱԱԱԱ 27.00
OED 26d WSEAS SN Shoe 184.00
Ungwuwyutn............ eee ee eee 46.00
UJLGLWILP... eee ee ee eee eee eee 28.40
ՊԱ UN ee 60 20a Sica tees ahs, Seep Aes 18.30
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ GLE......... 1080.80
Պատրաստ AnLuwp.......... 2. eee eee 145.70
1226.50

Մեր ունեցած պատրաստ գումարին 54
տոլարը Հայորդիներու տրուելիք մրցանակներու
համար են, որով մեր ընթացիկ ծախքերուն
համար ունինք 91.70 տոլար:

Մեր հին բաժանորդներէն աւելի բան երեք
հարիւրը Արարատն ստացած են տարի մը եւս եւ
զայն չեն վճարած. եթէ կարելի ըլլայ այս
գումարը գանձել, այն ատեն մեր թերթը նիւթա-
պէս բաւական ամուր դիրքի մը մէջ պիտի
գտնուի եւ Արարատի Վարչութիւնը պիտի
կարենայ թէ լաւագոյն ծառայութիւն տալ եւ
թէ նիւթական հասոյթի մէկ մասը յատկացնել
Հայորդիներու Կրթական Ֆօնտին:

Վարչութիւնս կակնկալէԷ աւելի յուսալից
շրջան մը թերթին համար եւ ատիկա կարելի
պիտի ըլլայ Հայորդիներու եւ մանաւանդ
բարեկամներու անվերապահ գործակցութեամբ:

ՀՈՂԱՅԻՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹԻՒՆ

Հայորդիները լաւագոյն պայմաններու
ներբեւ ագարակներու մէջ պահելու համար եւ
զանոնք համագործակցութեան վարժեցնելու
դիտաւորութեամբ` ծրագիր մը կայ հողային
բաժնետիրական ընկերութիւն մը հիմնել եւ
մէկ կամ աւելի ագարակներ գնելով տղայոց
տրամադրութեան ներքեւ դնել:

Կազմուելիք դրամագլուխով գնուելիք
ագարակը պիտի ըլլայ կեդրոնը մեր Հայորդի-
ներուն: Կանխազգուշութիւն պիտի ըլլայ
որպէսզի ագարակը գիւղական Հայ Սբուլէ մը
հեռու չըլլայ: Նախակրթարանն աւարտող այն
Հայորդիները, որոնք ուսումնատենչ հակումներ
ունին, պիտի ապրին ագարակին մէջ եւ պիտի
շարունակեն իրենց ուսումը:

Ագարակը պիտի ունենայ կաթնատնտեսական,
հաւաբուծական եւ մեղուաբուծական մասեր,
ինչպէս նաեւ բանջարանոց, որթաստան եւ
զանազան պտղամշակութեան բաժանումներ:

Ձեռընհաս Հայորդի մը վերատեսուչը պիտի
ըլլայ ագարակին եւ իր անմիջական հսկողութ-
եան ներբեւ պիտի աշխատին Հայորդիներ` իւրա-
բանչիւրը պատասխանատու ըլլալով որոշ ճիւղ-
երու: Դպրոցական Հայորդիներն եւս իրենց
աշխատանքը պիտի ունենան: Բոլոր ճիւղերու
մատակարարութիւնը պիտի կատարուի անջատօրէն
եւ պատասխանատու իւրաքանչիւր Հայորդի իր
ստացած սովորական ամսավճարԷն զատ պիտի
ստանայ նաեւ հասոյթի որոշ տասանորդ մը:

Հայորդիներէն միոյն մայրը կամ մօտիկ
մէկ պարագան Գանատա բերուելով ագարակի
տնական եւ խոհանոցային գործերը անոր պիտի
յանձնուի:

Հողային այս ձեռնարկը կատարեալ առեւ -
տրական հիմերու վրայ հաստատուած պիտի ըլլայ
եւ բաժնեթուղթեր պիտի հրատարակուին հինգ
կամ տասը

- 14 -

տոլարնոց, որոնց պիտի բաժանորդագրուին
Հայորդիները եւ մեծագոյն մէկ բաժինն ալ
պիտի դրուի հրապարակ եւ Հայ հասարակութեան
հրաւէր պիտի ըլլայ բաժանորդագրուելու:

ՏարուէԷ տարի ընդհանուր հաշուեհարդար
պիտի ըլլայ ագարակի ելեւմուտբը ճշդելու
համար եւ որեւԷ շահ պիտի բաժնուի բաժանորդ-
ներու միջեւ` համաձայն իրենց բաժնեթուղթ-
երու բանակին:

Կատարուած առաջին ձեռնարկը երբ յաջող-
ութիւն մը ըլլայ, այն ատեն Հողային ընկեր-
ութիւնը աւելի մեծ համեմատութիւններով
նոր բաժնեթուղթեր եւս հրապարակ պիտի հանԷ
եւ Հայորդիներուն պիտի յանձնէ բազմաթիւ
նոր ագարակներ շահարկելու համար եւ մանա-
ւանդ քաղաքներու մէջ ալ կեդրոններ պիտի
հաստատէ ագարակներու բերքերն սպառելու:

Կազմուելիք հողային ընկերութիւնը իր
ծրագիրներն ու գործունէութիւնը պիտի ներ-
դաշնակԷ Գանատայի առեւտրական եւ շահարկութ-
եանց օրէնքներուն հետ, իր բաժնեթուղթերու
բանակին եւ պաշտպանութեան համար օրէնքի
պահանջած երաշխաւորութիւնները պիտի տայ
եւ պիտի գործէ կատարեալ առեւտրական հաս-
կացողութեամբ:

Այս առթիւ շահեկան պիտի ըլլար կարծիբ-
ներ ու տեսութիւններ, ինչպէս նաեւ թելա-
դրութիւններ ստանալ փորձառու եւ խելահաս
անձնաւորութիւններէ:

Հողային ընկերութիւն մը կազմելու այս
նախնական ծրագիրը երբ կարելի ըլլայ մօտիկ
ապագային գործադրութեան դնել` վստահ ենք
թէ Գանատայի եւ Ամերիկայի մէջ բազմաթիւ
հայրենակիցներ պիտի բաժանորդագրուին հրա-
պարակ դրուելիք բաժնեթուղթերուն եւ աննախ-
ընթաց այս ձեռնարկը ամէն կողմէ անվերապահ
քաջալերանքի եւ խանդավառ գուրգուրանքի
առարկայ պիտի ըլլայ:

Այս մասին պիտի գրենք դարձեալ:

[710]

ԱՐԱՐԱՏ

ՎԱՐՉԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎ

Հայորդիներու Միութեան Կեդրոնական
Վարչութիւնն իր առաջին ժողովն ունեցաւ
Ապրիլ 14ին: Վարչութեան դիւանը ընտրուեցաւ
հետեւեալ ներէ. Հայկազ Մեսրոպեան` Ատենապետ,
Վազգէն Զատիկեան` Ատենադպիր, Միհրան
ճգնաւորեան` Գանձապահ եւ Խաչիկ Գարաճեան,
Սամբրէ Շիրինեան, ՎահԷ Ալիքսանեան եւ
Յակոբ Յակոբեան` խորհրդականք:

ժողովը որոշեց հետեւեալները.

Ա.- Վարչութեան ժողովները նամակներով
ծանուցանել ագարակներ եւ այլ տեղեր գտնուող
անդամներուն եւ գոնէ բանի մը օր առաջ
զանոնք տեղեակ պահել ժողովներու թուականին:

Բ.- Հայ Կարմիր Խաչի Կեդր. Վարչութեան
խրախուսական նամակը, Պատգամաւորական
ժողովին ուղղուած եւ ուշ հասած, կարդաց-
ուելով` որոշուեցաւ յատուկ նամակով մը
պատասխանել եւ շնորհակալութիւն յայտնել:

Գ.- Տպագրուած նամակագլուխներ ունենալ
Միութեան թուղթերուն վրայ, պահարաններ
տպագրել եւ Միութեան կնիքը շինել տալ:

Դ.- Կրթական Ֆօնտին համար վիճակահան-
ութիւն մը սարքջել:

Ե.- Յարաբերիլ կազմակերպութիւններու
հետ եւ անոնց բաջալերանբքն ապահովել:

ԾԱՆՕԹՈՒԹԻՒՆ

Արարատի այս թիւը բոլորովին Հայորդի-
ներու Միութեան գործունէութեանց նուիրուած
ըլլալով` բոլոր լուրերն ու յօդուածները
պիտի հրատարակուին յաջորդիւ:

Անցեալ թիւի լուրերու բաժնին մէջ վրի-
պակ մը կար. Դաւիթ Ժամկոչեան առողջական
պատճառներով Թօրօնթօ կը մնայ եւ Իւնայթըտ
Չըրչը շաբաթական վեց տոլար կը վճարէ յիշեալ
Հայորդիին պօրտին համար:

[Blank]
(Դատարկ|

[711]

Ww — =,
—~ = = os

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օրկան եւ ժամադրավայր Գանատայի Հայորդիներու Միութեան:
Կը հրատարակուի ամէն ամիս` բացի Յուլիս եւ Օգոստոս ամիս-
ներէն:

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Գանատայի եւ Միացեալ Նահանգներու համար տարեկան տասը
թիւերու համար մէկ տոլար եւ քսանըհինգ սէնթ եւ արտասահմանի
համար` մէկուկէս տոլար:

ՆՊԱՏԱԿԸ
Այս պատանեկան թերթին հիմնադիրներն ու աշխատակիցներն են
որբ Հայորդիներ, ցրուած գանատական ագարակներու մէջ: Թերթիս
նպատակն Է Հայութենէ հեռու եղող մեր այս թանկագին բեկոր-
ներուն հասնիլ ամսէ ամիս իրենց լեզուով ու իրենց գրչով,
անոնց միջեւ կապ պահել, եւ անոնց մէջ արծարծել ու վառ պահել
ազգային մաբուր ոգի մը եւ բաղաբացիական լայն ըմբռնում:

ՆԻՒԹԱԿԱՆ

Թերթիս ընթացիկ ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդներու եւ
համակիրներու օժանդակութեամբ եւ Տիար Լեւոն Պապաեանի ամսական
բսանըհինգ տոլարի նուիրատուութեամբը:

Վարչութեանս ղրկուած գումարներուն համար մասնաւոր ստացա-
գիր չենք ղրկեր եւ սակայն ամսէ ամիս Արարատին մէջ կը ծանու-
ցանենք ստացուած գումարները` ղրկողներու անուններով միասին:
Ատիկա կը նկատենջ իբրեւ ընկալագիր:

Բաժնեգին նորոգելու պարագային տեղեկագրուելու Է այն հաս-
ցէն, որուն թերթը կը ղրկուի: Հասցէի փոփոխութիւն եւ
բաժանորդագրութիւննին դադրեցնել ուզողներ տեղեկացնելու են
վարչութեանս:

Արարատի բաժանորդներն եւ քաջալերողները կրնան որեւէ
թելադրութիւններ ընել թերթին բարելաւման եւ յառաջդիմութեան ի
նպաստ:

[712]

ee ef ee ee af aS Se ee tS

Ա ՄՍ Ա ԹԵ ՐՐ Թ

Օռկան Գանատայի “ARARAT MONTHLY” .- The
Հայորդիներու Միութեան only Armenian publication
in British North America.

ՏՆՕՐԷՆ ԽՄԲԱԳԻՐ ADDRESS. - Ararat Monthly

Post Office Box 184,

Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ HAMILTON, ONT. CANADA.

EWA VAVAVEVAVAVAVTEVAEVAVAVAS

Դ. ՏԱՐԻ , 1929 ՀԷՄԻԼԹԸՆ

EWAVAWA

WWW AN

VS
.

CN

WAAAY So

;
)

x
((

[713]

[Blank]
(Դատարկ|

[714]

LAS SCA ULAS

ՕՌԿԱՆ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ՄԻՈՒԹԵԱՆ

Դ. ՏԱՐԻ

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 1929

ՀԷՄԻԼԹԸՆ,

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆՆԵՐ
ՀԱՅՈՐԴԻՆԵՐՈՒ ԿՐԹԱԿԱՆ ՖՕՆՏԸ

Արարատի ներկայ թիւով կը հրատարակուի
մասնաւոր ծանօթութիւններ Հայորդիներու
Կրթական Ֆօնտի մասին եւ ցուցակ մը մինչեւ
հիմայ այդ նպատակին շուրջ եղած նուիրա-
տուութեանց:

Ուշագրաւ Է տեսնել թէ գործի սկսող եւ
վճարում ստացող Հայորդիներ զգալի առատա-
ձեռնութեամբ մը մասնակցած են իրենց կողմէ
նախաձեռնուած այս գեղեցիկ շարժումին, ինչ
որ ցայտուն ապացոյց մըն Է թէ ինքնօգնութեան
եւ իրարօգնութեան սկզբունքները շատ լաւ
կերպով կը հասկնան մեր այս նորաբողբոջ
երիտասարդները: Ագարակներ գտնուող եւ
վճարումով աշխատող Հայորդիներէն շատեր
դեռ տեղեկութիւն չունին այս ֆօնտին մասին
եւ հաւանաբար անոնք ալ իրենց համեստ
բաժինը պիտի բերեն այս գեղեցիկ ձեռնարկին.
ու մենք պիտի կրնանք Արարատի յաջորդ
թիւով աւելի ցայտուն կերպով ցուցադրել
Հայորդիներու գիտակից եւ զոհաբերող ոգին:

Այս ֆօնտին առաջին արդիւնքներն իսկ
քաջալերիչ են եւ ամԷն վստահութիւն կը ներ-
շնչեն թէ ձեռնարկը կատարեալ յաջողութիւն
մը մը պիտի ըլլայ եւ բաջալերուի ամէն
կողմԷ:

Այս տարի բարձրագոյն վարժարաններ
յաճախող 12 Հայորդիներ ունինք. նոյնքան ալ

[715]

ԹԻՒ 5 - 7

այս տարի նախակրթարաններԷէ շրջանաւարտ պիտի
ըլլան եւ Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը
ինբզինբը պիտի գտնէ բաւական ընդարձակ
պատասխանատուութեան մը ներքեւ` այդ
ուսանող ընկերներու դպրոցական, զգեստեղէնի
եւ այլ պէտքերը նիւթապէս բաւարարելով:

Ու մենբ վստահ ենք թէ պէտքն ու պատաս-
խանատուութիւնը որբան մեծնան, Հայորդի-
ներու Միութեան եռանդը նոյն համեմատութեամբ
ալ պիտի բազմապատկուի, եւ պիտի բաջալերուի
նաեւ թԷ Արարատի ընթերցողներէն եւ թէ բոլոր
ՀայերԷ:

ԱԿԱՄԱՅ ԴԱԴԱՐ ՄԸ

Անտեսելով այլազան դժուարութիւններ եւ
աննպաստ պարագաներ, Արարատի հրատարակու-
թիւնը անխափանօրէն եւ կարելի կանոնաւոր-
ութեամբ մը շարունակուած Է չորս տարիներէ
ի վեր:

Այս տարի սակայն, գործնական բոլորովին
անկախ պայմաններու ներբեւ կարելի չեղաւ
թերթիս Մայիս եւ Յունիս ամիսներու թիւերը
իրենց ժամանակին լոյս ընծայել: Այսպէս,
նկատի ունենալով որ Արարատ արդէն ամառուան
Յուլիս եւ Օգոստոս ամիսներուն եւս չի
հրատարակուիր, թերթը բաւական երկար դադար
մըն էր որ ունեցաւ: Արարատի վարչութեան
համար բոլորովին անկարելի Էր այս անբաղձալի
պարագան կանխել:

-4-

Բայց կը յուսանք թէ թերթիս բոլոր
բաժանորդներն ու բաջալերողները համակրալից
բարեացակամութեամբ մը միայն նկատի պիտի
ունենան այս լուրջ պարագան, պիտի չի դատա-
պարտեն Արարատի շուրջ կատարուած ջանքերը
երկար դադարի մը համար եւ պիտի շարունակեն
իրենց անվերապահ բաջալերանքն ու օժանդակ-
ութիւնը:

Որքան որ ալ մեր պայմանները անբաւարար
են եւ Արարատի նիւթական աղբիւրները
անխանդավառիչ, եւ թափուած ջանքերը տեսա-
կանօրէն մեծ մեծ արդիւնքներով չեն արդարա-
նար, եւ սակայն, ձեռնարկին բարոյական
հանգամանքը նկատի ունենալով, դեռ եւս
հրամայական կը գտնենք Արարատի հրատարակու-
թիւնը, որ պէտբ Է շարունակուի, բաջալերուի
եւ ամրապնդուի Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան հետ եւ միշտ անոր ներշնչարանն
ըլլայ:

Ու այս առթիւ, Արարատի Վարչութիւնը
կը փափաքի վստահացնել թերթիս ազնիւ բաժան-
որդները թէ, կարելի բոլոր միջոցներ պիտի
գործածուին Արարատի հրատարակութիւնը կանոն-
աւոր կերպով շարունակելու որովհետեւ համոզ-
ուած ենք թէ հայացի առաքելութիւն մը կայ
կատարելիք Գանատայի մեր տարագիր Հայորդի-
ներուն համար եւ Արարատ այդ առաքելութեան
առաջապահի դերն Է որ ստանձնած Է:

ԻՄԱՍՏԱԿՆԵՐՆ ԱԼ ԿԸ ԽՕՍԻՆ

Հայորդիներու Միութեան վերջին Վարչա-
կան ժողովներուն մէջ խորհրդածութեան առար-
կայ դարձած Է մԷկ երկու տարէց պատանիներու
հեգնական վերաբերումը դէպի Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւնը եւ անոր գործունէ-
ութիւնը: Այս երիտասարդ պատանիները զանազան
առիթներով արտայայտուած եւ անուղղակի ու
բօղարկուած միջոցներով ջանացած են մեր
Հայորդիներու վստահութիւնը ջլատել Միութեան

[716]

ԱՐԱՐԱՏ

ձեռնարկներու ապագայ յաջողութեան մասին`
պատճառաբանելով թէ գաղութը տակաւ առ տակաւ
իր բաջալերանբն ու տաք վերաբերումը պիտի
նուազեցնէ Հայորդիներու Միութեան շուրջ`
եթէ ան ուղղակի հովանաւորութիւնը չի վայելէ
զօրաւոր կազմակերպութեան մը: ԹԷ արդէն
մեծերու կողմէ եղած շատ մը ձեռնարկներ կը
ձախողին ուր մնաց պատանեկան տկար կազմա-
կերպութեան մը նպատակներն ու ծրագիրները,
եւլն, եւլն:

Իմաստակներու պատճառաբանութիւններ են
ասոնք եւ բոլորովին անհիմն: Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւնը չի կրնար որեւէ
մասնաւոր կազմակերպութեան մը յարիլ, կամ
հովանաւորութիւնը փնտռել, բանի որ արդէն
կը բաջալերուի եւ կը հովանաւորուի հայութ-
եան բոլոր խաւերէն:

Մեր Հայորդիները որեւԷ պարագայի տակ
իրենց վստահութիւնն ու եռանդը պիտի sh
կորսնցնեն զանազան տարօրինակ իմաստակներու
թելադրանբով` բանի որ գիտեն թէ այդպիսիներ
Հայորդիներու Միութեան մէջ չեն եւ որեւէ
առթիւ գործնական հետաքրքրութիւն ցոյց չեն
տուած դէպի մեր ագարակներու ցրուեալ բեկոր-
ները:

Գանատայի նորահաս Հայութիւնը մէկ բանի
հատ միայն կը հաշուէԷ այս տիպին պատկանող-
ները, որոնք միայն սովոր են իրենց անձին
մասին խօսիլ եւ իրենց դատարկ խորհուրդ-
ներուն կարեւորութիւն տալ, եւ անոնք չեն
Mo հասարակաց կարծիքը կը ներկայա-
ց :

ՅԵՏՆԵԱԼ ԲԱԺՆԵԳԻՆՆԵՐ

Աւելի քան երեք հարիւր բաժանորդներ
դեռ տարուան մը բաժնեգին կը պարտին Արարատ-
hu: Արդեօք ամենայն հայոց Կավռօշապետի՞ն
յանձնելու ենբ մեր յետնեալ հաշիւներու
գանձումը:

255.5
ԲԱԺՆՈՒԱԾՆԵՐ ԶԻՐԱՐ ԿԸ ԳՏՆԵՆ

Գանատայի Հայորդիներէն Պօղոս Նորիկեան
վերջերս իր հայրը, հօրեղբայրը, pnjnn եւ
բազմաթիւ մօտիկ ազգականները գտաւ վիպական-
օրէն տարօրինակ պայմաններու ներքեւ:

ՀԷմիլթընի ՀԷրըլտ եւ Թօրօնթոյի Սթար
Անգլիական թերթերու տեղեկագիրներ իրենց
պատկան թերթերուն մէջ երկարօրէն պատմու -
թիւնն ըրին բաժնուածներուն մէկզմէկ գտնելու
մասին եւ լուսանկարներն հրատարակեցին
Պօղոսին, իր հօրը եւ հօրեղբօրը: Երկու
թերթերն ալ տարօրինակօրէն տարբեր մանրա-
մասնութիւններով տուած են իրենց պատմու-
թիւնները: Արարատի թղթակիցն ալ իր լսած
ու հասկցած ձեւով պիտի պատմԷ հարազատներու

երջանիկ իրարհանդիպումը:

Զինադադարին յաջորդող ամիսներու
ընթացքին հայկական իշխանութիւններ տենդագին
աշխատանք կը թափէին փողոցներ թափառող եւ
Թուրբերու տուներ գտնուող Հայ որբերը
հաւաքելու որբանոցներու մէջ: Որբախոյզներ
ղրկուած Էին ամէն կողմ ազգային այս
կենսական գործը առաջ տանելու եւ հազարաւոր-
ներ փրկուած Էին անօթութենէ կամ թրքբութենէ:

Օրին մէկն ալ եօթը տարեկան տղեկ մը
կը բերուի որբանոց. որբախոյզ մը զայն
գտած Էր Թուրքի մը տունէն` ուրիշներու
ցուցմունքին համաձայն: Տղեկը բառ մըն ալ
Հայերէն չի գիտեր: Որբանոցի վերատեսուչը,
բարի ու ազնիւ մէկը, ի զուր կաշխատի տղուն
անունը, մականունը եւ ծնողաց անունները
հասկնալ. նոյնիսկ անկարելի կըլլայ գիտնալ
թէ ան ուրտեղացի Էր: Բարի վերատեսուչը
այլեւս ուրիշ միջոց չի տեսնելով` ուրիշ
հարիւրաւոր որբերու հանդէպ ունեցած վերա-
բերումը ցոյց կուտայ` ուսերը շարժելով.

[717]

ԱՐԱՐԱՏ

տղեկին անունը Պօղոս կարձանագրէ եւ մակ-
անունն ալ Նորեկեան` նոր եկած ըլլալուն
համար: Ծննդավայրն ալ Մարաշ. չԷ՞ որ տղան
Հայերէն չի կրնար խօսիլ:

Տարիներ կանցնին: Փոքրիկն Պօղոս որբա-
նոցէ կը փոխադրուի. բաղաբէ բաղաբ կը
տարուի. Պօլիս, Կիպրոս, Իզմիր, Գորֆու:
Եւ վերջապէս, 1923ին Գանատա կը բերուի
յիսուն Հայ որբերու հետ եւ ճօրճթաունի
Հայորդիներու Ագարակատունը կը հաստատուի:

Ագարակատան մԷջ երկու տարի մնալէ
յետոյ Խնամատարութեան որոշումով, Պօղոս
եւս իրեն բաղդակից որբերու հետ գանատական
ագարակ մը կը ղրկուի, յետոյ ուրիշ մը, եւ
ուրիշ մը: Շատ դժուար չըլլար անոր համար
հասկնալու թէ ագարակային աշխատանքի հանդէպ
իր մէջ բնածին որեւէ ձիրք չկար եւ այդ
պատճառաւ բաւական դժուարութեանց առջեւ
գտնուեցաւ փոխադարձ անհասկացողութիւններու
պատճառաւ :

Այս գարունին, Հայորդիներուն խնամա-
տարութիւնը պաշտօնագրով մը զինքը կարձակէԷ
իր հովանաւորութենէն: Պօղոս հաճոյքով կը
նետուի իր առջեւ բացուած նոր եւ ազատ
ասպարէզին մէջ. վերջապէս ինքն իրեն պատաս-
խանատու ըլլալը եւ կեանքի պայքարին անհատ-
ական միջոցներով ու դատողութեամբ դիմա-
գրաւելը իր տարիքն ունեցող ամէն պատանիի
ալ լաւագոյն բաղձանքն Է:

Քանի մը տեղեր գործ գտնել եւ աշխատելԷ
յետոյ մօտաւորապէս երկու ամիս առաջ այս
Հայորդին բուռն բաղձանք կըզգայ Ամերիկա,
այսինքն Միացեալ Նահանգներ երթալու.
մասնաւորաբար Տիթրոյթ: Տղուն նիւթական
չափազանց անձուկ վիճակը եւ գաղթային
արգելքները նկատի ունենալով` բարեկամներ,
որոնց մէջ նաեւ Պր. Ալիքսանեան, կը թելա-
դրեն իրեն անապահով

236 =

արկածախնդրութիւններէ հեռու մնալ եւ տեւ-
ական աշխատանք մը գտնելով սպասել պատեհ
առիթներու:

Տրուած խորհուրդները բանաւոր կը թուին
Պօղոսին, եւ սակայն ան չի կրնար իր մէջ
ծնունդ առած տեսակ մը անծանօթ եւ անդիմա-
դրելի բաղձանբքին յաղթել: Եւ օրին մէկն ալ
ինբզինջը կը գտնէ ճամբորդատար ինքնաշարժի
մը մէջ, որ Տիթրոյթ կը մեկնէր: Սահմանա-
գլխի գաղթային պաշտօնեաները որեւԷ հարցա-
քննութիւն չեն ընէր եւ ոչ ալ կարգիլեն
անոր Միացեալ Նահանգներ մտնելը:

Մեր Հայորդին ինբջզինբը կը գտնէ
Տիթրոյթի փողոցներուն մէջ` գրպանն առանց
դրամի, առանց բարեկամի, առանց մասնաւոր
հասցէի, կամ ծանօթի, եւ բոլորովին անտեղեակ
այդ խոշոր բաղաբի թաղամասերուն: Գոնէ
Հայերու գտնուած թաղը գիտնար...

Անցորդներուն կը հարցնէ թէ Հայերն ուր
կը բնակին եւ անոնցմէ շատերէն անորոշ
պատասխաններ կըստանայ: Վերջապէս ոստիկանի
մը կը հարցնէ Հայոց թաղին մասին եւ պէտք
եղած ուղղութիւնը կըստանայ. բաղաբին միւս
ծայրն երթալ պէտք Է հայրենակիցներ տեսնելու
համար եւ հանրակառբի համար դրամ չունի:
Երկար թափառումներէ յետոյ վերջապէս իր
ուզած թաղամասը կը հասնի. Հայկական դէմքեր
կը տեսնէ հոս ու հոն: Մարդ մը դէմը կելլէ.
Հայու կը նմանի. ուշադրութեամբ իրեն կը
նայի, զինբ վերէն վար լաւ մը կը բննէ եւ
կանցնի: Այդ անծանօթը սակայն ատեն ատեն
ետ կը դառնայ, դարձեալ իրեն կը նայի եւ
վերջապէս ուրիշ փողոցի մը մէջ կը դառնայ:

Ուշ ատեն Է արդէն երբ Պօղոս Հայերու
սրճարան մը կը մտնԷ: Հոն կերպով մը քանի
մը Հայեր կը հետաբրքրուին իր մասին եւ երբ
յայտնի կըլլայ իրեն անորոշ եւ դժուարին
վիճակը, երիտասարդ հայրենակից մը կը
հրաւիրէ զինբ գիշերելու համար այն պանդոկը,

[718]

ԱՐԱՐԱՏ

ուր կաշխատի` վստահացնելով թէ պանդոկապետը
շատ բարի Հայ մըն Է եւ իրեն պէս մէկը,
մանաւանդ որբ մը, սիրով պիտի հիւրասիրուի
հոն մինչեւ լաւ գործ մը գտնուիլը:

Ու Պօղոս կառաջնորդուի այն անձին
պանդոկը, որ փողոցին մէջ իրեն հանդիպած
եւ զինքն ալ ուշադրութեամբ քննած Էր:
Աշխատաւորը կերակուրներ կապսպրէ, տղան լաւ
մը կը կշտացնԷ եւ ննջասենեակը կառաջնորդԷ:
Պանդոկապետը երբ կը լսէ թէ նորեկ պատանիի
մը հիւրասիրութիւն տրուած Է, տարօրինակ
հետաքրքրութիւն մը կըզգայ եւ անմիջապէս
սենեակը կերթայ զայն տեսնելու եւ տղան կը
գտնէ խոր քունի մէջ: Անբացատրելի զգացում
մը զինք երկար ատեն կըստիպԷ քնացող պատանին
դիտելու: Տարօրինակ համակրանք մը եւ բուռն
սէր մը կըզգայ անոր հանդէպ:

Քանի մը օրեր կանցնին: Պանդոկապետն
ամԷն անգամ որ ժամանակ կունենայ, կը կանչԷ
Պօղոսը եւ կը խօսի անոր հետ ու տեսակ մը
հաճոյք կըզգայ անոր հետ ունեցած իր խօսակ-
ցութենէն: Կը հարցաքննէ զայն. Պօղոս
Նորեկեան, Մարաշցի: Ինքը Կեսարացի, sh
կրնար բացատրել թէ ինչո՞ւ այդքան պէտք Է
հետաբրքբրուի այդ տղուն մասին եւ միշտ ալ
իր սրտին խորը պահանջ պիտի զգայ զայն իր
աչքէն չի հեռացնելու եւ իր մտածման առարկան
դարձնելու:

Պր. Յովսէփ Մաղաբեան, այս Է պանդոկա-
պետին անունը, իր տիկնոջ կը պատմէ այս տար-
օրինակ հիւրին մասին.

- Կին, կըսէ ան, չեմ գիտեր ինչու
համար տարօրինակ սէր մը կըզգամ այս տղուն
հանդէպ. Բիւզանդնիս ալ եթէ ողջ ըլլար հիմա
ճիշտ անոր տարիքը պիտի ունենար:

Տիկինը, ի բնէ փափկասիրտ, կը յուզուի
եւ չի կրնար իր արցունքները զսպել: Կը
բերեն իրենց զաւկին

Peay fae

Բիւզանդի մանկութեան լուսանկարը, կը քննեն
զայն. Պր. Մաղաբեան տարօրինակ նմանութիւն
մը կը գտնէ այդ մանկական դէմքին եւ նորեկ
հիւրին միջեւ.

- Կին, կըսէ ան, այս նորեկ տղան շատ
կը նմանի Բիւզանդին. եթէ Բիւզանդն ալ մեծ-
ցած ըլլար հիմա անոր տարիքը պիտի ունենար
եւ նոյնպէս անոր պիտի նմանէր: Արդեօք մեր
Բիւզա՞նդն Է այս տղան: Արդեօք Բիւզանդնիս,
որ պատերազմի ատեն կորսուեցաւ, ո՞ղջ է,
եւ տեսակ մը Աստուածային կարգադրութեամբ
մեզի՞ եկած Է:

Այր եւ կին երկարօրէն կը խօսին անցեալ
դէպքերու մասին եւ վերջապէս կինը կըսէ.

- Մարդ, սիրտս տեսակ մը կըլլայ. սա
տղան անգամ մը տուն հրաւիրէ, թող մեզի հետ
ճաշԷ, եթէ ան մեր տղան ալ չԷ նորէն տեսակ
մը բարիք ըրած կըլլանք իրեն: Խեղճը թերեւս
բնաւ ընտանեկան տաքուկ շրջանակի մը մէջ
գտնուած չԷ. թող օր մը մեզի մնայ եւ մենք
ալ իրեն հանդէպ տեսակ մը մտերմութիւն ու
սէր ցոյց տանք:

Ու այր եւ կին կը կարգադրեն որ միւս
օրը, որ արդէն Կիրակի էր, Պօղոս իրենց
տունը տանին: Այդ իրիկունը, Պր. Մաղաբեան
սովորականին պէս տղուն բով կերթայ եւ
երկուքն ալ խօսակցութեան կը բռնուին:

- Տղաս, կըսէ ան, կը յիշե՞ս ծնողջդ,
եւ գիտե՞ս անոնց անունները:

- Ոչ, կը պատասխանէ Պօղոս, ես շատ
պզտիկ եղած ատենս զանոնք կորսնցուցած եմ:

- Լաւ գիտե՞ս թէ դուն Մարաշցի ես:

- Ոչ, երբ զիս Թուրքերուն քովէն առին
եւ որբանոց տարին, բան մըն ալ չէի յիշեր.
ոչ անունս գիտէի, ոչ ուրտեղէն ըլլալս եւ ոչ
ալ որեւԷ ազգականի մասին բան մը կը )յիշէի:
Որբանոցին տեսուչը ինծի ըսաւ թէ անունս
Պօղոս պիտի ըլլայ եւ մականունս Նորեկեան,

[719]

ԱՐԱՐԱՏ

եւ իր կարծիբով ես Մարաշցի ըլլալու էի,
որովհետեւ բառ մը Հայերէն seh հասկնար եւ
չէի գիտեր: Այդ օրէն ի վեր իմ անունս Պօղոս
Նորեկեան եղաւ:

Ու Հայորդին իր թափառական կեանքի
երկար պատմութիւնը կընէ, թերեւս առաջին
անգամն ըլլալով:

Ան շատ կուրախանայ իրեն եղած հրաւԷրին
համար եւ անհամբեր կըսպասէ յաջորդ օրուան
լուսնալուն:

Հիւրասէր ընտանիքը յաջորդ օրը իրենց
տունը կը հրաւիրեն նաեւ Տիթրոյթ ունեցած
իրենց բոլոր ազգականները: Պօղոսի ժամա-
նումէն առաջ բաւական մը կը խօսին իր մասին,
իսկ անոր եկած ատենը տեսակ մը համակրանք
կըզգան դէպի այդ պատանին:

ճաշէն վերջ անգամ մըն ալ իր պատմու-
թիւնն ընել կուտան եւ ատոր իբրեւ հետեւանք
տեսակ մը անորոշ մթնոլորտ մը կըստեղծուի:
Իրենց փոքրիկ Բիւզանդին նկարն անգամ մըն ալ
ձեռբէ ձեռք կը պտտցնեն, ամէնքն ալ մերթ այդ
նկարին կը նային եւ մերթ ալ տղուն եւ շատ
մօտիկ նմանութիւններ կը գտնեն երկուբին
միջեւ: Ու Պօղոս ոչ մէկ կերպով կը հասկնայ
թէ իր շուրջը տարօրինակ հետաբրջրութիւն մը
կայ. ընդհակառակը, ինբզինբը կը կարծէ գտած
ըլլալ ընտանեկան շրջանակի մը մէջ` խորհելով
թէ ո՞րքան երջանիկ ըլլալու են այն պատանի-
ները, որոնբ հայր, մայր, բոյր եւ եղբայր
ունին եւ անոնց սէրն ու գուրգուրանքը կը
վայելեն: Չար բախտը qhup զրկած Էր կեանբի
այդ գերերջանիկ վայելբներէն. ճակատագիրը
զինք որբ ըրած En:

Ու մինչդեռ ան խորհրդածութեանց մէջ
թաղուած Էր, անդին ալ տնեցիներն ու իրենց
ազգականները կը շարունակէին իրենց յատուկ
հետազօտութիւնները:

per - Ge

ԱմԷնքն ալ, առանց բացառութեան, տղուն
հանդէպ տեսակ մը մագնիսացնող սէր մը կըզգան
եւ առանց այլեւայլի կեզրակացնեն թէ ան
իրենց Բիւզանդն Է. մեծցած, եւ Աստուածային
տեսակ մը կարգադրութեամբ իրենց ղրկուած:
Եւ սակայն եթէ չԷ: Ինչո՞վ կարելի Է փաստել
իրականութիւնը: Անշուշտ լաւ բան մը պիտի
չըլլար տղուն ըսել թէ դուն մեր կորսուած
զաւակն ես, զայն ուրախացնել, անոր ընտանե-
կան միջավայրի բաղցրութիւնը ճանչցնել եւ
շարունակական կասկածի մը մէջ մնալ խորհելով
թէ ան կրնար օտարի մը զաւակն ըլլալ:

Խորհրդածելու այս անորոշութիւնը շատ
շուտով կը վերջանայ սակայն: Տղուն մեծ
Uonwenjnp, ներկաներէն, մԷկէն հին յիշող-
ութիւններ կունենայ եւ բարձրաձայն եւ
ոգեւորուած կըսէ.

- Նոր միտբս ինկաւ, մեր տղան ես շատ
անգամներ լոգցուցած եմ, անիկա իր մարմնոյն
վրայ երկու տեղեր ծննդեան նշաններ ունէր,
եթէ մեր Բիւզանդն Է ասիկա, անշուշտ այդ
նշաններն իր վրայ ունենալու Է: Ալ պէտք
չիկայ անորոշ կասկածներու. տղան հարցա-
քննելու Է այս մասին:

- Պօղոս, կըսէ Պր. Մաղաքեան, դուն
մարմնիդ վրայ որեւԷ նշաններ ունի՞ս:

- Այո, պարոն, երկու տեղեր:

Այն ատեն մեծ կըլլայ ամէնուն ալ
յուզումնախառն ուրախութիւնը: Ի զարմացումս
տղուն, ամէնքն ալ կողջագուրուին անոր հետ.

- Մեր Բիւզանդը, մեր կորսուած գառ-
նուկը, բացագանչելով:

Ու ահա մէկ վարկեանէն միւսը Հայորդիի

մը ամբողջ կեանքի պատմութիւնը կը յեղա-
շրջուի: Դեռ քիչ մը առաջ անունով Պօղոս,
որբ, աշխարքէն մոռցուած, առանց բարեկամի,

առանց դրամի, կեանքի փոթորիկին առջեւ միս

[720]

ԱՐԱՐԱՏ

մինակ եւ անորոշութեան մէջ ինբզինքը կորսն-
ցուցած` ան կը տեսնէ բախտին յանկարծական
փոփոխումը. ծնողք, բոյր, ազգականներ եւ
սիրելիներ կը շրջապատեն qhup, կը գուր-
գուրան իր վրայ, կուզեն մոռցնել տալ իրեն
անցեալի բոլոր դառնութիւնները եւ ծրագիրներ
կը գծեն իր ապագային մասին:

Ալ հին Պօղոս Նորեկեանը գոյութիւն
չունի. անոր տեղ եւ անոր յաջորդած Է
Բիւզանդ Մաղաբեանը, որ իր սիրելիներուն
համար կորսուած Էր եւ գտնուեցաւ, մեռած
En ու կենդանացաւ՝` առանց սակայն Անառակ
Որդիին նման կամաւոր կորուստի մը մատնելու
ինբզինջը:

Արդեօք մեր բազմահազար եւ աստանդական
որբերուն մէջ բանիներ կան, որոնբ աշխարհի
սա կամ նա անկիւնը սիրելիներ ունին, որոնց
թերեւս բնաւ բախտը պիտի չունենան հանդի-
պելու եւ եթէ հանդիպին ալ հաւանաբար այնքան
ալ բախտաւոր չըլլան ծննդեան նշաններով
իրենց ինքնութիւնը հաստատելու...

Մեր երջանիկ Հայորդին այժմ Գանատա
վերադարձած Է գաղթային օրէնքները լրացնելու
համար եւ այս անգամ երբ ուղեւորուի դէպի
Տիթրոյթ, վստահ Է թէ հոն սիրելիներ, ազգա-
կաններ եւ բարեկամներ ունի եւ այլեւս պէտք
պիտի չունենայ այս կամ այն անծանօթին հարց-
նելու Հայերու թաղամասն ուր գտնուիլը...

Ընտանեկան տաքուկ եւ երջանիկ մթնոլորտ
մը այս անգամ պատրաստ պիտի ըլլայ Բիւզանդ
Մաղաքեանն իր գիրկն ընդունելու:

ՏԵՂԵԿԱՏՈՒ

Ս ԱՐԱՐԱՏԻ

=O ԱՐԱՐԱՏ

ՔԻՉ ՄԸՆ ԱԼ ԾԻԾԱՂ

ԵՐԿՈՒՔԻՑ ԷՆ ԼԵՑՈՒՆԸ.- ՍԷրգօ կորսն-
ցուցած Է իր քսակը Երեւանի Այգին. այս
պարագան կը յայտնէ ոստիկանութեան.

- Հընկեր ոստիկանապետ, երկու օր ա որ
puwyu ղայիպ եմ արեր. ո՞ր անիրաւը տիրացաւ`
չեմ իմանար:

- Երկու բսակ գտնուած Է, քաղաքացի
Սէրգօ, ո՞րն Է քոնը:

- Չեմ գիտենայ, հընկեր ոստիկանապետ,
հալպաթ երկուբից Էն լեցունն Է իմը...

ԼՈՒՍԱՒՈՐՉԻ ՕՐՈՎ. - Տղան դպրոցէն տուն
դարձին.

- Մայրիկ, Լուսաւորչի օրով Հայերը շատ
երջանիկ են եղեր:

- Անշուշտ, զաւակս:

- Մայրիկ, այն ատեն դեռ Հայերէն գիր
չկայ եղեր:

- Այնպէս Է:

- Երանի ես ալ անոր օրով ապրած
ըլլայի:

- Ինչո՞ւ, զաւակս:

- Կարդալ -գրելէ կազատէի, եւ գրիչը
ծուռ բռնելուս համար` մատուըներուս բանակ
չէի ուտեր...

ԽՕՍՔ ՀԱՍԿՑՈՂ.- Բժիշկը.

- Լաւ առողջութեան գաղտնիքը՝` սոխ ու
սխտոր ուտելն Է:

Բարեկամը.

- Բայց ի՞նչպէս կարելի Է սոխ ու սխտոր
ուտելը գաղտնի պահել:

ԲԱՐԻ ԽՐԱՏ.- Մայրն իր աղջկան.

- Քեզի կըսեմ կոր, Արշալոյս, ծովուն
մէջը մի բացուիր շատ:

- Բայց նայէ, հայրիկը որքան հեռուն Է:

- Կը տեսնեմ կոր, բայց անիկա իր
կեանքն ապահովագրած Է...

ԱՆԱՏԱՄՆ. - Ուսուցիչը` բնական պատմութ-
եան դասին.

- Տիրան, ո՞ր ոտնաւորներն են որ ակռայ
չունին:

Աշակերտը.- Նախ իմ մեծ մայրիկս...

ԳՐԱՄԵՔԵՆԱՅ.- Հայրը.

- Նորէ՞ն զերօ առած ես գրավարժութեան
մէջ:

- Մի նեղանար հայրիկ, քիչ ատենէն ամէն
մարդ իր գրամեբքենան պիտի ունենայ, այդպէս

չըսի՞ր ինծի անցեալ օր...

- ՋՈՒՐԷ ՄԸ ՉԱՆՑԸՆԵ՞Ս սա ձուկը,
Մարիամ, տապկելէԷ առաջ, կըսէ տանտիրուհին:

- Ի՞նչ կըսէք, հանըմ, ինչո՞ւ ջուրէ
մը անցնեմ կենդանի մը, որ ամբողջ կեանբին
մէջ ջուրերէ անցեր է...

ՄԵԾ ԱՐՋ.- Աստղագէտը դրացիին պարտէզին
մէջ կը պտրտի պայծառ գիշերով եւ երկինբը
դիտելով կը բացատրէ անոր ինչ ինչ համաստեղ-
ութիւններ, առանց նշմարելու որ բանի մը
բայլ հեռուէն գէր ու խոշոր կին մը կը
հետեւի իրենց.

- Տես, բարեկամ, սա երեւցածը մեծ արջն
Է:

Դրացին դող ելած.

- Կաղաչեմ, բիչ մը ցած ձայնով խօսէիք,
Ney հիմա պիտի կարծԷ որ իր վրայ կը խօսինբ

որ...

ԴԱՏԱՒՈՐՆ` ամբաստանեալին.

- Դուք թափառաշրջիկ մըն Ep... դուք
անգործ մարդ մըն Ep...:

- Այո, բայց կառավարութիւնը ինչո՞ւ
գործ մը չի տար ինծի` ինչպէս տուեր Է
բեզի...

ՇԱՏ ՈՒՇ.-

- Պարոն ոստիկան, երէկ եկած գանգատած
էի ձեզի թէ դրամապանակս գողցուցած եմ,
ներողութիւն, սխալեր եմ, գտայ զայն:

- Շատ ուշ Է ալ, գողը բռնուած E...:

- 10 -

ՆԱՄԱԿ ՄԸ

Սիրելի Ուսուցիչս.-
Շատոնց ի վեր կըսպասեմ Ձեր բաղձալի

նամակին եւ կարօտալի Արարատին: Սիրելի
Պարոն, երեք ամիսէն աւելի կընէ որ ձեզմԷ
չեմ լսած: Ես շատ անգամ ուզեցի գրել բայց
գործերս բաւական շատ ըլլալուն համար
պատեհութիւն չունեցայ: Ասկէ քանի մը օր
առաջ սկսայ Ձեզի նամակ մը գրել ու չի կրցայ
լմնցնել. այսօր ալ չեմ կրնար օր մը աւելի
սպասել:

ես իմ Հայ Սքուլի քննութիւններս
յաջողութեամբ անցուցի, բայց այլեւս դպրոց
չեմ երթար: Դպրոց չերթալուս պատճառը այս Է
թէ ես դրամ շահիլ կուզեմ` որպէսզի եղբայրս
այս երկիրը բերել տամ, որովհետեւ ան ոչ
մէկէն կրնայ դրամ առնել: Իր վիճակը Սուրիոյ
մէջ շատ գէշ Է եւ լաւ արհեստ մը ունի երբ
հոս գայ. վարպետ կօշկակար մըն Է: Եթէ կը
հաճիս ինծի գրէ թէ կարելի՞ Է հրաման ստանալ
որպէսզի եղբայրս հոս գայ: Իր տարիքը բսանը-
մէկ Է:

Արարատին կարօտը կը քաշեմ հիմա:
ՄՍանուէլը այս տեղէն մեկնած Է եւ Մեսրոպն
ալ այլեւս Հայերէն չի կրնար խօսիլ կամ
հասկնալ: Շատ չանցած հաւանաբար ես ալ
բոլորովին Հայերէնս մոռնամ` բանի որ
խօսելու պատեհութիւն չունիմ: Գոնէ Արարատը
ամսէ ամիս լոյս տեսնելու Է մեզի համար:
Եթէ պատահի որ Հայերէնս այս օտար երկրին
մէջ մոռնամ, ատիկա չի նշանակեր թէ Հայ
ազգին զաւակն ըլլալս ալ պիտի մոռնամ:
Հայկական արիւնը շատ տաբ Է երակներուս
մէջ, խօսբով չի պաղիր: Որջան որ ալ Հայերէ
հեռու եմ եւ երեք տարիէ ի վեր ազգակից-
ներու երես տեսած չեմ, բազմաթիւ տարիներ
եւս այսպէս հեռուն ըլլամ, դարձեալ սիրտս

պիտի բաբախԷ հայ ազգին համար:

eon

ԱՐԱՐԱՏ

Որքան որ ալ մէկը չիկայ որուն հետ
մայրենի լեզուս խօսիմ, բայց շատ անգամներ
ինբզինբիս հետ բարձրաձայն Հայերէն կը
խօսիմ: Պէտք Է Հայ ոգին ապրեցնել օտար-
ութեան մէջ վերջապէս: Այո, երբ ալ առանձին
եմ, ու դաշտի աշխատանքով կը պարապիմ, ես
դաշտը Հայաստանի մը կը փոխեմ Հայերէն
երգելով եւ մտածելով Հայաստանի մասին:

Շատ կը մտածեմ. ու գիշերները շատ
անգամներ երազով փոխադրուած եմ Հայաստան,
ուր Հայ լեզուն ու Հայ երգը կը տիրէ
դաշտերուն վրան եւ տուներէն ներս: Որքան
անուշ են այդ երազներն ինծի համար:

Սիրելի Պարոն, երանի թէ ինծի գրես թէ
Հայերէն Արարատը պիտի շարունակուի թէ ոչ:
Կարելի՞ Է որ ինծի Հայերէն գրբջեր ղրկես:
Get կարելի Է Հայերէն գեղագրութեան օրինակ
մըն ալ ղրկէ թէ մանր գրերով եւ թէ գլխագիր.
գիրս շատ գէշ Է եւ մի բանի գրեր կան, որոնց
ձեւը, մանաւանդ գլխագիրը մոռցած եմ:

ՍանուէԷլը այս տեղէն Պրէմփթըն գնաց եւ
հոն ագարակի մը վրայ կաշխատի: Անցեալ օր
Հայկը տեսայ. ան ալ Հայերէնը մոռցած Է:
Պօղոս Պօղոսեանը եւ Գուրգէնը թէեւ ինձմէ
բաւական հեռու ագարակներու վրայ կաշխատին,
բայց տարին բանի մը անգամ գիւղական ցուցա-
հանդէսներու եւ այլ առիթներով իրարու կը
հանդիպինք. անոնք ալ շատ դժուար կը գտնեն
Հայերէն խօսիլը: Եթէ Արարատն ալ բոլորովին
դադրի, շատ քիչ ատենէն տղայոց մեծ մասը
պիտի կորսնցնէ մայրենի լեզուն:

Gu շատ հանգիստ եմ բայց Ձեր կարօտը
կը քաշեմ: Այս ձմեռ Կուէլֆ պիտի երթամ
որպէսզի երկրագործութեան մասին կարճ դաս-
ընթացքի մը հետեւիմ: Կարելի Է այն ատեն
միջոց ունենամ գալ եւ Ձեզ տեսնելու` հոս
վերադառնալԷ առաջ: Արդէն չափազանց կը
փափաքիմ Ձեզ տեսնել:

- 11 -

Արարատին համար շատ կը խորհիմ կոր,
եթէ կարելի Է ինծի շուտ մը գիտցուր:
Վերջապէս սիրով բարեւներս Տիկին
Ալիքսանեանին, հոդ գտնուող եւ այցելութեան
եկող տղայոց, փոքրիկ Արամին ալ աչուկներէն
կը համբուրեմ: Ուրախ եմ որ իրեն ամենէն
լաւ անունը գտած Էք. հոգ չԷ թէ իմ անունս
գողցած ըլլայ. ատոր հաշիւը վերջը իրեն
հետ պիտի կարգադրենք անտարակոյս:

Անկեղծ աշակերտդ`
ԱՐԱՄ ՊՕՅԱՃԵԱՆ

Սիրելի Արամ. - Արարատը ասկէ յետոյ
կանոնաւոր պիտի հրատարակուի. անհոգ եղիր:
Դպրոցը ձգելուդ համար շատ յուսախաբ եղած
եմ: Մեր տղայոց մէջ բանի մը հատ միայն
կան փայլուն ապագայ խօստացող եւ միշտ ալ
բեզ անոնց կարգին դասած եմ: Եղբօրդ մասին
մտածելը գովելի Է, բայց ոչ խելացի անոր
օգնելու համար ապագադ բայքայելդ: Արդէն
շատ դժուար պիտի ըլլայ զայն հոս բերելու
արտօնութիւնն ստանալը: Դեռ ուշ չԷ. վերա-
դարձիր դպրոց: Դրամը բանի մը տարի վերջն
ալ կրնաս վաստկիլ եւ աւելիով ու այն ատեն
եղբօրդ լաւ կերպով ալ կրնաս օգնել: Եթէ
կարելի ըլլայ անոր համար հոս գալու կառա-
վարական արտօնութիւնն ստանալ` կը խօստանամ
բեզի օգնել` պէտք եղած գումարը փոխառութեան
ձեւով ապահովելու համար: Utne Է ապագայիդ.
դպրոցդ շարունակէ: Յատուկ նամակով մըն ալ
կը գրեմ բեզի:

ՓԻՍԻԿԻՆ ՊՈՉԸ.- Մայրը.

- Ձգէ, Օննիկ, ատանկ մի բաշեր պոչԷն,
խեղճը կը ճուացնես կոր, չարութիւն Է ըրածդ:

Օննիկ.

- Կը տեսնես որ ես կամաց եմ բռներ
պոչէն, ինքն Է որ կը բաշէ կոր...:

[ 723 ]

ԱՐԱՐԱՏ

ԿՐԹԱԿԱՆ ՖՕՆՏ

Արարատի նախորդ թիւով մանրամասնօրէն
գրուած Էր այս շարժումին մասին: Գանատայի
Հայորդիներու Միութիւնը նկատելով թէ մեր
Հայորդիներէն շատեր ընդունակութիւն ունին
բարձրագոյն դասընթացքներու հետեւելու`
որոշեց Կրթական Ֆօնտ մը բանալ ուսման
ծարաւի ընկերներու նիւթական օժանդակութիւն-
ներ ընելու համար: Այժմ ուրախ ենք յայտ-
արարելու թէ այս շարժումը կատարեալ
յաջողութիւն մը ըլլալու ամԷն գրաւական-
ներն ունի:

Հայորդիներու մեծ մասը առատաձեռնօրէն
մասնակցած են արդէն եւ հաւանաբար ագարակ-
ներու մէջ վճարումով աշխատողներէն շատեր ալ
պիտի մասնակցին զանազան զոհողութիւններով:

Արարատի բարեկամները, բաժանորդները
եւ Հայորդիներու Միութեան բաջալերող հայերը
մասնակցած են նուիրատուութիւններով տղայոց
այս գեղեցիկ նպատակը իրականութիւն մը
ընելու համար:

Այս տարի 12 Հայորդիներ բարձրագոյն
կրթութեանց կը հետեւին: Ասոնցմէ մին,
UwlpnE Շիրինեան, որդեգրուած Է Ամերիկայի
Հայ Կարմիր Խաչի կողմէ, իսկ միւսները
պիտի հոգացուին Գանատայի Հայորդիներու
Միութեան եւ Իւնայթըտ Չըրչի օժանդակութ-
եամբ: Արդէն բարեկամական հասկացողութիւն
մը գոյացած Է Հայորդիներու Միութեան եւ
Իւնայթըտ Չըրչի միջեւ:

Իւրաքանչիւր ուսանողի ծախք մօտաւորա-
պէս 100 տոլար կարելի Է հաշուել, ինչ որ
խոշոր պատասխանատուութեան մը առջեւ կը
գտնուի տղայոց կազմակերպութիւնը: Նուիրա-
տուութիւններէ, վիճակահանութիւններէ եւ
ներկայացումներէ կարելի պիտի ըլլայ պէտք
եղած գումարն հայթայթել, որովհետեւ
Հայորդիները կատարեալ վստահութիւն ունին
թէ իրենց այս բարի եւ օգտակար ձեռնարկը
պիտի բաջալերուի

= 12s

ամէնուն YnnuE ալ:

Տիար Լեւոն Պապաեան, Գանատայի
Հայորդիներու Միութեան հովանաւորողը եւ
Պատուակալ Նախագահը, այս առթիւ ալ աչքառու
նուիրատուութեամբ մը առաջին բաջալերողն
հանդիսացաւ Հայորդիներու Կրթական Ֆօնտին:

Արարատի բաժանորդներէն շատեր բաժնե-
գիններԷէ աւելի գումարներ ղրկած են, ինչ որ
պիտի արձանագրենք Կրթական Ֆընտի նուիրա-
տուութիւն:

Մինչեւ ցարդ ստացած ենք հետեւեալ
գումարները:

Տիար Լեւոն Պապաեան, Թօրօնթօ, 100.00
Տիար Ս. Նահիկեան, Չիբակօ, 10.00
Ա. Ղ. Ալիքսանեան, 10.00
Խ. Մ. Խոսրոֆեան, Տիթրոյթ, 1.00
Sp. Լ. Մ. Աճէմեան, Նիւ Եորք, 1.50
Կ. Քէշիշեան, Լօրէնս, «75
Sp. Կ. Պահատուր, Չիքակօ, 1.25
Լ. ՍԷլվէրեան, Ֆիլատելֆիա, 1.00
3. Շահինեան, Տիթրոյթ, 2.25
Վահրամ Ղարիպեան, Լին, «75
Պ. Բալուցեան, Լին, «25
Ա. Սիմիկեան, ՀԷմիլթըն, 1.00
Գ. Սարգիսեան, Ուստըր, 75
Sy. 3. Տապանեան, Տիթրոյթ, 1.00
Ե. Քէօրօղլեան, Նիւ Եորք, 1.75
Տ. Թէրլէմէզեան, Էնտօվըր, 1.25
Պ. Խաչատուրեան, Տիթրոյթ, 75
Ա. Սահակեան, Կօլթ, «75
6. Պահլավունի, Տիթրոյթ, 75
Հայ Կարմիր Խաչ, ՀԷմիլթըն, 1.00
Ա. ճիկամեան, Տիթրոյթ, «25

Հայորդիներէ

Վազգէն Զատիկեան, .00
Ղազարոս Մինասեան, 2.00
Օննիկ Թոփալեան, «50
Հայկազ Մեսրոպեան, 4.00
Մարգար Շանկաեան, 4.00
Միհրան ճգնաւորեան, 2.00
Գրիգոր Թագւորեան, 1.00
Հայկ Գոյումճեան, 1.00

Գումար 155.50

[ 724 ]

ԱՐԱՐԱՏ

Հայորդիներու Միութիւնը բոլոր նուիրա-
տուներուն շնորհակալութիւն յայտնելէԷ յետոյ
կը յայտարարէ նաեւ թէ այն բոլոր նախկին
բաժանորդները, որոնք Արարատը տարի մը աւելի
ստացած են եւ երկրորդ տարուան բաժնեգին
դեռ չեն վճարած, եթէ իրենց յետնեալ հաշիւ-
ները մաբրեն, իրենց ղրկած գումարները պիտի
յատկացուին այս ֆընտին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԱԾ

Հայորդիներէն Գրիգոր Թագւորեան իր
կեանքը ապահովագրած Է հազար տոլարի Փալիսի-
ով մը եւ իրեն ժառանգորդ նշանակած Է Հայ
Կարմիր Խաչը մինչեւ այն ատեն, երբ ընտա-
նեկան շրջանակ կը կազմէ եւ ժառանգորդներ
կունենայ:

Ապահովագրութիւնը լաւ բան մըն Է եւ
ուրախ ենք որ վճարում ստացող Հայորդիներէն
շատեր սկսած են իրենց փոքր տարիքնուն իսկ
ապահովագրուիլ: Անոնք որ մօտիկ ազգականներ
չունին, յանձնարարելի Է որ իրենց ժառանգորդ
նշանակեն Հայ Բարեգործական Միութիւնը,

Հայ Կարմիր Խաչերը, եւ Ամերիկայի Հայոց
Առաջնորդարանը:

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ

Սոյն տարեշրջանին մէջ եօթը Հայորդիներ
եւս կը պատրաստուին նախակրթարանը լրացնելու
եւ Հայ Սքուլ անցնելու: Այս Հայորդիները
տարիքով ալ փոքր են եւ աւելի լաւ պատեհու-
թիւն պիտի ունենան կրթական ասպարէզին մէջ:

Գ. Հ. Ե. ՄԻՈՒԹԻՒՆ

Գանատայի Հայ Երիտասարդաց Միութիւնը
իր գնահատելի առաջադրութիւններէն մէկն
ըրած Է ագարակներ ցրուած տղայոց Հայերէն
թերթեր ղրկելը: Ուրախ ենբ տեղեկանալու թէ
այս Միութիւնը վերջերս որոշած Է նաեւ
խմորատիպ կիսամսեայ մը հրատարակել եւ Հայ-
որդիներուն ղրկել:

- 13 -
ԳԱՆԱՏԱՀԱՅ

ՀԱՅՑ. ԱՌԱՔ. ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ
ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԸ

Ներկայ եղած են Կեդր. Հոգաբարձութիւնն
իր կազմով, Պրէնթֆօրտէն պատգամաւոր Եղիշէ
Մուրատեան, ՀԷմիլթընէն` Ա. 1. Ալիքսանեան,
եւ Միհրան Խասոյեան, Կօլթէն` Սեդրակ
Խօշոյեան, եւ ՍԷնթ Քէթրինզէն` Մարտիկ
Քաջայեան: ՍԷնթ Քէթրինզի Գանատահայ
Միութեան մասնաճիւղը ներկայացուցիչ ղրկած
էր Յ. Թորոսեանը, Միութեան դպրոց-
գրադարանի համար բացած հանգանակութեան
մասին տեղեկութիւն տալու եւ ձեռնարկը
եկեղեցիի շինութեան վերածելու կարելիութեան
մասին խորհրդակցելու համար: Օրուան դիւանին
ընտրուեցան Տիարբ Լեւոն Պապաեան` Ատենապետ
եւ Ա. 1. Ալիքսանեան` Ատենադպիր:

Ատենապետի ուղերձէն յետոյ Կեդր. Հոգա-
բարձութեան տեղեկագիրը կարդացուեցաւ:
Ութն ամսուան Կեդր. Գանձի հաշուեկշիռն
եղած Է: Untmp~ 2822 տոլար, որուն 1666
տոլարը Անգլիական եկեղեցիէն, 885 տոլարը
Պր. Պապաեանի միջոցաւ եղած նուիրատուու-
թիւններ, իսկ 267 տոլարը թեմերէն: tLe
3070 տոլար, որուն 2200ը պաշտօնեաներու
ամսական, մնացեալը ճանապարհածախք եւայլն:
250 տոլարի բացը կարելի պիտի ըլլայ հաւա-
սարակշռել տարուան յետագայ ամիսներուն:
ժողովը գնահատեց Կեդր. Հոգաբարձութեան
գործունէութիւնը եւ գաղութներու անվերա-
պահ շնորհակալութիւնն յայտնեց Տիար Լ.
Պապաեանի` իր եկեղեցանուէր ջանքերուն
համար:

Թեմերու պատգամաւորներն իրենց տեղեկա-
գիրները կարդացին: Պարզուեցաւ որ
ՀԷմիլթընի Ատենապետը հրաժարած Է եւ հոգա-
բարձութեան անդամներէն մին ալ իր պաշտօն-
ական դիրբը անտեսելով իր երկու փոջրիկները

[725]

ԱՐԱՐԱՏ

օտար յարանուանութեան պատկանող պաշտօնեայի
մը մկրտել տուած Է:

Հովիւը, Արժ. Տէր Մատթէոս Քհ.
Սանիկեան, Յուլիսի սկիզբները Միացեալ
Նահանգներ անցած ըլլալով` իր Գանատա վերա-
դարձը իշխանութեան կողմէ ըստ գաղթային
օրինաց արգիլուած ըլլալով` Նիւ Եօրբէն
ղրկած Էր ընդարձակ եւ խնամեալ տեղեկագիր
մը իր վեցամսեայ գործունէութեանց առթիւ,
միացնելով նաեւ իր հրաժարականը` իբրեւ
Գանատահայ թեմին հովիւ: ժողովը լիովին
գնահատեց ՏԷր Հօր անցեալ գործունէութիւնը
եւ ցաւով ընդունեցաւ իր հրաժարականը:

Կրթական եւ Ընկերային գործիչ Տիար
Պաղտասարեան իր գործունէութեան տեղեկագիրը
կարդաց եւ առողջական պատճառներով իր հրա-
ժարականը ներկայացուց: ժողովը գնահատեց
իր գործունէութիւնը, ցաւով ընդունեցաւ իր
հրաժարականը, բայց խնդրեց որ մինչեւ
Սեպտեմբերի վերջ պաշտօնը շարունակէ` քանի
որ եկեղեցական գործերու համար հրամայական
պահանջներ կան:

ՍԷնթ Քէթրինզի պատգամաւորը եւ Գանատա-
հայ Միութեան ներկայացուցիչը բացատրութիւն-
ներ տուին սեփական եկեղեցիի մը շինութեան
շուրջ: Պարզուեցաւ որ Միութիւնը ամիսներ
առաջ դպրոց եւ գրադարանի շէնք մը շինելու
համար հանգանակութեան ձեռնարկած եւ հազար
տոլարի մօտ գումար մը հաւաքած Է: Միութեան
Նախագահ Տիար Լ. Պապաեան եւս Հայոց թաղին
կեդրոնը երկու հող գնած եւ նուիրած Է նոյն
ձեռնարկին համար: Եւ սակայն այժմ
նպատակայարմար դատուած Է հանգանակութեան
տալ գաղութային հանգամանբ եւ ձեռնարկը
վերածել եկեղեցի-դպրոց-գրադարանի շինութ-
եան: Պարզուեցաւ նաեւ որ Գանատահայ Միու-
թիւնը պատրաստ Է հանգանակուած գումարն ու
հողը յանձնելու Կեդր. Հոգաբարձութեան՝` եթէ
Պատգամաւորականը վաւերացնէր եւ եկեղեցիի
շինութեան հանգանակութիւնը տեղի ունենար
կեդրոնի ցուցմունքով:

= I ee ԱՐԱՐԱՏ

Պատգամաւորականն հետեւեալ որոշում-
ները տուաւ.

1.- ժողովի յարգանքն հաղորդել Արժ.
Տէր Մատթէոս Քհ. Մանիկեանի, ցաւ յայտնել
իր հրաժարականի մասին եւ յանձնարարել
Կեդրոնին Տէր Հօր ամսավճարներն ընել մինչեւ
Օգոստոսի վերջը, վաւերացնել իբր ճանապարհա-
ծախբ ղրկուած 85 տոլարի գումարը եւ ղրկել
նաեւ 100 տոլարի գումար մը ի գնահատութիւն
իր բարուոք պաշտօնավարութեան:

2.- ՍԷնթ Քէթրինզի սեփական եկեղեցի
ունենալու բաղձանքը գնահատուելով` Կեդր.
Հոգաբարձութիւնը լիազօրուեցաւ նոյն
ձեռնարկը հովանաւորելու` պայմանաւ որ
գաղութի բոլոր խաւերը համերաշխին այդ
առթիւ: Այս առթիւ Տիար Պաղտասարեանի յանձն-
արարուեցաւ ՍԷնթ Քէթրինզ այցելելու,
սկսուած շինութիւնը առժամանակեայ կերպով
դադրեցնելու եւ հանգանակութեան գործը
վարելու համար: Որոշուեցաւ նաեւ զեկոյց մը
հրատարակել ի գիտութիւն նախկին նուիրատու-
ներու` Գանատահայ Միութեան Մասնաճիւղը
անհարկի քննադատութիւններէ զերծ պահելու
համար:

3.- ժողովը Գանատահայ թեմերու առ-
ժամանակեայ հովիւ ընտրեց Արժ. Տ. Մովսէս
Քհ. Տէր Ստեփանեանը:

4.- Կեդր. Հոգաբարձութիւն եւ Տիար
Պապաեան լիազօրուեցան Անգլիերէնի հմուտ եւ
գաղութի պէտբերուն բաւարարութիւն տուող
եկեղեցականներ հրաւիրելու իբրեւ առժամա-
նակեայ հիւրեր, որպէսզի գաղութը ծանօթ-
անալով անոնց` ընտրէ մնայուն հովիւ մը:

5.- Անդամավճարի հարցը դարձեալ յետա-
ձգուեցաւ յաջորդ ժողովին:

6.- Դպրապետը իր ծառայութիւնը պիտի
շարունակէ այն գաղութներուն համար, ուր
իրեն պէտջը զգալի E:

7.- Պատգամաւորականը որոշեց լուծել
ՀԷմիլթընի Հոգաբարձութիւնը` յանձնարարելով
որ իր պաշտօնը շարունակէ մինչեւ նորին
ընտրութիւնը:

8.- ժողովը քննեց Մատթէոս Արթինեանի
եւ Յովհանէս Թորոսեանի ժառանգական վէճը
եւ յանձնարարեց փոխադարձ հասկացողութիւն:

ժողովը փակուեցաւ կատարեալ ներդաշնակ-
ութեամբ եւ Տիար Պապաեան թԷյասեղանով մը
պատուեց պատգամաւորները:

1929 Օգոստոս 28
Դիւան Պատգամաւորականի`
Ատենադպիր Ատենապետ
Ա. Ղ. ԱԼԻՔՍԱՆԵԱՆ Լ. ՊԱՊԱԵԱՆ

ՍԷՆԹ ՔԷԹՐԻՆԶԻ ԵԿԵՂԵՑԻՆ

Մեր բաղած տեղեկութեանց համաձայն ՍԷնթ
Քէթրինզի ընդհանուր Հայ գաղութը բոլորուած
Է սեփական եկեղեցիի շինութեան գործին շուրջ
եւ ցարդ Հայերէ եւ տեղացիներէ հանգանակ-
ուած Է մօտաւորապէս 3000 տոլար: Կը
յուսացուի շուտով այս գումարը բարձրացնել
5000 տոլարի:

ՄԱՅՔ ՆԱԶԱՐԵԱՆ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄԷՋ

Ամերիկահայ ըմբիշներ Մանուկ Նազարեան
եւ Կարապետ Մանուկեան քանի մը շաբաթէ ի վեր
Գանատա կը գտնուին եւ կը մարտնչին զանազան
ազգերու ախոյեաններուն հետ: Երկուքն ալ
յաղթած կամ հաւասար եկած են իրենց հակառակ-
որդներուն: Յաջորդիւ մասնաւոր թղթակցու-
թիւն մը պիտի հրատարակենբ անոնց մասին:

ՓՈԽԱՆ ՍՏԱՑԱԳՐԻ

Այս թիւով պիտի չի կրնանք մեզ ղրկուած
բաժնեգիններու ցանկը հրատարակել: Մինչեւ
հիմա ստացուած եւ յետ այսու ալ ղրկուելիք
բոլոր գումարները պիտի հրատարակուին
Հոկտեմբերի թուով: Բաժանորդներէ պիտի
խնդրէինք որ բաջալերէին նաեւ Հայորդիներու
Կրթական Ֆօնտը` փոքրիկ նուիրատուութիւն-
ներով:

[Blank]
(Դատարկ|

[P27]

BLS

ԱՐԱՐԱՏ ԱՄՍԱԳԻՐ
Օռկան եւ ժամադրավայր Գանատայի Որբ Հայորդիներու Միութ-
եան: Կը հրատարակուի ամէն ամիս` բացի Յուլիս եւ Օգոստոս
ամիսներէն:

TS

ԲԱԺՆԵԳԻՆ
Գանատայի եւ Միացեալ Նահանգներու համար տարեկան տասը
թիւերու համար մէկ տոլար եւ քսանըհինգ սէնթ, արտասահմանի
համար` մէկուկէս տոլար:
ՆՊԱՏԱԿԸ
Այս պատանեկան թերթին հիմնադիրներն ու աշխատակիցներն են
որբ Հայորդիներ` ցրուած Գանատական ագարակներու մէջ: Թերթիս
նպատակն Է մեր այս թանկագին բեկորներուն հասնիլ իրենց
լեզուով եւ իրենց գրչով, անոնց միջեւ կապ պահել եւ անոնց
մէջ արծարծել ազգային եւ հայրենասիրական մաքուր ոգի մը:
Գանատայի Հայորդիներու Միութիւնը իրեն նպատակ ըրած Է
նաեւ նիւթապէս եւ բարոյապէս օժանդակել այն Հայորդիներուն,
որոնք բարձրագոյն կրթութեան կը բաղձան: Այս առթիւ բացուած
Է Կրթական Ֆօնտ մը, որուն կը մասնակցին թէ Հայորդիները եւ
թէ բարեկամներ:

VaVAWAVAT WT AVANDWAVAVANE IVAN

ՆԻՒԹԱԿԱՆ

Թերթիս ընթացիկ ծախբերը կը հոգացուին բաժանորդներու
օժանդակութեամբ եւ Տիար Լեւոն Պապաեանի ամսական քսանըհինգ
տոլարի նուիրատուութեամբը:

ԱմսԷ ամիս Արարատի մէջ կը ծանուցանենք թերթիս վարչութ-
եան ղրկուած գումարները` ղրկողներու անուններով միասին:
Ասիկա կը նկատենջ իբրեւ ընկալագիր:

Հայորդիներու Կրթական Ֆօնտին հաշուետուութիւնը պիտի
ըլլայ ամէն թիւով: Այս ֆօնտին նուիրատուները իրենց նամակ-
ներով շեշտելու են` սխալներ կանխելու համար:

Արարատի բաժանորդներն ու բաջալերողները կրնան թելադրու-
թիւններ ընել թերթին բարելաւման եւ Հայորդիներու Միութեան
յառաջդիմութեան ի նպաստ:

ZZ ZION YX as © FAA AES aes QB

[728]

Index of Issues and Locations
Թ-իիւերու եւ հաւաքածոներու ցուցակ

1

Alexanian Family, Dundas, Ontario

2 Preservation Collection, Library and
Archives Canada, Ottawa
3 National Library of Armenia, Yerevan
ՀՀ Ազգային գրադարան, Երեւան
4 Library, Mekhitarist Monastery, Vienna
Մխիթարեան գրադարան, Վիեննա
1926—English—Volume 1
1926—Անգլերէն—ՇԱ. հատոր
Issue Month Location
Թիւ Ամիս Հաւաք.
January
; Յունուար lye
February
2 1
Փետրուար
3 March 1
Մարտ
4 April 13
Ապրիլ
May
1
2 Մայիս
June
6 1,4
Յունիս i
September
7 1,4
Սեպտեմբեր ‘
October
8 1,4
Հոկտեմբեր ’
November
9 1,4,5
Նոյեմբեր ove
December
10 1,4, 5
Դեկտեմբեր ale

729

Sara Corning Centre for Genocide Edu-
cation, Toronto

AGBU Nubar Library, Paris

ՀԲԸՄ-ի Նուպարեան մտնդրն., Փարիզ
Charles E. Young Research Library,
University of California, Los Angeles
United Church of Canada Archives,
Toronto

1927—English—Volume 2
1927—Անգլերէն—ՇԲ. հատոր

Issue Month Location
Թիւ Ամիս Հաւաք.
| January 1,4
Յունուար
b February {des
Փետրուար
3 March 145
Մարտ
4 April 1,6
Ապրիլ
5 May-June 1
Մայիս-յունիս

1926—Armenian— Volume 1
1926—Հայերէն—ՇԱ. հատոր

Issue Month Location
Թիւ Ամիս Հաւաք.
May
1
Մայիս 6
June
2 4
Յունիս 9
July
4 Յուլիս ape
4 September 4
Սեպտեմբեր
5 October 4
Հոկտեմբեր
November
6 4
Նոյեմբեր af
December
j Դեկտեմբեր 9

730

1927—Armenian—Volume 2
1927—Հայերէն—ՇԲ. հատոր

Issue Month Location
Թիւ Ամիս Հաւաք.
January
1
Յունուար du
) February 3,4
Փետրուար
March
3 Մարկ 3,4
4 April 3,4
Ապրիլ
May
4
2 Մայիս
June
6 4
Յունիս >
7 July-August 3,4
Յուլիս-օգոստոս
September—October
8 Սեպտեմբեր- 3,4
հոկտեմբեր
November
9 4
Նոյեմբեր :
December
10 4
Դեկտեմբեր SHO

1928—Armenian— Volume 3
1928—Հայերէն—Գ. հատոր

Issue Month Location
Թիւ Ամիս Հաւաք.
January
1 4
Յունուար SS
2 February 4,8
Փետրուար
March
1,3,4
i Մարտ 9
| April 13,4
Ապրիլ
May-June
jm Մայիս-յունիս Wo
7 August 3,4
Օգոստոս
October
8 4,8
Հոկտեմբեր ;
November-
9-10 December ne
7 Նոյեմբեր- ,
դեկտեմբեր

731

1929—Armenian—Volume 4
1929—Հայերէն—ՇԴ. հատոր

Issue Month Location
Թիւ Ամիս Հաւաք.
January
1 4
Յունուար i,
) February 3,4
Փետրուար
March
4
3 Մարտ 3
4 April 3,4
Ապրիլ
September
_ 4
Pa Սեպտեմբեր

732

List of Georgetown Boys

Հայորդիներու անուանացանկ'

~

Around | Մoտաւորապէս

< Before | Unաջ

/ Or | Կամ > After | Ետp

No. Name Other Names Birth Death

Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ

1 Onnig S. Shangaian John Inkster ~1911, Afyon- 19753
Օննիկ Շանկաեան karahisar

2 Armenag Kouyoumdjian 1913, Ankara
Արմենակ Գոյումճեան

3 Krikor Parghamian 1913, Aksehir 1939-1968
Գրիգոր Բարղամեան

4 Onnig Topalian Jack ~1912, Smyma/ 1978>
Օննիկ Թոփալեան Afyonkarahisar

> Kourken Magarian Kirk 1912, Ankara 2003, Camp-
Գուրգէն Մակարեան bellford, Ont.

6 Sahag Krikorian Donald Gregorian, 1913, Sinop 2001, Windsor,
Սահակ Գրիգորեան Don Gregory Ont.

7 Boghos Norigian Paul Newcomb, 1914, Kayseri 1973, Berkley,
Պօղոս Նորիկեան Manuel Mahakian, Michigan

Բիւզանդ
Մաղաքեան

8 Hovhanes Setragian John Steward ~1910, Harput 1976-1982
Յովհաննէս Սեդրակեան

9 Hovhanes Derderian ~1914, Tokat 1927, Weston,
Յովհաննէս Տէրտէրեան Ont.

10 Haigaz Mesrobian ~1909, 19>
Հայկազ Մեսրոպեան Erzurum

11 Kevork Kevorkian George Georgian 1912, Egbez= 1985,
Գէորգ Գէորգեան Akbez Dunnville, Ont.

12 Levon Krikorian Leo 1912, Kayseri 1971, Warsaw,
Լեւոն Գրիգորեան Ont.

' This information has been collected from the 1983 edition of Jack Apramian’s book, archival records, the
Ararats, obituaries, gravestones, and the Boys’ descendants. | Uju տեղեկութիւնները հաւաքուած են Յակոբ
Աբրահամեանի գիրքին 1983-ի հրատարակութենէն, արխիւային նիւթերէ, «Արարատ»-ներէն, մահազդներէ,
տապանաքարերէ եւ Հայորդիներուն սերունդներէն:

733

No. Name Other Names Birth Death

Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ

13 Michael Simon Seferian Mickael Sepheryan 1913/1914,
Միքայէլ Սէֆէրեան Adapazari

14 Sarkis Sarkisian Krikorian, 1913, Adana/ 1997, Wellington
Սարգիս Սարգիսեան Գրիգորեան Harput County, Ont.

15 Jirair M. Garabedian Jerry R. Harold, 1915, Istanbul 1954, Toronto
Ժիրայր Մ. Կարապետեան Gerald Blake

16 Kegham Mooradian George, Babigian, 1912/1913, 1934,
Գեղամ Մուրատեան Պապիկեան Sivas Hamilton, Ont.

Ly Hagop Mahdessian ~1911, Egbez
Յակոբ Մահտէսեան = Akbez

18 Krikor G. Aznavorian George, Rico 1913, Cengiler 1966, Red Bank,
Գրիգոր Ազնաւորեան Nargiz = Sugoren New Jersey

19 Hovsep Akelian Kelatzian, 1913, Marash 1999, Niagara
Յովսէփ Ագըլեան Խելացեան, Region, Ont.

Joseph Wiseman

20 Imasdoun Abahouny 1915, Samatya
Իմաստուն Ապահունի

21 Arshag Larian Archie 1913, Konya 1977, Welland,
Արշակ Լարեան Ont.

22 Haroutun Hachadourian Harry Hatch 1911, Erzurum 1982,
Յարութիւն Խաչատուրեան Hamilton, Ont.

23 Hovagim Gumushian Joseph Silver 1909/1910 1975>
Յովակիմ Կիւմիւշեան

24 Sarkis Kapanjian Peter J. Corey 1910, Eskisehir 19753
Սարգիս Գափանճեան

25 Sarkis Tavitian Davidian 1914, Adana 1992, Missouri
Սարգիս Դաւիթեան

26 Tavit Jamgochian David Asher 1914, Muratca 1992, Toronto
Դաւիթ Ժամկոչեան

27 Ghougas Megerian George 1913, Cengiler 19803
Ղուկաս Մկրեան = Sugoren

28 Toros Manougian Thomas M. Childs 1914
Թորոս Մանուկեան

29 Gulbeng Mujeredian Gilbert 1911, Yozgat 1979/1980,
Կիւլպէնկ Միւճէրէտեան Toronto

734

No. Name Other Names Birth Death

Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ

30 Krikor Takvorian Gregory King 1911, Izmit 1970, St.
Գրիգոր Թագւորեան Catharines, Ont.

31 Ardashes Mazmanian Art Manian ~1910, Peri = 1970, Toronto
Արտաշէս Մազմանեան Akpazar

32 Sarkis Jerjerian Samuel Jerian 1913/1914, 1978,
Սարգիս Ճձրճրեան Bursa Michigan

33 Hatchig Bakurjian Hachig Bakerjian, 1912, Izmit
Խաչիկ Պագրճեան Archie Steele

34 Dikran Berberian Dick 1913, Istanbul 1978>
Տիգրան Պէրպէրեան

33 Haig Movsesian Haig Douglas 1914, 1994,
Հայկ Մովսէսեան Karahisar Kitchener, Ont.

36 Hagop Hagopian Agop Agopian 1913, Geyve 2001, France
Յակոբ Յակոբեան

37 Boghos Boghosian George, Paul 1910/1911, 1998, Toronto
Պօղոս Պօղոսեան Paulson Kharni =

Duzici

38 Antranig Kevorkian Anthony Arlen 1913, Egbez= 1943, Germany
Անդրանիկ Գէորգեան Akbez

39 Vaghenag Bezazian Robert Michael 1913, Erzurum 1997,
Վաղենակ Պէզազեան Bezazian / Alexandropol California

= Gyumri

40 Kourken Gargayan George Gargarian 1914,Aksehir 1986, Boston
Գուրգէն Կարկաեան

41 Khachig Ajemian Archie 1912, Istanbul 2003,
Խաչիկ Աճէմեան Brantford /

Hamilton, Ont.

42 Aharon Cherchian ~1912, Cengiler 1976, France
Ահարոն Չէրչեան = Sugoren

43 Ghazaros Minasian Lazurus 1912, Ordu 1962,
Ղազարոս Մինասեան Hamilton, Ont.

44 Zaven Ardemian 1913, Sivas / 1996, Halifax,
Զաւէն Արտէմեան Adapazarn Nova Scotia

45 Jirair Kalaydjian Jerry Kalaydian 1913, Bardizag 1968,
Ժիրայր Գալայճեան = Bahcecik Beachville, Ont.

739

No. Name Other Names Birth Death
Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ
46 Onnig Adourian John 1913, Adana 1988,
Օննիկ Ատուրեան Hamilton, Ont.
47 Pavlos Adourian Paul 1915, Adana 1996, North
Բաւլոս Ատուրեան York, Ont.
48 Hagop Aprahamian Jack Apramian, 1915, Aksehir 1988,
Յակոբ Աբրահամեան John Hamilton, Ont.
49 Sarkis Jelyzian Jeylezian 1914, Ankara /
Սարգիս Ճէյլէզեան Erzurum
50 Megerdich Atamian Richard Adams 1914, Aslanbeg 1993, Toronto
Մկրտիչ Ադամեան = Arslanbey
51 Onnig Melkonian John 1910, Bardizag 1976-1982
Օննիկ Մելքոնեան = Bahcecik
52 Khachig Karajian Charles 1909, Aslanbeg 1997, Toronto
Խաչիկ Գարաճեան = Arslanbey
53 Mihran Jeknavorian Myron, Kupjian, 1909, Ordu 1989,
Միհրան Ճգնաւորեան Քիւփճեան Connecticut
54 Hampartzoom Manougian 1910/1911, 1938, West
Համբարձում Մանուկեան Erzincan Garafraxa, Ont.
55 Garabed Megerdichian Joseph Green 1908/1909, 1980>
Կարապետ Մկրտիչեան Geyve
56 Haig Kouyoumjian 1915, Kayseri 1991,
Հայկ Գոյումճեան Brampton, Ont.
57 Vahe Alexanian Victor Alexander 1912/1913, 1992, West Palm
Վահէ Ալիքսանեան Istanbul Beach, Florida
58 Krikor Jerahian Gregory ~1911,
Գրիգոր Ճէրահեան LaFontaine Adapazar1
59 Bedros Gebenian 1913, Adana 1990,
Պետրոս Կէպէնեան Middlesex
County, Ont.
60 Aghavart Avedissian Art Oliver, Cliver 1912, Van 1999, Peel
Աղավարդ Աւետիսեան Region, Ont.
61 Kasbar Garabedian Gus 1914, 2006,
Գասպար Կարապետեան Bandirma Massachusetts
62 Kegham Zarphanelian ~1911, 1935-1975,
Գեղամ Զարպհանէլեան Istanbul Toronto

736

No. Name Other Names Birth Death

Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ

63 Haigaser Melkonian 1911, Bardizag 1988, Middlesex
Հայկասէր Մելքոնեան = Bahcecik County, Ont.

64 Onnig Varteressian John Rose ~1910, 1980>
Օննիկ Վարդերեսեան Adapazari

65 Vazken Zadigian Robert 1909, Geyve 1945,
Վազգէն Զատիկեան Hamilton, Ont.

66 Minas Kouyoumjian Goldsmith 1911, Sapanca 1995, Toronto
Մինաս Գոյումճեան

67 Nazareth Terzian ~1911, Erzincan 1944,
Նազարէթ Թէրզեան / Erzurum Hamilton, Ont.

68 Markar Shangaian 1909, Afyon- 1971, Toronto
Մարգար Շանկաեան karahisar

69 Haig Manougian 1911 1988, Toronto
Հայկ Մանուկեան

70 Haroutun Bodourian Harry ~1913, 19783
Յարութիւն Պօտուրեան Bandirma

71 Anoushavan Pilibian Arnold Anoush 1913, Bardizag 1992, Los
Անուշաւան Փիլիպեան Philippian, Philips = Bahcecik Angeles

72 Arshavir Bezazian Roger Bezan 1911, Erzurum 1973, San
Արշաւիր Պէզազեան / Alexandropol Francisco

= Gyumri

73 Mampre Shirinian Monte, Tertibian, 1910, Kurdbelen 1988, Toronto
Մամբրէ Շիրինեան Թէրթիպեան = Belpinar

74 Ghazaros Tashjian Charles 1914, Kayseri 2004, Toronto
Ղազարոս Թաշճեան

75 Armenag Aprahamian 1912, Aksehir 1988, Toronto
Արմենակ Աբրահամեան

76 Haig Demirjian 1911, Buyuk- 2001, Oceanside,
Հայկ Տէմիրճեան yenikéy California

77 Haroutun Sarafian Harry 1912, 19753
Յարութիւն Սարաֆեան Alexandretta =

iskenderun

78 Hrant Dingilian Herant Vartanian, 1913, Merzifon 1991, Meyzieu,
Հրանդ Տինկիլեան Վարդանեան France

79 Misak Toumajian Ernest Jackson 1915, Eskisehir 1981,
Միսաք fe-nitwétwtt Hamilton, Ont.

Tod

No. Name Other Names Birth Death

Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ

80 Housig Vartanian Hughie Brittanian 1914/1915, 1975>
Յուսիկ Վարդանեան Zeytun =

Suleymanl

81 Garabed Kaloustian Garbis, Կարպիս, 1914, Istanbul
Կարապետ Գալուստեան Charles

82 Haroutun Jizmejian R. Harry Noble ~1913, Zile 1975>
Յարութիւն Ճիզմէճեան

83 Mampre Akoghlanian Mempré Acolanian 1914, Cengiler 1995, Nice,
Մամբրէ Ագողլանեան = Sugoren France

84 Armenag Kerbashian ~1913, Unye 1959, Toronto
Արմենակ Գրպաշեան

85 Avedis Asadourian 1914, Adana 1932, Toronto
ննետիս Ասատուրեան

86 Toros Levonian Thomas LeVon 1916, Tekirdag 2001, New
Թորոս Լեւոնեան York

87 Yervant Makinisdian George Makinisian ~1915, 2004, Toronto
Երուանդ Մաքինիստեան Alexandretta =

iskenderun

88 Jirair Dayian Jerry, Pilibian, 1915, Bardizag 1983, St.
Ժիրայր Տայեան Փիլիպեան = Bahcecik Catharines, Ont.

89 Megerdich Gedelian Meg 1916, Yalova/ 1943, Bahamas
Մկրտիչ Կէտէլեան Istanbul

90 Mesrob Hagopian Robert McKenzie, 1913, Ankara 1959,
Մեսրոպ Յակոբեան Blackie MacKenzie northern

Ontario

91 Puzant Kelejian Percy 1909-1911 2003, St.
Բիւզանդ Գրլըճեան Catharines, Ont.

92 Albert Moses Papazian 1911, Aintab 1990, Winona,
Ալպէր Մովսէս Փափազեան Ont.

93 Nerses Manougian 1912, Cibin = 1974, New
Ներսէս Մանուկեան Saylakkaya York

94 Hagop Demirjian James Postalian 1909, Aintab 1992, Toronto
Յակոբ Տէմիրճեան

95 Manuel Moumjian Momjian, ~1911, Aintab
Մանուէլ Մումճեան Մոմճեան

738

No. Name Other Names Birth Death

Հմր. Անուն Այլ անուններ Ծնունդ Մահ

96 Levon Vassoyian ~1914, Aintab 1991, North
Լեւոն Վասոյեան York, Ont.

97 Vahram Kamberian Camberian 1914/1915, 1975>
Վահրամ Գամպէրեան Vezirképrit

98 Aram Hagop Boyadjian 1914, Adana 1999, Arlington,
Արամ Յակոբ Պօյաճեան Massachusetts

99 Krikor Hekimian Jack Russell ~1911, Sivas 1971
Գրիգոր Հէքիմեան

100 Kalousd Kizirian 1916 1995, Canfield,
Գալուստ Քիզիրեան Ont.

101 Taniel Kalaijian Daniel 1916 1956, East
Դանիէլ Գալայճեան Zorra, Ont.

102 Hratch Lousigian Harold, Lucigian 1914 1934, Toronto
Հրաչ Լուսիկեան

103 Hagop Ashjian Jack 1913, Marash 1997, Toronto
Յակոբ Աշճեան

104 = Khacher Sajonian John 1915/1916, 1995, Mount
Խաչէր Սաճոնեան Marash Brydges, Ont.

105 Haygazoun Sarkis Hagopian ~1913 2002, Toronto
Հայկազուն Սարգիս
Յակոբեան

106 Yeprem Kerbekian Joe Allen, 1911, Kessab 1997, Toronto
Եփրեմ Գրրպըքեան Kubukian,

Քիւպիւքեան

107 Manoug Papazian Charles 1915 1993, North
Մանուկ Փափազեան York, Ont.

108 Karekin Sailian Carl Saillian 1912, Tarsus 1999,
Գարեգին Սայլեան Colborne, Ont.

109 Parsegh Sailian Percy Saillian 1910, Tarsus 1978,
Բարսեղ Սայլեան Toronto

110 Haroutun Gubeian Harry Groom 1913/1914, 1980>
Յարութիւն Կուպէյան Kayseri

739

740

Proper-Name Index
Յատուկ անուններու ցանկ

Georgetown Boys
Ճորճթաունի հայորդիներ

Abahouny, Imasdoun, 273, 367, 368, 396,
660, 734

Acolanian, Mempré »» Akoghlanian,
Mampre

Adams, Richard »» Atamian, Megerdich

Adourian, Onnig, 149, 168, 331, 338, 467,
470, 489, 504, 595, 615, 660, 691, 736

Adourian, Pavlos, 415, 465, 504, 677, 736

Agopian, Agop »» Hagopian, Hagop

Ajemian, Hachig, 186, 246, 331, 396, 408,
467, 470, 480, 489, 521, 531, 594, 614,
615, 630, 676, 735

Akelian, Hovsep, 75, 126, 149, 150, 156, 168,
205, 240, 330, 331, 338, 351-352, 364,
614, 660, 734

Akoghlanian, Mampre, 149, 168, 273, 338,
504, 564, 581, 660, 738

Alexander, Victor »» Alexanian, Vahe

Alexanian, Vahe, 4, 5, 19, 25, 35, 38, 43, 48,
59, 64, 69, 112, 360, 367, 393, 396, 479,
489, 569, 590, 594, 614, 644, 661, 662,
674, 685, 688, 703, 710, 736

Allen, Joe »» Kubukian, Yeprem

Aprahamian, Armenag, 155, 172, 252, 283,
288, 320, 338, 360, 368, 504, 630, 659,
676, 737

Aprahamian, Hagop, , xv—xvi, xxii, XXVI, XXX,
XXX1, xxxv, xl, xlvi, li, lv, lx-lxi, Ixx,
Ixxil, xxv, 8, 13, 19, 29, 60, 77, 90, 104,
124, 125, 141, 155, 156, 172, 189, 192,
218, 233, 246, 251, 271, 273, 282, 286,
287, 306, 319, 324, 352, 354, 360, 382,

386, 396, 407, 415, 423, 430, 456, 466,
531, 539, 564, 581, 606, 660, 733, 736

Apramian, Jack »» Aprahamian, Hagop

Ardemian, Zaven, 331, 381, 451, 467, 676,
735

Arlen, Anthony »» Kevorkian, Antranig

Asadourian, Avedis, 121, 150, 168, 273, 415,
738

Asher, David »» Jamgochian, Tavit

Ashjian, Hagop, 488, 594, 661, 739

Atamian, Megerdich, 172, 331, 453, 504, 539,
564, 611, 676, 736

Avedisian, Aghavart, xl, xlvii, 1, 76, 93, 140,
153, 186, 192, 199, 222, 250, 251, 254,
266, 273, 321, 331, 334, 352, 367, 375,
394, 431, 647, 660, 662, 691, 736

Aznavorian, Krikor G., copyright page, xl,
xlvii, 12, 19, 22, 27, 32, 48, 64, 80, 112,
138, 149, 157, 168, 169, 172, 189, 192,
222, 242, 255, 273, 276, 290, 301, 312,
317, 326, 336, 343, 367, 373, 396, 467,
496, 521, 556, 573, 581, 593, 613, 614,
661, 691, 734

Babigian, Kegham, xl, xlvii, 6, 11, 19, 25, 60,
73, 76, 77, 90, 94, 118, 142, 205, 330,
331, 352, 367, 396, 431, 467, 470, 628,
657, 662, 676, 734

Bakerjian, Hachig, 172, 273, 320, 338, 367,
368, 382, 676, 735

Bakurjian, Hatchig »» Bakerjian, Hachig

Berberian, Dikran, 331, 338, 367, 368, 396,
504, 581, 735

Bezan, Roger »» Bezazian, Arshavir

Bezazian, Arshavir, xli, xlviii, 35, 40, 132,
221, 301, 330, 331, 352, 396, 460, 464,
467, 497, 504, 519, 538, 560, 586, 593,
615, 623, 641, 642, 663, 676, 737

Bezazian, Vaghenag, 149, 168, 172, 273, 489,
502, 504, 558, 581, 594, 615, 642, 663,
676, 735

Blake, Gerald »» Garabedian, Jirair M.

Bodourian, Haroutun, 155, 172, 189, 217, 222,
236, 250, 253, 273, 286, 287, 308, 323,
332, 337, 346, 391, 396, 403, 594, 614,
615, 630, 660, 737

Boghosian, Boghos, 189, 273, 338, 360, 367,
593, 662, 676, 722, 735

Boyajian, Aram Hagop, copyright page, xvii,
xxiv, 246, 264, 273, 338, 354, 360, 368,
396, 467, 499, 534, 563, 564, 576, 581,
589, 625, 661, 690, 691, 723, 739

Brittanian, Hughie »» Vartanian, Housig

Camberian, Vahram, 267, 273, 338, 367, 396,
659, 739

Cherchian, Aharon, 94, 172, 189, 238, 252,
284, 331, 368, 660, 735

Childs, Thomas M. »» Manougian, Toros

Cliver, Art »» Avedisian, Aghavart

Corey, Peter J. »» Kapanjian, Sarkis

Davidian, Sarkis »» Tavitian, Sarkis

Dayan, Jirair, 218, 246, 271, 320, 338, 360,
368, 396, 659, 738

Demirjian, Hagop, 149, 166, 168, 181, 192,
203, 232, 330, 504, 531, 564, 660, 677,
738

Demirjian, Haig, copyright page, 7, 28, 89,
94, 121, 137, 141, 149, 152, 155, 168,
172, 187, 205, 240, 330, 331, 352, 661,
737

Derderian, Hovhanes, xli, 1, 8, 157, 196, 205,
331, 352, 386, 396, 410, 430, 564, 733

742

Dingilian, Hrant, 234, 270, 273, 331, 367, 467,
489, 502, 504, 520, 559, 564, 579, 580,
587, 593, 595, 677, 737

Douglas, Haig »» Movsesian, Haig

Garabedian, Jirair M., copyright page, 9, 17,
19, 32, 35, 48, 54, 58, 64, 74, 77, 80, 86,
94, 96, 107, 112, 120, 121, 123, 126, 128,
144, 152, 155, 176, 189, 205, 210, 240,
257, 326, 330, 367, 661, 734

Garabedian, Kaspar, xv, xxii, 189, 367, 368,
396, 489, 504, 581, 660, 691, 736

Gargarian, George »» Gargayan, Kourken

Gargayan, Kourken, 149, 168, 273, 378, 409,
415, 436, 484, 489, 501, 560, 614, 659,
735

Gebenian, Bedros, 76, 132, 580, 676, 691, 736

Gedelian, Megerdich, 172, 661, 738

Georgian, George »» Kevorkian, Kevork

Goldsmith, Minas »» Kouyoumjian, Minas

Green, Joseph »» Megerdichian, Garabed

Gregorian, Donald »» Krikorian, Sahag

Groom, Harry »» Gubeian, Haroutun

Gubeian, Haroutun, 739

Gumushian, Hovagim, 152, 205, 367, 396,
503, 520, 661, 734

Hachadourian, Haroutun, copyright page, 8,
41, 152, 661, 734

Hagopian, Hagop, xl, xlvii, 7, 9, 10, 19, 21,
32, 35, 38, 41, 48, 59, 64, 71, 77, 80, 88,
90, 91, 96, 101, 112, 121, 123, 124, 128,
134, 139, 144, 155, 157, 171, 172, 176,
182, 189, 192, 202, 210, 222, 239, 326,
331, 352, 363, 367, 452, 460, 464, 467,
470, 594, 710, 735

Hagopian, Haygazoun Sarkis, 488, 614, 641,
676, 739

Hagopian, Mesrob, 380, 629, 691, 676, 722,
738

Harold, Jerry R. »» Garabedian, Jirair M.

Hatch, Harry »» Hachadourian, Haroutun

Hekimian, Krikor, 488, 661, 677, 739

Inkster, John »» Shangayan, Onnig

Jackson, Ernest »» Toumajian, Misak

Jamgochian, Tavit, 53, 156, 170, 266, 273,
320, 354, 382, 386, 503, 557, 564, 570,
594, 658, 659, 670, 671, 677, 691, 694,
710, 734

Jeknavorian, Mihran, 7, 57, 75, 149, 150, 168,
521, 531, 676, 691, 702, 703, 710, 724,
736

Jelyzian, Sarkis »» Jeylezian, Sarkis

Jerahian, Krikor, xl, xlvii, 57, 94, 109, 117,
151, 185, 205, 273, 330, 331, 352, 367,
396, 467, 504, 564, 593, 736

Jerian, Samuel »» Jerjerian, Sarkis

Jerjerian, Sarkis, 330, 659, 735

Jeylezian, Sarkis, 189, 218, 246, 273, 301, 360,
408, 415, 578, 580, 591, 594, 614, 676,
691, 736

Jizmejian, Haroutun, 157, 171, 172, 320, 338,
352, 368, 396, 467, 470, 659, 738

Kalaijian, Jirair, 121, 149, 168, 172, 189, 218,
246, 273, 352, 360, 365, 396, 410, 415,
452, 735

Kalaijian, Taniel, 488, 739

Kalaydian, Jerry »» Kalaijian, Jirair

Kalousdian, Garbis, 415, 564, 580, 593, 676,
738

Kaloustian, Garabed »» Kalousdian, Garbis

Kamberian, Vahram »» Camberian, Vahram

Kapanjian, Sarkis, 171, 330, 660, 734

Karajian, Hachig, 14, 46, 126, 132, 134, 351,
396, 504, 520, 521, 564, 580, 661, 662,
703, 710, 736

Kelatzian, Hovsep »» Akelian, Hovsep

Kelejian, Puzant, 149, 168, 183, 205, 301, 330,
367, 396, 467, 504, 564, 595, 629, 641,
660, 738

Kerbashian, Armenag, 149, 150, 168, 273,
331, 360, 374, 410, 440, 502, 504, 521,
581, 594, 595, 642, 660, 662, 691, 738

Kerbekian, Yeprem »» Kubukian, Yeprem

743

Kevorkian, Antranig, 11, 155, 172, 218, 236,
273, 288, 317, 331, 339, 352, 396, 489,
502, 504, 531, 581, 642, 660, 735

Kevorkian, Kevork, copyright page, 56, 85,
126, 152, 205, 240, 330, 331, 352, 367,
396, 401, 489, 521, 564, 594, 614, 661,
733

King, Gregory »» Takvorian, Krikor

Kizirian, Kalousd, copyright page, 488, 580,
614, 659, 739

Kouyoumjian, Armenag, xl—xh, xlvii—xlviii,
7,9, 19, 29, 35, 39, 59, 70, 72, 80, 89, 94,
96, 109, 119, 121, 123, 128, 144, 149,
168, 171, 176, 205, 210, 330, 326, 331,
351, 438, 467, 478, 489, 493, 503, 512,
562, 564, 578, 593, 661, 733

Kouyoumjian, Haig, 205, 330, 367, 467, 661,
724, 736

Kouyoumjian, Minas, 149, 168, 171, 205,
330, 331, 352, 367, 379, 580, 661, 737

Krikorian, Levon, 155, 172, 258, 273, 321,
338, 367, 374, 396, 467, 470, 503, 531,
614, 677, 691, 733

Krikorian, Sahag, xiii—xv, X1X—XX1, 57, 68,
125, 132, 330, 400, 467, 468, 489, 502,
593, 661, 733

Krikorian, Sarkis, 150, 155, 168, 172, 189,
220, 273, 286, 287, 318, 320, 338, 396,
660, 734

Kubukian, Yeprem, copyright page, 488, 580,
595, 610, 650, 660, 678, 691, 739

Kupjian, Mihran »» Jeknavorian, Mihran

LaFontaine, Gregory »» Jerahian, Krikor

Larian, Arshag, 149, 168, 273, 367, 531, 580,
659, 734

LeVon, Thomas »» Levonian, Toros

Levonian, Toros, 11, 109, 218, 237, 375, 436,
465, 574, 575, 580, 584, 595, 640, 676,
691, 738

Lousigian, Hrach, copyright page, 488, 691,
739

MacKenzie, Blackie »» Hagopian, Mesrob

Magarian, Kourken, copyright page, 94, 108,
149, 150, 168, 201, 338, 367, 396, 661,
733

Mahakian, Manuel »» Norikian, Boghos

Mahdesian, Hagop, 126, 155, 171, 172, 205,
240, 504, 629, 676, 734

Makinisdian, Yervant, 94, 172, 188, 206, 273,
338, 381, 396, 415, 420, 434, 450, 466,
489, 502, 503, 581, 606, 614, 659, 689,
738

Makinisian, George »» Makinisdian, Yervant

Manian, Art »» Mazmanian, Ardashes

Manougian, Haig, 171, 205, 330, 396, 430,
467, 489, 502, 503, 531, 564, 580, 594,
595, 615, 630, 661, 737

Manougian, Hampartzoom, 126, 132, 205,
480, 489, 551, 564, 676, 702, 736

Manougian, Nerses, 171, 330, 396, 467, 502,
661, 738

Manougian, Toros, 331, 354, 360, 368, 415,
454, 531, 542, 564, 580, 660, 647, 734

Mazmanian, Ardashes, lix-lx, 1x11, 1xix, xxi,
Ixxiv, 28, 155, 171, 172, 189, 205, 330,
331, 351, 367, 396, 521, 647, 661, 735

McKenzie, Robert »» Hagopian, Mesrob

Megerdichian, Garabed, 46, 205, 330, 489,
503, 564, 660, 677, 736

Megerian, Ghougas, 172, 331, 374, 564, 580,
595, 734

Melkonian, Haigaser, 185, 330, 467, 489, 503,
661, 737

Melkonian, Onnig, 6, 9, 11, 14, 29, 32, 35, 42,
89, 189, 205, 240, 330, 396, 415, 504,
531, 564, 639, 659, 662, 691, 702, 736

Mesrobian, Haigaz, xl, xlvii, 7, 9, 10, 19, 29,
32, 35, 37, 39, 71, 75, 77, 80, 90, 96, 121,
123, 124, 128, 133, 144, 171, 176, 205,
210, 271, 287, 301, 326, 331, 338, 467,
470, 531, 564, 589, 608, 616, 625, 645,
647, 648, 677, 703, 707, 710, 724, 733

744

Minasian, Ghazaros, 126, 132, 662, 661, 724,
735

Momjian, Manuel »» Moumjian, Manouel

Mooradian, George »» Babigian, Kegham

Moumjian, Manouel, 200, 205, 240, 367, 489,
501, 520, 540, 561, 581, 591, 626, 691,
722, 738

Movsesian, Haig, 273, 367, 368, 593, 676, 735

Mujeredian, Gulbeng, 155, 171, 172, 331, 396,
498, 520, 531, 535, 561, 574, 580, 613,
615, 630, 647, 659, 691, 734

Nargiz, Rico »» Aznavorian, Krikor G.

Newcomb, Paul »» Norikian, Boghos

Noble, R. Harry »» Jizmejian, Haroutun

Norikian, Boghos, 172, 240, 301, 380, 396,
717-720, 733

Oliver, Art »» Avedisian, Aghavart

Papazian, Albert Moses, vii, ix, 171, 205, 217,
240, 248, 323, 330, 350, 367, 378, 396,
467, 489, 580, 676, 738

Papazian, Manoug, copyright page, 488, 739

Parghamian, Krikor, 100, 121, 273, 379, 391,
396, 660, 733

Paulson, Paul »» Boghosian, Boghos

Philippian, Arnold Anoush »» Pilibian,
Anoushavan

Pilibian, Anoushavan, 11, 205, 240, 338, 367,
467, 470, 489, 502, 650, 661, 737

Pilibian, Jirair »» Dayan, Jirair

Postalian, James »» Demirjian, Hagop

Rose, John »» Varteresian, Onnig

Russell, Jack »» Hekimian, Krikor

Sailian, Karekin, 488, 564, 580, 595, 660, 739

Sailian, Parsegh, copyright page, 488, 659, 739

Sajonian, Hacher, 488, 659, 676, 739

Sarafian, Haroutun, 273, 396, 470, 489, 502,
660, 691, 737

Sarkisian, Sarkis »» Krikorian, Sarkis

Seferian, Mikael, 354, 368, 396, 415, 580, 595,
676, 734

Sepheryan, Mickael »» Seferian, Mikael

Setragian, Hovhanes, 7, 102, 126, 132, 134,
301, 352, 374, 430, 503, 520, 659, 733

Shangayan, Markar, copyright page, 150, 240,
273, 580, 594, 662, 676, 691, 724, 737

Shangayan, Onnig, copyright page, xl, xlu,
xlvii, 1, 4, 7, 8, 9, 11, 12, 19, 26, 32, 35,
41, 43, 48, 52, 64, 72, 77, 80, 85, 88, 90,
96, 100, 105, 107, 112, 119, 123, 128,
136, 144, 153, 154, 176, 205, 210, 223,
240, 246, 255, 258, 265, 271, 273, 326,
520, 521, 564, 580, 614, 660, 702, 733

Shirinian, Mampre, xl, xlvii, lix—Ixxiv, 6, 29,
32, 35, 45, 48, 53, 58, 59, 64, 74, 75, 77,
80, 89, 90, 94, 96, 106, 112, 119, 122,
124, 128, 132, 136, 144, 150, 155, 157,
167, 168, 169, 172, 176, 186, 189, 198,
205, 210, 220, 240, 252, 258, 273, 326,
330, 367, 388, 396, 467, 470, 472, 477,
489, 504, 517, 521, 537, 551, 564, 570,
581, 593, 595, 607, 614, 615, 624, 643,
674, 703, 710, 723, 737

Silver, Joseph »» Gumushian, Hovagim

Steele, Archie »» Bakerjian, Hachig

Steward, John »» Setragian, Hovhanes

Takvorian, Krikor, 149, 155, 168, 172, 331,
396, 467, 470, 489, 564, 628, 661, 691,
724, 735

Tashjian, Ghazaros, 149, 168, 331, 373, 502,
503, 504, 564, 581, 659, 737

Tavitian, Sarkis, 149, 168, 172, 273, 360, 394,
660, 662, 734

Terzian, Nazareth, copyright page, 7, 11, 76,
77, 90, 102, 105, 124, 132, 135, 138, 149,
150, 152, 168, 171, 205, 330, 691, 737

Topalian, Onnig, 11, 149, 168, 273, 331, 334,
338, 367, 368, 396, 588, 659, 662, 675,
676, 691, 724, 733

Toumajian, Misak, 246, 273, 338, 367, 503,
660, 737

Vartanian, Herant »» Dingilian, Hrant

745

Vartanian, Housig, 273, 360, 396, 453, 539,
580, 595, 614, 659, 738

Varteresian, Onnig, 132, 149, 168, 677, 691,
731

Vassoyian, Levon, 331, 338, 739

Wiseman, Joseph »» Akelian, Hovsep

Zadigian, Vazken, 5, 7, 11, 12, 19, 27, 29, 35,
45, 58, 91, 330, 335, 396, 467, 531, 555,
579, 587, 594, 609, 618, 639, 648, 662,
677, 703, 707, 710, 724, 737

Zarphanelian, Kegham, 736

Աբրահամեան, Արմենակ »» Aprahamian,
Armenag

Աբրահամեան, Յակոբ »» Aprahamian,
Hagop

Ագրլեան, Յովսէփ »» Akelian, Hovsep

Ագողլանեան, Մամբրէ »» Akoghlanian,
Mampre

Ադամեան, Մկրտիչ »» Atamian, Megerdich

Ազնաւորեան, Գրիգոր »» Aznavorian,
Krikor G.

Ալիքսանեան, Վահէ »» Alexanian, Vahe

Աճէմեան, Խաչիկ »» Ajemian, Hachig

Աշճեան, Յակոբ »» Ashjian, Hagop

Ապահունի, Իմաստուն »» Abahouny,
Imasdoun

Ասատուրեան, Աւետիս »» Asadourian,
Avedis

Ատուրեան, Բաւլոս »» Adourian, Pavlos

Ատուրեան, Օննիկ »» Adourian, Onnig

Արտէմեան, Զաւէն »» Ardemian, Zaven

Աւետիսեան, Աղավարդ »» Avedisian,
Aghavart

Բարղամեան, Գրիգոր »» Parghamian,
Krikor

Գալայճեան, Դանիէլ »» Kalayian, Taniel

Գալայճեան, Ժիրայր »» Kalaijian, Jirair

Գալուստեան, Կարապետ »» Kalousdian,
Garbis

Գալուստեան, Կարպիս »» Kalousdian,
Garbis

Գամպէրեան, Վահրամ »» Camberian,
Vahram

Գարաճեան, Խաչիկ »» Karajian, Hachig

Գափանճեան, Սարգիս »» Kapanjian, Sarkis

Գէորգեան, Անդրանիկ »» Kevorkian,
Antranig

Գէորգեան, Գէորգ »» Kevorkian, Kevork

Գրլընճեան, Բիւզանդ »» Kelejian, Puzant

Գրրպաշեան, Արմենակ »» Kerbashian,
Armenag

Գրրպըքեան, Եփրեմ »» Kubukian, Yeprem

Գոյումճեան, Արմենակ »» Kouyoumjian,
Armenag

Գոյումճեան, Հայկ »» Kouyoumjian, Haig

Գոյումճեան, Մինաս »» Kouyoumjian,
Minas

Գրիգորեան, Լեւոն »» Krikorian, Levon

Գրիգորեան, Սահակ »» Krikorian, Sahag

Գրիգորեան, Սարգիս »» Krikorian, Sarkis

Գրպաշեան, Արմենակ »» Kerbashian,
Armenag

Դաւիթեան, Սարգիս »» Tavitian, Sarkis

Զատիկեան, Վազգէն »» Zadigian, Vazken

Զարպհանեէլեան, Գեղամ »» Zarphanelian,
Kegham

Թագւորեան, Գրիգոր »» Takvorian, Krikor

Թաշճեան, Ղազարոս »» Tashjian, Ghazaros

Թէրզեան, Նազարէթ »» Terzian, Nazareth

Թումաճեան, Միսաք »» Toumajian, Misak

Թոփալեան, Օննիկ »» Topalian, Onnig

Ժամկոչեան, Դաւիթ »» Jamgochian, Tavit

Լարեան, Արշակ »» Larian, Arshag

Լեւոնեան, Թորոս »» Levonian, Toros

Լուսիկեան, Հրաչ »» Lousigian, Hrach

Խաչատուրեան, Յարութիւն »»
Hachadourian, Haroutun

Խելացեան, Յովսէփ »» Akelian, Hovsep

746

Կարապետեան, Գասպար »» Garabedian,
Kaspar

Կարապետեան, Ժիրայր Մ. »» Garabedian,
Jirair M.

Կարկաեան, Գուրգէն »» Gargayan, Kourken

Կէպէնեան, Պետրոս »» Gebenian, Bedros

Կէտէլեան, Մկրտիչ »» Gedelian, Megerdich

Կիւմիւշեան, Յովակիմ »» Gumushian,
Hovagim

Կուպէյեան, Յարութիւն »» Gսbeian,
Haroutun

Հէքիմեան, Գրիգոր »» Hekimian, Krikor

Ճգնաւորեան, Միհրան »» Jeknavorian,
Mihran

Ճէյլէզեան, Սարգիս »» Jeylezian, Sarkis

Ճէրահեան, Գրիգոր »» Jerahian, Krikor

Ճիզմէճեան, Յարութիւն »» Jizmejian,
Haroutun

Ճրճրեան, Սարգիս »» Jerjerian, Sarkis

Մազմանեան, Արտաշէս »» Mazmanian,
Ardashes

Մակարեան, Գուրգէն »» Magarian, Kourken

Մահտէսեան, Յակոբ »» Mahdesian, Hagop

Մաղաքեան, Բիւզանդ »» Norikian, Boghos

Մանուկեան, Թորոս »» Manougian, Toros

Մանուկեան, Համբարձում »» Manougian,
Hampartzoom

Մանուկեան, Հայկ »» Manougian, Haig

Մանուկեան, Ներսէս »» Manougian, Nerses

Մաքինիստեան, Երուանդ »» Makinisdian,
Yervant

Մելքոնեան, Հայկասէր »» Melkonian,
Haigaser

Մելքոնեան, Օննիկ »» Melkonian, Onnig

Մեսրոպեան, Հայկազ »» Mesrobian, Haigaz

Մինասեան, Ղազարոս »» Minasian,
Ghazaros

Միւճէրէտեան, Կիւլպէնկ »» Mujeredian,
Gulbeng

Մկրեան, Ղուկաս »» Megerian, Ghougas

Մկրտիչեան, Կարապետ »» Megerdichian,
Garabed
Մոմճեան, Մանուէլ »» Moumjian, Manouel
Մովսէսեան, Հայկ »» Movsesian, Haig
Մումճեան, Մանուէլ »» Moumjian, Manouel
Մուրատեան, Գեղամ »» Babigian, Kegham
Յակոբեան, Հայկազուն Սարգիս »»
Hagopian, Haygazoun Sarkis
Յակոբեան, Մեսրոպ »» Hagopian, Mesrob
Յակոբեան, Յակոբ »» Hagopian, Hagop
Նորիկեան, Պօղոս »» Norikian, Boghos
Շանկաեան, Մարգար »» Shangayan,
Markar
Շանկաեան, Օննիկ »» Տհangayan, Onnig
Շիրինեան, Մամբրէ »» Shirinian, Mampre
Չէրչեան, Ահարոն »» Cherchian, Aharon
Պագրճեան, Խաչիկ »» Bakerjian, Hachig
Պապիկեան, Գեղամ »» Babigian, Kegham
Պէզազեան, Արշաւիր »» Bezazian, Arshavir
Պէզազեան, Վաղենակ »» Bezazian,
Vaghenag
Պէրպէրեան, Տիգրան »» Berberian, Dikran
Պողոսեան, Պողոս »» Boghosian, Boghos
Պոյաճեան, Արամ Յակոբ »» Boyajian,
Aram Hagop
Պոտուրեան, Յարութիւն »» Bodourian,
Haroutun
Պօղոսեան, Պօղոս »» Boghosian, Boghos
Պօյաճեան, Արամ Յակոբ »» Boyajian,
Aram Hagop

Other
UWL

Aleppo »» Mandate of Syria and the Lebanon
Anglican church, 7, 91, 151, 340, 616, 631,
645, 693

747

Պօտուրեան, Յարութիւն »» Bodourian,
Haroutun
Սաճոնեան, Խաչէր »» Sajonian, Hacher
Սայլեան, Բարսեղ »» Sailian, Parsegh
Սայլեան, Գարեգին »» Sailian, Karekin
Սարաֆեան, Յարութիւն »» Sarafian,
Haroutun
Սարգիսեան, Սարգիս »» Krikorian, Sarkis
Սեդրակեան, Յովհաննէս »» Setragian,
Hovhanes
Սէֆէրեան, Միքայէլ »» Seferian, Mikael
Վասոյեան, Լեւոն »» Vassoyian, Levon
Վարդանեան, Հրանդ »» Dingilian, Hrant
Վարդանեան, Յուսիկ »» Vartanian, Housig
Վարդերեսեան, Օննիկ »» Varteresian, Onnig
Տայեան, Ժիրայր »» Dayan, Jirair
Տէմիրճեան, Հայկ »» Demirjian, Haig
Տէմիրճեան, Յակոբ »» Demirjian, Hagop
Տէրտէրեան, Յովհաննէս »» Derderian,
Hovhanes
Տինկիլեան, Հրանդ »» Dingilian, Hrant
Փափազեան, Ալպէր Մովսէս »» Papazian,
Albert Moses
Փափազեան, Մանուկ »» Papazian, Manoug
Փիլիպեան, Անուշաւան »» Pilibian,
Anoushavan
Փիլիպեան, Ժիրայրը »» Dayan, Jirair
Քիզիրեան, Գալուստ »» Kizirian, Kalousd
Քիւպիւքեան, Եփրեմ »» Kubukian, Yeprem
Քիւփճեան, Միհրան »» Jeknavorian,
Mihran

Armenian General Benevolent Union
(AGBU) »» Հայ բարեգործական
ընդհանուր միութիւն (ՀԲԸՄ)

Armenian Relief Association of Canada
(ARAC), xili—xv, XIX—XX11, XXVili-xxix,
XXXII-XxXIVv, xxxix, xl1, xlvi, lui, Ivi—-vii,
4, 19, 20, 26, 30, 35, 46, 62, 78, 84, 85,
110, 132, 141, 158, 173, 174, 190, 195-
197, 220, 224, 256, 270, 279, 285, 296,
322, 342, 354, 370, 398, 399, 404, 410,
426, 429, 430, 446, 469, 488, 513, 531,
544, 545, 596, 635

Armenian Revolutionary Federation (ARF)
»» Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն
(ՀՅԴ)

Armenian Young Men’s Association of
Canada »» Գանատահայ երիտասար-
դաց միութիւն

Armenian Young Women’s Association of
Canada »» Հայ օրիորդաց միութիւն

Austria, xxxviii, xliv, 103, 370, 398, 426, 442,
490, 505, 506, 522, 729

Bedoukian »» Պտուկեան

Beirut »» Mandate of Syria and the Lebanon

Britain »» United Kingdom

British Columbia, xvi, xxiii, xxxvili, xliv,
423, 474, 493, 521, 600, 650, 677, 679

Bulgaria, xxxviii, xliv, Ix, lxx, 36, 164, 221,
265, 290, 304, 353, 438, 503, 522, 540,
618, 643, 650, 672

Canadian Armenian Young People’s Associ-
ation »» Գանատահայ երիտասարդաց
միութիւն

Canadian National Exhibition, 46, 62, 78,
110, 153, 154, 156, 158, 171, 180, 190,
197, 224, 256, 264, 285, 322, 404, 473,
493, 628

China, vil, x, xiv, Xvi, Xxi, xxiii, 36, 270, 353,
500, 538

Constantinople, xiv, xx—xxi, xl, xi, xlvu, 1,
lui, vi, lix—lx, Ixvii, lxix—Ixx, 53, 123,
148, 165, 234, 252, 324, 415, 490, 522,
523, 528, 540, 664, 717, 734-736, 738

Corfu »» Greece

748

Cuba, xvi, xxili, xxxvili, xliv, 458, 490, 507,
511, 546, 584, 600

Cyprus, xxxviii, xliv, 304, 342, 370, 672, 717

Egypt, xxxvilI-xxxix, xli1, xliv—xlv, xlix, li,
Ivii, 29, 36, 265, 304, 353, 370, 428, 490,
523, 540, 621, 653, 672

Ethiopia, xvi, xxiii, 36, 138

France, xvi, Xxili, xxxvili, xli, xliv, xlix, lxxi,
Ix, Ixxi, Ixxvi, 10, 45, 174, 201, 207, 217,
247, 248, 265, 281, 284, 288, 290, 303,
304, 353, 370, 416, 422, 428, 442, 458,
466, 490, 505, 506, 518, 522, 526, 528,
548, 580, 582, 593, 595, 599, 603, 618,
632, 639, 666, 677, 685, 729, 735, 737,
738

Georgetown Girls, xv, xxii, lix—lxi1, Ixvii, lxix,
Ixx—Ixxiv, 158, 285, 288, 301, 310, 404,
440, 456, 488, 504, 513, 531, 596, 632

Germany, 45, 135, 245, 353, 497, 538, 735

Greece, xxxix, xlvi, Ix, 1x1, xvii, Ixx-lxxi, 13,
14, 36, 53, 85, 164, 173, 234, 265, 290,
296, 304, 323, 334, 342, 353, 370, 394,
398, 423, 522, 548, 599, 639, 640, 642,
650, 657, 671, 672, 685, 717

India, xiv, xxi, ii, vii, 36, 92, 93, 500, 672

Istanbul »» Constantinople

Italy, xxxviii, xliv, 398, 465, 466, 518, 599,
609, 610

Jerusalem, xxxviii, xliv, lu, lvii, 9, 29, 89, 119,
124, 141, 151, 152, 174, 204, 218, 254,
286, 370, 402, 403, 409, 490, 503, 523,
601, 603, 630, 650, 663, 664, 680

Lebanon »» Mandate of Syria and the
Lebanon

Lord Mayor’s Fund, xxxix, xlvi, lx, Ixvii, Ixx,
220, 296, 544, 640, 671

Mamigonian, Vartan, 19, 21-23, 26, 131,
343-347, 354, 357-360, 368, 387, 478,
497, 501, 549, 561, 566, 643

Mamikonean, Vardan »» Mamigonian,
Vartan

Mandate of Syria and the Lebanon, 148, 157,
173, 174, 247, 248, 290, 304, 323, 342,
352, 353, 370, 376, 396, 422, 426, 436,
442, 471, 488, 528, 603, 666, 677, 685

Manitoba, 284

Montreal »» Quebec

Near East Relief, lix—lxi, xix, xxi, 214, 220,
422, 423

Nova Scotia, xvi, xxill, xxxviil, xliv, 1x, Ixx,
67, 303

Ozanean, Andranik »» Oquiitwh, Անդրանիկ

Ozanian, Antranig »» Oquttwh, Անդրանիկ

Pierce, Ira William, 1xi, xxi, 119, 174, 197,
207, 265, 303, 309, 310, 331, 339, 469

Quebec, xxxviii, xliv, lxi-lxii, Ixxii-Ixxiti, 51,
132, 170, 174, 303, 342

Romania, xvi, xxill, 548, 666, 672, 686

Selyan, Yervant Edward »» Upլիեան,
Երուանդ

Setlakwe, 147, 170, 281, 303

Shemlan »» Mandate of Syria and the
Lebanon

Switzerland, 216, 217, 220, 323, 324

Syria »» Mandate of Syria and the Lebanon

United Church of Canada, xiti—xxv, x1x—xxii,
XXIV, XXIX—XXX, XXXIII-XXXIV, XXXIX, xli,
xlvi, xlviii, Ix, lxxi, 7, 91, 151, 317, 524,
531, 544, 545, 585, 596, 635, 636, 677,
703, 706, 707, 710, 723, 729

United Kingdom, xiv, xvi, XX1, XXIll, XXXIX,
Ixii, Ixx, Ixxiti, 21, 36, 135, 163, 198, 199,
221, 444, 467, 468, 518, 538, 560, 610,
674, 704

Varna »» Bulgaria

Անգլիա »» United Kingdom

Աւստրիա »» Austria

Բիրս, Այրա Վիլերմ »» Pierce, Ira William

Գանատահայ երիտասարդաց միութիւն,
XXXVIll, xlv, 474, 488, 522-524, 529, 531,
542, 543, 545, 550, 565, 566, 581, 615,

749

616, 630, 632, 635, 636, 647, 694, 703,
706, 724

Գանատայի ազգային ցուցահանդէս »»
Canadian National Exhibition

Գանատայի հայանպաստ ընկերութիւն »»
Armenian Relief Association of Canada

Գանատայի միացեալ եկեղեցի »» United
Church of Canada

Գերմանիա »» Germany

Եգիպտոս »» Egypt

Եթովպիա »» Ethiopia

Եպիսկոպոսական եկեղեցի »» Anglican
church

Երուսաղէմ »» Jerusalem

Զուիցերիա »» Switzerland

Իտալիա »» Italy

Իւնայթըտ չըրչ ավ Գէնէտա »» United
Church of Canada

Լորտ մեյըրի հիմնադրամ »» Lord Mayor’s
Fund

Կիպրոս »» Cyprus

Կոստանդնուպոլիս »» Constantinople

Հայ բարեգործական ընդհանուր միութիւն
(<RLU), xxix, xxxiil, xxxviii, xliv—xlv,
Ixxvi, 29, 59, 89, 119, 124, 141, 151,
152, 174, 207, 218, 229, 263, 281, 297,
300, 303, 331, 370, 396, 416, 489, 503,
505, 596, 601, 602, 617, 701, 724, 729

Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն (ՀՅԴ),
XXXVili, xlv, 229, 234, 274, 297-300, 395,
424, 425, 458, 461, 471, 473, 486, 487,
523, 536, 545, 566, 582, 584, 596, 599,
600, 631, 647, 648, 703, 708

Հայ օրիորդաց միութիւն, 488, 523, 545, 549,
550, 565, 647

Հնդկաստան »» India

Մամիկոնեան, Վարդան »» Mamikonean,
Vardan

Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց »»
Near East Relief

Յունաստան »» Greece

Չինաստան »» China

Պուլկարիա »» Bulgaria

Պտուկեան, xxxix, xlv, 167, 169, 204, 222,
240, 273, 284, 301, 302, 305, 323, 337,
342, 387, 566, 694

Ռումանիա »» Romania

Utppլwpվի »» Setlakwe

750

Սըլիեան, Երուանդ, xxxix, xlv, 366, 414, 424,
440, 456, 457, 473, 523, 545, 693

Վառնա »» Bulgaria

Lnpֆու »» Greece

Օզանեան, Անդրանիկ, 117, 118, 418, 438,
450, 455, 459, 475-481, 485, 487, 497,
498, 500-502, 561, 565

Ֆրանսա »» France

Ararat Monthly and Արարատ ամսա-
jeuinje were newsletters published by
the Georgetown Boys and their teach-
er Aris Alexanian. Survivors of the
Armenian Genocide, these boys and
young men created the Ararats to prac-
tice their English and Armenian, to
share their artwork and short stories,
to spread news about life on their or-
phanage-farm, and to keep connected
with Armenians around the world. At
their peak, they had 2,000 subscribers
in more than thirty countries. They re-
leased 15 issues in English and at least
30 in Armenian between 1926 and
1929.

The Georgetown Boys were a group of
110 genocide orphans brought to Can-
ada starting in 1923. This publication
by the Sara Corning Centre for Geno-
cide Education marks the centennial of
the start of the humanitarian initiative
that brought them to Georgetown, On-
tario. It is made possible by the Corn-
ing Centre’s work, over the past dec-
ade, to gather the dispersed remnants
of these newsletters from families,
libraries, and archives in Canada, Ar-
menia, Austria, France, and the United
States. Now brought together in a sin-
gle volume, the Ararats are once again
available to readers around the world.

CENTRE FOR
GENOCIDE
EDUCATION

Sara Corning Centre for Genocide Education

«Ararat Monthly»-ն եւ «Արարատ ամսա-
թերթ»-ը Ճորճթաունի հայորդիներուն եւ
իրենց ուսուցիչ Արիս Ալիքսանեանի կողմէ
հրատարակուած պաշտօնաթերթեր էին (մէ-
Yn անգլերէն, մէկը՝ հայերէն): Մեծ եղեռնէն
վերապրած այս մանչերն ու երիտասարդնե-
րը «Արարատ»-ները ստեղծեր էին անգյերէ-
նի եւ հայերէնի իրենց հմտութիւնները բա-
րելաւելու, ուրիշները իրենց գծագրութիւն-
ներուն եւ պատմուածքներուն բաժնեկից
դարձնելու, որբանոց-ագարակատան իրենց
կեանքին մասին լուրեր տալու եւ աշխար-
հասփիւո հայութեան հետ կապի մէջ մնա-
յու համար: Պաշտօնաթերթերը իրենց ամե-
նալաւ օրերուն ունէին աւելի քան երեսուն
երկիրներու մէջ ապրող 2 000 բաժանորդ:
1926-1929-ի միջեւ այս տղաները հրատա-
րակած են «Արարատ»-ներու 15 անգլերէն
թիւ եւ առնուազն 30 հայերէն թիւ:

Ճորճթառունի հայորդիները 1923-էն սկսեալ
Գանատա բերուած ցեղասպանութեան հե-
տեւանքով որբացած 110 մանչերու խումբ
մըն էին: «Սառա Քորնինկ ցեղասպանու-
թեանց ուսմանց կեդրոն»-ին այս հրատա-
րակութիւնը կը նշէ այս տղաքը Ճորճթաուն
(Օնթարիօ) բերելու մարդասիրական նա-
խաճեռնութեան մեկնարկին հարիւրամեա-
կը: Հրատարակութիւնը կարելի դարձաւ
շնորհիւ Քորնինկ կեդրոնին անցեալ տաս-
նամեակին կատարած աշխատանքին` այս
պաշտօնաթերթերուն ցաք ու ցրիւ եղած
մնացորդացը ժողվելու Գանատա, Հայաս-
տան, Աւստրիա, Ֆրանսա եւ ԱՄՆ գտնուող
ընտանիքներէ, գրադարաններէ եւ արխիւ-
ներէ: Այժմ մէկ հատորի մէջ ամփոփուած
«Արարատ»-ները անգամ մը եւս մատչելի կը
դառնան աշխարհասփիւռ ընթերցողներու։

45 Hallcrown Place, Toronto, ON M2] 4Y4 Canada